Onderzoek van fatale gevallen gerelateerd aan het gebruik van cocaïne. Review in het arrondissement Gent tussen 1980 en 2010.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek van fatale gevallen gerelateerd aan het gebruik van cocaïne. Review in het arrondissement Gent tussen 1980 en 2010."

Transcriptie

1 Academiejaar Onderzoek van fatale gevallen gerelateerd aan het gebruik van cocaïne. Review in het arrondissement Gent tussen 1980 en Kyri VAN HECKE Promotor: Prof. Dr. Michel Piette Co-promotor: Prof. Dr. Els De Letter Scriptie voorgedragen in de 2 de Master in het kader van de opleiding tot MASTER IN DE GENEESKUNDE

2 Inhoudstafel 1.Abstract Inleiding... 3 a.farmacokinetische eigenschappen van cocaïne... 3 Absorptie... 3 Distributie... 4 Eliminatie... 5 b.farmacodynamische eigenschappen van cocaïne... 5 c.effecten van cocaïne ter hoogte van de verschillende orgaansystemen... 6 Hart en bloedvaten... 6 Longen... 7 Nieren... 7 Maag, darmen en lever... 7 Zenuwstelsel... 8 d.cocaïne als maatschappelijk probleem Methodologie a.het verkrijgen van de eigen data b.het opstellen van het PASW-bestand c.het opzoeken van literatuur Resultaten a.resultaten van het eigen onderzoek Epidemiologie: synopsis van de onderzochte populatie Onderzoek van concentraties in bloed en urine Onderzoek van de autopsierapporten Doodsoorzaken... 32

3 Wijze van sterven Mechanisme van overlijden Polydruggebruik b.resultaten van andere onderzoeken Discussie a.synopsis van de populatie: epidemiologie b.onderzoek van concentraties in bloed en urine c.onderzoek van de autopsierapporten Lever Hart Longen d.doodsoorzaken e.wijze van sterven f.mechanisme van overlijden Referentielijst... 48

4 1. Abstract Dit onderzoek bestudeert de fatale gevallen gerelateerd aan het gebruik van cocaïne in het arrondissement Gent van 1980 tot Het is een retrospectieve studie met als doel zicht te krijgen op de demografische kenmerken zoals geslacht en leeftijd, op doodsoorzaken, wijze van sterven en doodsmechanismen. Ook is er getracht om bepaalde significante associaties aan het licht te brengen, onder andere omtrent polydruggebruik. Alle gevallen waar cocaïne of afbraakproducten van cocaïne zijn gevonden in bloed of urine, zijn in beschouwing genomen. Zowel rapporten van de uitwendige schouwing, toxicologische verslagen, rapporten van de autopsie als eventuele politieverslagen werden bestudeerd. Relevante informatie werd verwerkt via het statistisch programma PASW Statistics 18 (voorheen SPSS). Er is sprake van 101 gevallen verdeeld over de afgelopen 30 jaar. Er zijn 86 mannen en 16 vrouwen. Dertien gevallen waren jonger dan 20 jaar, 41 personen tussen de 21 en 30 jaar, 36 personen tussen 31 en 40 jaar en tenslotte 11 gevallen ouder dan 40 jaar. De concentraties die zijn bepaald aan cocaïne en benzoylecgonine (het belangrijkste afbraakproduct) kennen een sterke interindividuele variatie. De concentraties in het bloed gaan van 0,04 ng/ml tot ng/ml. Er is geen normaalverdeling. Bij 58 gevallen is een autopsie en microscopisch onderzoek van de lever gebeurd. Er was leverpathologie aanwezig in 63%. In 28% van de gevallen was een zekere graad van steatose aanwezig, zonder andere pathologie. 15% had een aspecifieke hepatitis. Nog eens 10% had een combinatie van steatose en aspecifieke hepatitis. Er kwam significant meer leverpathologie voor bij die gevallen waar een combinatie van cocaïne en alcohol werd gevonden. Bij de combinatie van cocaïne en opiaten stonden er andere leverpathologieën op de voorgrond. Ook dit is significant. Bij 60 gevallen is een autopsie en microscopisch onderzoek van het hart gebeurd. In 80% werd een afwijking gevonden. De belangrijkste aandoeningen die zijn gevonden zijn hartspierhypertrofie (64%) en atherosclerose (53%). Wanneer de doodsoorzaken werden bekeken viel op dat slechts 6 gevallen zijn overleden aan de gevolgen van een cocaïne-intoxicatie, zonder andere drugs. 60 gevallen zijn bezweken aan een 1

5 polydrugintoxicatie, met een combinatie van centraal deprimerende en stimulerende drugs. 28 personen zijn gestorven tengevolge van een trauma of asfyxie. Ook de wijze van sterven is onderzocht. 53 personen stierven een accidentele dood, in 13 gevallen was er met zekerheid sprake van suïcide. 10 personen kwamen op criminele wijze om het leven. De rest was onzeker. Bijna de helft (47 personen) zijn overleden tengevolge van cardiopulmonaal falen. Het tweede meest voorkomende mechanisme waren de pulmonale complicaties met braakselaspiratie en/of een (beginnende) bronchopneumonie. Polydruggebruik is een veel voorkomend fenomeen. 62% van de onderzochte gevallen had naast cocaïne ook opiaten in het bloed of de urine, in 41% was er ook aanwezigheid van benzodiazepines, 35% had alcohol gebruikt en 8% amfetamines. Er is een vergelijking gebeurd met gelijkaardige studies in andere landen. Het gaat om Jordanië, VS (New York), Brazilië, Spanje, Noord-Ierland en Australië (New South Wales). Opmerkelijke gelijkenissen en verschillen worden opgemerkt. Bijvoorbeeld is er in elke studie een overwicht van de mannen tegenover de vrouwen. Ook in Spanje en Noord-Ierland werden er vaak opiaten gevonden in combinatie met cocaïne. Verschillen zijn er duidelijk. Om te beginnen is er een opmerkelijk verschil in prevalentie, cocaïne wordt namelijk niet in elk land evenveel geconsumeerd. Ook de leeftijden van de gebruikers kennen variaties. In Brazilië ging het om crack-doden en werd er vaak AIDS en hepatitis B gevonden als doodsoorzaak. Met de studie in New South Wales werd een meer uitgebreide vergelijking gemaakt, aangezien het design van de studie gelijkaardig is met deze studie. 2

6 2. Inleiding Cocaïne is een alkaloïde ester uit de bladeren van Erythroxylon coca, een plant die gevonden wordt in het Andesgebergte. Het is één van de meest krachtige natuurlijke stimulatoren van het centrale zenuwstelsel. In de geneeskunde werd het vroeger gebruikt als lokaal anestheticum, nu is het vooral bekend als illegale psychotrope drug. 1 De chemische structuur van cocaïne a. Farmacokinetische eigenschappen van cocaïne i. Absorptie Er zijn verschillende manieren om cocaïne toe te dienen. Dit resulteert in verschillende farmacokinetische profielen. Cocaïne is een tertiair amine met een pka van 8,6. Bij een zure ph komt het voor onder de vorm van een zout, cocaïne hydrochloride. Het is dan een wit poeder dat wordt gesnoven. Dit is intranasale toediening. Bij een alkalische ph bestaat het vooral uit de ongeïoniseerde vorm of freebase. Deze wordt geproduceerd door alkalinisatie van een waterige oplossing van het zout. Daarna wordt de freebase geëxtraheerd in een organisch solvent zoals ether, welke dan wordt verdampt. Freebase wordt gerookt. Ook crack wordt gemaakt door alkalinisatie van een waterige oplossing van het zout, echter hier zijn geen organische solventen nodig. Dit voordeel maakt het een populaire techniek bij druggebruikers. Ook crack wordt gerookt. 2 Tenslotte kan cocaïne ook intraveneus worden toegediend. Dan moet het eerst worden opgelost in water, maar het moet niet worden verhit of vermengd met een zuur, zoals bij heroïne. Vaak wordt ook heroïne in dezelfde spuit gedaan, men spreekt dan van speedball. 3

7 Na intraveneuze (iv) toediening en ook bij roken bekomt men bijna onmiddellijk hoge piekwaarden in het plasma. Cocaïneplasmaconcentraties zijn het best te voorspellen na intraveneuze toediening. Na gebruik van wat beschouwd wordt als een normale dosis (30 tot 120 mg) zijn de piekconcentraties dan ng/ml. Dit is individueel variabel. Gebruikers die een tolerantie hebben opgebouwd gebruiken een hogere dosis en dit resulteert dan ook in een hogere piekconcentratie. De biologische beschikbaarheid bij intraveneuze toediening is 100%. Ook bij roken is deze zeer hoog, hier mag je echter enkel de cocaïne beschouwen die daadwerkelijk de luchtwegen bereikt. Bij intranasale toediening wordt de biologische beschikbaarheid geschat op 20-60%. Piekconcentraties is het plasma variëren bij normale dosissen (20 tot 50 mg per lijn) tussen 100 en 500 ng/ml. Deze worden gezien na ongeveer een kwartier, niettegenstaande de cocaïne bijna onmiddellijk na toediening in het bloed is te detecteren. 2,3 ii. Distributie In het lichaam is er een zeer vlugge en volledige metabole beschikking. Cocaïne is zeer vatbaar voor zowel enzymatische als spontane hydrolyse. De twee voornaamste metabolieten zijn ecgonine methyl ester en benzoylecgonine. Het is vooral deze laatste die wordt opgespoord in laboratoria door middel van antilichamen. De metabolieten zijn inactief. Wanneer cocaïne tezelfdertijd wordt gebruikt met alcohol ontstaat cocaethyleen, wat wel actief is. 2 De metabolisatie van cocaïne 4 4

8 iii. Eliminatie Cocaïne heeft een relatief korte halfwaardetijd van 0,7-1,5 uur. Het wordt vlug uit het lichaam geëlimineerd, met een totale lichaamsklaring van ongeveer twee liter per minuut. De inter-individuele variatie in de farmacokinetiek is niet onbestaande, maar is wel opmerkelijk minder dan bij andere psychotrope drugs. De metabolieten worden trager geklaard dan cocaïne zelf, met een halfwaardetijd van 5-8 uur. Cocaïne verdwijnt na 4-6 uur ook uit de urine. 2 De metabolieten zijn nog te detecteren tot 3 dagen na gebruik. Bij regelmatig gebruik kan dit nog langer zijn. 5 b. Farmacodynamische eigenschappen van cocaïne Cocaïne heeft een krachtige sympaticomimetische werking. Cocaïne verkrijgt zijn effecten door de inhibitie van de reuptake van biogene amines. Inhibitie van dopamine-, noradrenaline- en serotonine - reuptake zijn respectievelijk verantwoordelijk voor psychomotorische agitatie, tachycardie en hallucinaties. De dosisafhankelijke stijging in hartritme en bloeddruk wordt veroorzaakt door de stimulatie van α- en β-adrenerge receptoren. Daarenboven worden de effecten van excitatoire aminozuren zoals glutamaat en aspartaat gepotentialiseerd, wat zorgt voor de stimulatie van het centrale zenuwstelsel. Deze werking zorgt bij gebruikers voor de gewenste euforie, maar mogelijk ook voor ongewenste bijwerkingen zoals hyperthermie, rhabdomyolyse, metabole ontregeling, stuipen, tachycardie, hypertensie en ventriculaire ritmestoornissen. 5 Bij herhaald gebruik treedt er tolerantie op voor de werkzame stof. Dit wil zeggen dat er steeds hogere dosissen nodig zijn om hetzelfde effect te bekomen. Verslaving is ook bekend, alhoewel dit vooral psychische afhankelijkheid betreft. 5

9 c. Effecten van cocaïne ter hoogte van de verschillende orgaansystemen i. Hart en bloedvaten Een gevreesde acute complicatie is het cocaïne-geïnduceerde myocardinfarct. Dit berust op verschillende mechanismen. Vooreerst zijn er de kenmerkende sympaticomimetische effecten met stijging van hartritme en bloeddruk, wat zorgt voor een verhoogde zuurstofnood van het hart. Cocaïne is ook verantwoordelijk voor plaatjesactivatie, gestegen plaatjesaggregatie en de potentialisatie van thromboxaneproductie. Deze factoren verhogen het risico op een thrombose in de coronairen. Ten derde ziet men bij chronisch gebruik een hyperplasie van de intima van de bloedvaten en een vroegtijdige veralgemeende atherosclerose. Verder wordt er ook gesuggereerd dat een vasospasme van een (eventueel atherosclerotische) coronair aan de basis van het myocardinfarct kan liggen. Dit mechanisme is evenwel niet opgehelderd. Men vermoedt wel dat cocaïne en cotinine hier een synergistisch effect hebben. 6 De functie van het hart kan ook worden ondermijnd door ritmestoornissen, onder meer door een verlenging van het QT-interval dat op zijn beurt ventriculaire ritmestoornissen tot gevolg kan hebben. Zonder behandeling kan dit in asystolie overgaan. Een acute hypertensieve opstoot kan een aortadissectie tot gevolg hebben, vooral als de wand al verzwakt is door eerdere hypertensie-episodes. Bij chronisch gebruik ziet men vaak een concentrische linker ventrikelhypertrofie, die tot een hypertrofische cardiomyopathie kan lijden. Dit houdt een risico voor plotse dood in door de elektrische instabiliteit. Bij het microscopisch onderzoek kan in het myocard contractiebandnecrose aangetroffen worden, tengevolge van de blootstelling aan catecholamines met een overload aan calcium. Wanneer bij een autopsie verschillende stadia worden gezien van contractiebandnecrose tot focale fibrose (losmazig versus dens), kan dit wijzen op chronisch gebruik van stimulantia. Specifiek voor intraveneus druggebruik is het risico op hartklepaandoeningen en eosinofiele myocarditis. 7 6

10 ii. Longen Hypertrofie van de gladde spiercellen in de vaten leidt tot pulmonale hypertensie. Dit komt uiteraard pas voor na chronisch gebruik. Vaak worden ook emfysemateuze longen gezien, met zwarte sputa. Dit komt vaak voor bij crack-rokers, maar ook bij sigarettenrokers. Wanneer er een cardiaal probleem is met hartfalen, kan er longoedeem ontstaan. 7 Omwille van de gestegen plaatjesactivatie, plaatjesaggregatie en thromboxaneproductie is er een verhoogd risico op thrombosevorming. Wanneer een klonter loskomt en migreert naar de longciriculatie kan het beeld van een longembool aangetroffen worden. Bij astmapatiënten kan het gebruik van cocaïne een exacerbatie uitlokken. iii. Nieren Wanneer cocaïne rhabdomyolyse veroorzaakt, kan dit in de nieren leiden tot acute tubulaire necrose (ATN). ATN komt ook voor in het kader van multipel orgaan falen (MOF) tengevolge van hyperthermie. Ook een acuut nierfalen op basis van microangiopathie komt voor. 7 iv. Maag, darmen en lever In de periode tot drie dagen na het gebruik van cocaïne is er een verhoogd risico op een ischemische enterocolitis op basis van vasoconstrictie. Meestal is het proximaal colon aangetast. Het colon is in deze situatie dan vatbaar voor perforaties met mogelijk een peritonitis tot gevolg. Gastro-duodenale perforaties komen ook voor, dit kan zowel op basis van een ischemie door vasoconstrictie als door een thrombose. Het fenomeen van body packing dient hier ook vermeld te worden. Hierbij wordt cocaïne in afgesloten pakketjes ingeslikt om ze illegaal te transporteren over de grenzen. Zo hoopt men controles te slim af te zijn. De pakketjes bevatten meestal tussen de 3 en 15 gram cocaïne. De grootste gevaren hierbij zijn darmobstructie en cocaïne-intoxicatie door het scheuren van één of meerdere pakketjes. 8 Ter hoogte van de lever kan er necrose gezien worden, vooral in de aanwezigheid van cocaethyleen. Steatose en hepatitis zijn eerder suggestief voor opiatengebruik. 7 7

11 De metabolisatie van cocaïne en cocaethyleen (CE). Cocaïne wordt gehydrolyseerd tot benzoylecgonine (BE) en ecgonine methylester (EME). In aanwezigheid van alcohol (EtOH) wordt cocaïne gemetaboliseerd tot cocaethyleen, wat op zijn beurt wordt omgezet in benzoylecgonine of ecgonine ethyl ester (EEE). Wanneer ethanol nog steeds aanwezig is, blijft cocaethyleen bestaan. 9 v. Zenuwstelsel Net zoals elders in het lichaam kunnen vasoconstrictie, verhoogd aantal actieve plaatjes en versnelde atherosclerose een ischemie veroorzaken. In de hersenen is dit dan een ischemisch cerebro-vasculair accident (CVA). Hypertensieve episodes kunnen in de hersenen aneurysmata veroorzaken, welke bij barsten een subarachnoïdale of intraventriculaire bloeding kunnen teweegbrengen. Cocaïne kan ook een epilepsieaanval uitlokken. 7 Twee bijzondere aandoeningen zijn het geëxciteerd delirium en het maligne neuroleptisch syndroom. Het maligne neuroleptisch syndroom komt voor bij patiënten die een medicatie of drug nemen die interfereert met het centrale dopaminerge systeem. Het komt bijvoorbeeld voor bij het opstarten van antipsychotica of bij het plots stoppen van dopaminerge medicatie bij een Parkinsonpatiënt. Het is een idiosyncratische reactie, dit wil zeggen dat het onvoorspelbaar is en onafhankelijk van de dosis. De patiënten vertonen extrapyramidale rigiditeit, cognitieve veranderingen en vaak ook tachypneu. Er zijn ook autonome dysfuncties (zweten, speekselvloed) en de hyperthermie die optreedt is vaak zeer 8

12 ernstig. De patiënt kan in coma gaan en sterven, of bij een milde vorm volledig herstellen zonder behandeling. Soms zijn er restverschijnselen zoals parkinsonisme en dementie. Het geëxciteerd delirium is een aandoening die bestaat uit 4 stadia, die evenwel niet altijd allemaal doorlopen worden. Het eerste stadium is hyperthermie. Daarop volgt het delirium en agitatie, waarbij de cocaïnegebruiker vaak agressief wordt en hallucinaties vertoont. Het volgend stadium is de ademhalingsstilstand, uiteindelijk gevolgd door een asystolie. Het geëxciteerd delirium komt vooral voor bij lage tot middelmatige cocaïneconcentraties. Deze aandoening is moeilijk aan te tonen bij een autopsie. Het kan gesuggereerd worden door de heteroanamnese van getuigen of door een verhoogde lichaamstemperatuur bij schouwing, vooral indien gecombineerd met een multipel orgaan falen (MOF). 7 9

13 d. Cocaïne als maatschappelijk probleem Volgens cijfers van Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw (www.vad.be) gebruikte 1% van de bevolking regelmatig cocaïne in Onderzoek in 2005 toonde aan dat maar liefst 3% van de Antwerpse studenten cocaïne heeft gebruikt in In het uitgaansleven zijn die cijfers nog veel hoger. Volgens het Partywise uitgaansonderzoek ( ) is er een duidelijke stijging van 11.3% in 2003, over 12.3% in 2005 tot 17.1% in Deze cijfers omvatten het gebruik in het jaar voorafgaand aan de ondervraging. Enkel voor cocaïne wordt die stijging gezien, andere illegale drugs ervaren een daling in gebruik. Tevens moet opgemerkt worden dat cijfers louter op basis van bevraging niet steeds een duidelijk beeld geven van het eigenlijke gebruik: zowel een over- als onderschatting is mogelijk. Tussen 2000 en 2003 zag men bij de Vlaamse drughulpverlening het aantal cocaïnegebruikers al verdrievoudigen. Dit laatste is een duidelijke indicatie van toenemend, eventueel zelfs problematisch, chronisch cocaïnegebruik. Cocaïne is niet specifiek voor één welbepaalde bevolkingsgroep, het komt voor in alle lagen van de maatschappij. Momenteel wordt cocaïne het meest gebruikt in het uitgaansleven. Ook op het werk is het populair. Vooral in de horeca en in bepaalde topfuncties is de drug sterk aanwezig, omwille van zijn stimulerend effect en dus de mogelijkheid om langer te prestereren. Of het ook daadwerkelijk leidt tot beter presteren is een niet opgeloste vraag, want een belangrijke subjectieve component speelt hierbij mee. 10

14 3. Methodologie a. Het verkrijgen van de eigen data Elk dossier in het archief van de vakgroep Gerechtelijke Geneeskunde werd geopend van 1980 tot en met 2010, in totaal dus 31 jaar. Van 2010 zijn de laatste 2 maanden niet onderzocht, de data kunnen dus als onvolledig worden beschouwd. Enkel de personen die ook daadwerkelijk waren overleden zijn in beschouwing genomen. Dit gaat zowel om uitwendige schouwingen als om autopsies. Als er een toxicologisch onderzoek was gedaan, werd dat verslag bekeken. Elk dossier dat positief was voor cocaïne of benzoylecgonine in bloed of in urine werd geselecteerd. Het gaat hier om forensische autopsies en niet om autopsies die bijvoorbeeld in een ziekenhuis worden gedaan meteen na het overlijden van de patiënt. Dit houdt in dat in deze dossiers het postmortaal interval soms sterk verlengd is. Hierdoor was in sommige lichamen de putrefactie al gevorderd en waren de meest gevoelige organen, zoals de nieren en het gastro-intestinaal stelsel, niet optimaal meer te evalueren. Bijvoorbeeld is acute tubulaire necrose van de nieren alleen nog te zien op verse lichamen. b. Het opstellen van het PASW-bestand Het huidige PASW Statistics 18-bestand is gebaseerd op een reeds bestaand SPSS-bestand van een vroeger preliminair verkennend onderzoek inclusief overschakeling op de meest recente versie van het statistisch programma. Het aantal variabelen geselecteerd uit de autopsierapporten werd beduidend uitgebreid. Uiteindelijk werden 130 variabelen beschouwd en werden de data van elk dossier minutieus ingegeven. Voor bepaalde variabelen heb ik extra berekeningen gemaakt of extra opzoekwerk gedaan. De Body Mass Index (BMI) heb ik het programma laten berekenen, alsook de indeling in klassen van BMI. Voor de schatting van orgaangewichten heb ik gebruik gemaakt van de tabellen van Geoffroy Lorin de la Grandmaison. 10 c. Het opzoeken van literatuur Voor het vinden van de literatuur en soortgelijke onderzoeken heb ik gezocht via Pubmed. Ik heb eerst de Mesh-term opgezocht voor cocaïne, en dan combinaties gemaakt zoals cocaine and pharmacokinetics, cocaine and toxicity, cocaine and metabolism, cocaine and fatalities, cocaine and death, cocaine and heart. Met diezelfde zoektermen heb ik ook via Elin-artikels gezocht. 11

15 4. Resultaten a. Resultaten van het eigen onderzoek i. Epidemiologie: synopsis van de onderzochte populatie Aantal cocaïnegerelateerde gevallen per jaar Figuur 1 toont het aantal cocaïnegerelateerde gevallen per jaar van 1980 tot In totaal gaat het om 102 dossiers. Men ziet weinig gevallen in de jaren 80. In de jaren 1980, 1982, 1983, 1985, 1986 en 1988 waren er zelfs geen positieve toxicologische rapporten. In de eerste helft van de jaren 90 stijgt het aantal gestaag om te pieken in 1995 met 7 cocaïnegerelateerde dossiers. De tweede helft van dat decennium is gekenmerkt door een daling. Vanaf het jaar 2000 ziet men hevige fluctuaties, van 2 gevallen in 2000 en 2006 tot 11 gevallen in Het is niet mogelijk om een rechtlijnig of kwadratisch verband aan te tonen. 12

16 Geslachtsverdeling Figuur 2 toont de geslachtsverdeling. Er is een duidelijk overwicht van de mannen met 86 gevallen of 84%. De populatie bestaat bijgevolg uit 16% vrouwen, of 16 gevallen. Leeftijdsverdeling De leeftijdsverdeling in de populatie is te zien in figuur 3 en 4. Figuur 3 toont dat een niet te verwaarlozen deel van de populatie 20 jaar of jonger is, namelijk 13 gevallen of 13%. De overgrote meerderheid bevindt zich tussen de 21 en 40 jaar, met een licht overwicht van de twintigers. Bijna 10% van de populatie zijn veertigers. 1 persoon was ouder dan 50 jaar. 13

17 Figuur 4 toont de boxplot van de leeftijdsverdeling. Men ziet de outliers van 1 jaar en 58 jaar. De boxplot toont de mediaan en lokalisatie van de kwartielen. Het minimum is 17 jaar en het eerste kwartiel ligt op 23 jaar. De mediaan of tweede kwartiel is 30 jaar. Het derde kwartiel is 35 jaar en het maximum is 49 jaar. 14

18 Plaats en tijdstip van overlijden Figuur 5a en 5b tonen de locatie van sterven van de personen in kwestie. De populatie is opgedeeld in 2 groepen, namelijk de drugsdoden en de andere, niet-dodelijke intoxicaties (trauma en asfyxie). De drugsdoden zijn alle gevallen waarbij drugs ook daadwerkelijk de doodsoorzaak was. Bij de andere groep zijn er ook drugs gevonden in bloed of urine, maar dit was niet de echte doodsoorzaak. Hier gaat het dus om een trauma of asfyxie als doodsoorzaak, dit zijn onder andere de suïcides zoals ophanging, verdrinkingen en de verkeersongevallen. In tabel 1 zijn alle aantallen en enkele procenten weergegeven en in tabel 2 de resultaten van de statistische analyses. Uit de figuren valt meteen op dat er grote verschillen zijn tussen de 2 groepen. Meer dan twee derden van de drugsdoden is thuis overleden (67%). Bij de groep van de andere doden is dit ook de grootste groep met 46%, maar deze wordt op de voet gevolgd door overlijden op de openbare weg, dat instaat voor 43%. Uit tabel 2 kan men afleiden dat de verschillen tussen de twee groepen statistisch significant zijn. De P-waarde is namelijk kleiner dan 0.05, zowel voor de Chi-kwadraat test als voor de Fisher s Exact test. 15

19 Tabel 1: Locatie van sterven volgens doodsoorzaak Doodsoorzaak Andere: trauma Drugsdoden en asfyxie Totaal Locatie van onbekend Aantal sterven % 4,1% 3,6% 4,0% thuis Aantal % 67,1% 46,4% 61,4% openbare weg Aantal % 15,1% 42,9% 22,8% ziekenhuis of Aantal verzorgingsinstelling % 12,3% 3,6% 9,9% penitentiaire instelling Aantal % 1,4% 3,6% 2,0% Totaal Aantal % 100,0% 100,0% 100,0% 16

20 Tabel 2: Chi-kwadraat testen Waarde Vrijheids graden P-waarde Pearson Chi-kwadraat 10,352 4,031 Fisher's Exact Test 9,946,025 Aantal gevallen 101 Figuur 6 toont de dag waarop de personen gestorven zijn. Er is een duidelijke voorkeur voor het weekend, met bijna 55%. 17

21 Medische interventie Figuur 7 en 8 tonen de medische interventie die is toegepast, opnieuw ingedeeld volgens de doodsoorzaak in drugsdoden en andere doodsoorzaken. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen geen medische interventie (dus enkel de dood vaststellen), reanimatie en intensieve zorgen. Bij de drugsdoden werd er bij bijna 60% geen medische zorgen toegepast, bij de andere doden was dit meer dan 85%. Bij bijna 30% van de drugsdoden werd er nog een poging tot reanimatie gedaan, in vergelijking met 14% bij de trauma s en asfyxie. Tabel 3 en 4 tonen een overzicht van de aantallen en percenten en de resultaten van de statistische analyses. De Chi-kwadraat testen tonen een significant verschil tussen de twee groepen. De P-waarde is kleiner dan

22 Tabel 3: medische interventie volgens doodsoorzaak Doodsoorzaak Andere: trauma en Drugsdoden asfyxie Totaal Medische Geen Aantal interventie % 59,7% 85,7% 67,0% Reanimatie Aantal % 29,2% 14,3% 25,0% Intensieve zorgen Aantal % 11,1%,0% 8,0% Totaal Aantal % 100,0% 100,0% 100,0% 19

23 Tabel 4: Chi-kwadraat testen Waarde Vrijheids graden P-waarde Pearson Chi-kwadraat 6,930 2,030 Fisher's Exact Test 6,643,028 Aantal gevallen 100 ii. Onderzoek van concentraties in bloed en urine Totaal aan cocaïneproducten in het bloed De totale concentraties aan cocaïneproducten in het bloed zijn weergegeven in figuur 9 en figuur 9b (figuur 9b is een uitvergroting van het minimum tot en met het maximum, de outliers zijn hier niet te zien). Het is duidelijk dat er een grote variatie is in de onderzoekspopulatie. Het minimum is 0.04 ng/ml en het maximum is 4200 ng/ml, maar er zijn outliers tot ng/ml. 20

24 Cocaïneproducten in het bloed en in de urine Figuur 10 geeft de concentraties weer van cocaïne en zijn afbraakproducten in een scatterplot. De concentratie in de urine is weergegeven in functie van de concentratie in het bloed. Voor de figuur is een log van de concentraties genomen. 21

25 Concentratie van cocaïne in het bloed in functie van doodsoorzaak Figuur 11 toont de concentratie van cocaïne in het bloed in functie van de doodsoorzaak in een boxplot. De drugsdoden lijken op het eerste zicht hogere concentraties te hebben. Om dit te bevestigen is een Mann Whitney U test uitgevoerd. De nulhypothese zegt dat de distributie van de cocaïneconcentraties gelijk is over de twee groepen (drugsdoden en andere doden). De P-waarde is en de test is dus niet significant. De nulhypothese kan niet verworpen worden. 22

26 Concentratie van cocaïne in het bloed in aan- of afwezigheid van ethanol bij drugsdoden Figuur 12 toont de boxplot van de concentratie van cocaïne in functie van de aan- of afwezigheid van ethanol in het bloed, voor de groep van de drugsdoden. Men zou verwachten dat de cocaïneconcentraties in aanwezigheid van ethanol lager zijn, aangezien in die omstandigheden cocaethyleen wordt gevormd, wat ook toxische effecten heeft en dus kan een lagere dosis cocaïne al fataal zijn. Een Mann Whitney U test is gebeurd. De nulhypothese zegt dat de distributie van de concentraties voor de twee groepen gelijk is. De P-waarde is en dus is de test niet significant. De nulhypothese kan niet verworpen worden. 23

27 Concentratie van cocaïne in het bloed in aan- of afwezigheid van opiaten bij drugsdoden Figuur 13 toont de boxplot van de concentratie van cocaïne in functie van de aan- of afwezigheid van opiaten in het bloed, voor de groep van de drugsdoden. Ook hier is een Mann Whitney U test uitgevoerd met de nulhypothese dat de distributrie van de cocaïneconcentratie dezelfde is voor de twee groepen. De P-waarde is De test is niet significant. De nulhypothese kan niet verworpen worden. 24

28 Concentratie van cocaïne in het bloed in aan- of afwezigheid van benzodiazepines bij drugsdoden Figuur 14 toont de boxplot van de concentratie van cocaïne in functie van de aan- of afwezigheid van benzodiazepines in het bloed, voor de groep van de drugsdoden. Een Mann Whitney U test is uitgevoerd met de nulhypothese dat de distributie van de cocaïneconcentratie dezelfde is voor de twee groepen. De P-waarde is De test is niet significant. De nulhypothese kan niet verworpen worden. 25

29 iii. Onderzoek van de autopsierapporten Leverpathologie algemeen Figuur 15 toont de leverpathologie die is gevonden bij die gevallen van de onderzoekspopulatie waar een autopsie is gedaan. Bij 63% werd een toestand gevonden die als abnormaal kan worden beschouwd. 28% heeft een zekere graad van steatose. Opvallend is de aspecifieke hepatitis, die bij 15% werd gevonden. Bij nog eens 10% kwam een combinatie van steatose en aspecifieke hepatitis voor. 26

30 Leverpathologie en combinatie cocaïne en alcohol Zoals reeds vermeld leidt de combinatie van cocaïne en alcohol tot de vorming van cocaethyleen. Deze stof is zeer schadelijk voor de lever. Figuur 16 toont de verschillen tussen de groep waar ethanol in het bloed afwezig was en de groep waar ethanol aanwezig was. Uit de tabellen blijkt dat de resultaten inderdaad significant zijn. De nulhypothese dat dezelfde pathologieën worden gevonden en in dezelfde mate aanwezig zijn bij de twee groepen, kan dus verworpen worden. 27

31 Tabel 5: Leverpathologie bij cocaïne met of zonder ethanol Ethanol afwezig aanwezig Totaal Leverpathologie geen Aantal % 36,6% 29,4% 34,5% matige steatose Aantal % 22,0% 29,4% 24,1% ernstige steatose Aantal % 2,4% 11,8% 5,2% alcoholische hepatitis Aantal %,0% 5,9% 1,7% aspecifieke hepatitis Aantal % 19,5% 5,9% 15,5% focale necrose Aantal % 2,4%,0% 1,7% virale hepatitis Aantal %,0% 11,8% 3,4% steatose en fibrose Aantal % 2,4% 5,9% 3,4% steatose en aspecifieke Aantal hepatitis % 14,6%,0% 10,3% Totaal Aantal % 100,0% 100,0% 100,0% Tabel 6: Chi-kwadraat testen Waarde Vrijheids graden P-waarde Pearson Chi-kwadraat 14,467 8,049 Fisher's Exact Test 13,196,047 Aantal gevallen 58 28

32 Leverpathologie en combinatie cocaïne en opiaten Bij cocaïnegebruik gecombineerd met opiaten komt er een andere leverpathologie tot stand dan bij cocaïnegebruik zonder opiaten. Opvallend in figuur 18 is de piek van aspecifieke hepatitis bij aanwezigheid van opiaten. Virale hepatitis komt enkel in deze groep voor. In afwezigheid van opiaten komt dan weer een piek van matige steatose naar voor. Uit de tabellen blijkt dat de verschillen tussen beide groepen significant zijn. 29

33 Tabel 7: Leverpathologie bij cocaïne met of zonder opiaten Opiaten afwezig aanwezig Totaal Leverpathologie geen Aantal % 35,5% 33,3% 34,5% matige steatose Aantal % 35,5% 11,1% 24,1% ernstige steatose Aantal % 6,5% 3,7% 5,2% alcoholische hepatitis Aantal % 3,2%,0% 1,7% aspecifieke hepatitis Aantal % 6,5% 25,9% 15,5% focale necrose Aantal %,0% 3,7% 1,7% virale hepatitis Aantal %,0% 7,4% 3,4% steatose en fibrose Aantal % 6,5%,0% 3,4% steatose en aspecifieke Aantal hepatitis % 6,5% 14,8% 10,3% Totaal Aantal % 100,0% 100,0% 100,0% Tabel 8: Chi-kwadraat testen Waarde Vrijheids graden P-waarde Pearson Chi-kwadraat 14,342 8,037 Fisher's Exact Test 13,353,041 Aantal gevallen 58 30

34 Hartpathologie Bij de gevallen waar er een autopsie van het hart is gebeurd (n=60) is er bij 80% een pathologie vastgesteld. Fibrose van de hartspier kwam voor bij 16 gevallen of 27%. Hypertrofie van de hartspier is gevonden bij 38 gevallen of 64%. Boven de 40 jaar was er niemand zonder hartspierhypertrofie. Er wordt gesproken van hypertrofie als de dikte van het linker ventrikel of van het septum meer is dan 15 millimeter of wanneer het rechter ventrikel dikker is dan 5 millimeter. Contractiebandnecrose kwam voor bij 6 harten of 10%. Tekenen die kunnen wijzen op een acuut myocardinfarct waren aanwezig in 19% van de gevallen. Het gaat vooral om subendocardiale ischemie en gelokaliseerde celnecrose. Atherosclerose kwam voor in 53%, met in 18% atherosclerose in zowel coronairen, carotiden als aorta. De coronairen waren aangetast in 38%. Longpathologie Het microscopisch onderzoek van de longen is gebeurd in 59 gevallen. 57 daarvan vertoonden longoedeem, dit is 97%. Longemfyseem werd gevonden in 40 gevallen, of 66%. In 10 gevallen of 17% werd een hypertrofie van de gladde spiercellen van de longvaten gezien, dit wordt geassocieerd met pulmonale hypertensie. 19 gevallen of 32% vertoonden een aspecifieke chronische bronchitis, terwijl er bij 48% cotinine was gevonden, een afbraakproduct van nicotine, wat dus op roken wijst. In 14 gevallen of 24% is een (beginnende) bronchopneumonie gevonden, vaak door braakselaspiratie. 31

35 iv. Doodsoorzaken Algemeen Figuur 18 is een weergave van de verdeling van de doodsoorzaken. Een pure cocaïne-intoxicatie is wanneer cocaïne de doodsoorzaak is en er geen andere legale of illegale drugs zijn gevonden. Wanneer de doodsoorzaak deprimerende drugs zijn (zoals heroïne, morfine, methadone, benzodiazepines of alcohol), zijn er wel (sporen van) cocaïne gevonden, maar oordeelde de toxicoloog dat de cocaïne niet meegespeeld heeft in het proces. Bij dood door stimulerende drugs is er cocaïne gevonden, en nog een andere stimulerende drug, zoals amfetamines of designerdrugs. Mechanische en toxische asfyxie bestaat uit verhanging, verdrinking, wurging of dood door inhalatie van toxische gassen (bijvoorbeeld CO-inhalatie bij een woningbrand). Polytrauma en craniocerebraal trauma omvat in deze onderzoekspopulatie onder andere verkeersongevallen, werkongevallen en schotwonden. De combinatie van deprimerende en stimulerende drugs is veruit de grootste groep. Er bestaat veel variatie, het gaat om de combinatie van cocaïne met eventueel andere stimulerende drugs en met deprimerende drugs, vaak heroïne of morfine, alsook alcohol en benzodiazepines. 32

36 Figuur 19 en 20 tonen de aanwezigheid van externe merkers van druggebruik voor de drugsdoden en de andere doden (trauma en asfyxie). Bij de drugsdoden hebben bijna 70% injectieplaatsen, wat kan wijzen op intraveneus druggebruik. Één persoon had een geperforeerd neusseptum, wat principieel verenigbaar kan zijn met een chronisch intranasaal gebruik van stimulantia, zoals bijvoorbeeld cocaïne. Bij de doden door trauma of asfyxie heeft 43% injectieplaatsen. In bepaalde gevallen was het niet volledig duidelijk of deze prikletsels tengevolge van de reanimatie waren dan wel wezen op intraveneus druggebruik. 33

37 De tabel toont een statistisch significant verschil tussen de twee groepen wat externe merkers betreft. De P-waarde is zowel voor de Chi-kwadraat test als voor de Fisher s Exact test kleiner dan Tabel 9: externe merkers van druggebruik en doodsoorzaak Doodsoorzaak Andere: trauma Drugsdoden en asfyxie Totaal Externe geen Aantal merkers % 28,8% 57,1% 36,6% geperforeerd neusseptum Aantal % 1,4%,0% 1,0% injectiesites Aantal % 69,9% 42,9% 62,4% Totaal Aantal % 100,0% 100,0% 100,0% Tabel 10: Chi-kwadraat testen Waarde Vrijheids Graden P-waarde Pearson Chi-kwadraat 7,198 2,018 Fisher's Exact Test 7,010,018 Aantal gevallen

38 v. Wijze van sterven Figuur 21 geeft de verdeling van de wijzes van sterven weer. Er wordt onderscheid gemaakt tussen onbekend, natuurlijk, accidenteel, suïcide of crimineel. Er werd uitgegaan van suïcide wanneer de situatie overduidelijk was, bijvoorbeeld ophanging of schot à bout touchant door het hoofd, of wanneer er een afscheidsbrief werd achtergelaten. Bij opiaatdoden en polydrugdoden is het uiteraard moeilijk om in te schatten of een verslaafde intentioneel een overdosis inneemt of niet, maar in die gevallen is meestal uitgegaan van een accidentele overdosis. De persoon in deze onderzoekspopulatie met een natuurlijke dood is overleden aan een diabetische ketoacidose, wat geen rechtstreeks gevolg was van zijn eerdere cocaïne-inname. De figuur toont duidelijk dat de grootste groep een accidentele dood is gestorven, dit is niet altijd een overdosis, maar kan dus ook bijvoorbeeld een verkeersongeval zijn. De groep van onbekende wijze van sterven zijn voor het merendeel overdosissen, met meestal zulke hoge concentraties aan verschillende stoffen dat men twijfelt aan het feit of het accidenteel was. Enkele hiervan zijn ongelukken die in dubieuze omstandigheden zijn gebeurd. De dood werd als crimineel beschouwd wanneer het slachtoffer in kwestie werd vermoord. Dan ging het vooral om steekpartijen, fatale schotwonden en wurging, maar ook om een kindermoord met een letale injectie van cocaïne en heroïne. 35

39 vi. Mechanisme van overlijden Het mechanisme van overlijden is bij de overgrote meerderheid cardiopulmonaal falen. Dit bestrijkt natuurlijk heel wat pathologieën, van acuut myocardinfarct door een hartritmestoornis tot subacuut cardio-pulmonaal falen door centrale ademhalingsdepressie. Bij een overdosering van opiaten houdt de doodsstrijd vaak lang aan. In dat geval ziet men in de autopsie soms dat pulmonale complicaties zijn opgetreden, zoals bijvoorbeeld braakselaspiratie en een beginnende bronchopneumonie. De interne bloedingen met hypovolemische shock kwamen voor bij traumatische sterftes. Het craniocerebraal trauma echter is apart onderverdeeld. Multipel orgaanfalen ziet men bij een algemene shocktoestand door hypoxie na ademhalingsdepressie, maar ook bij gevallen met een hypoxische encephalopathie of hyperthermie. Tenslotte mechanische en toxische asfyxie als mechanisme van overlijden. Mechanische asfyxie omvat verhanging, verdrinking of wurging. Toxische asfyxie is de inademing van toxische gassen, bijvoorbeeld koolstofmonoxide (CO) bij een woningbrand. 36

40 vii. Polydruggebruik Het gebruik van meerdere drugs komt zeer vaak voor in deze populatie. Figuur 23 toont de mogelijke variaties, uiteraard allemaal in combinatie met cocaïne. Andere bestaat hier uit amfetamines, XTC en andere designerdrugs, tricyclische antidepressiva, narcotische analgetica en andere psychotrope medicatie op voorschrift, en cannabis. De groep is dus eigenlijk nog variabeler dan de figuur toont. Bijna 8% had geen andere drugs in het bloed, hier is enkel cocaïne of een afbraakproduct gevonden. Bij 35% was er alcohol aanwezig, 41% had benzodiazepines gebruikt. 8% had amfetamines in het bloed of de urine. Liefst 62% van de cocaïne-gerelateerde doden hadden opiaten gebruikt. Dit is morfine, heroïne, codeïne of methadone. 37

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17 Inhoud Lijst met afkortingen 13 Voorwoord 15 Inleiding 17 DEEL 1 TRENDS IN CIJFERS OVER ILLEGALE DRUGS IN VLAANDEREN/BELGIË 1997-2007 19 HOOFDSTUK 1! ILLEGALE DRUGS. SITUERING EN DEFINIËRING 21 1.1 Wat

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

ARTERIELE HYPERTENSIE

ARTERIELE HYPERTENSIE ARTERIELE HYPERTENSIE Wat u moet weten - Patiëntinformatie - Hypertensie is de medische term voor hoge bloeddruk. Dat is de druk waaraan de arteriële bloedvaten of slagaders in het lichaam blootgesteld

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut

Inleiding. Bron: Nationale Drugsmonitor Jaarbericht 2007. Uitgave van Trimbosinstituut : Alcohol, roken en drugs Inleiding In onze maatschappij zijn het gebruik van alcohol en andere drugs heel gewoon geworden roken en het drinken van alcoholische dranken gebeurt op recepties, feestjes,

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 198 Het eerste deel van dit proefschrift beschrijft de effectiviteit van clopidogrel en tirofiban in patiënten met een acuut hart infarct verwezen voor een spoed dotter behandeling. In hoofdstuk 1 werd

Nadere informatie

Sterke stijging aantal drugdoden fors overdreven

Sterke stijging aantal drugdoden fors overdreven Sterke stijging aantal drugdoden fors overdreven Op 4 december 2006 stond er een klein bericht in Het Laatste Nieuws met als kop sterke stijging Vlaamse drugdoden. De Morgen deed het de dag nadien over

Nadere informatie

MDMA-doden bij het NFI. Dr. Klaas Lusthof Forensisch Toxicoloog NFI

MDMA-doden bij het NFI. Dr. Klaas Lusthof Forensisch Toxicoloog NFI MDMA-doden bij het NFI Dr. Klaas Lusthof Forensisch Toxicoloog NFI 10 juni 2015 Forensische Toxicologie binnen het NFI 2 Afdeling medisch forensisch onderzoek 60 medewerkers Toxicologen: 7 Lab toxicologie

Nadere informatie

212

212 212 Type 2 diabetes is een chronische aandoening, gekarakteriseerd door verhoogde glucosewaarden (hyperglycemie), die wereldwijd steeds vaker voorkomt (stijgende prevalentie) en geassocieerd is met vele

Nadere informatie

Workshop Toxicologie Casuistiek. PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo

Workshop Toxicologie Casuistiek. PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo Workshop Toxicologie Casuistiek PAO Labdag 4 december 2014 Inge van Berlo Casus 1 48 jarige man opgenomen met trekkingen thuis en in de ambulance - Op SEH ademstilstand en asystolie - Bradycardie - Insulten

Nadere informatie

C 17 H 21 NO 4. Net even te veel? Jonathan Lipton, cardioloog i.o.

C 17 H 21 NO 4. Net even te veel? Jonathan Lipton, cardioloog i.o. C 17 H 21 NO 4 Net even te veel? Jonathan Lipton, cardioloog i.o. WES-symposium 15/3/2012 Cocaïne: geschiedenis 2000 jaar in gebruik door indianenstammen Zuid-Amerika, bladeren van de coca plant Erythroxylon

Nadere informatie

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting

Nederlanse Samenvatting. Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 197 198 Samenvatting In het proefschrift worden diverse klinische aspecten van primaire PCI (Primaire Coronaire Interventie) voor de behandeling van een hartinfarct onderzocht.

Nadere informatie

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau

4. Resultaten. 4.1 Levensverwachting naar geslacht en opleidingsniveau 4. Het doel van deze studie is de verschillen in gezondheidsverwachting naar een socio-economisch gradiënt, met name naar het hoogst bereikte diploma, te beschrijven. Specifieke gegevens in enkel mortaliteit

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Het acute hartinfarct Hart- en vaat ziekten zijn een van de grootste doodsoorzaken wereldwijd. In Nederland sterven er gemiddeld 107 mensen per dag aan hart- en vaatziekten, waaronder

Nadere informatie

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC Gene Zever Dr. Apr. Sarah Wille NICC Overzicht presentatie Waarom drugs opsporen in speeksel? Welk nut heeft een bijkomende analyse in het laboratorium? Zijn de huidige speekseltesten zever of gene zever?

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Kent u de cijfers van uw hart?

Kent u de cijfers van uw hart? Kent u de cijfers van uw hart? CHOLESTEROL? GEWICHT/ BUIKOMTREK? UW? BLOEDDRUK? SUIKERGEHALTE? V.U.: Dr Freddy Van de Casseye - Elyzeese-Veldenstraat 63-1050 Brussel Belgische Cardiologische Liga www.cardiologischeliga.be

Nadere informatie

Combigebruik. De meest gestelde vragen

Combigebruik. De meest gestelde vragen Combigebruik. De meest gestelde vragen V.U.: Frieda Matthys, Vereniging voor Alcohol- en andere Drugproblemen vzw, VAD, Vanderlindenstraat 15, 1030 Brussel - juni 2011 (herziene herdruk) - D/2011/6030/10

Nadere informatie

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC

Gene Zever. Dr. Apr. Sarah Wille NICC Gene Zever Dr. Apr. Sarah Wille NICC Overzicht presentatie Waarom drugs opsporen in speeksel? Welk nut heeft een bijkomende analyse in het laboratorium? Zijn de huidige speekseltesten zever of gene zever?

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. NEVRINE CODEINE 30mg Tabletten. Paracetamol 500 mg Coffeïne 50 mg Codeïnefosfaat 30 mg

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. NEVRINE CODEINE 30mg Tabletten. Paracetamol 500 mg Coffeïne 50 mg Codeïnefosfaat 30 mg BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER NEVRINE CODEINE 30mg Tabletten Paracetamol 500 mg Coffeïne 50 mg Codeïnefosfaat 30 mg Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met het innemen

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Gemeente Utrecht, Volksgezondheid Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/volksgezondheid Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht - 2012 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht,

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het aantal mensen met een gestoorde nierfunctie is de afgelopen decennia sterk toegenomen. Dit betekent dat er steeds meer mensen moeten dialyseren of een niertransplantatie moeten

Nadere informatie

Ecstasy: feiten en fabels.

Ecstasy: feiten en fabels. Improving Mental Health by Sharing Knowledge Ecstasy: feiten en fabels. Raymond Niesink m.m.v Nienke van der Putten, Esther Croes, Tibor Brunt e.v.a. Ecstasy: feiten en fabels Trimbos, 10 juni 2015 2 Feiten

Nadere informatie

UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE

UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE UNIVERSITAIR CENTRUM GERIATRIE 1 Drugs en Senioren Drugs en Senioren Prof Dr M Vandewoude Universitair Centrum Geriatrie Antwerpen 2 3 Wat wordt juist bedoeld? «Echte drugs» Alcohol Psychotrope medicatie

Nadere informatie

Monitor. alcohol en middelen

Monitor. alcohol en middelen Geneeskundige en Gezondheidsdienst Monitor www.utrecht.nl/gggd alcohol en middelen www.utrecht.nl/gggd Thema 3 Gebruik van de verslavingszorg in Utrecht 1 Colofon Uitgave Gemeente Utrecht (GG&GD) Postbus

Nadere informatie

Middelenmisbruik en crisis

Middelenmisbruik en crisis Middelenmisbruik en crisis Een lastige combinatie Mike Veereschild Tom Buysse Middelengebonden spoedeisende situaties Intoxicatie van een verslavend middel Onthouding van een verslavend middel Kernsymptomen

Nadere informatie

SAMEN ME VAT A T T I T N I G

SAMEN ME VAT A T T I T N I G SAMENVATTING 186 Inleiding Het renine-angiotensine-aldosteron-systeem (RAAS) is een hormonaal systeem dat in belangrijke mate betrokken is bij de regulatie van bloeddruk en nierfunctie. Het RAAS is een

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift getiteld Relatieve bijnierschorsinsufficiëntie in ernstig zieke patiënten De rol van de ACTH-test hebben wij het concept relatieve bijnierschorsinsufficiëntie

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing. Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER. TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing. Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIK(ST)ER TINALOX, Druppels voor oraal gebruik, oplossing Tilidine hydrochloride / Naloxone hydrochloride Lees de hele bijsluiter zorgvuldig door voordat u start met

Nadere informatie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie

De geriatrische patiënt op de SEH. SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie De geriatrische patiënt op de SEH SEH onderwijsdag Sigrid Wittenberg, aios klinische geriatrie Relevante onderwerpen Delier Symptoomverarming Medicatie op de SEH Duur aanwezigheid patiënt op de SEH Delier

Nadere informatie

Info spot. Diabetes en depressie. Inleiding. Oktober - november - december 2011

Info spot. Diabetes en depressie. Inleiding. Oktober - november - december 2011 Oktober - november - december 2011 Info spot Diabetes en depressie Inleiding Diabetes mellitus, ofwel suikerziekte, is een chronische stofwisselingsziekte die gekenmerkt wordt door een te hoog glucosegehalte

Nadere informatie

Stadia chronische nierschade

Stadia chronische nierschade Factsheet Nieren en nierschade deel 3 Nierschade vraagt om continue alertheid en aandacht van de behandelaar Nierfunctie en eiwitverlies: voorspellers van complicaties Stadia chronische nierschade Nierschade

Nadere informatie

Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie

Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie Informatiebrochure T.E.E. / Cardioversie ziekenhuis maas en kempen Inleiding U wordt opgenomen in Ziekenhuis Maas en Kempen voor een TEE en/of cardioversie. Om u zo goed mogelijk te informeren over deze

Nadere informatie

nederlandse samenvatting

nederlandse samenvatting Nederlandse Samenvatting NEDERLANDSE SAMENVATTING Inleiding Hartfalen is een syndroom, waarbij de pompfunctie van het hart achteruitgaat en dat onder andere gepaard kan gaan met klachten van kortademigheid

Nadere informatie

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk

J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld drugs. 2e herziene druk J.H. van Epen De drugs van de wereld de wereld van de drugs 2e herziene druk Samsom Stafleu Alphen aan den Rijn/Brussel 1988 Woord vooraf 1 Algemene gezichtspunten 1.1 Definitie van het begrip drug 1.2

Nadere informatie

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting.

Feiten en cijfers. Beroerte. Aantal nieuwe patiënten met een beroerte. Definitie. Uitgave van de Nederlandse Hartstichting. Feiten en cijfers Uitgave van de Nederlandse Hartstichting November 211 Beroerte Definitie Beroerte (in het Engels Stroke ), ook wel aangeduid met cerebrovasculaire aandoeningen/accidenten/ziekte (CVA),

Nadere informatie

Middelengebruik: Cannabisgebruik

Middelengebruik: Cannabisgebruik Middelengebruik: Cannabisgebruik Inleiding Cannabisgebruik geeft zowel gezondheidsrisico s, psychosociale gevolgen als wettelijke consequenties 1,2. Frequent gebruik van cannabis wordt geassocieerd met

Nadere informatie

Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak

Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak Bijkomende informatie voor de registratie van de doodsoorzaak 1. Veld 31: A2_CODE_DIAG_CAUSE_DEATH Veld 31 A2_CODE_DIAG_CAUSE_DEATH behoort tot het bestand STAYHOSP in domein 3 van de administratieve gegevens.

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Kransslagadervernauwing en hartklachten Kransslagadervernauwing is een van de belangrijkste ziekten in de westerse wereld. De kransslagaderen zijn de bloedvaten die het hart van

Nadere informatie

Gezondheidsindicatoren 2005 Vlaams Gewest. Algemene sterftecijfers

Gezondheidsindicatoren 2005 Vlaams Gewest. Algemene sterftecijfers Vlaams Gewest Gepubliceerd op: http://www.zorg-en-gezondheid.be/cijfers.aspx - oktober 2007 Door: Cloots Heidi, De Kind Herwin, Kongs Anne, Smets Hilde Afdeling Informatie & Ondersteuning Inhoudsopgave...

Nadere informatie

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN

BELANGRIJKSTE BEVINDINGEN APRIL 213 INHOUD Het doel van de thermometer is een eerste berichtgeving over de stand van zaken in 212 over seksuele gezondheid in Nederland. De thermometer bevat nieuwe gegevens van de soa-centra, aangiftecijfers,

Nadere informatie

Toxicologie Farmacotherapeutisch onderwijs SEH. Marsha Voll - Ziekenhuisapotheker i.o. 16 januari 2014

Toxicologie Farmacotherapeutisch onderwijs SEH. Marsha Voll - Ziekenhuisapotheker i.o. 16 januari 2014 Toxicologie Farmacotherapeutisch onderwijs SEH Marsha Voll - Ziekenhuisapotheker i.o. 16 januari 2014 Inhoud Drugs of abuse Drugsscreening Urine Bloed Paracetamolintoxicatie Indeling drugs Stimulantia/uppers

Nadere informatie

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013

Hypertensie. Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Hypertensie Huug van Duijn Spiegelavond 15 april 2013 Waarom bloeddruk? Bloeddruk: niet te laag Bloeddruk: niet te hoog Het verband tussen bloeddruk en cardiovasculaire complicaties heeft als drempel

Nadere informatie

Obesitas op de recovery

Obesitas op de recovery Obesitas op de recovery Marlous Huijzer AIOS anesthesiologie UMC Utrecht Inzichten Toegenomen arbeid hart en longen Verhoogde kans metabool syndroom Verhoogde kans op DVT of longembolie Obesitas hypoventilatie

Nadere informatie

Risk factors for renal function abnormalities

Risk factors for renal function abnormalities Risk factors for renal function abnormalities Nederlandse samenvatting Dit proefschrift probeert mogelijke risicofactoren voor progressief nierfunctieverlies te identificeren in een niet-diabetische populatie.

Nadere informatie

Zuurbase evenwicht. dr Bart Bohy http://www.medics4medics.com

Zuurbase evenwicht. dr Bart Bohy http://www.medics4medics.com Zuurbase evenwicht 1 Zuren 2 Base 3 4 5 6 7 oxygenatie / ventilatie 8 9 Arteriële bloedgaswaarden Oxygenatie PaO2: 80-100mmH2O SaO2: 95-100% Ventilatie: PaCO2: 35-45mmHg Zuur-base status ph: 7.35-7.45

Nadere informatie

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING

CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING CHAPTER 10 NEDERLANDSE SAMENVATTING Chapter 10 156 Dit proefschrift bestaat uit een aantal studies waarin de veranderingen in het vermogen van plasma om de uitstroom (efflux) van cholesterol uit cellen

Nadere informatie

Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie

Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie De onderzoeksresultaten van de pre- en post-vragenlijsten December 2011 Uitgevoerd door de Universiteit Antwerpen, in opdracht van het Vlaams Instituut voor Gezondheidspromotie

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. SINUTAB 500/30 mg tabletten SINUTAB FORTE 500/60 mg tabletten. Paracetamol en pseudo-efedrinehydrochloride

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS. SINUTAB 500/30 mg tabletten SINUTAB FORTE 500/60 mg tabletten. Paracetamol en pseudo-efedrinehydrochloride BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR GEBRUIKERS SINUTAB 500/30 mg tabletten SINUTAB FORTE 500/60 mg tabletten Paracetamol en pseudo-efedrinehydrochloride Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette

SIS. Het Shaken Infant Syndrome. Dr. Johan Marchand. Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette SIS Het Shaken Infant Syndrome Dr. Johan Marchand Vertrouwenscentrum Kindermishandeling Brussel en Academisch Kinderziekenhuis Jette Wetenschappelijk dossier 1 A. Inleiding B. Epidemiologische gegevens

Nadere informatie

Samenvatting in het Nederlands

Samenvatting in het Nederlands Samenvatting in het Nederlands Samenvatting Men schat dat in 2005 ongeveer 40.000 mensen in Nederland een nieraandoening hadden. Hiervan waren ruim 5500 patiënten afhankelijk van dialyse. Voor dialysepatiënten

Nadere informatie

density lipoproteïne (LDL cholesterol) lijkt een belangrijke rol te spelen in de initiatie van Nederlandse samenvatting

density lipoproteïne (LDL cholesterol) lijkt een belangrijke rol te spelen in de initiatie van Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Hart- en vaatziekten zijn de belangrijkste doodsoorzaak van dialysepatiënten en dit beperkt hun levensverwachting sterk. Er zijn steeds meer aanwijzingen dat milde tot matige nierschade

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Tranquiritine Sinofarm 0,5 mg, zachte capsules Tranquiritine Sinofarm 3 mg, zachte capsules Tranquiritine Sinofarm 5 mg, zachte capsules Spiriteïne Dit geneesmiddel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting 147 Nederlands samenvatting Wat is COPD? Chronic obstructive pulmonary disease (COPD) is een ziekte waarbij er een blijvende vernauwing van de luchtwegen in de long optreedt, die voornamelijk veroorzaakt

Nadere informatie

SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik

SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik SEH-behandelingen naar aanleiding van GHBgebruik H. Valkenberg Uitgegeven door Stichting Consument en Veiligheid Postbus 75169 1070 AD Amsterdam Maart 2012 Bij de samenstelling van deze publicatie is de

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING

Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Een karakteristieke eigenschap van astma is ontsteking van de luchtwegen. Deze ontsteking wordt gekenmerkt door een toename van ontstekingscellen in het longweefsel. De overgrote meerderheid

Nadere informatie

Niet-technische samenvatting 201569

Niet-technische samenvatting 201569 Niet-technische samenvatting 201569 1 Algemene gegevens 1.1 Titel van het project Endotheliale toxiciteit van bijnierprecursors, hydrocortison en fludrocortison die verhoogd zijn in patienten met congenitale

Nadere informatie

Een bloeding tussen de hersenvliezen (subarachnoïdale bloeding of SAB) is

Een bloeding tussen de hersenvliezen (subarachnoïdale bloeding of SAB) is Samenvatting 229 230 Samenvatting Een bloeding tussen de hersenvliezen (subarachnoïdale bloeding of SAB) is een vorm van beroerte die vaak op jonge leeftijd optreedt en meestal ernstige gevolgen heeft:

Nadere informatie

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease

2.1 Verstoord evenwicht protease-antiprotease Roken is verreweg de belangrijkste risicofactor. Andere risicofactoren zijn: beroepen of hobby s met regelmatige blootstelling aan kleine deeltjes (fijnstof ) en (zelden) een familiair voorkomend enzymtekort

Nadere informatie

Gezondheid en (psycho)somatische klachten bij adolescenten in Vlaanderen 2014

Gezondheid en (psycho)somatische klachten bij adolescenten in Vlaanderen 2014 Gezondheid en (psycho)somatische klachten bij adolescenten in Vlaanderen 214 Inleiding Gezondheid in de internationale HBSC (Health Behaviour in School-aged Children) studie en in de Wereldgezondheidsorganisatie

Nadere informatie

Lijst van de bijlagen

Lijst van de bijlagen Lijst van de bijlagen BIJLAGE 1 Uittreksel uit: Council Directive of 29 July 1991 on driving licences (91/439/EEC) BIJLAGE 2 Uittreksel uit: Richtlijn van de Raad van 29 juli 1991 betreffende het rijbewijs

Nadere informatie

Chapter 8. Samenvatting en conclusie

Chapter 8. Samenvatting en conclusie Chapter 8 Samenvatting en conclusie 110 Doel van het promotieonderzoek was (1) evaluatie van het resultaat van vroege abciximab toediening vóór primaire percutane coronaire interventie (PPCI) in patiënten

Nadere informatie

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015

ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 ACUTE VERWARDHEID NIET ALTIJD DEMENTIE 10 en 12/11/2015 Niet steeds dementie Vraagstelling: 1) Kan elke verwardheid voorkomen worden? 2) Wat kunnen we doen om te voorkomen? 3) Wat kunnen we doen bij acute

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting In het promotieonderzoek dat wordt beschreven in dit proefschrift staat schade aan de bloedvaten bij dementie centraal. Voordat ik een samenvatting van de resultaten geef zal ik

Nadere informatie

22/04/2012. voorbijgestreefde indeling, maar nog vaak gehoord

22/04/2012. voorbijgestreefde indeling, maar nog vaak gehoord Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) BEGELEIDENDE NOTA de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal

Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) BEGELEIDENDE NOTA de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal Raad van de Europese Unie Brussel, 2 december 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0340 (NLE) 16240/14 CORDROGUE 94 BEGELEIDENDE NOTA van: aan: Nr. Comdoc.: Betreft: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

Risicofactoren voor een delirium

Risicofactoren voor een delirium 3. Risicofactoren voor een delirium 3.1. VRAAGSTELLING In dit hoofdstuk heeft de werkgroep gezocht naar een antwoord op de volgende uitgangsvraag: Wat zijn de omstandigheden die de kans op het optreden

Nadere informatie

Een verhit postoperatief beloop

Een verhit postoperatief beloop Een verhit postoperatief beloop Centraal anticholinerg syndroom? R Verhage C Hofhuizen Casus Dhr V, 31-1-1952 Voorgeschiedenis: - dilatatie aorta ascendens. - AF, thrombus linker hartoor (verdwenen na

Nadere informatie

Femke Gresnigt SEH-arts KNMG OLVG Amsterdam Lid sectie toxicologie NVSHA Bestuurslid NVSHA portefeuille Opleiding & Onderwijs

Femke Gresnigt SEH-arts KNMG OLVG Amsterdam Lid sectie toxicologie NVSHA Bestuurslid NVSHA portefeuille Opleiding & Onderwijs Femke Gresnigt SEH-arts KNMG OLVG Amsterdam Lid sectie toxicologie NVSHA Bestuurslid NVSHA portefeuille Opleiding & Onderwijs Ecstasy in het OLVG Cijfers OLVG Casuïstiek ernstige complicaties Hyperthermie

Nadere informatie

ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK. Achternaam. Cliëntnummer. Naam interviewer

ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK. Achternaam. Cliëntnummer. Naam interviewer ASSESSMENT MIDDELENGEBRUIK Achternaam bij vrouwelijke cliënten meisjesnaam Geboortedatum Cliëntnummer Datum interview d d m m d d m m 1. Naam interviewer 2. 3. Interview is niet volledig afgenomen want:

Nadere informatie

HSMR en SMR s per diagnosegroep Cijfers eerste helft 2014 Ziekenhuisgroep Twente

HSMR en SMR s per diagnosegroep Cijfers eerste helft 2014 Ziekenhuisgroep Twente HSMR en SMR s per diagnosegroep Cijfers eerste helft 2014 Ziekenhuisgroep Twente 20 maart 2015 Ziekenhuisgroep Twente T.a.v. mw. Eggert en dhr. Gorgels Postbus 7600 7600 SZ Almelo Introductie In deze rapportage

Nadere informatie

Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart

Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart Basale Farmacokinetiek op de Intensive care Armand R.J. Girbes & Noortje Swart Intensive Care & Apotheek VU medisch centrum Netherlands Farmaco-terminologie Farmacologie de studie van geneesmiddelen observeerbare

Nadere informatie

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011

cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 2011 cijfers en feiten Hart- en vaatziekten bij vrouwen en mannen Uitgave van de Nederlandse Hartstichting februari 211 Sterfte bij vrouwen en mannen Hart- en vaatziekten zijn een belangrijke oorzaak van overlijden

Nadere informatie

Nederlandse. Samenvatting

Nederlandse. Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het metabole syndroom is tegenwoordig een veel voorkomend ziektebeeld dat getypeerd wordt door een combinatie van verschillende aandoeningen. Voornamelijk in de westerse landen

Nadere informatie

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden.

gegevens van de mannen die aan het begin van het onderzoek nog geen HVZ en geen diabetes hadden. Samenvatting In hoofdstuk 1 hebben we het belang en het doel van het onderzoek in dit proefschrift beschreven. Wereldwijd vormen hart- en vaatziekten (HVZ) de belangrijkste oorzaak van sterfte. Volgens

Nadere informatie

Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen

Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen Sporenonderzoek en gerechtelijke geneeskunde bij zware verkeersongevallen Dr. Diona D Hondt, MD Prof. Werner Jacobs, MD, PhD, MBA Gerechtelijke Geneeskunde Universitair Ziekenhuis Antwerpen Indicaties

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens

Jongeren en Gezondheid 2014 : Socio-demografische gegevens Resultaten HBSC 14 Socio-demografische gegevens Jongeren en Gezondheid 14 : Socio-demografische gegevens Steekproef De steekproef van de studie Jongeren en Gezondheid 14 bestaat uit 9.566 leerlingen van

Nadere informatie

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER SPASMINE FORTE, 120 MG, CAPSULES, HARD ALVERINE CITRAAT

BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER SPASMINE FORTE, 120 MG, CAPSULES, HARD ALVERINE CITRAAT BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER SPASMINE FORTE, 120 MG, CAPSULES, HARD ALVERINE CITRAAT Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 138 Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Een belangrijke functie van de nier is het uitscheiden van afvalstoffen via de urine. Grote hoeveelheden water en kleine stoffen

Nadere informatie

ALCOHOL, DRUGS, ROKEN & MEDICIJNEN

ALCOHOL, DRUGS, ROKEN & MEDICIJNEN Voo Click icon to add picture Praktijk Veiligheids Instructie ALCOHOL, DRUGS, ROKEN & MEDICIJNEN ASSET INTEGRITY PARTNER PAGE 1 Inhoud voorwoord Voorlichting alcoholgebruik Voorlichting drugsgebruik Voorlichting

Nadere informatie

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties

Jongeren en Gezondheid 2014: Seksualiteit en Relaties Jongeren en Gezondheid 14: Seksualiteit en Relaties Inleiding Tijdens hun puberjaren, ondergaan jongens en meisjes diepgaande biologische, cognitieve, emotionele en sociale veranderingen. Deze periode

Nadere informatie

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische

Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische Nederlandse samenvatting Optimalisatie van de eerste klinische studies in bi ondere patie ntengroepen: op weg naar gebruik van semifysiologische farmacokinetische modellen Algemene inleiding Klinisch onderzoek

Nadere informatie

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald

Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald PERSMEDEDELING VAN JO VANDEURZEN, VLAAMS MINISTER VAN WELZIJN, VOLKSGEZONDHEID EN GEZIN 4 oktober 2012 Risico op sterfte door hart- en vaatziekten in 10 jaar tijd met 25 procent gedaald De kans dat Vlamingen

Nadere informatie

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens

5. Discussie. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens 5. 5.1 Informatieve waarde van de basisgegevens Relevante conclusies voor het beleid zijn pas mogelijk als de basisgegevens waaruit de samengestelde indicator berekend werd voldoende recent zijn. In deze

Nadere informatie

Spelregels; A = Groen B = Rood Heeft u het antwoord fout, dan neemt u weer plaats op uw stoel!!

Spelregels; A = Groen B = Rood Heeft u het antwoord fout, dan neemt u weer plaats op uw stoel!! Spelregels; A = Groen B = Rood Heeft u het antwoord fout, dan neemt u weer plaats op uw stoel!! Oefenvraag 1. Op het ECG zijn de verschillende fasen van de hartslag te zien. Ze worden benoemd met de letters

Nadere informatie

matige alcohol consumptie gezondheid

matige alcohol consumptie gezondheid matige alcohol consumptie positief voor gezondheid R e s u l t a t e n v a n 3 j a a r w e t e n s c h a p p e l i j k o n d e r z o e k Matige en regelmatige alcoholconsumptie heeft overall een positief

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

BIJSLUITER Atosiban Devrimed 6,75 mg/0,9 ml

BIJSLUITER Atosiban Devrimed 6,75 mg/0,9 ml BIJSLUITER Atosiban Devrimed 6,75 mg/0,9 ml 1 BIJSLUITER: INFORMATIE VOOR DE GEBRUIKER Atosiban Devrimed 6,75 mg/0,9 ml oplossing voor injectie Atosiban Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel

Nadere informatie

HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK

HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK HOOFDSTUK VI NIET-PARAMETRISCHE (VERDELINGSVRIJE) STATISTIEK 1 1. INLEIDING Parametrische statistiek: Normale Verdeling Niet-parametrische statistiek: Verdelingsvrij Keuze tussen de twee benaderingen I.

Nadere informatie

INALPIN, 9,48 mg/15 ml; 94,8 mg/15 ml, siroop Codeïnefosfaat hemihydraat - Guaifenesine

INALPIN, 9,48 mg/15 ml; 94,8 mg/15 ml, siroop Codeïnefosfaat hemihydraat - Guaifenesine INALPIN, 9,48 mg/15 ml; 94,8 mg/15 ml, siroop Codeïnefosfaat hemihydraat - Guaifenesine Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen, want er staat belangrijke informatie in voor

Nadere informatie

STERFTECIJFERS 2012 Cijfers Zorg en Gezondheid 13 november 2014

STERFTECIJFERS 2012 Cijfers Zorg en Gezondheid 13 november 2014 Dia 1 STERFTECIJFERS 2012 Cijfers Zorg en Gezondheid 13 november 2014 Het Vlaams Agentschap Zorg en Gezondheid verwerkt zelf de sterftecertificaten van het Vlaams Gewest. Sinds 2005 (registratiejaar 2003)

Nadere informatie

Drugs of Abuse. Dr. Stephanie C.E. Klein Nagelvoort Schuit Jelmer Alsma. Roig 3 e en 4 e jaars, 26-06-2013

Drugs of Abuse. Dr. Stephanie C.E. Klein Nagelvoort Schuit Jelmer Alsma. Roig 3 e en 4 e jaars, 26-06-2013 Drugs of Abuse Dr. Stephanie C.E. Klein Nagelvoort Schuit Jelmer Alsma Roig 3 e en 4 e jaars, 26-06-2013 Doelstellingen Bespreken van de meest voorkomende drugs of abuse Gebruik Effecten Kosten Gezondheidsproblemen

Nadere informatie

Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen

Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen Verdrinking: oorzaken, proces en gevolgen A. Oorzaken van verdrinking Primair Onderdompeling Bewustzijnsverlies Verdrinking Secundair Bewustzijnsverlies Onderdompeling Verdrinking 75 % 25% 1. Primaire

Nadere informatie

Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015. Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart. 12/3/14 pag.

Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015. Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart. 12/3/14 pag. Korte casus II Prof. dr. S. Droogmans EBM II 2014-2015 Julia Schwarze & Nathan Bormans Tutor: Chelsey Plas Prof. dr. N. Pouliart 12/3/14 pag. 2 Inhoudstafel Casus Probleemlijst Differentiaaldiagnoses Acuut

Nadere informatie

Chapter 10 Samenvatting

Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 Samenvatting Chapter 10 De laatste jaren is de mortaliteit bij patiënten met psychotische aandoeningen gestegen terwijl deze in de algemene populatie per leeftijdscategorie is gedaald. Een belangrijke

Nadere informatie

Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum. Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning

Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum. Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning Prof. dr. F. C. Visser Cardioloog Erasmus Medisch Centrum Electrocardiografische & fysiologische veranderingen tijdens inspanning Indicaties voor inspannings ECG Evaluatie van patienten met pijn op de

Nadere informatie

Longbalsem 10 mg/15 ml + 100 mg/15 ml siroop

Longbalsem 10 mg/15 ml + 100 mg/15 ml siroop Roundup Pagina 1 van 5 Bijsluiter: informatie voor de gebruiker Ethylmorfine hydrochloride, Guaifenesine Lees goed de hele bijsluiter voordat u dit geneesmiddel gaat innemen want er staat belangrijke informatie

Nadere informatie