Datum: donderdag 19 april 2012 Plaats: kamer 2.07 bij de stadsregio Rotterdam, Minervahuis 1, Meent 106 Tijd: u u.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Datum: donderdag 19 april 2012 Plaats: kamer 2.07 bij de stadsregio Rotterdam, Minervahuis 1, Meent 106 Tijd: 10.00 u.- 12.00 u."

Transcriptie

1 Datum: donderdag 19 april 2012 Plaats: kamer 2.07 bij de stadsregio Rotterdam, Minervahuis 1, Meent 106 Tijd: u u. Agenda Bestuurlijk REO stadsregio Rotterdam Vergadering 19 april 1. Opening en vaststelling agenda (10.00 u.) 2. Mededelingen (10.05 u.) 2b. Ter kennisname Ter kennisname: Notitie stand van zaken Topsectorenbeleid, incl. 4 bijlagen Ter kennisname: Notitie Prisma Lansingerland Ter kennisname: Kantorenbericht 2012 (wordt uitgedeeld) 3. Verslag van de vergadering van 9 februari 2012 (10.15 u.) Bijgevoegd: Het desbetreffende (concept)-verslag Gevraagd: Vaststelling 4. Vervolg Arbeidsmarktconferentie (10.20 u.) Bijgevoegd : Imagoplan (on)bekend maakt (on)bemind Toelichting : In vervolg op de op 4 november 2011 georganiseerde conferentie `Help, de arbeidsmarkt verandert heeft de stadsregio de deelnemers aan deze conferentie uitgedaagd om met concrete hulpvragen te komen, waar de stadsregio dit jaar de betrokken ondernemers, het onderwijs en de overheid kan faciliteren om rondom een concrete casus daadwerkelijk met elkaar aan tafel gaan. Dit heeft geleid tot een drietal hulpvragen: 1. Imagoplan '(on)bekend) maakt (on)bemind' (KMR) 2. Arbeidsmigratie (VIA) 3. Koppeling Ruimtelijke en arbeidsmarktplanning (REAP) In de komende stuurgroepvergaderingen zal de uitwerking van deze hulpvragen regelmatig terugkomen. In deze stuurgroep zal Huub Kleinrouweler van KMR het imagoplan toelichten op basis waarvan de hieraan gerelateerde hulpvraag direct wordt neergelegd bij de gemeenten. Het imagoplan '(on)bekend maakt (on)bemind' is bijgevoegd. 5. Stand van zaken structuurvisie detailhandel (10.35 u.) Bijgevoegd : Verslag marktconsultatie Toelichting : Felix Wigman (BRO) geeft een korte presentatie over de laatste stand van zaken rondom de Structuurvisie detailhandel. Deze is ook besproken in de werkgroepen REO en Grootschalige Detailhandel, daar gemaakte opmerkingen zijn meegenomen. Bijgaand treft u het verslag van de marktconsultatie die in januari is gehouden. Gevraagd : Kennisnemen en reactie op de gepresenteerde discussiepunten. 6. Verkenning regionale ketensamenwerking Ondernemershuis Zuid (11.05 u.) Bijgevoegd : Notitie Dienstverlening aan Ondernemers in de stadsregio Rotterdam Toelichting : Als vervolg op de besluitvorming over actie 3 en 4 (ondernemersklimaat) in het REO van oktober 2011 is de opschaling van Ondernemershuis-Zuid en Steenworp nader verkend. Uit gesprekken met bedrijfscontactfunctionarissen van gemeenten blijkt een voorkeur voor dienstverlening dichtbij huis, vanuit de eigen gemeente. Er is weinig draagvlak voor een structuur op regioniveau (m.u.v. wellicht een vastgoeddatabase). Tegelijkertijd is deze dienstverlening per gemeente erg kwetsbaar en kan nadelig zijn voor het ondernemers(klimaat). Op termijn zou minimaal een stevig netwerk van gemeentelijke dienstverleners wenselijk zijn (kennisdeling, doorverwijzing, taakverdeling e.d.). We stellen voor dit onderwerp op dit moment even te laten rusten. Afhankelijk van de discussies rond de Metropoolregio en de ontwikkelingen rond de Kamer 1

2 Gevraagd van Koophandel (Ondernemerspleinen) kan dit punt wellicht in een later stadium weer aan de orde komen. Wel zullen wij de best practices van gemeentelijke dienstverlening in beeld brengen en doorgaan met kennisuitwisseling tussen gemeenten. : Instemmen met deze lijn. 7. Stand van zaken Metropoolregio Rotterdam Den Haag (11.15 u.) Bijgevoegd : Concepttekst van de pijler Economie. Toelichting : Eind maart hebben alle pijlers hun teksten ingeleverd. Bijgevoegd de concepttekst van de pijler Economie. Op 4 april vond het Metropoolregiocongres plaats, waar de resultaten van alle pijlers gepresenteerd en besproken werden. Uiterlijk 17 april wordt het voorstel voor de programma s en projecten en opzet van de Metropoolregio ter raadpleging toegezonden aan de gemeenteraden. Ter vergadering terugblik op het congres van 4 april en vooruitblik op het komende traject. 8. Resultaten 2011 en vooruitzichten 2012 RIA (11.25 u.) Toelichting : In het kader van het uitvoeringsprogramma Economie van de stadsregio is afgesproken dat het Rotterdam Investment Agency (RIA) 2 maal per jaar in de Stuurgroep REO een toelichting zal geven op de ambities en resultaten van het RIA. Één van de ambities is de regionalisering van het RIA. In dat verband heeft de gemeentye Capelle a/d IJssel een samenwerkingsovereenkomst gesloten met het RIA. Er zijn in internationale bedrijven binnengehaald die bij elkaar zorgden voor zo n 900 nieuwe banen. De meeste nieuwe bedrijven komen uit China. Maar onder de nieuwkomers zit ook het grote Braziliaanse oliebedrijf Petrobas. Dat verhuisde vorig jaar zijn Europese hoofdkantoor van Londen naar Rotterdam. De ondernemingen zullen naar verwachting de komende jaren 55 miljoen euro in de stedelijke economie pompen. 9. Rondvraag en sluiting (11.50 u.) De volgende vergadering van het REO zal worden gehouden op: donderdag 14 juni 2012 van u. bij de stadsregio Rotterdam, Minervahuis I aan de Meent 106 2

3 Advies aan de provincie over vestiging van kantoren op bedrijventerrein Prisma, Lansingerland. De kwestie De provincie Zuid-Holland heeft de stadsregio gevraagd te adviseren over de realisatie van 6000 m² kantoren op het bedrijventerrein Prisma te Lansingerland. Het betreft kantoren die horen bij het nieuwe distributiecentrum van de supermarktketen Hoogvliet. Het distributiecentrum wordt in twee fasen gerealiseerd en zal uiteindelijk m² (!) bedragen. Vanwege de organisatie van het bedrijfsproces wil Hoogvliet de kantoren graag op het dak van het distributiecentrum vestigen. Overwegingen In principe staat het verzoek haaks op het regionaal kantorenbeleid. Echter: De kantoorfunctie is geïntegreerd in het bedrijfsproces. Daarom worden de kantoren op het dak van de loods gerealiseerd. De conclusie dat het derhalve om onzelfstandige kantoren gaat die niet op de markt komen als Hoogvliet vertrekt van Prisma is terecht. Dat het om meer dan in de verordening de toegestane 3000 m² gaat vinden wij gezien de (enorme) omvang van het distributiecentrum zonder meer te rechtvaardigen. Ook bij de gevraagde 6000 m² is de verhouding tussen kantoor en bedrijfsvloeropppervlak buitengewoon gunstig. Dat kan, met de Verordening Ruimte in de hand, ook heel anders uitpakken. Wanneer station BleiZo wordt gerealiseerd bevindt het distributiecentrum zich ineens (net) binnen de invloedsfeer van HOV. Daarom is na overleg met de portefeuillehouder is besloten: In te stemmen met een positief advies aan GS van Zuid-Holland over de vestiging van 6000 m² kantoren op bedrijventerrein Prisma ten behoeve van het distributiecentrum van supermarktketen Hoogvliet GS te adviseren in hun besluit de suggestie te doen aan de gemeente en de bedrijven op Prisma aan de slag te gaan met bedrijfsvervoer. Met de vestiging van de Aldi en straks Hoogvliet lijkt er voldoende voeding aanwezig voor een dergelijke vorm van vervoer. De Verkeersonderneming kan bij het ontwikkelen van bedrijfsvervoer behulpzaam zijn Verdere procedure De provincie is van bovenstaand advies van de stadsregio op de hoogte gesteld. Ter kennisname agenderen in de Stuurgroep REO van 19 april aanstaande. Gevraagd: Ter kennisname

4 > Retouradres Postbus EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Bezoekadres Bezuidenhoutseweg AV Den Haag Postadres Postbus EK Den Haag Factuuradres Postbus BD Den Haag Overheidsidentificatienr Datum Betreft Bedrijvenbeleid in Uitvoering T (algemeen) Ons kenmerk DGBI-I&K / Uw kenmerk Bijlage(n) 8 Geachte voorzitter, Bijgaand vindt u, mede namens de minister van Buitenlandse Zaken, de minister en de staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, de minister en de staatssecretaris van Financiën, de minister van Veiligheid en Justitie en de minister van Defensie, de brief Bedrijvenbeleid in uitvoering. Deze brief informeert uw Kamer over de innovatiecontracten en de human capitalagenda s van de topsectoren en enkele andere thema s van het bedrijvenbeleid. Als bijlage bij deze brief vindt u het ondertekende Nederlands kennis- en innovatiecontract, een overzicht per topsector inclusief doorsnijdende thema s, de hoofdlijnennotitie biobased economy en de reacties op een aantal beleidsevaluaties (programmatische aanpak, Point One Boegbeeld, Innovatieprogramma Food & Nutrition, advies van de Commissie van Wijzen Kennis en Innovatie over de resultaten van de totale BSIK-impuls en WBSO) 1. (w.g.) drs. M.J.M. Verhagen Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (w.g.) drs. H. Zijlstra Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 1 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 31. Pagina 1 van 18

5 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / Topsectoren maken werk van de kenniseconomie Op 16 januari jl. heeft de Tweede Kamer een eerste reactie op de voorstellen van de topsectoren voor innovatiecontracten en human capitalagenda s ontvangen 2. Inmiddels hebben ondernemers, onderzoekers en de overheid overeenstemming bereikt over de innovatiecontracten voor alle topsectoren en de doorsnijdende thema s (ICT, biobased economy en nanotechnologie). Deze innovatiecontracten zijn het visitekaartje van de Nederlandse economie. Ondernemers, onderzoekers en overheid zetten gezamenlijk, ieder vanuit hun eigen rol, de beschikbare middelen voor kennis en innovatie gerichter in op de Nederlandse topsectoren, voortbouwend op wetenschappelijke excellentie en maatschappelijke innovatiebehoeften. In het overkoepelende Nederlandse Kennis en Innovatie Contract spreken de gezamenlijke partners af hun ambities en bijdragen aan de innovatiecontracten te realiseren in 2012 en Met deze uitvoeringsbrief wordt een belangrijke mijlpaal in het bedrijvenbeleid gemarkeerd. In deze economisch zware tijden blijft het van groot belang om te werken aan het verdienvermogen van onze economie. Dit is de kern van het bedrijvenbeleid, waarbij ondernemers, onderzoekers en de overheid gezamenlijk aan het stuur zitten en privaatpublieke samenwerking centraal staat. Fundamenteel, toegepast en praktijkgericht onderzoek en valorisatie zijn geen aparte werelden, maar versterken elkaar. Door bestaande publieke middelen voor kennis en innovatie via vraagsturing beter in te zetten op de economische en maatschappelijke uitdagingen zijn bedrijven bereid om substantieel te investeren in de kenniseconomie. Het gaat hier om ruim 1,5 miljard in de innovatiecontracten, waarvan tenminste 350 mln voor de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI's). Ook in Horizon 2020 wordt ingezet op het verbinden van publieke en private partijen, met een sterke nadruk op maatschappelijke uitdagingen en veel aandacht voor het mkb. De Commissie heeft voorgesteld voor de periode miljard voor Horizon 2020 beschikbaar te stellen. Nederland behaalt momenteel een retour van 6,9% in het zevende kaderprogramma (KP7). Bij behoud van dit retour zouden Nederlandse kennisinstellingen en bedrijven in 2012 en in 2013 per jaar circa 600 mln uit KP7 toegezegd krijgen. Met de innovatiecontracten heeft Nederland een uitstekende uitgangspositie om de goede prestaties van Nederland bij Europese onderzoeksprogramma s verder te versterken. Met de uitvoering van het bedrijvenbeleid wordt de voedingsbodem voor innovatief ondernemerschap, nieuwe producten, diensten en banen gecreëerd. We moeten de ingezette koers vasthouden. Dit is dé manier om sterker uit de crisis te komen. Belangrijkste acties uitvoeringsbrief bedrijvenbeleid: privaat commitment van ruim 1,5 miljard in de innovatiecontracten, waarvan oplopend naar 350 mln voor privaatpublieke samenwerking in de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI's); de voor TKI s aangekondigde RDA+ maatregel wordt vanaf 2013 vormgegeven via een generieke toeslag (verwacht percentage zo n 25%) op de financiële bijdrage van de private sector aan een TKI; een mkb-loket bij de TKI s voor innovatieve mkb ers in de topsectoren, gericht op kennisopbouw en kennisverspreiding onder mkb ers; het WBSO-plafond bedraagt vanaf mln en de eerste schijf wordt verlengd naar tenminste ; 2 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr Het Nederlandse Kennis en Innovatie Contract is geen bindend contract in de juridische zin van het woord, maar afspraken waarin partijen hun commitment ten aanzien van de innovatiecontracten vastleggen. Pagina 2 van 18

6 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / intensieve samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven (waaronder voor iedere topsector een centrum voor innovatief vakmanschap en center of expertise) en concentratie van het onderwijsaanbod op basis van de human capitalagenda's; een gezamenlijk offensief om tekorten aan bèta s en technici aan te pakken; internationaliseringsoffensieven worden ingezet voor de topsectoren, met afspraken over één gezamenlijke reisagenda; ook wordt het OS-instrumentarium aantrekkelijker gemaakt; samenwerking tussen topsectoren en regio's in de landsdelige actieagenda's met onder andere bijdragen aan Wetsus en Holst en financiering voor het innovatieve mkb. Leeswijzer In het vervolg van deze brief wordt achtereenvolgens ingegaan op de innovatiecontracten (hoofdstuk 2), talent voor het bedrijfsleven (hoofdstuk 3), een aantal generieke aspecten van het bedrijvenbeleid (hoofdstuk 4) en monitoring en effectmeting (hoofdstuk 5). Bijlagen bij deze brief zijn het ondertekende Nederlands kennis- en innovatiecontract, een overzicht per topsector inclusief doorsnijdende thema s, de hoofdlijnennotitie biobased economy en de reacties op een aantal beleidsevaluaties. 2. Innovatiecontracten Een sterk fundament onder de kenniseconomie Via de innovatiecontracten geven bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid samen vorm aan hun activiteiten op de keten van fundamenteel onderzoek, toegepast onderzoek en valorisatie. Hiermee brengt het kabinet privaatpublieke samenwerking waar die hoort: in het hart van het kennissysteem. Sleutelwoorden zijn gezamenlijke programmering, mkb-betrokkenheid, aansluiting bij internationale netwerken, wetenschappelijke excellentie én impact. Het kabinet stapt af van tijdelijke buitenboordmotoren voor publiekprivate samenwerking met onzekere publieke financiering, zoals de via subsidies en FES-middelen gefinancierde innovatieprogramma s. In plaats daarvan kiest het kabinet voor meer generieke instrumenten die direct aansluiten bij de middelen die bedrijven en kennisinstellingen zélf bereid zijn bij te dragen. Deze hervorming is in lijn met een aantal adviezen en beleidsevaluaties van de laatste jaren. Zo adviseerde de commissie Meijerink om de procedures voor FES-investeringen te stoppen, onder andere vanwege hoge uitvoeringskosten, onvoorspelbaarheid van de uitkomsten, wisselende thematieken en wijzigingen in de procedures. Andere adviezen roepen op tot meer synergie in het kennis- en innovatiedomein, met een sterkere vraagsturing, internationale aansluiting en betere monitoring en effectmeting. met meer vraagsturing in de kennisinfrastructuur. De innovatiecontracten geven richting aan de programmering van NWO, KNAW en de toegepaste instituten. De inzet voor de jaren 2012 en 2013 is qua thematiek en maatvoering geconcretiseerd. Het gaat er nu om de inzet uit te bouwen naar de jaren hierna. De innovatiecontracten zijn immers voortrollende agenda s en het gaat bij kennisinvesteringen om meerjarig commitment. In dit licht geven NWO, KNAW en de toegepaste instituten in overleg met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW), het Ministerie van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie (EL&I) en de topteams voor 1 september 2012 een gefundeerd groeiperspectief voor hun inzet in 2015 en het pad daar naartoe. Dit vraagt om flexibiliteit en scherpe afwegingen binnen de totale begrotingen van deze Pagina 3 van 18

7 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / instellingen. Hierbij zien het kabinet en de topteams ook het belang van ongebonden onderzoek, dat aan de basis staat voor innovaties op terreinen die we nu nog niet kunnen voorzien. De innovatiecontracten hebben dan ook betrekking op een beperkt deel van het onderzoek in Nederland; ook voor ongebonden onderzoek en gebieden buiten de topsectoren blijft ruimte. 4 Universitair onderzoek De innovatiecontracten vormen een belangrijke basis waarop universiteiten hun profielkeuze versterken en vormgeven. Inmiddels hebben de universiteiten aangegeven op welke sectoren zij willen inzetten, in lijn met de doelen van de strategische agenda hoger onderwijs, onderzoek en wetenschap. De komende maanden wordt deze inzet geconcretiseerd. De inzet van NWO in topsectoren geeft hierbij ook richting. Toegepast onderzoek De vraagsturing in de gouden driehoek zal de inhoudelijke agendering en programmering van TNO, DLO en de GTI s in steeds grotere mate richten. Op dit moment hebben alle instituten hun eigen historisch gegroeide aansturings-mechanisme. Het kabinet zoekt naar een nieuwe balans tussen enerzijds het op peil houden van een solide toegepaste publieke kennisbasis, en anderzijds een inzet van mensen en middelen die minder gebaseerd is op het verleden en meer flexibel inspeelt op de vraag uit de topsectoren. Een belangrijk aandachtspunt hierbij is dat er geen onbedoelde concurrentie optreedt tussen publieke instituten en private partijen. Het kabinet zal voor de zomer een visie uitbrengen op het toegepaste onderzoek. Praktijkgericht onderzoek in het HBO Het praktijkgerichte onderzoek dat hogescholen uitvoeren, verbindt onderwijs en werkgevers (waaronder mkb) en stimuleert de innovatie van de beroepspraktijk. Hogescholen maken in het kader van de prestatieafspraken keuzes voor het praktijkgerichte onderzoek. Het onderzoek aan de hogescholen bevindt zich in vergelijking met het onderzoek aan de universiteiten nog in een ontwikkelfase. Een belangrijk instrument voor praktijkgericht onderzoek is het RAAK-programma. De zwaartepunten uit het RAAK-programma zullen aansluiten op de topsectoren. Big data in Drenthe (DOME) ASTRON, toonaangevend onderzoeksinstituut voor radioastronomie, en IBM investeren in Dwingeloo in nieuwe mogelijkheden voor supersnel dataverkeer, opslag en bewerking van zeer grote hoeveelheden data over radioastronomie met een totale investeringswaarde van 33 mln. Het aantal nieuwe arbeidsplaatsen wordt geschat op 35 (direct) en 200 tot 300 (indirect). Via een gebruikersplatform van mkb-bedrijven komt kennis beschikbaar voor toepassingen voor onder meer LifeSciences&Health, Water, Agrofood en Energie. Europese partnerschappen Door deel te nemen aan Europese partnerschappen, zoals de Joint Technology Initiatives, de EUREKAclusters en Eurostars, krijgen Nederlandse partijen toegang tot excellente kennisnetwerken en wordt een hefboom gegenereerd op de inzet van middelen. Het kabinet heeft eerder dit jaar middelen ( 20 mln verplichtingen) vrijgemaakt voor cofinanciering van Joint Technology Initiatives in Daar is nu 4,5 mln (kas) voor 2013 aan toegevoegd. Het kabinet heeft inmiddels ook 6 mln in 2012 en 12 4 In antwoord op een kamervraag over het bedrijfslevenbeleid (TK , nr. 25, vraag 17) is aangegeven dat op dit moment ongeveer 90% van de publieke middelen voor fundamenteel onderzoek niet vooraf gericht is op de innovatiecontracten. Daarbij moet wel worden bedacht dat universiteiten om NWO-geld binnen te halen zelf ook verplichtingen hebben voor inzet van middelen en dat universiteiten wordt gevraagd zich in hun instellingsplan ook te richten op de topsectoren. Pagina 4 van 18

8 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / mln in 2013 vrijgemaakt voor de EUREKA-clusters in 2012 en Als Nederland wil blijven profiteren van Europese middelen, is cofinanciering ook in de komende jaren nodig. De innovatiecontracten zijn voor Nederland richtinggevend in de onderhandelingen over de aanpak van maatschappelijke uitdagingen en industriële technologieën in Horizon en Topconsortia voor Kennis en Innovatie als kloppend hart De Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI) vormen het kloppend hart van de innovatiecontracten. TKI s zijn structurele verbanden waarin meerdere partijen samenwerken over de gehele kennisketen van fundamenteel en toegepast onderzoek tot valorisatie en innovatie. Met de TKI s, die worden ingesteld door de topteams, krijgt de privaatpublieke samenwerking in de topsectoren structureel vorm. Het bestaansrecht van TKI s wordt bepaald door het commitment (financieel en in kind ) van de betrokken private en publieke partijen, inclusief mkb. Per topsector kunnen één of meerdere TKI s bestaan, waarbij bundeling kan leiden tot meer slagkracht en synergievoordelen. Het mkb als aanjager van doorbraken Juist het innovatieve mkb is nodig voor valorisatie. Het mkb zorgt zelfstandig of in wisselwerking met grote bedrijven voor de doorbraken van morgen en is gebaat bij samenwerking en kennisdeling. Het kabinet stimuleert op verschillende manieren het mkb: De generieke innovatie-instrumenten zoals WBSO, RDA en het Innovatiefonds MKB+ zijn laagdrempelig, transparant en hebben lage uitvoeringskosten; In lijn met de uitvoering van de motie Gesthuizen 5 is per 1 januari 2012 de ondergrens (de minimale projectomvang) voor het Innovatiekrediet verlaagd van naar ; Mkb-loket bij de TKI s. De komende maanden wordt uitgewerkt hoe Syntens, Technology Transfer Offices (TTO s) en andere intermediaire organisaties daarbij een rol kunnen spelen; Er worden ook prestatieafspraken met de TKI s gemaakt, voor een goede betrokkenheid van het mkb bij de programmering en uitvoering van het werkprogramma, maar ook ondersteuning bij de benutting van deze kennis; Bestaande regelingen, zoals de InnovatiePrestatieContracten (IPC s), worden aangepast om samenwerking en innovatie in het mkb te versterken en de toegang tot kennis voor het mkb gemakkelijker te maken. De IPC s worden in 2012 al sterker op de topsectoren gericht. Vanaf 2013 zal het kabinet de IPC s onder regie brengen van (het mkb-loket bij) de TKI s, door (een deel van) het IPC-budget toe te delen op basis van de private bijdragen aan de TKI's. Mkb ers in de topteams worden bij de verdere uitwerking van de IPC s voor 2013 betrokken; In dit kader start in 2012 een pilot ( 8 mln) voor de topsector Agrofood. De topsector zal o.a. een deel van de TKI-toeslag bestemmen voor mkb-valorisatie, dat het mkb(+) in staat stelt om met private en/of publieke kennisaanbieders samen te werken aan de ontwikkeling van kennis uit het TKI naar concepten en prototypes. De ervaringen van de pilot zullen gebruikt worden om tot een goed mkb-valorisatiepakket te komen voor alle topsectoren. De TKI s worden door de deelnemende partijen naar de specifieke kenmerken van de topsector vormgegeven, op basis van de volgende uitgangspunten. Een TKI: programmeert de kennisketen via een gezamenlijk opgesteld meerjarig werkprogramma; heeft minimaal 40 procent financiering van het bedrijfsleven; legt de verbinding met internationale netwerken en programma s en is een speler van formaat met een jaarlijks werkprogramma van tenminste 5 mln; 5 Tweede Kamer, vergaderjaar , XIII, nr. 22. Pagina 5 van 18

9 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / is professioneel en structureel georganiseerd via een consortium agreement en heeft rechtspersoonlijkheid. Bureaucratie wordt geminimaliseerd door het TKI bij voorkeur op te hangen aan een bestaande organisatie (hosting) en gebruik te maken van bestaande infrastructuren; zorgt voor maximale impact door kennisverspreiding en valorisatie, met speciale aandacht voor het innovatieve mkb via een mkb-loket; heeft een open karakter en bouwt waar relevant voort op bestaande samenwerkingsverbanden, zoals Technologische Topinstituten, voor zover deze commitment hebben van bedrijfsleven en publieke kennisinstellingen; en maakt heldere afspraken over intellectueel eigendom (IPR) en werkt binnen de geldende staatssteunkaders. Het kabinet nodigt de topsectoren uit om, samen met EL&I, voor 1 september 2012 concrete voorstellen te doen voor de verdere vormgeving, structuur en werkwijze van de TKI s. gevoed door private en publieke bijdragen Het blijkt dat het bedrijfsleven volop bereid is te investeren; de private financiële bijdragen aan TKI s lopen naar verwachting op naar 350 mln in Hier komen de middelen van NWO (richting 100 mln in 2015) en bijvoorbeeld de regio s bij. De Rijksoverheid stimuleert deze privaatpublieke samenwerkingsvorm via de TKI-toeslag (zie onder). Zo komt naar schatting ruim 500 mln aan cash middelen beschikbaar voor de activiteiten van TKI s. Daarnaast zijn er de in kind bijdragen van bedrijven, toegepaste kennisinstituten, universiteiten en hogescholen. De gewenste synergie en samenhang in de privaatpublieke kennisinfrastructuur is dus geen papieren exercitie, maar krijgt via de TKI s concreet en tastbaar vorm. De kabinetsdoelstelling van het topsectorenbeleid ( 500 mln in TKI s) komt hiermee binnen handbereik. Voor de inzet van middelen in TKI s maken de betrokken partners gezamenlijk afspraken over de inhoud, focus, werkwijze en uitvoering. NWO kan bijvoorbeeld onderzoekslijnen van een TKI financieren door thematische calls voor aio-onderzoek uit te schrijven. Daarnaast brengen andere publieke en private partijen onderzoekscapaciteit in een TKI. TKI toeslag Niet alleen de deelnemers aan een TKI, maar alle partijen in een topsector profiteren van een excellente privaatpublieke kennisinfrastructuur. Om die reden heeft het kabinet eerder aangegeven de financiële bijdrage van bedrijven aan een TKI te willen bevorderen via een generieke aftrek in de VpB (RDA+). Nadere consultatie heeft geleerd dat vormgeving via de VpB ingewikkeld, voor bedrijven weinig transparant en in sommige gevallen niet effectief is. Ook heeft de beoogde fiscale vormgeving relatief hoge uitvoeringskosten. Met inachtneming van het generieke karakter van de regeling kiest het kabinet ervoor de RDA+ vorm te geven via een toeslag: de TKI-toeslag. Deze toeslag wordt niet door bedrijven noch door kennisinstellingen afzonderlijk aangevraagd, maar door het TKI. Het TKI krijgt de toeslag ook uitgekeerd. De toeslag is een generiek vormgegeven instrument: uitsluitend de omvang van de private cash bijdrage aan het TKI bepaalt de hoogte van de toeslag. Het beoogde toeslagpercentage is 25%. Een TKI gebruikt de toeslag samen met de andere bijdragen voor activiteiten in het werkprogramma over de gehele keten, bijvoorbeeld voor aio onderzoek bij universiteiten, toegepast onderzoek of valorisatie. waaraan ook decentrale overheden volop bijdragen Pagina 6 van 18

10 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / De decentrale overheden dragen volop bij aan de topsectoren. De vijf landsdelige actieagenda s (Noord, Oost, Noordvleugel, Zuidwestvleugel, Zuid) richten zich op concrete (financiële) ondersteuning van de agenda s van de topteams en op generieke thema s als acquisitie en promotie, financiering, human capital, valorisatie/mkb en ruimtelijke condities. In januari 2012 heeft de minister van EL&I in bestuurlijke overleggen afspraken gemaakt met de decentrale overheden over de landsdelige agenda s. Dit leidt tot een aantal bijdragen aan de innovatiecontracten, zoals de ondersteuning van Wetsus voor vier jaar uit de te decentraliseren Rijks ZZL-middelen (Noord) en de regionale cofinanciering voor het Holst Centre (Zuid). Andere concrete afspraken zijn één gezamenlijke strategische reisagenda, waarin de bedrijvenmissies van regionale en landelijke overheid op elkaar zijn afgestemd. Ook wordt op 11 april aanstaande door het NFIA een convenant met acht decentrale acquisitiepartners (waaronder de regionale ontwikkelingsmaatschappijen) afgesloten over gezamenlijke werving- en promotie-inspanningen in het buitenland en begeleiding van buitenlandse bedrijven. Bijdragen van decentrale overheden op basis van de landsdelige actieagenda s Noord-Nederland: Financiering van het instituut Wetsus: akkoord met bijdrage van 4,75 mln per jaar gedurende de komende vier jaar uit voor de regio geoormerkte ZZL-middelen op de rijksbegroting, alsmede een investering in de valorisatieomgeving van 13 mln (Water); investeringen in Healthy Ageing (Life sciences & health), bijdrage van provincie Drenthe ( 5 mln) aan boegbeeldproject DOME (HTSM). Ontwikkeling van de Energy Academy; Oost-Nederland: Investeringen Overijssel, Enschede, Hengelo in gebiedsontwikkeling rondom Kennispark Twente ( 200 mln) (HTSM, Chemie), bijdrage provincie Gelderland aan nationaal Agrofood-fonds en kennisontwikkeling en valorisatie op het gebied van Agrofood; Zuid-Nederland: eenmalige bijdrage ter ondersteuning van het Holst Centre voor de komende vier jaar van 10 mln (cumulatief) en de intentie voor nogmaals 10 mln (HTSM). Ontwikkeling van campussen (zoals LSP Oss, High Tech Automotive Campus, TU Eindhoven en Chemelot/Maastricht Health Campus). Bijdragen aan mkb-innovatiefondsen Limburg Ventures 2 en LSP Oss (Chemie en Life Sciences). Bijdrage aan TKI Smart Design Solutions (Creatief). Projecten en fondsen voor duurzame energie (Solliance, electrisch rijden, smart grid). Investeringen in Greenport Venlo (Tuinbouw en Agrofood). Internationale scholen in Eindhoven en Breda; Zuidwestvleugel: Het verder uitbouwen van het Dutch Institute World Class Maintenance en de Kanaalzone/Maintenance Value Park Terneuzen; de ontwikkeling van campussen als Gate2 Aerospace en Green Chemistry Bergen op Zoom (HTSM en Chemie) en Biotech Delft (Life Sciences & Health). De provincie Noord-Brabant investeert in Dinalog (Logistiek). Inzet van de gemeente Den Haag t.b.v. Den Haag internationale stad van vrede en veiligheid (hoofdkantoren en HTSM). Rijk en regio pakken samen de aansluiting onderwijs-arbeidsmarkt in de topsector Water op, o.a. met de ontwikkeling van Delta Maritiem. Gezamenlijke inzet vanuit de regio voor de Biobased Economy van ongeveer 50 mln, zoals in Rotterdam als biobased hub; Noordvleugel: diverse initiatieven als Immuno Valley en Pontes Medical, gericht op het uitbouwen en verankeren van de valorisatie-infrastructuur op het gebied van life sciences (Life Sciences & Health), onder meer circa 20 mln voor diverse projecten gericht op de uitbouw van regionale infrastructuur van shared facilities, platforms en events op het gebied van gaming en (nieuwe) media (Creatief), evenals onder meer het project Seamless Connections (Logisitiek). Pagina 7 van 18

11 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / De landsdelige actieagenda s hebben een voortrollend karakter. Twee keer per jaar wordt de voortgang van de agenda s besproken met de landsdelen. De eerstvolgende bespreking vindt na de zomer van 2012 plaats. en kansen voor duurzaamheid worden verzilverd. De motie Koppejan/Dijksma 6 verzoekt om in de innovatiecontracten expliciet te belichten hoe deze bijdragen aan duurzaamheid. De topsectoren zien veel kansen om excellente wetenschap, economische bedrijvigheid en maatschappelijke vraagstukken te koppelen. Voor sectoren als Chemie, Agrofood en Tuinbouw&Uitgangsmaterialen is duurzaamheid een harde randvoorwaarde om te kunnen blijven concurreren. Voor de overige sectoren zijn maatschappelijke vraagstukken een logisch onderdeel van het businessdomein waar veelal ook de grootste groeimogelijkheden liggen. De meeste innovatiecontracten dragen bij aan verduurzaming, doordat de beoogde innovaties duurzame vernieuwing in de waardeketen van topsectoren mogelijk maken. TU Delft ontwikkelt samen met bedrijven bioproeffabriek BE-Basic is een internationaal publiek privaatpartnerschap met steun van de Nederlandse overheid. Het consortium wordt getrokken door de TU Delft en heeft 29 partners, ongeveer 50/50 verdeeld tussen de industrie en kennisinstellingen. BE-Basic heeft een R&D-budget van circa 120 mln en ontwikkelt volledig nieuwe kennis en productiemethoden voor een biobased economy, en realiseert onder meer een unieke Bioprocess Pilot Faciliteit waarin bedrijven en kennisinstellingen uit de gehele wereld hun nieuwe biobased productieprocessen uitproberen. Via green deals wil het kabinet samen met de topsectoren afspraken maken om kansrijke groene initiatieven verder van de grond te trekken. In juni 2012 zal het kabinet een tweede pakket green deals presenteren waarin de verbreding van energie naar de thema s grondstoffen, biodiversiteit, water en mobiliteit duidelijk gestalte krijgt en waarin een aantal knelpunten met een bredere horizontale werking naar voren komt. 3. Talent voor het bedrijfsleven Human capitalagenda s Op 31 december 2011 heeft iedere topsector een human capitalagenda opgeleverd. Het kabinet is verheugd te zien dat in de human capitalagenda s de ambitie centraal staat om leerlingen beter op te leiden én op te leiden voor die beroepen waar de arbeidsmarkt om vraagt, en om het bestaande personeelsbestand optimaal te benutten. In de human capitalagenda s wordt daarom niet alleen aandacht besteed aan het verbeteren van de aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt, maar ook aan een leven lang leren en sociale innovatie. In de bijlage vindt u een samenvatting van de kernpunten van iedere human capitalagenda en een korte reactie daarop van het kabinet. In alle human capitalagenda s worden voorstellen gedaan voor het verbeteren van de organisatiegraad van werkgevers uit de topsectoren, juist ten aanzien van het onderwijs. Daardoor kunnen de ambities uit de human capitalagenda s worden gerealiseerd en komt er betere vraagarticulatie tot stand. Daarbij wordt voortgebouwd en/of aangesloten op al bestaande sectorale en regionale structuren. De uitdaging is nu om in de komende periode de samenwerking met 6 Tweede Kamer, vergaderjaar , XIII, nr. 27. Pagina 8 van 18

12 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / onderwijsinstellingen verder uit te bouwen. Dit vergt zowel vanuit het bedrijfsleven als vanuit het onderwijs een stevig commitment. Organisatie van werkgevers in de topsector Water In de topsector Water wordt een landelijk human capital netwerk gevormd, waarin de werkgevers uit de watersector samenwerken om in de toekomstige arbeidsvraag te voorzien. Vanuit deze arbeidsmarktvraag leggen de werkgevers de verbinding naar de kennis- en opleidingsinfrastructuur. Vervolgens helpen werkgevers een aantal geselecteerde onderwijsinstellingen bij de ontwikkeling van onderwijsprogramma s op verschillende thema s. De basis hiervoor is reeds gelegd in samenwerkingsverbanden als de Dutch Delta Academy (deltatechnologie), het Centre of Expertise Watertechnology en Wetsus (watertechnologie) en bij de opleidingsclusters in Rotterdam en Leeuwarden en Sneek voor maritieme techniek (maritieme technologie). Zoals het kabinet heeft aangekondigd, komt in iedere topsector minimaal één Centrum voor Innovatief Vakmanschap (mbo) en minimaal één Center of Expertise (hbo). Voor de totstandkoming van centra is nauwe samenwerking tussen instelling en bedrijf in onderwijs, onderzoek en kennisbenutting noodzakelijk. De behoefte vanuit het bedrijfsleven is bepalend bij de vormgeving. De topsectoren hebben via de human capitalagenda s en innovatiecontracten aangegeven wat hun wensen en behoeftes zijn wat betreft de keuzes en zwaartepuntvorming van het onderwijsaanbod. Door deze vraagarticulatie, gecombineerd met de benodigde stevige private investering, vervullen de topsectoren een sleutelrol bij de vraag waar en met wie de centra en centers worden vormgegeven. Gelet op het specifieke belang voor innovatie en productiviteit kan per centrum worden bezien of en hoe ICT in het curriculum wordt opgenomen. Voor de centra in het mbo wordt door het Platform Bètatechniek een aparte tender georganiseerd. Bedrijven uit de topsectoren kunnen hiervoor samen met door hen gekozen onderwijsinstellingen sinds 20 maart jl. voorstellen doen. Een vertegenwoordiger van ieder van de topsectoren zal bij de selectie van de te honoreren voorstellen worden betrokken. Van de bestaande hogeronderwijsbekostiging wordt 2% selectief toegekend op basis van voorstellen voor strategische keuzes, profilering en zwaartepuntvorming, voor zowel het hbo als voor de universiteiten. Onderwijsinstellingen moeten uiterlijk op 5 mei 2012 aangeven welke zwaartepunten en welk profiel ze kiezen. In het hoger beroepsonderwijs kunnen instellingen samen met bedrijven uit de topsectoren- als onderdeel van hun profilering ook plannen voor een Center of Expertise indienen. Als onderdeel van het profileringsbudget is circa 20 mln per jaar beschikbaar voor zwaartepuntvorming, zoals de Centers of Expertise. De voorstellen van alle onderwijsinstellingen in hbo en wo worden vervolgens door een Review Commissie getoetst, onder andere op de mate waarin deze aansluiten op de innovatiecontracten en de human capitalagenda s. De staatssecretaris van OCW, en de minister van EL&I voor het groene onderwijs, maken op 15 september 2012 de verdeling van het budget bekend. Het uitgangspunt bij het topsectorenbeleid is een veel intensievere publiekprivate samenwerking op het gebied van de samenhangende domeinen kennis, innovatie en onderwijs. De inzet is dan ook dat er onder regie van de topteams maximale verbinding gaat ontstaan tussen de TKI s en de centra en centers. Masterplan Bèta en Technologie Pagina 9 van 18

13 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / Door de topsectoren is een gezamenlijk masterplan Bèta en Technologie opgesteld. Dit masterplan is op 13 februari jl. onder leiding van het boegbeeld van de sector Chemie, de heer Willems, aan de minister van EL&I aangeboden. Het masterplan bevat de acties die de topsectoren samen willen oppakken om verwachte tekorten aan vakkrachten in bèta en techniek terug te dringen. De ministers van EL&I, van OCW en van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) en de staatssecretaris van OCW komen op 16 april 2012 met een gezamenlijke reactie op het masterplan. In deze reactie wordt beschreven hoe het kabinet meer goed opgeleide vakkrachten naar de technische sectoren wil trekken. Daarvoor wordt onder meer ingezet op: uitbreiding van vernieuwende, aansprekende vormen van technisch onderwijs als de TechMavo en het Vakcollege; meer vakspecialisten voor klas; sterkere betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de ontwikkeling van nieuwe opleidingen, waaronder professionele masters en Associate degree s (Ad). Vanuit de topsectoren zijn onder meer Ad-programma s op de terreinen Mechatronica, Maintenance, Luchtvaart en Automotive opgenomen in een top-25 van Ad s die worden ontwikkeld; herordening van het opleidingenaanbod in het middelbaar en hoger onderwijs in samenspraak met het bedrijfsleven. Maar de tekorten zijn niet alleen terug te dringen door het bevorderen van de instroom van nieuwe werknemers. Het is ook van belang is om het werken in de techniek aantrekkelijker te maken. Bedrijven moeten maatregelen nemen die ervoor zorgen dat werknemers langer en productiever kunnen doorwerken en die de topsectoren aantrekkelijker maken, zoals sociale innovatie, digitale vaardigheden en de op-, bij- en omscholing van zij-instromers en werknemers. Daarbij moet aandacht zijn voor het perspectief van de student/werknemer en voor een multidisciplinaire benadering van onderwijs en van concrete functies in bedrijven. Sociale innovatie in de topsectoren Voor de topsectoren is ook sociale innovatie een belangrijk thema. Het kabinet onderneemt de volgende acties om werkgevers en werknemers te helpen bij sociale innovatie: De "Sociale Innovatie Expeditie voor topsectoren zorgt voor vergroting van de zichtbaarheid van effectieve sociale innovaties ter versterking van arbeidsproductiviteit en innovatievermogen. Maatwerk per bedrijf is belangrijk; TNO, Syntens en NWO zetten een samenwerkingsverband op, waarin fundamentele kennis over sociale innovatie wordt verbonden met de toepassing in de praktijk. Hierbij wordt aangesloten op het initiatief van NWO voor de Sociale Infrastructuur Agenda. Internationale kenniswerkers Het kabinet onderzoekt of het huidige regime voor verstrekking van de tewerkstellingsvergunning voor de kennisindustrie versoepeld kan worden. Daarbij wordt een oplossing gezocht voor Nederlandse kennisbedrijven die te maken hebben met werknemers van buitenlandse klanten die voor een afgebakende periode over komen om bijvoorbeeld de voortgang van de productie te controleren, te leren werken met het product of leren het product te onderhouden. 4. Ruim baan voor ondernemers Van kennis en kunde naar kassa Pagina 10 van 18

14 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / De afgelopen jaren is al veel verbeterd in het vertalen van hoogwaardige kennis naar nieuwe producten, diensten en processen, nieuwe bedrijvigheid en maatschappelijke meerwaarde. Zo is er meer aandacht in het onderwijs voor ondernemerschap en ondernemendheid, zijn bij diverse universiteiten Centers of Entrepreneurship ingericht en is het Valorisatieprogramma van start gegaan. Ook de Strategische Agenda Hoger Onderwijs zet sterk in op ondernemerschap en benutting van kennis. Wat betreft het percentage starters loopt Nederland momenteel zelfs voorop in Europa 7. De kunst is juist ook door te stoten in het percentage snel groeiende innovatieve ondernemingen. met financiering voor innovatie Het Innovatiefonds MKB+, waaruit innovatieve bedrijven risicokapitaal en leningen kunnen verkrijgen, is per 1 januari 2012 van start gegaan. Met dit fonds is voor de komende jaren 500 mln budget beschikbaar om een impuls te geven aan de beschikbaarheid van voldoende investeringskapitaal voor deze ondernemingen. Zij zullen deze financieringen terugbetalen als hun investering succesvol is. Met de financiering die terugkomt, worden weer andere ondernemers geholpen. Met de uitvoering van de motie Schaart 8 wordt gezorgd dat dit fonds een generieke toegang met veel ruimte voor het MKB en nieuwe partijen heeft. Innovaties van vliegtuigsimulatoren tot nieuw biologisch hoornvlies Met het Innovatiefonds MKB+ stimuleren we ondernemers om hun innovatietraject van kennis naar kassa te brengen. SIM industries, een voormalige innovatieve start-up die vliegtuigsimulatoren ontwikkelt en produceert, heeft mede door een innovatiekrediet vanuit het Innovatiefonds MKB+ door kunnen groeien naar een winstgevende onderneming met 150 werknemers. Het innovatiekrediet is recent terugbetaald aan de overheid en deze financiering kan worden doorgegeven aan Aeon Astron Europe. Deze jonge onderneming wil vanuit het BioScience-park in Leiden de wereldmarkt veroveren met een uniek geproduceerd biologisch menselijk hoornvlies op basis van visschubben. EL&I werkt aan een initiatief om de toegang tot financiering via het Innovatiefonds MKB+ te versterken voor snelgroeiende ondernemingen. Het initiëren van dit Innovatiefonds MKB+ heeft al tot veel nieuwe initiatieven voor risicokapitaalfondsen geleid. In nauwe samenwerking met de Provincie Gelderland en in afstemming met de topsector Agrofood wordt bijvoorbeeld gewerkt aan een Agrofood-investeringsfonds. Verschillende private investeerders en ondernemingen zullen hierin te participeren. en fiscale ondersteuning De belangrijkste conclusie uit de WBSO-evaluatie over de periode is dat hij doet wat hij beoogt: de private loonuitgaven aan speur- en ontwikkelingswerk (S&O) bevorderen. Daarnaast draagt de WBSO bij aan de verbetering van de kwaliteit van S&O in Nederland en is deze gunstig voor het vestigingsklimaat. De evaluatie geeft handvatten die gebruikt kunnen worden bij eventuele herschikking binnen het WBSO-budget ( 723 mln in 2013) om daarmee de doeltreffendheid en doelmatigheid van de regeling te bevorderen. Het kabinet is voornemens om op basis van de evaluatie: De beoogde verlaging van het plafond in de WBSO, nu 14 mln, te beperken en het plafond vanaf 2013 vast te stellen op 12 mln met het oog op de WBSO als vestigingsplaatsfactor voor R&Dbedrijven; 7 Zie bijvoorbeeld EIM (2011) Global Entrepreneurship Monitor 2010 The Netherlands 8 Tweede Kamer, vergaderjaar , XIII, nr. 16. Pagina 11 van 18

15 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / De eerste schijf vanaf 2013 te verlengen naar ten minste , met het oog op de sterke impact van deze maatregel op het S&O-niveau bij bedrijven, met name mkb; Ter dekking van deze verruimingen een aantal technische aanpassingen door te voeren. Daarnaast wordt, voor zover dat nodig is om de herschikking budgettair neutraal te houden, het effectieve WBSO-percentage gemaximeerd op 42% omdat de evaluatie uitwijst dat de effectiviteit van hogere percentages beperkter is. Deze maatregelen worden ingevuld bij de besluitvorming over het Belastingplan 2013, met inachtneming van de in het Belastingplan 2012 beschreven budgetsystematiek. In de uitvoering zal bezien worden of op basis van de suggesties van gebruikers de aanvraagsystematiek verder verbeterd en aanvragen verder vereenvoudigd kunnen worden. Daarbij dient er rekening mee te worden gehouden dat de WBSO-uitvoering met ingang van dit jaar ook ziet op de uitvoering van de Research & Development Aftrek (RDA). In de communicatie over de WBSO zal bezien worden hoe meer aandacht gegeven kan worden aan het bereiken van bedrijven met minder dan 10 werknemers en de mogelijkheden voor bedrijven om WBSO-aanvragen zelf in te dienen. minder en makkelijkere regels Het kabinet pakt regeldruk domein- en (top)sectorgericht aan om knelpunten en belemmeringen in verschillende branches op te sporen op te lossen. Daarnaast wordt ingezet op een algemene aanpak die verlichting voor ondernemers moet brengen, zowel nationaal als in EU-verband. Het doel is (1) minder regels en merkbaar minder regeldruk en (2) meer gemak met regels, o.a. door het gebruik van ICT. Verschillende topteams hebben in hun adviezen de belangrijkste knelpunten en aandachtspunten op het gebied van regeldruk in hun topsector aangegeven. Daarop onderneemt het kabinet actie. Een paar voorbeelden: het kabinet heeft aan de Tweede Kamer een wetsvoorstel aangeboden waarmee de Crisis- en herstelwet voor onbepaalde tijd (was oorspronkelijk tot 1 januari 2014) wordt verlengd; het kabinet is gestart met een pilot over elektronische informatiedeling in de binnenvaart door verschillende toezichthouders, waarbij overheden gebruik maken van eenmalig aangeleverde elektronische berichten (Logistiek); stroomlijnen van procedures Loket gentherapie. CCMO, Bggo en COGEM hebben stappen gezet voor verbetering van onderlinge afstemming en samenwerking en het stroomlijnen en waar mogelijk verkorten van gentherapie-procedures (Life sciences & health). Voor de zomer ontvangt de Kamer een uitgebreide voortgangsrapportage over het terugdringen van de regeldruk. focus op internationale kansen Internationaliseringsoffensieven Begin april zullen de topsectoren hun internationaliseringsoffensief beginnen. Het gaat daarbij over de wijze waarop de topsectoren zich in het buitenland willen profileren, welke landen of regio s voor hen prioriteit hebben en wat zij in die landen willen bereiken. Het kabinet zal in het tweede kwartaal van 2012 in nauw overleg met de topsectoren bezien welke rol de overheid heeft bij het waarmaken van de ambities. Internationale netwerken Om de topsectoren aan de wereldtop te houden is ook strategische bilaterale samenwerking met hoogtechnologische markten noodzakelijk. Het kabinet zet erop in de posten meer vraaggestuurd op Pagina 12 van 18

16 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / basis van de innovatiecontracten en de buitenlandagenda s te laten werken. In de belangrijkste landen voor kennisintensieve samenwerking zullen onze ambassades, met in het bijzonder de innovatie-attachés en de landbouwraden, als vooruitgeschoven posten van de topsectoren gaan functioneren om de kennis- en innovatie-allianties met voor de topsectoren belangrijke clusters vorm te geven. Het netwerk van Innovatie Attachés wordt dit jaar uitgebreid naar Israël, Brazilië en Rusland. Hoofdkantoren Als follow-up van het advies van het topteam Hoofdkantoren gaat op 11 april 2012 de Regiegroep Acquisitie & Vestigingsklimaat, onder leiding van de minister van EL&I, van start. Deze richt zich op versterking van de nationale acquisitiestrategie en bewaking van het vestigingsklimaat. Verdere resultaten naar aanleiding van de agenda van het topteam Hoofdkantoren zijn: Op 9 februari jl. hebben het kabinet, de gemeente Amsterdam, de provincie Noord-Holland en de Stadsregio Amsterdam definitieve afspraken gemaakt over de scope en bijdragen voor het project Zuidasdok. Zo is er besloten om de A10 zuid te verbreden en te ondertunnelen en station Amsterdam Zuid uit te breiden. De verbetering van de infrastructuur en de kwaliteit van het stedelijk gebied (door ondertunneling van de A10) versterkt de Zuidas als internationale topvestigingslocatie voor hoofdkantoren vlakbij Schiphol; Op 1 januari 2012 is een pilot gestart waardoor kortverblijvende kennismigranten via een vereenvoudigde procedure hun tewerkstellingsvergunning kunnen aanvragen; Inmiddels zijn 16 CEO s van buitenlandse bedrijven in Nederland bereid als referentie beschikbaar te zijn voor potentiële buitenlandse investeerders. Acquisitie van buitenlandse investeringen in 2011 In 2011 ondersteunde de NFIA 193 buitenlandse investeringsprojecten met een totale investeringswaarde van 1,47 miljard. Deze projecten zullen op termijn nieuwe arbeidsplaatsen opleveren. 21 % van de projecten betrof internationale hoofdkantooractiviteiten, 10% R&D activiteiten, grotendeels binnen de topsectoren. Handelsmissies De topteams benadrukken het belang van economische diplomatie, effectieve promotie en Holland branding in het buitenland. Om de activiteiten van (decentrale) overheid, bedrijven en kennisinstellingen beter af te stemmen en daardoor als BV Nederland effectiever te kunnen opereren in het buitenland zal er met ingang van 2013 één gezamenlijke strategische reisagenda zijn. De eerste afspraken voor 2012 zijn al gemaakt: De staatssecretaris van EL&I gaat in april naar Zuid-Afrika met bedrijven uit de topsectoren Tuinbouw en uitgangsmaterialen en Logistiek; In mei reist de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport met de topsector Life sciences & health naar India en is er een missie met de topsector Creatieve industrie naar Turkije; In juni gaat er een missie naar Zuid-Korea met de topsector Water. Tuinbouw en uitgangsmaterialen: overeenkomst met Beijing voor versproductie De gemeente Beijing, Wageningen University & Research centre en Greenport Holland International hebben een memorandum of understanding getekend. Beijing wil veel meer voedsel in en om de stad produceren om de 20 miljoen inwoners zelf van eten en drinken te voorzien. De gemeente Beijing heeft al middelen gereserveerd voor de kennis en kunde uit Nederland. De overeenkomst is het resultaat van jarenlange inspanningen en bouwt voort op relaties in de gouden driehoek inclusief een zeer actieve rol van het economische netwerk in China. Inmiddels heeft ook Shanghai interesse in een samenwerkingsverband. Pagina 13 van 18

17 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / Ontwikkelingssamenwerking De ambitie van het bedrijvenbeleid is om economische sterktes meer en beter in te zetten voor ontwikkelingssamenwerking. Het ministerie van Buitenlandse Zaken zal samen met het ministerie van EL&I en het ministerie van VWS plannen voor de financiering van de topsector Life Sciences ontwikkelen, waarbij activiteiten gericht op seksuele gezondheid prioritaire financiering kunnen krijgen. Op 22 maart jl. is het nieuwe instrument voor publiekprivate partnerschappen (PPP) voor projecten op het gebied van water van start gegaan. Het nieuwe PPP-instrument voor voedselzekerheid/private sectorontwikkeling gaat op 11 april van start. Voor 2012 is 110 mln beschikbaar voor meerjarige ondersteuning. Ook is het ORIO-instrument aangepast in lijn met het SER-advies van september om beter aan te sluiten bij het bedrijfsleven. De aanvraagprocedure is vereenvoudigd. Het is nu mogelijk om de aanbesteding vroeger in het traject te doen, waardoor de ontwikkelkracht van het bedrijfsleven beter tot zijn recht komt. Ook zijn de sectorbeperkingen per land losgelaten. stimuleren van innovatie via inkopen. Innovatiegericht inkopen is een win-winsituatie: het bedrijfsleven krijgt de kans om creatieve en innovatieve producten te ontwikkelen en de overheid krijgt effectieve en efficiënte oplossingen voor maatschappelijke vraagstukken. In het kader van de topsectorenaanpak is het programma inkoop innovatie urgent gestart met acht thema s. In overleg met vertegenwoordigers van de topsectoren starten in juni 2012 minimaal twee boegbeeldprojecten per thema. Dan zal ook het meeting point inkoop duurzame innovaties voor vragen van de overheid naar en aanbod van duurzame innovaties gereed zijn. Innovatiegerichte inkoopprojecten vanuit de overheid Innovatieve, duurzame publieke led verlichting, de verledding van Eindhoven ; De straat van de toekomst in Rotterdam, waar koplopende bedrijven hun innovaties testen en monitoren. Denk aan slimme verkeersdrempels, nieuwe vormen van asfalt, duurzame bedekking van daken en beveiligingsschermen; Dynamisch verkeersmanagement van Rijkswaterstaat (o.a. pilot interface voertuig wal communicatie en de inkoop van coöperatieve module voor wegkantsystemen); Standaardisatie in de aanbesteding van natte kunstwerken, gebaseerd op innovaties, modulaire opbouw en inkoop; Innovatiegerichte inkoop voor de zoet-zoutscheiding in de Krammersluizen. 5. Monitoring en effectmeting Monitoring van het bedrijvenbeleid Bij het meten van de effecten van het bedrijvenbeleid is gekozen voor een aanpak waarbij de indicatoren en streefwaarden een zo direct mogelijke relatie hebben met de beleidsinspanningen, sectoractiviteiten en de beleidsoutput. Dit gebeurt zowel bij de generieke instrumenten als voor de topsectoren. Immers, op de algemene beleidsdoelstellingen, zoals concurrentiekracht of innovatievermogen, zijn tal van factoren van invloed die met beleid nauwelijks te beïnvloeden zijn. Voorbeelden daarvan zijn conjunctuur, wereldhandel of de internationale financiële markten. Door 9 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 56. Pagina 14 van 18

18 Directoraat-generaal Bedrijfsleven & Innovatie Directie Innovatie en Kennis Ons kenmerk DGBI-I&K / bij effectmeting dicht bij de directe output van de beleidsinspanningen te blijven, ontstaat een beter zicht op de directe resultaten van het beleid. Monitoring topsectoren en Topconsortia In samenwerking met AgentschapNL, het CBS en het EIM wordt gewerkt aan een zogenoemde nulmeting voor de topsectoren, die naar verwachting in september/oktober beschikbaar komt. Deze nulmeting legt de basis voor de monitoring en voor de toekomstige evaluatie van het op de topsectoren gerichte beleid. Daarnaast worden in iedere topsector meetbare indicatoren en streefwaardes gekoppeld aan de doelen en ambities die de topteams hebben geformuleerd. In de sectoragenda s, innovatiecontracten en human capitalagenda s hebben de topteams acties opgenomen die zij ten uitvoer zullen brengen en waarvan zij de voortgang zullen monitoren. Het kabinet heeft zich ten doel gesteld om in miljoen aan publiek-private samenwerking tot stand te brengen, waarvan ten minste 40% uit private middelen afkomstig is. In de voortgangsrapportage zal onder meer aandacht zijn voor de inzet van private en publieke middelen naar thema en naar deelnemende organisatie. Effectmeting Om de effectiviteit van het bedrijvenbeleid beter inzichtelijk te krijgen is een externe expert werkgroep in het leven geroepen onder leiding van prof. dr. Jules Theeuwes. In deze werkgroep zitten ondermeer experts van het CPB, het CBS, de Algemene Rekenkamer (laatste als observerend lid) en uit de wetenschap. De werkgroep is in februari van dit jaar gestart en zal het kabinet concrete adviezen geven over evaluatiedesign - het werken met controlegroepen en nulmetingen en over de indicatoren die gebruikt worden bij de monitoring van de voortgang van het bedrijvenbeleid. Het advies van de werkgroep wordt voor het zomerreces verwacht. De werkgroep voert zelf geen evaluaties uit, wel ondersteunt de werkgroep zo nodig de begeleiding van het evaluatieonderzoek. Transparantie Om de inzet van publieke middelen meer transparant te maken wil het kabinet, mede gelet op de motie Koppejan 10 en naar aanleiding van het rapport Innovatiebeleid van de Algemene Rekenkamer, de inzet van innovatiemiddelen en (project)resultaten, zichtbaar maken, zodra de gegevens daarover beschikbaar zijn. Het uitgangspunt daarbij is dat dit niet leidt tot extra administratieve lasten. AgentschapNL bouwt met dit oogmerk een pilotwebsite, waarop resultaten van innovatiebeleid van 2010 en later worden getoond. De eerste versie van deze website zal in mei operationeel zijn. 10 Tweede Kamer, vergaderjaar , XIII, nr. 25. Pagina 15 van 18

19 ONDERTEKENING NEDERLANDS KENNIS & INNOVATIE CONTRACT OP 2 APRIL 2012

20 NEDERLANDS KENNIS- EN INNOVATIE CONTRACT Op 4 februari 2011 heeft het Kabinet de brief Naar de top: de hoofdlijnen van het nieuwe bedrijfslevenbeleid naar de Tweede Kamer gestuurd met de contouren van het topsectorenbeleid. Naar aanleiding van deze brief zijn ondernemers, onderzoekers en overheid de Gouden Driehoek in negen topteams met de opdracht aan de slag gegaan een ambitieuze actieagenda op te stellen voor de toekomst van hun sector. Deze actieagenda s hebben betrekking op kennis en innovatie, onderwijs en scholing, buitenlandbeleid, sectorale randvoorwaarden (waaronder regeldruk) en duurzaamheid. Onderdeel van deze actieagenda s is de uitdrukkelijke wens om voor de topsectoren- alsmede ICT en Bio-Based Economy tot een ambitieuze kennis- en innovatieagenda te komen met als doel het Nederlandse kennis- en innovatiesysteem voor duurzame economische groei te versterken via een vergrote inzet op de negen topsectoren. Om genoemde ambitie te realiseren, is het van groot belang om het in Nederland aanwezige publieke onderzoek sterker te verbinden met het kennis- en innovatieintensieve bedrijfsleven in de negen topsectoren en, tegelijkertijd, de private investeringen in onderzoek en innovatie te vergroten. In deze kennis- en innovatieagenda's vormgegeven in de op 15 maart 2012 ingediende Innovatiecontracten geven bedrijven en kennisinstellingen hun inhoudelijke ambitie aan. Aansluitend hierop verwoorden de relevante spelers bedrijven, kennisinstellingen én overheden - hun inzet om gezamenlijk bij te dragen aan de geformuleerde inhoudelijke agenda s en daarmee aan een excellente privaat-publieke kennisinfrastructuur voor de topsectoren van de Nederlandse economie. De inzet van de decentrale overheden voor deze nationale doelstelling van het topsectorenbeleid is vastgelegd in landsdelige actieagenda s. Tegen deze achtergrond spreken de gezamenlijke partners uit de Gouden Driehoek bij de topsectoren en ondertekenaars van dit Nederlandse Kennis- en Innovatie Contract af: gezamenlijk te werken aan het versterken van onze concurrentiekracht en het oplossen van maatschappelijke uitdagingen; tot meer synergie en samenhang te komen in de Nederlandse kennisinfrastructuur zoals ten doel gesteld in het topsectorenbeleid; waar mogelijk en zinvol te gaan werken in privaat-publieke samenwerkingsverbanden op Europees, nationaal en regionaal niveau; de bijdragen in 2012 en 2013 aan de innovatiecontracten, alsmede voor ICT en Bio-Based Economy, zoals samengevat in de bijgevoegde overzichten te realiseren; onder regie van de topteams zorg te dragen voor de verdere uitwerking van de initiële innovatiecontracten wat betreft inhoud, focus, werkwijze en uitvoering, waarbij een vraaggestuurd en programmatisch karakter in combinatie met privaat-publieke verantwoordelijkheid bij de inzet middelen, selectie projecten, kernelementen zijn; onder regie van de topteams voor 1 september 2012 concrete voorstellen uit te werken voor de werkwijze van de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI's), uitgaande van flexibele, open constructies en daarbij ook verdere afspraken te maken over de manier waarop commitment voor de jaren 2014 en 2015 wordt gerealiseerd; de gemaakte afspraken in overeenstemming met de relevante wet- en regelgeving uit te voeren, in het bijzonder voor zover de afspraken vallen onder de werking van de Europese regels met betrekking tot aanbesteding, staatssteun en technische normen en voorschriften;

21 ONDERTEKENAARS NEDERLANDS KENNIS- EN INNOVATIE CONTRACT De Gouden Driehoek bij de topsectoren AgroFood, Chemie, Creatieve Industrie, Energie, Hightech Systemen en Materialen, Life Sciences & Health, Logistiek, Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en Water, alsmede ICT en Bio-Based Economy. De Topsectoren Boegbeeld topsector AgroFood drs. C.C. 't Hart Boegbeeld topsector Chemie en Bio-based Economy ir. R. Willems Boegbeeld topsector Creatieve Industrie mr. V. van der Chijs Boegbeeld topsector Energie dr.ir. M.A.M. Boersma Boegbeeld topsector Hightech Systemen en Materialen en Ambassadeur ICT ing. A.H. Lundqvist

22 Boegbeeld topsector Life Sciences & Health dr. R. van Leen Boegbeeld topsector Logistiek drs. L.M. van Wijk Boegbeeld topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen drs. L.M.L.H.A. Hermans Boegbeeld topsector Water drs. ing. J. Bout De publieke wetenschapsorganisaties en kennisinstellingen: Voorzitter Algemeen Bestuur NWO prof. dr. J.J. Engelen President KNAW prof. dr. R.H. Dijkgraaf

23 Voorzitter Federatie TO2 (TNO, DLO, ECN, NLR, Deltares en Marin) dr. T. Hooymans Voorzitter VSNU dr. S.J. Noorda Voorzitter HBO-raad mr. Th.C. de Graaf Namens de Rijksoverheid: De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport drs. E.I. Schippers De Minister van Infrastructuur en Milieu drs. M.H. Schultz van Haegen-Maas Geesteranus

24 De Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu J.J. Atsma De Minister van Defensie drs. J.S.J. Hillen De Minister van Veiligheid en Justitie mr. I.W. Opstelten De Staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap drs. H. Zijlstra De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie drs. M.J.M. Verhagen

25 Financiers en financiering topsectoren 2012 en 2013 Inzet (x 1,0 mln.) PRIVAAT PUBLIEK 2012 Topsector Departementen *) NWO KNAW TNO Deltares DLO ECN Marin NLR Regio Totaal publiek 1 T&U 132,00 17,25 5,50 1,50 0,99 0,00 17,00 0,00 0,00 0,00 21,12 63,36 2 Water 340,20 25,00 11,90 0,00 1,59 3,80 0,00 0,00 3,70 0,00 0,00 45,99 3 AGRO F 184,00 16,90 10,35 0,00 11,07 0,00 34,00 0,00 0,00 0,00 0,00 72,32 4 LSH 143,00 143,43 27,00 18,70 5,66 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 194,80 5 Chemie 45,00 43,20 18,50 0,00 4,16 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 65,86 5a BBE 238,09 31,00 8,37 0,00 2,05 0,00 3,80 5,74 0,00 0,00 11,45 62,40 6 Energie 328,54 81,00 20,40 0,00 6,80 0,00 0,00 17,15 0,00 0,00 40,40 165,75 7 HTSM, incl. nano 579,00 142,00 35,80 0,00 26,90 0,00 0,00 0,00 0,00 2,79 0,00 207,49 7a ICT 14,00 8,00 6,55 0,00 5,20 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 19,75 8 Logistiek 11,50 7,10 6,40 0,00 1,69 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 15,19 9 Creatief 11,00 0,30 6,45 2,00 1,10 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 9,85 EL&I niet specifiek toegerekend 33,40 33,40 OCW niet specifiek toegerekend 46,00 46,00 NWO niet specifiek toegerekend 7,75 7,75 TNO/NLR niet specifiek toegerekend 28,90 4,96 33,86 Totaal (incl. niet specifiek toegerekend, excl. BBE) 1.788,24 563,58 156,60 22,20 94,07 3,80 51,00 17,15 3,70 7,76 61,52 981,37 Inzet (x 1,0 mln.) PRIVAAT PUBLIEK 2013 Departementen Topsector **) NWO KNAW TNO Deltares DLO ECN Marin NLR Regio Totaal publiek 1 T&U 140,00 20,00 5,50 1,50 0,48 0,00 17,00 0,00 0,00 0,00 20,00 64,48 2 Water 351,50 17,25 11,90 0,00 1,53 5,50 0,00 0,00 3,70 0,00 0,00 39,88 3 AGRO F 184,00 16,60 10,35 0,00 10,68 0,00 34,00 0,00 0,00 0,00 0,00 71,63 4 LSH 143,00 116,74 27,00 18,70 5,46 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 167,90 5 Chemie 40,00 35,50 18,50 0,00 4,01 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 58,01 5a BBE 173,62 32,90 8,37 0,00 2,05 0,00 3,79 5,78 0,00 0,00 9,92 62,80 6 Energie 430,00 100,00 20,40 0,00 8,82 0,00 0,00 16,40 0,00 0,00 8,50 154,12 7 HTSM, incl. nano 490,00 129,90 35,80 0,00 25,94 0,00 0,00 0,00 0,00 2,79 5,00 199,43 7a ICT 14,00 0,00 6,55 0,00 5,01 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 11,56 8 Logistiek 8,20 9,40 6,40 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 15,80 9 Creatief 18,00 0,70 6,45 2,00 1,06 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 0,00 10,21 EL&I niet specifiek toegerekend 36,10 36,10 OCW niet specifiek toegerekend 46,0 46,00 NWO niet specifiek toegerekend 7,75 7,75 TNO/NLR niet specifiek toegerekend 28,82 4,57 33,39 Totaal (incl. niet specifiek toegerekend, excl. BBE) 1.818,70 528,19 156,60 22,20 91,80 5,50 51,00 16,40 3,70 7,36 33,50 916,25 Toelichting

26 1. De tabel heeft betrekking op kasbedragen (departementen) en verplichtingen (private bijdragen, NWO, KNAW). De kasbedragen hebben deels betrekking op eerder aangegane verplichtingen. Bij VWS gaat het om kas van louter lopende verplichtingen. Een deel van de kasbedragen is gekoppeld aan instellingen (TNO, GTI's, DLO, een deel van de VWS-middelen). 2. De private bijdragen van de topsectoren zijn onderling moeilijk vergelijkbaar in verband met de aard van het commitment dat door de topsectoren is gepresenteerd. 3. De bijdragen van de publiek gefinancierde instituten voor toegepast onderzoek, TNO, Deltares, DLO, ECN, Marin en NLR, nemen door de taakstellingen af in de komende jaren. Daarom zijn nieuwe verschuivingen van hun bijdragen voor niet-topsectoren naar de topsectoren in de komende jaren nodig. 4. EL&I-niet specifiek betreft STW, Eureka en Eurostars. Niet opgenomen zijn de bedragen van de RDA, de TKI-toeslag en bestaande instrumenten als WBSO. 5. OCW-niet specifiek toegerekend betreft grootschalige onderzoeksinfrastructuur richting NWO en valorisatie via STW. 6. Het ministerie van V&J draagt in mln. bij aan de topsector HTSM. Dit bedrag wordt binnen de roadmap Security besteed aan het aandachtsgebied Cyber. 7. Het ministerie van Defensie stelt op basis van de bestaande onderzoeksprogrammering in totaal 16 mln. beschikbaar voor de innovatiecontracten HTSM (security) en Water (slimme en schone schip). Over de definitieve inzet van vrijvallende middelen wordt door het ministerie van Defensie besloten op basis van concrete projectvoorstellen. 8. NWO: deze bedragen betreffen, conform de tabel in de Bedrijfslevenbrief van 13 september 2011, verplichtingenbedragen. Het betreft nieuwe verplichtingen, die voorlopig gelijk zijn verdeeld over 2012 en Naast de in bovenstaande tabel vermelde verplichtingen is er voor SIA (Sociale Infrastructuur Agenda) gemiddeld over 2012 en ,75 mln. per jaar. De uitvoeringskosten zijn gemiddeld 5 mln. per jaar. De kasbetalingen van lopende (dus eerder dan in 2012 aangegane) verplichtingen aan topsectoren zijn ca. 132 mln. in 2012 en ca. 122 mln. in 2013 (zie bijlage). 9. Delen van de NWO-propositie (ca. 75 mln.) worden gefinancierd door toegezegde dan wel verwachte bijdragen van EL&I (jaarlijks 22 mln. via STW). Daarbij is er door NWO vanuit gegaan dat de bijdrage van EL&I aan STW ook na 2012 gehandhaafd blijft; hetzelfde geldt voor OCW (jaarlijks 10 miljoen via STW) en VWS (in totaal ca. 11 mln. via ZonMw). 10. TNO/GTI's en DLO: de bedragen voor 2013 zijn indicatief. Zie gearceerde gebied. De instituten zullen vóór 1 september 2012 een propositie doen voor 2013 in het kader van het toekomstperspectief t/m TNO: het bedrag van TNO in 2013 en de onderliggende bedragen zijn gebaseerd op de bedragen van 2012, waarbij een correctie is toegepast omdat het totaalbudget van TNO terugloopt. In de propositie die TNO vóór 1 september 2012 voor 2013 zal maken zal onder meer meewegen in welke mate de topsectoren in 2012 er in slagen private cofinanciering voor TNO-onderzoek te realiseren. De bijdrage van TNO aan het Innovatiecontract Energie in 2012 is 6,8 mln. Daarnaast steekt TNO nog 2,35 mln. in CCS. Niet specifiek toegerekend is bij TNO Kennisoverdracht MKB, SBIR en KaVoT/ETP; dit slaat voor een groot deel neer in bij HTSM. 12. ECN: Van de bijdrage van ECN is 0,65 mln voor het WMC (Wind Turbines Materials and Construction, een samenwerkingsverband van ECN en TUD). 13. NLR: Dit instituut levert 2,8 mln. voor de roadmaps lucht- en ruimtevaart (en materialen) van HTSM. Daarnaast levert NLR een bijdrage van 4,96 mln. in 2012 en 4,57 mln. in 2013 (niet specifiek toegerekend) aan de topsectoren Logistiek en HTSM vanuit het NLR programma "Kennis als Vermogen". 14. Water: EL&I heeft een budget van 1,5 mln. per jaar (2012 t/m 2014) aan de topsector Water toegezegd voor de speerpunten Leven met zout, Building with nature en Schone schepen. Dit budget komt ten goede aan de actieagenda van de topsector Water, maar kan als zodanig niet meegerekend worden voor matching van private kennisbudgetten binnen het innovatiecontract. Dit budget bestaat uit beleidsbudget gericht op de kennisagenda Natuur en Regio. 15. AGRO FOOD: Met ingang van 2013 wordt naast de departementale inzet een deel van de IPC's geoormerkt voor AGRO FOOD (1,5 mln. per jaar). 16. LSH: Van het privaat commitment is 78 mln. nieuw. De inzet van privaat commitment is afhankelijk van voldoende publieke middelen, waaronder de TKI-toeslag. Naast de bijdrage van VWS aan LSH voor 2012 van 103,85 mln. en 82,85 mln. voor 2013 draagt VWS 2,15 mln. bij in 2012 en in 2013 voor twee programma's via ZonMW. 17. Chemie: De private bijdragen voor 2012 en 2013 zijn in deze tabel door deze topsector gerelateerd aan de publieke proposities en daardoor veel lager dan de werkelijke ambities van deze topsector. Zowel voor 2012 als 2013 wordt 2 mln. uit artikel 12 aan Chemie toegevoegd. Net als bij AGRO FOOD wordt met betrekking tot Chemie met ingang van 2013 naast de departementale inzet een deel van de IPC's geoormerkt voor Chemie (ca. 1,5 mln. per jaar). 18. BBE: louter ter weergave. BBE is opgenomen in Chemie, Energie, AGRO FOOD en in T&U; de BBE-reeks zit niet in het totaal van deze tabellen. 19. Energie: Kasbedragen van oude en nieuwe verplichtingen. De besluitvorming in het Topteam Energie is gebaseerd op verplichtingenbedragen. De bijdrage vanuit EL&I op verplichtingenbasis bedraagt 121 mln. in 2012 en 90 mln. in HTSM: exclusief 8 mln. voor ICT ("ICT/PRIMA" voor 2012). Bij HTSM is bij EL&I voor Eureka-clusters en JTI's 6 mln. opgenomen voor 2012 en 16,5 mln. voor ICT: EL&I heeft in 2012 een bedrag van 8 miljoen gereserveerd als totaal voor de periode (kasritme nog te bepalen). 22. Logistiek-TNO-NLR: De bedragen bij TNO en NLR hebben betrekking op het innovatiecontract Logistiek. Daarnaast besteden deze instituten middelen aan het oplossen van maatschappelijke vraagstukken rondom logistiek en mobiliteit. Dit gaat om de volgende bedragen: TNO: 3,32 mln. (2012) en NLR: 3,34 mln. (2012). Voor TNO en NLR geldt dat voor 2013 de onderverdeling tussen het innovatiecontract en de maatschappelijke vragen later dit jaar wordt vastgesteld. Daarom is het bedrag bij beide instituten in 2013 op nul gezet. Logistiek-NWO: in het bedrag van NWO ( 6,4 mln.) zit een bedrag van 2,45 mln. voor maatschappelijke vragen over mobiliteit en een bedrag van 3,95 mln. ten behoeve van de roadmaps. 23. Formele verplichtingen ontstaan op het moment dat wederzijdse afspraken worden gemaakt over de verdere invulling van de innovatiecontracten.

27 *) Departementen 2012, x 1,0 mln. Topsector Bedrag Dep. Bedrag Dep. Bedrag Dep. Totaal 1 T&U 17,25 EL&I 17,25 2 Water 18,40 EL&I 3,00 DEF 3,60 I&M 25,00 3 AGRO F 16,90 EL&I 16,90 4 LSH 39,00 EL&I 104,43 VWS 143,43 5 Chemie 43,20 EL&I 43,20 5a BBE 31,00 EL&I 31,00 6 Energie 81,00 EL&I 81,00 7 HTSM, incl. nano 128,00 EL&I 13,00 DEF 1,00 V&J 142,00 7a ICT 8,00 EL&I 8,00 8 Logistiek 4,60 EL&I 2,50 I&M 7,10 9 Creatief 0,30 EL&I 0,30 Niet specifiek toegerekend 33,40 EL&I 46,00 OCW 79,40 Totaal (incl. niet specifiek toegerekend, excl. BBE) 390,05 168,93 4,60 563,58 **) Departementen 2013, x 1,0 mln. Topsector Bedrag Dep. Bedrag Dep. Bedrag Dep. Totaal 1 T&U 20,00 EL&I 20,00 2 Water 11,45 EL&I 3,00 DEF 2,80 I&M 17,25 3 AGRO F 16,60 EL&I 16,60 4 LSH 33,90 EL&I 82,84 VWS 116,74 5 Chemie 35,50 EL&I 35,50 5a BBE 32,90 EL&I 32,90 6 Energie 100,00 EL&I 100,00 7 HTSM, incl. nano 116,90 EL&I 13,00 DEF 129,90 7a ICT 0,00 8 Logistiek 4,90 EL&I 4,50 I&M 9,40 9 Creatief 0,70 EL&I 0,70 Niet specifiek toegerekend 36,10 EL&I 46,00 OCW 82,10 Totaal (incl. niet specifiek toegerekend, excl. BBE) 376,05 149,34 2,80 528,19

28 Overzicht van lopende NWO-investeringen (indicaties, op kasbasis, x 1,0 mln.) in in de negen topsectoren en het doorsnijdende thema ICT Totaal Topsector PPS niet-pps PPS niet-pps 1 T&U 6,4 0,0 6,1 0,0 12,5 2 Water 9,6 1,3 9,6 1,3 21,8 3 AGRO F 7,1 2,1 6,0 2,1 17,3 4 LSH 17,1 2,8 15,3 1,8 37,0 5 Chemie 14,6 2,5 9,7 2,9 29,7 6 Energie 5,8 4,6 4,3 4,4 19,1 7 HTSM 35,5 0,0 35,5 0,0 71,0 7a ICT 0,3 8,0 0,3 8,0 16,6 8 Logistiek 0,4 1,0 0,4 2,1 3,9 9 Creatief 1,3 0,0 1,1 0,0 2,4 Totaal 109,9 22,3 99,7 22,6 254,5

29 Besluitenlijst Landsdelig Bestuurlijk Overleg Zuidwestvleugel, 26 januari 2012 Aanwezig: dhr. Verhagen, dhr. Veldhuijzen, dhr. de Reu, dhr. Pauli, mevr. Baljeu, dhr. Kool, mevr. Burger, dhr. Waasdorp, dhr. Boersma, mevr. Visscher, dhr. Stalknecht, dhr. van Merriënboer, dhr. Nijhof, dhr. van Aken. Samenstelling Zuidwestvleugel De Zuidwestvleugel is bestuurlijk een nieuw fenomeen. Is geen voorschot op bestuurlijke herindeling. Er liggen economisch gezien veel verbanden en potenties. Voortaan komt de Zuidwestvleugel in deze samenstelling naar het BO. Samenwerking met Vlaanderen De samenwerking moet zich ook richten op Vlaanderen. Het Rijk zal betrokken worden bij het vervolg op de RSD-conferentie over logistiek in Antwerpen van medio december. Topsectorenaanpak De topsectorenaanpak levert veel positieve dynamiek en energie op. De komende maanden wordt verder gewerkt aan de innovatiecontracten. De regio sluit daar op aan met bijvoorbeeld valorisatieinitiatieven. ESA-ESTEC ESA-ESTEC levert een belangrijke economische bijdrage aan de regio en is een essentieel onderdeel van de kennisinfrastructuur voor HTSM. Het Rijk wil met de provincie spreken over de gebiedsontwikkeling rond ESTEC. De provincie Zuid-Holland investeert daar al fors en ziet de financiering van ESA als Rijkstaak. Creatief in Rotterdam In de Zuidwestvleugel bestaan onder andere bij Rotterdam intenties om aan de slag te gaan met het Innovatiecontract (IC) voor creatief. EL&I spreekt daarover graag door met Rotterdam en andere partijen. Human Capital Agenda Maritiem De komende maanden werken bedrijfsleven en kennisinstellingen op landelijk niveau en in regionaal economische clusters de Human Capital Agenda s (HCA) verder uit. Rijk en regio (Drechtsteden/Rotterdam en Zeeland) pakken samen de HCA op maritiem gebied aan. Regiegroep Acquisitie en Vestigingsbeleid Er wordt een regiegroep Acquisitie en Vestigingsklimaat ingesteld als motor achter een nationale acquisitiestrategie en versterking van het vestigingsklimaat. Minister Verhagen nodigt burgemeester Aboutaleb uit om zitting te nemen in die regiegroep. In onderling overleg bezien Den Haag, Rotterdam en EL&I de mogelijkheden voor wisselende invulling van het voorzitterschap van de Dutch Trade Board en het lidmaatschap van de regiegroep Acquisitie en Vestigingsbeleid. Rollende actieagenda Door de regio is op basis van de Economische Agenda voor de Zuidvleugel een rollende actieagenda opgesteld. Daarin staat aangegeven welke regionale projecten er per topsector worden gedaan. Vanuit de regio is al voor een kleine 100 miljoen euro geïnvesteerd. In Biobase is ongeveer 50 miljoen euro geïnvesteerd. De provincie Noord-Brabant investeert vooral in Maintenance, Logistiek Park Moerdijk, Biobase en Dinalog. Den Haag zet met name in op het thema veiligheid. Het komende half jaar gaan Rijk en regio gezamenlijk verkennen waar de beste mogelijkheden liggen om de kansen op het gebied van de topsectoren als chemie/bio base, logistiek, water en life sciences te verzilveren. Dit geschiedt door een concretiseringsslag van de Economische Agenda voor de Zuidvleugel met Zeeland en Noord-Brabant.

30 Getijdecentrale Zeeland/Zuid-Holland Een aanvraag voor een getijdecentrale-project in het kader van het Twee Zeeën-programma kon niet meer tijdig worden ingediend vanwege wisseling van de projectpartners. Omdat dit programma geen financiële middelen meer heeft, zal dit project bij een ander Interreg-programma worden ingediend. EL&I zal met een positieve grondhouding bezien of het gewijzigde project dan ook cofinanciering van het Rijk kan verkrijgen. Biobased De Zuidwestvleugel wil zich ontwikkelen tot het supercluster van Europa. Daartoe moet op het gebied van (Europese) regelgeving, onder andere op het gebied van de invoer van biomassa veel gebeuren. Minister Verhagen zet zich daarvoor in, samen met de Vlaamse MP, Peeters. Op 11 juni openen minister Verhagen en MP Peeters de faciliteiten van Bio Base Europe, die ook vanuit Interreg Vlaanderen-Nederland zijn ondersteund. De regio levert input voor dat bezoek aan minister Verhagen. Rijk en regio bezien samen of de pilot plants in Delft en Gent, die beide in ontwikkeling zijn op basis van financiering van bedrijfsleven, regio en Rijk, elkaar niet beconcurreren. Life Sciences Vanuit Bio Based ligt er vanuit de introductie van agroproducten ook een verbinding met farma en Life Sciences. Zo kunnen champignons vanwege de chitine gebruikt worden als grondstof voor medicijnen. De provincie Noord-Brabant beziet graag samen met EL&I waar de wet- en regelgeving daarvoor moet worden aangepast. Minister Verhagen heeft met minister Schippers gesproken over de voorlopige toekenning van medicijnen om in aanmerking te komen voor vergoedingen. Als vanuit het veld signalen komen dat wet- en regelgeving belemmerend werken, moet dit aan EL&I worden doorgegeven. Financiering/ROM In de Zuidvleugel is nooit een regionale ontwikkelingsmaatschappij (ROM) van de grond gekomen. EL&I is bereid om daarover mee te denken met de regio. Dit zou goed passen binnen de wens om te komen tot een landsdekkende structuur. Het initiatief moet vanuit de regio komen, evenals het overgrote deel van de benodigde middelen. Er kan ook geprofiteerd worden van de aanwezige kennis bij andere ROM s, zoals de BOM in Noord-Brabant. Zeeland is al in gesprek met de BOM. Fondsvorming Op het terrein van fondsvorming spelen vele initiatieven. Het gevaar bestaat dat er teveel afzonderlijke fondsen ontstaan. Voor later stage-financiering komt een participatiefonds. Daarvoor wordt ook naar pensioenfondsen gekeken. Strategische reisagenda Inzet van het kabinet is om met de decentrale overheid via G5, VNG en IPO te komen tot een breed gedragen en ondersteunende strategische reisagenda. Alle betrokken partijen willen daarin meewerken. Convenant acquisitie Zeeuwse partijen zijn niet betrokken bij het convenant voor acquisitie. Ambtelijk zal worden verkend hoe andere partijen dan de huidige partners bij het convenant betrokken kunnen worden. DSM De besprekingen tussen Rijk en regio over een propositie aan DSM om toekomstige investeringen in Nederland te doen plaatsvinden zijn nog niet afgerond. De termijn om dat af te ronden is met een week verlengd. JESSICA De Stuurgroep Kansen voor West voor het Stedelijk programmadeel van Den Haag heeft positief geadviseerd over het subsidiëren van het (voor Nederland eerste) JESSICA-project (met daarbinnen een fonds gericht op ruimtelijk economische projecten en een fonds gericht op energieprojecten).

31 Vervolgafspraak Eenmaal per jaar wordt een BO georganiseerd met minister Verhagen en eenmaal tussentijds met DG Annemie Burger.

32 10-puntenplan voor de Zuidwestvleugel na het BO van 26 januari Samenwerking met Vlaanderen De Zuidwestvleugel neemt voortaan structureel in deze samenstelling (= met Noord-Brabant) aan het BO deel. De samenwerking moet zich ook naar Vlaanderen uitstrekken. Het Rijk wordt betrokken bij het vervolg op de conferentie over logistiek in Antwerpen van medio december Gebiedsontwikkeling ESTEC Gezien het belang van ESA-ESTEC voor de kennisinfrastructuur voor HTSM wil EL&I met de provincie spreken over de gebiedsontwikkeling rond ESTEC. De provincie investeert daar al fors en ziet de financiering van ESA als Rijkstaak. 3. Creatief in Rotterdam In de Zuidwestvleugel bestaan onder andere bij Rotterdam intenties om aan de slag te gaan met het Innovatiecontract (IC) voor creatief. EL&I spreekt daarover graag door met Rotterdam en andere partijen. 4. Delta Maritiem Rijk en regio (Drechtsteden/Rotterdam en Zeeland) pakken samen de Human Capital Agenda (HCA) op maritiem gebied aan. 5. Concretisering Economische Agenda Zuidvleugel Bij veel topsectoren (vgl. chemie/bio based, water en logistiek) liggen er kansen voor nauwe samenwerking tussen Rijk en regio. Daarvoor is verdere concretisering nodig. Dit zal nader worden verkend vanuit de Economische Agenda voor de Zuidvleugel met Zeeland en Noord-Brabant. 6. Getijdecentrale Zeeland/Zuid-Holland Een aanvraag voor een getijdecentrale-project in het kader van het Twee Zeeën-programma kon niet meer tijdig worden ingediend vanwege wisseling van projectpartners. EL&I zal met een positieve grondhouding bezien of het gewijzigde project cofinanciering kan krijgen, als dit wordt ingediend in een ander Interreg-programma. 7. Biobased Economy De Zuidwestvleugel wil zich ontwikkelen tot supercluster in Europa. Aanpassing van de (Europese) regelgeving, onder andere voor importheffingen biomassa is daarvoor van belang. Minister Verhagen zet zich daarvoor in, smen met MP Peeters van Vlaanderen. De regio levert input voor het bezoek van minister Verhagen aan Vlaanderen en Zeeland op 11 juni. 8. Life Sciences Voor de ontwikkeling van de topsector Life Sciences is wet- en regelgeving van belang. Minister Verhagen heeft met minister Schippers gesproken over de voorlopige toekenning van medicijnen. Noord-Brabant licht EL&I de belemmeringen voor de introductie van agroproducten (chitine voor farma/ls) toe. 9. Financiering Een ROM voor de Zuidwestvleugel past goed binnen een landsdekkend stelsel van regionale ontwikkelingsmaatschappijen. Initiatief daarvoor moet vanuit de regio komen, maar EL&I denkt graag mee. Over middelen vanuit het Rijk mogen geen hoge verwachtingen worden gewekt. Bij opzetten van fondsen aandacht voor afstemming van initiatieven. 10. Regiegroep acquisitie Minister Verhagen nodigt burgemeester Aboutaleb uit voor regiegroep Acquisitie en Vestigingsklimaat. In onderling overleg bezien Den Haag, Rotterdam en EL&I de mogelijkheden voor wisselende invulling van voorzitterschap Dutch Trade Board en lidmaatschap regiegroep.

33 MEMO Aan : Stuurgroep REO - stand van zaken Kopie aan : Werkgroep REO Van : C. Stoppelenburg MSc. Bc. Telefoon : Fax : adres : Datum : 11 april 2012 DIV nr : Betreft : Topsectorenbeleid : Schets en stand van zaken In deze notitie opgesteld in samenwerking met Provincie Zuid-Holland en gemeente Rotterdam - wordt een schets in volgelvlucht gegeven van (het afgelopen proces van) het topsectorenbeleid en wordt in een notendop de relatie gelegd met de economie van de regio. Topsectorenbeleid in vogelvlucht Het kabinet heeft de ambitie: Nederland in de top 5 van kenniseconomieën in de wereld (in 2020); Stijging van de Nederlandse R&D-inspanningen naar 2,5% van het BBP (in 2020); Topconsortia voor Kennis en Innovatie waarin publieke en private partijen participeren voor meer dan 500 miljoen waarvan tenminste 40% gefinancierd door het bedrijfsleven (in 2015). 1 Door het kabinet zijn 9 topsectoren aangewezen: water, agro en food, tuinbouw en uitgangsmaterialen, high tech, life sciences, chemie, energie, logistiek en creatieve industrie. De topsectoren kenmerken zich door een sterke markt- en exportpositie, een stevige kennisintensiteit, intensieve samenwerking tussen ondernemers en kennisinstellingen 2 de potentie een innovatieve bijdrage aan maatschappelijke uitdagingen te leveren. 3 en De inzet op (ondersteuning van deze) sectoren verloopt via het bedrijfslevenbeleid dat wordt ingericht middels een sectorale aanpak met meer vraagsturing door het 1 Ministerie ELI - Naar de top: het bedrijvenbeleid in actie(s) d.d. 13 september De wisselwerking tussen bedrijven, kennisinstellingen en de overheid wordt binnen het bedrijvenbeleid geduid als de gouden driehoek maar betekent in essentie hetzelfde als de tripple helix die in Metropoolverband wordt gebezigd. 3 Ministerie ELI - Naar de top: de hoofdlijnen van het nieuwe bedrijfslevenbeleid d.d. 4 februari 2011 Meent Postbus AB Rotterdam -- 1

34 bedrijfsleven, met minder specifieke subsidies, meer generieke lastenverlichting en met meer ruimte voor ondernemers. 4 Per topsector is een actieagenda opgesteld welke o.a. ingaat op de kennis- en onderzoeksagenda, buitenlandbeleid, sectorale randvoorwaarden, duurzaamheid en onderwijs/scholing. Bij dit laatste aspect ligt de nadruk onder andere op de afstemming van beroepsopleidingen op de behoefte van het bedrijfsleven; een doelmatige inrichting van het mbo-opleidingenaanbod en indien nodig vormen van concentratie en taakverdeling. 5 Instellingen in het beroepsonderwijs worden gevraagd zich meer te specialiseren door middel van Centres of Expertise voor het Hoger onderwijs en Centra voor Innovatief Vakmanschap voor het mbo. Bij het opleidingenaanbod zal nadrukkelijk de arbeidsmarktvraag een rol spelen. 6 Een belangrijk adagium is ook een Leven lang leren. 7 Concretisering van deze actieagenda s vindt plaats via innovatiecontracten en human Capitalagenda s. De beschikbare rijksbudgetten worden toegewezen op basis van door de topsectoren ingediende innovatiecontracten (IC). De betrokken ministeries en organisaties blijven zelf verantwoordelijk voor de bestedingen. Recentelijk zijn de definitieve IC s ondertekend. 8 De Human Capitalagenda s (HCA s) geven, gezien vanuit de topsectoren, aan 1) hoe meer en structurele verbinding tussen bedrijven en onderwijsinstellingen moet worden bewerkstelligd en 2) de sectoren aantrekkelijker kunnen worden door het verbeteren van het beroepsperspectief (o.a. employability/ leven lang leren). Leidende principes in de HCA s zijn vraagsturing en maatwerk. De 9 HCA s zijn, onder leiding van topsector Chemie, opgewerkt tot een gezamenlijk Masterplan Bèta en Techniek. Dit plan Naar 4 op de 10, meer technologietalent voor Nederland is op 13 februari jl. overhandigd aan de minister van ELI. 9 4 Id. 3 5 Id 1 : Binnen het mbo worden instellingen gestimuleerd om samen met het bedrijfsleven keuzes te maken voor een heldere profilering en het aanbod aan opleidingen. Ook wordt de samenwerking tussen het bedrijfsleven en de mbo-instellingen verstevigd door de oprichting van de Stichting Beroepsonderwijs Bedrijfsleven. Door deze stichting wordt de betrokkenheid van het bedrijfsleven op het gebied van o.a. examineren en inhoud van de opleidingen groter. Verder wordt geïnvesteerd in een betere loopbaanoriëntatie via onder meer skills-wedstrijden. 6 Om bedrijven te stimuleren om in publiek-private samenwerkingsverbanden deel te nemen, ontwikkelt het kabinet een fiscale maatregel waarmee bedrijven hun bijdragen aan Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI s) in mindering kunnen brengen op de winstbelasting (RDA+, aftrek indicatief 25%) en om het MKB te betrekken wordt de IPC regeling (InnovatiePrestatieContracten) mede ingezet op de TKI s. 7 Id. 1 8 Ministerie ELI - Reactie op verzoek inzake innovatiecontracten en human capital agenda s van de topsectoren d.d. 9 februari Id 1 : In het Masterplan Bètatechiek worden die activiteiten uit de human capital agenda s op elkaar afgestemd waar brede samenwerking tussen sectoren waardevol is (zoals acties gericht op imago, instroom, basisonderwijs). Meent Postbus AB Rotterdam 2

35 In zijn brief Bedrijvenbeleid in uitvoering heeft het kabinet zijn reactie geven op de HCA s en het masterplan, inclusief de aanvullende overheidsmaatregelen, de uitkomsten van de bestuurlijke overleggen over de landsdelige actieagenda's en over de rol en bijdragen van decentrale overheden aan de IC s en HCA s. Belangrijkste acties uitvoeringsbrief bedrijvenbeleid: privaat commitment van ruim 1,5 miljard in de innovatiecontracten, waarvan oplopend naar 350 mln voor privaatpublieke samenwerking in de Topconsortia voor Kennis en Innovatie (TKI's); de voor TKI s aangekondigde RDA+ maatregel wordt vanaf 2013 vormgegeven via een generieke toeslag (verwacht percentage zo n 25%) op de financiële bijdrage van de private sector aan een TKI; een mkb-loket bij de TKI s voor innovatieve mkb ers in de topsectoren, gericht op kennisopbouw en kennisverspreiding onder mkb ers; Het WBSO-plafond (Wet Bevordering Speur- en Ontwikkelingswerk) bedraagt vanaf mln en de eerste schijf wordt verlengd naar tenminste ; intensieve samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven (waaronder voor iedere topsector een centrum voor innovatief vakmanschap en center of expertise) en concentratie van het onderwijsaanbod op basis van de human capitalagenda's; een gezamenlijk offensief om tekorten aan bèta s en technici aan te pakken; internationaliseringsoffensieven worden ingezet voor de topsectoren, met afspraken over één gezamenlijke reisagenda; ook wordt het OS-instrumentarium aantrekkelijker gemaakt; samenwerking tussen topsectoren en regio's in de landsdelige actieagenda's met onder andere bijdragen aan Wetsus en Holst en financiering voor het innovatieve mkb. De regio en het topsectorenbeleid Voor de regio is i.c. de Economische Agenda Zuidvleugel (EAZ) leidend. Inzet van deze agenda is om ruimte te maken om de verwachte groei van de stuwende sectoren te faciliteren: (1) Transport & Logistiek, (2) Chemie & Energie, (3) Greenports, (4) Vrede, Recht & Veiligheid, (5) Cleantech, (6) Life Sciences & Health, (7)Pensioenen & Verzekeringen, (8) Maritiem en (9) ICT & Telecom. De EAZ volgt een drie-sporen strategie: versterken van het economisch fundament, versterken van bewezen sleutelsectoren, versterken van de kruisbestuiving tussen sectoren. Meent Postbus AB Rotterdam 3

36 Belangrijk uitgangspunt is daarbij om steeds aan te sluiten bij topsectorenbeleid. Vier Pijlers Transitie Haven-Industrieel Complex Transitie Greenports Campusontwikkeling Kennis Intensieve zakelijke diensten 22 Projecten Uitvoeringsagenda Projectnaam Plant One Opzetten Biobased Programma Projecten Topteam water Projecten Maritieme Industrie Corridors en netwerk inland terminals Maritieme Campus University College Continuering Ecoshape* Kenniscentrum Plantenstoffen Fieldlab Tuinbouw** Greenrail Terminal Centrale As W estland Greenport Campus Versterking en samenwerking incubator programa's Open innovatie omgevingen Medtech Proeftuinen Medical Delta Biotech Park Delft BeBasic TIC Delft Ontwikkeling van omgeving campussen Organisatie Medical Delta Cross-sectorale IT-applicaties Veiligheidshuizen Business Service Networks voor internationale kantoren Voor specifiek de Rotterdamse regio zijn met name de innovatiecontracten Water, Biobased Economy (met in het kielzog Chemie), Tuinbouw & Uitgangsmaterialen en in mindere mate Life Sciences & Health en Logistiek interessant. Er zijn daarbij (sterke en minder sterke) linken met de EAZ-projecten Plant One, Opzetten Biobased Programma, Projecten Topteam Water (Continuering Ecoshape), Projecten Maritieme Industrie (Hyperbarisch lab/ Test Centrum en Schone Schepen), Corridors en netwerk inland terminals, Maritieme Campus, University College, Kenniscentrum Plantenstoffen, Greenrail Terminal, Centrale As Westland, Greenport Campus en de Medical Delta projecten. Er is kortom een aanzienlijke dekking, maar veel is echter nog onderwerp van gesprek en zal in de nabije toekomst verder duidelijk worden. Voor een uitgebreide(re) analyse wordt verwezen naar de bijlage. Meent Postbus AB Rotterdam 4

37 BIJLAGE Topsector Energie / Biobased Voor het innovatiecontract zijn zes workpackages opgesteld die elk de totale keten van fundamenteel onderzoek tot en met valorisatie bestrijken. Deze zijn: Biobased materialen BioEnergy & BioChemicals Geïntegreerde bioraffinage Teeltoptimalisatie en biomassaproductie Terugwinnen en hergebruik: water, nutriënten en bodem Economie, beleid en duurzaamheid Onder sommige van de work packages zijn direct Rotterdamse projecten te benoemen. Daarnaast zijn er nog Rotterdamse initiatieven die work package overstijgend zijn. Biobased materialen: Geen specifieke projecten BioEnergy en BioChemicals: Projecten SG BioPort / HbR ((Bijstook biomassa in energiecentrales, stimulering biofuels, stimulering groene economie) B-Basic Biotech Park Delft Agro meets Chemistry (vergroening procesindustrie, versterking relaties landbouw) Geïntegreerde bioraffinage: Biobased Innovations Zuid-West Greenports project PzH Plant One Teeltoptimalisatie en biomassaproductie: Werkgroep Groene Chemie (trekker Deltalinqs en onderdeel SG Bioport) doet in dit kader een studie naar grondstoffen uit acquacultuur Economie, beleid en duurzaamheid Rotterdam is hier praktisch actief in door de stimulering van netwerken voor handel, en de oprichting van een handelsbeurs voor biomassa met afhandeling in Rotterdam. Stimulering van internationale normen voor duurzaamheid. Meent Postbus AB Rotterdam 5

38 Work package overstijgende zaken op gebied van Biobased: MKB Biobased (onderdeel van ZVL fiche van Rotterdam, pzh en Syntens) Duurzaam inkopen vanuit het programma Economie wordt op dit moment innovatief inkopen uitgewerkt, biobased producten zullen hier onderdeel van zijn. De relatie tussen het innovatiecontract Biobased Economy en het EAZ-project Programma Biobased Economy lijkt mij duidelijk, evenals de relatie tussen het innovatiecontract Chemie (en dan met name het onderdeel TKI) en het EAZ-project Plant One. Ook begrijp ik van mijn collega die nauw bij het Biobased programma betrokken is dat er groene chemieprojecten uit Rotterdam op de lijst te staan (onder andere bioraffinage en bio-pet). Topsector Water Vanuit het topteam Water is in elk geval Deltatechnologie interessant voor Rotterdam. Hierin zitten verschillende projecten, waarin de link met de ZVL agenda ook al gelegd is. Digitale Delta betreft IT solutions en koppeling databanken. Rotterdam zit er in als case, (nog) geen deelnemende partij Ecoshape 2 - Betreft ecodynamische oplossingen voor watervraagstukken. Relevant voor duurzame klimaatadaptatie. Regio R dam wel als cases, inmiddels in gesprek i.v.m. pilots, o.a. Rijnhaven. R dam nog niet in consortium. Men moet wel openstaan voor uitbreiding, zeker nu de verstedelijkte delta op ons advies is opgenomen als cases. Floodcontrol 2100 betreft IT-solutions i.r.t. waterveiligheid. Regio Rotterdam vooralsnog als case, nog geen nadere invulling Duurzame Deltasteden betreft valorisatie van klimaatkennis gericht op integrale oplossingen voor duurzame inrichting van deltasteden. Is precies wat R dam is en doet: kennis ontwikkelen, toepassen en exporteren. Dit programma kan hier een impuls aan geven. Is als laatste toegevoegd aan het rijtje BC s van het topteam deltatech. sluit van de 4 businesscases het beste aan bij ambities R dam. In gesprek met Stadshavens over mogelijkheden voor huisvesten toekomstig programma bureau. Binnen het Innovatiecontract Water wordt er ingezet op onderzoek voor diepzeewinning en schone schepen. De Economische Agenda Zuidvleugel kent met het project Hyperbarisch lab/ Test Centrum (voor diepzeewinning) en het project Schone Schepen (vergunningverlening) twee projecten die daar goed op aansluiten. Punt van aandacht is de financiering van deze projecten (vooral van het Hyperbarisch Test Centrum). Die is op dit moment nog niet rond. Er wordt erg veel publieke financiering gevraagd, terwijl zowel de gemeente Rotterdam, het ministerie als de provincie het geld daarvoor niet hebben. Evenzo is er een relatie tussen het onderzoek naar Eco-engineering en het EAZ-project Continuering Ecoshape, alhoewel deze laatste nog verre van concreet is. Meent Postbus AB Rotterdam 6

39 Hoewel niet vallend binnen de Rotterdamse Stadsregio (namelijk Dordrecht) is binnen de Human Capital Agenda van Water een duidelijke link met het EAZ-project 'Maritieme Campus' en in mindere mate met het project 'University College' te leggen. Topsector Life Sciences en Health Hoewel de projecten rond de Medical Delta zich uitstrekken van Leiden, via Delft tot Rotterdam en daarmee slechts ten dele betrekking hebben op de Rotterdamse Stadsregio zijn er raakvlakken met het innovatiecontract Life Sciences & Health. Zo vertelt het innovatiecontract in grote lijnen het verhaal van de Medical Delta en blijken partijen uit de Medical Delta daar ook bij betrokken. Van de genoemde roadmaps sluit een aantal goed aan bij de onderzoeksgebieden binnen de Medical Delta. Het gaat om de roadmaps Molecular Diagnostics, Imaging & image guided therapies, Health Technology Assesment & quality of life en Enabling technologies & infrastructure. Zoals gesteld is Medical delta (en het ambitiedocument) het belangrijkste vehicle voor life sciences en medische technologie in Rotterdam en de regio. Centraal staan R&D en behandelinfrastructuur in combinatie met user communities uit industrie en zorgsector een investerings- en ontsluitingsagenda opzetten. In het innovatiecontract worden uit deze agenda expliciet genoemd: Imaging Homecare and self management (Living labs) Zaken die wel vanuit MD naar voren gebracht zijn, maar niet zijn teruggekomen in de ICs: incubatie infrastructuur en programma optimaliseren flexibele labruimte voor bedrijven regelvrije zones - voor zorgconcepten en nieuwe zorgfinancieringsmodellen. Voor de Stadsregio is met name interessant het Zuid-Hollands concept proeftuinen voor zorginnovatie. Dit soort initiatieven worden binnen deze topsector sterk gestimuleerd. De Medical Delta coördineert dat in Zuid-Holland. Essentie is dat in thuiszorgsituaties en in verpleeginrichtingen innovaties worden ontwikkeld door de directe koppeling van vraag en aanbod (innovatieve bedrijven). Voor Rotterdam is dit een speerpunt. De hele regio wordt hier bij betrokken. Topsector Tuinbouw & Uitgangsmaterialen Van de twee aan Greenports gelinkte innovatiecontracten (Agro & Food en Tuinbouw & Uitgangsmaterialen) is de tweede voor de EAZ het meest relevant. Hoewel nog niet uitgekristalliseerd lijken er op voorhand linken mogelijk tussen het innovatiethema Gezondheid en welbevinden en het EAZ-project Kenniscentrum Meent Postbus AB Rotterdam 7

40 Plantenstoffen, al richt de eerste zich meer op gezonde voeding en is de tweede gericht op de medicinale werking van plantenstoffen. Verder is er een HCA opgesteld onder beide innovatiecontracten die een sterke link kent met het EAZ-project Greenport Campus. Aangezien Sjaak van der Tak zowel trekker is van de HCA als voorzitter is van de Stuurgroep Greenport Campus lijkt afstemming gegarandeerd. Topsector Creatief CLICK//Networks zijn de platforms waarop bedrijven, kennisinstellingen en andere stakeholders samenwerken aan de ontwikkeling en uitvoering van een gemeenschappelijke innovatieagenda. Het zijn landelijke netwerken die sectorale en regionale sterktes combineren met een regionaal zwaartepunt. Er zijn 7 CLICK Networks: CLICK//BEAU : Rotterdam i.s.m. Delft CLICK//GATHER : provincie Utrecht/gemeente Utrecht CLICK//Media&ICT : Hilversum ism Amsterdam & Utrecht CLICK//Next Fashion : Arnhem/provincie Gelderland i.s.m. Amsterdam CLICK//SDS : Eindhoven CLICK//CI NeXt : Amsterdam CLICK//Cultural Heritage : Amsterdam i.s.m. Hilversum en Amersfoort Daarnaast is het er het landelijk opererende CLICK//NL. Dit TKI wordt gevestigd in en gecofinancierd door Eindhoven. Door een van de netwerken te trekken verplicht de gemeente Rotterdam zich tot de inzet van 0,4 fte (programmamanager-niveau), en het netwerk in te bedden in een rechtspersoon. Activiteiten die elk netwerk uitvoert zijn: Structureel agenderen van CLICK in bestaand (inter)regionaal/lokaal overleg en beleid Het verzorgen van een ambtelijk aanspreekpunt voor CLICK binnen de eigen organisatie Innovatief en breed inkopen: overheid als launching en lead customer die de creatieve sector structureel betrekt Stimuleren cross-overs naar eigen maatschappelijke domeinen (bijv. sociale zaken, zorg, verkeer en mobiliteit) Stimuleren betrokkenheid van het regionale maatschappelijke middenveld (bijv. zorginstellingen, woningbouwcorporaties) Vanuit Rotterdam lopen de volgende aan BEAU gelieerde activiteiten: Opzet van een lokale 'werktafel' Creatieve industrie Fusie NAI/St. Premsela/Virtueel Platform tot Instituut voor Creatieve industrie Meent Postbus AB Rotterdam 8

41 Aanvraag bij UrbAct II (via Creative Factory) met project gericht op spill overs tussen creatieve bedrijfstakken en andere bedrijfstakken en maatschappij Overleg met TU Delft en Berlage Instituut over 'prefered' samenwerking met/in Rotterdam Topsector logistiek Op voorhand zou een sterke link verwacht worden tussen het innovatiecontract van de topsector Logistiek en de EAZ-projecten, maar die blijkt er slechts in geringe mate te zijn. De agenda bestaat uit 6 innovatie-roadmaps: Neutraal Logistiek Informatieplatform: Doel is dat alle bedrijven en overheden in 2020 op gestandaardiseerde wijze onderling met elkaar communiceren via dit platform; Synchromodaliteit: In 2020 bestaat er in Nederland een robuust mobiliteitssysteem waarmee het mogelijk is om op ieder tijdstip flexibel te switchen tussen modaliteiten; Douane: Uitbouwen leidende positie douane door stroomlijning en vereenvoudiging; Cross Chain Control Centers (4C): Nederlandse positie in ketenregie- en configuratie duurzaam versterken; Servicelogistiek; Nederland aan de top van de servicelogistiek (dit betekent dat alle logistieke activiteiten die nodig zijn om veelal kapitaalintensieve systemen, gedurende hun levenscyclus optimaal en ongestoord te laten functioneren); Supply Chain Finance: Optimaliseren van financiële transacties tussen bedrijven. De brede thema s zijn vastgesteld in deze topsector. Deze zijn nog niet geladen met concrete projecten. Een waaier aan projecten/acties uit de Havenvisie 2030, DelTri platform en Clean Tech Delta passen onder deze 6 thema s (wel is het lastig om de acties onder de noemer van één specifieke roadmap te brengen). De gemeente Rotterdam en het HbR zullen gezamenlijk actie ondernemen om met deze projecten de logistieke agenda van het topteam concreet invulling te geven. Nadruk binnen de EAZ-projecten liggen op het fysieke vlak en vallen daarmee buiten de scope van de onderzoeksketen. EAZ-projecten als Corridors & netwerk inland terminals, Greenrail Terminal en in mindere mate Centrale As Westland dragen natuurlijk wel bij aan een van de zes roadmaps, te weten synchromodaliteit. Verder is er een mogelijke link tussen de roadmap Douane, het Biobased Economy programma van de Rijksoverheid en het EAZ-project Programma Biobased Economy, daar waar het de verkenning van knelpunten rond de invoer van biomassa betreft. Meent Postbus AB Rotterdam 9

42 Human Capital Agenda Via de sectoragenda Haven, Industrie en Techniek is Rotterdam aangehaakt op Bèta Human Capital Agenda (Chemie, Water, HighTech Systems en Food). Zo werken de regionale mbo-instellingen in het groot Rotterdams industriegebied, Deltalinqs, KMR en Hogeschool Rotterdam werken samen met het betreffende bedrijfsleven bij de oprichting van een Kenniscentrum Maintenance voor Proces-, Petrochemie en Energie (PPE). M.b.t. topsector logistiek - de Human Capital Agenda speelt een belangrijke rol in deze topsector. Daarom wordt er ook een Human Capital Agenda Logistiek gemaakt. Een belangrijk onderdeel van deze agenda is het Kennis Distributie Centrum (KDC). Een KDC is een regionaal samenwerkingsverband voor kennis en innovatie, gecoordineerd door de hogeschool in de regio, in het bijzondere het logistieke HBO-lectoraat. Er worden in Nederland 6 KDC s voor logistiek opgezet, waaronder 1 in de Rotterdamse regio. Het nationale logistieke instituut Dinalog is verantwoordelijk voor de afstemming tussen deze regionale KDC s. Dinalog wil deze KDC in Rotterdam opzetten in samenwerking met de Hogeschool van Rotterdam. Hiertoe zijn de eerste contacten gelegd. Welke middelen beschikbaar zijn voor deze KDCs is nog niet bekend. Meent Postbus AB Rotterdam 10

43 !"!#$ %& '( ) *+!"'( (, -. / *"0 "1#!!/"1+ "$ + * 0123/"*4"/" &# 0 "1$"1!. % "/607"121/607! 4 " " " #$ 4 11 " 4 "110" 3 9 "1$"! 44, 1 3 $- " "3 4""" " *0"$3 /610 $!"3""/6$ "41 " % & 2 :$. - ;# 0+# /" " 1 & /" "0%6&""3/6 $ $$3" 1%6& 43 $"3$$'" """ 2 "1 0""". $"" #"3$3" "3! < = 13 1""! "

44 #30 1 $" #"11 0 *"0 1" 4$"01 "$ >"$ 3" 0: " 0 0 "1 0 1" $"/630 "" 4$ "1"" 4 1 $0" 0 4"3"1 1$ $"43 0 3"1 01""0 1 " " $"3""' $ 0 +##" 13 $""" 1+ ' ($!! ) (* +$2=0$= /"$ 4 )+ 3"401? 6" & > = $./ " *31" "4 )/6 " +,*-*- 410#$"""$$%6& 0 #" "$ ""$ 0 " %6& 70 $0" 30$4" 1/6A 330 "1$. "! ), 233 $+. /"47"0" " 0 "0 6" 4) =+3". 1 =+4 3""" "0 410!0 $ 1 4,=!00B30!0 0 " 3A#*"" 3" 03$.10 3 <8? 04/" <8?11 " " 3 4 $$".. $ 0 ".. $"$" "10 4$"$ $, <

45 / 0 * 4""/"3 $, 4,0 001>""A" 0 01 / 03 )$ <<$0" /" 04 0 "10 "1 3"3"" 3"1,!1 6" 4#$ $ 0C " <8D 4 )301$$, 0 10 "3""14 $ /6""/6<8< 10" )!!! 2 13"4"+?

46 platform KMR (on)bekend maakt (on)bemind Het is niet genoeg te weten, men moet ook toepassen; het is niet genoeg te willen, men moet ook handelen. Johann Wolfgang von Goethe ( ) Rotterdam, sept. 2011

47 KMR - PortCity II - 4e etage, Waalhaven Z.z. 19, 3089 JH Rotterdam (havennr. 2235) - Postbus 54200, 3008 JE Rotterdam

48 (on)bekend maakt (on)bemind In maart 2011 heeft KMR als platform voor de drie O s (Ondernemers, Onderwijs, Overheid), in onze regio, het meerjarenprogramma Samen Investeren vastgesteld. Dit programma kent een aantal programmalijnen, die stuk voor stuk de inhoudsopgave vormden voor nadere uitwerking en implementatie. Programmalijn 1 uit Samen Investeren behelst: imago, voorlichting en promotie en vormt daarmee ook een van de pijlers onder KMR. Voorvloeiend uit het programma Samen Investeren en mede op verzoek van de partners verenigd in het platform KMR, is deze programmalijn, in overleg met de partners, verder ontwikkeld tot een gezamenlijk imago, voorlichting en promotie programma. Dit programma, et als werktitel (on)bekend maakt (on)bemind, wil als masterplan richting geven aan een geïntegreerde en gecoördineerde invulling en realisatie van de activiteiten die we als partners van KMR samen met elkaar willen en gaan uitvoeren voor Haven en Industrie. Missie en doelstelling KMR (uit Samen Investeren ) Het beschikbaar komen van voldoende en goed opgeleid technisch en logistiek personeel voor het Haven en Industrieel Complex en de belangrijke technisch-industriële sectoren (Haven en Industrie) in Rotterdam-Rijnmond- Drechtsteden (het KMR werkgebied) KMR wil daarbij als platform bijdragen aan een optimale aansluiting van onderwijs op de arbeidsmarkt, zodat structureel voldoende en adequaat opgeleide mensen het bedrijfsleven kunnen instromen. (on)bekend maakt (on)bemind is geen programma van KMR maar juist een programma van alle partners, verenigd in het platform KMR, met coördinatie door KMR. Het programma is ambitieus en vergt de nodige investeringen van de partners gezamenlijk. Maar zoals de quote van Goethe, ook op dit plan, al duidt: het is niet genoeg te willen, men moet ook handelen. Zoals ook Vincent van Zon recentelijk in een bijeenkomst over het merk Rotterdam zijn gehoor duidelijk voorhield (vrij vertaald): wil men een imago, merk, beeld, perceptie echt vestigen bij de doelgroep, dan moet daar fors in geïnvesteerd worden. Met dit programma (on)bekend maakt (on)bemind kunnen en gaan we het verschil maken en dat rechtvaardigt en nodigt uit tot een grote inhoudelijke alsook financiële betrokkenheid van de partners achter het thema onderwijs-arbeidsmarkt voor de Haven en Industrie. Huub H.J. Kleinrouweler, directeur KMR Rotterdam, sept. 2011

49 Inhoud Nut en noodzaak 4 Context 5 Uitgangspunten 7 Het programma: de basis 10 Management, coördinatie en organisatie 14

50 Nut en noodzaak Uit divers onderzoek is gebleken dat er in onze regio in de Haven en Industrie de komende decennia veel goed geschoolde medewerkers in technisch en logistieke richtingen nodig zijn. Daarnaast biedt deze wereld van Haven en Industrie ook een breed pallet van mogelijkheden voor jongeren die zijn opgeleid in niet technische/logistieke richtingen. Waarom jongeren onvoldoende voor (opleidingen richting) haven en industrie (techniek en logistiek) kiezen: Onbekendheid met deze wereld als zodanig. In tegenstelling tot vele sectoren in de maatschappij begeeft deze wereld zich grotendeels buiten het dagelijkse blikveld en ervaringsgebied van veel jongeren. Ondanks alle inspanningen tot op heden, moeten we constateren dat we er vooralsnog niet in zijn geslaagd om de jeugd in brede context in voldoende mate te interesseren voor de kansen die de Haven en Industrie te bieden hebben. Dit begint al met de keuze van (voor-) opleiding. De wereld van Haven en Industrie staat nog lang niet genoeg bovenaan op het lijstje van de jeugd. Jongeren moeten van kinds af aan vertrouwd worden gemaakt met deze wereld. Hoewel het beeld van de instroom vanuit het onderwijs in Haven en Industrie er waarschijnlijk nog veel slechter uit zou zien, als we met elkaar niet alles hadden gedaan wat er al is gedaan, kan niet anders geconcludeerd worden dan dat het niet genoeg en/of effectief was/is om de uitdagingen die de toekomst in petto heeft adequaat aan te kunnen gaan. We zullen dus meer dan een tandje bij moeten schakelen en fors moeten opschakelen. Opschakelen Dit opschakelen zal langs een aantal dimensies plaatsvinden: intensiever en completer, gestructureerder en minder vrijblijvend, aantrekkelijker / innovatief -> pull creëren, meer verbindend, effectiever en doelmatiger. Coördinatie Dit alles vergt dan ook een gecoördineerde aanpak, juist om te borgen dat de gezamenlijke inspanningen ook maximaal zullen renderen, optimaal zijn afgestemd of zelfs kunnen worden verbonden, wordt voorkomen dat versnipperde activiteiten de facto elkaar zelfs beconcurreren. Daarom is dit programma binnen KMR als verbindend platform ontwikkeld. KMR is als platform ook de aangewezen organisatie, waar de noodzakelijke regie en coördinatie effectief kan/zal worden belegd om tot een optimale gezamenlijke inspanning, en nog belangrijker, resultaten te komen, voor wat betreft de arbeidsmarkt voor de Haven en Industrie. Succesfactoren Deze combinatie van opschakelen en een gecoördineerde uitvoering rechtvaardigt de verwachting dat we hiermee wel de gewenste resultaten gaan bereiken. 4 Verouderde en achterhaalde beelden / imago s / feiten die nog steeds de ronde doen. We gaan ze hier bewust niet herhalen. Maatschappelijke onderwaardering van vakmanschap (m.n. mbo niveau) Voldoende aantrekkelijke opleidingsalternatieven (totdat de arbeidsmarkt echt in het spel komt). Doelgroep Een volledige en adequate invulling van de arbeidsmarkt vergt zowel een afdoende instroom vanuit het onderwijs als een goed werkende zij-instroom. Dit programma richt zich in eerste instantie op het realiseren van een voldoende (kwantiteit) instroom vanuit het onderwijs naar het technisch en/of logistiek bedrijfsleven in Haven en Industrie in de regio Rotterdam-Rijnmond-Drechtsteden. Primaire doelgroep is daarom jongeren in de schoolcarrière po-vo-mbo-hbo Uit divers onderzoek is ook de grote invloed gebleken van de directe omgeving van de leerling/student: ouders, onderwijsgevenden, decanen e.d. op de keuzes die de primaire doelgroep maakt. Ergo: deze groep vormt de secundaire doelgroep. Immers adviseren en stimuleren van de jongere m.b.t. de keuzes die hij/zij moet maken: (voor-) opleiding, resp. branche, vergt ook kennis daarover en affiniteit daarmee. D

51 Context Concept Havenvisie 2030 In vrijwel alle scenario s is sprake van een toenemende vraag op de arbeidsmarkt, waarbij er wel ontwikkelingen zijn naar hoger niveau en nieuwe vormen van werken. Techniekonderwijs staat onder druk De participatie in het vmbo-techniek (basis en kader) staat m.n. in de grote(re) steden ernstig onder druk. Daarmee komt ook één van de aorta s voor het technisch mbo in gevaar. Bedrijfsleven Vanuit het bedrijfsleven als zodanig zijn er m.b.t. kiezen voor bèta en/of techniek diverse instrumenten beschikbaar. Op de (door KMR beheerde) site TechWijs.nl is een groot deel van dit aanbod vermeld en toegankelijk gemaakt voor het onderwijs. Dit betreft veelal landelijk instrumentarium (meestal gericht op po en vo) voor sector en beroepsoriëntatie dat o.a. vanuit diverse branches (bijv. O+O fondsen, resp. TechniekTalent.nu) wordt aangeboden. Regionaal en/of nationaal zijn er diverse brancheweken waarin een bedrijfstak zich extra manifesteert naar en presenteert aan de doelgroepen. Onderwijs Vanuit de diverse instellingen wordt beleid ontwikkeld en uitgevoerd voor techniekpromotie in het po en vo. In het vmbo en mbo is loopbaanoriëntatie één van de kerntaken. Studieloopbaancoaching wordt steeds verder ingevuld, waarbij ook gebruik wordt gemaakt van nieuwe instrumenten en concepten als bijv. Next Step. Uiteraard heeft ieder opleidingsinstituut de eigen open dagen. De relatie met de praktijk wordt steeds meer gelegd (gastlessen, excursies, praktijkopdrachten etc.), waardoor de wereld van Haven en Industrie explicieter in beeld komt. Tot slot bouwt onderwijsland met herkenbare Centers of Excellence door aan een transparante, maar ook aantrekkelijke (en praktijkgerichte) leeromgeving, wat bijdraagt aan een verbetering van het imago. Rotterdam-Rijnmond In het collegewerkprogramma zet Rotterdam ook sterk in op Haven, Industrie en Techniek, waaronder specifiek het voldoen aan de vraag naar arbeid in de economie, o.a. te realiseren door: verhogen van het opleidingsniveau optimalisatie van de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt. Hiervoor worden sector- en thema-agenda s ontwikkeld. In deze agenda s (in ontwikkeling) staan thema s centraal als: imago, techniek in de etalage, beroepsoriëntatie, herpositioneren techniek. 5

52 Context - vervolg Dordrecht/Drechtsteden Ook Drechtsteden wordt geconfronteerd met teruglopende instroom voor vmbo-techniek en een toename van keuze voor mavo en havo in het vo, waardoor de instroom in het mbo techniek onder druk komt. Vanuit Drechtsteden wil men dit counteren door: de opzet van een Campagne Zuid-Vleugel om beroepen in de techniek weer in beeld te brengen, het realiseren van expertisecentra en centra voor innovatief vakmanschap die ook bijdragen aan een positief imago van het technisch beroepsonderwijs, het realiseren van een beroepskolom, met daarin een vakmanschapsroute (vmbo-mbo) en een route mavohavo met een techniekprofiel, samenwerking tussen po-vo en bedrijfsleven o.g.v. voorlichting over de wereld van techniek. KMR Samen Investeren Al eerder genoemd als vertrekpunt voor, maar uiteraard is het programma Samen Investeren, zoals dat in het voorjaar door de partners is vastgesteld, ook context voor dit programma (on)bekend maakt (on)bemind De pijler promotie en voorlichting onder het KMR huis en daarmee tevens belangrijke programmalijn, is enerzijds gericht op po en vo. Daarbij gaat het om een eerste kennismaking met de brede wereld van de Haven en Industrie. Bij promotie en voorlichting op vo, mbo en hbo gaat het ook om de keuze voor technische en logistieke opleidingen en verzilvering daarvan door een baan binnen één van de sectoren waarvoor KMR zich inspant. Uit Samen Investeren Programmalijnen: 1. Imago, voorlichting en promotie 2. Onderwijsinfrastructuur 3. Samenwerking scholen en bedrijven 4. Zij-instroom 5. Talentontplooiing 6. Lopende programma s Meten = weten Hbo in de Haven Imago, voorlichting en promotie: ambassadeurs en jongerenraad meervoudige kennismaking door doelgroep motivatie afmaken beroepsopleiding, voorkomen voortijdig schoolverlaten kennismaking voor intermediairs innovatieve concepten meters maken Gezamenlijke ambities: - 40% meer instroom in de vmbo techniek-opleidingen (met name die opleidingen, die het afgelopen decennium sterk verschraald zijn. - 20% meer instroom voor de techniek en logistieke opleidingen in mbo en hbo in de voor de arbeidsmarkt meest relevante richtingen. - 20% meer verzilvering van vmbombo-hbo opleidingen richting Mainport en Industrie - Cumulatief 2500 (o.a. jeugdig) werkzoekenden, na heroriëntatie, in opleiding voor of ingestroomd in de Mainport en Industrie. Arbeidsmarktonderzoek De kennis uit ons arbeidsmarktonderzoek zal mede richting gevend zijn voor de accenten in het programma. 6

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 32 637 Bedrijfslevenbeleid Nr. 32 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE EN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 16 september 2014 Betreft Toekomstfonds

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage. Datum 16 september 2014 Betreft Toekomstfonds > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directie Algemene Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag Postadres

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en de Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2015

Nadere informatie

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Syntens, Maart 2013 Paul d Hond pdh@syntens.nl Voorbeeld: Ambitie Innovatiecontract: Topsector High Tech Systemen en Materialen De topsector

Nadere informatie

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Topsector HTSM Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Netwerkmeeting NSO 28-10-2011 1 Inhoud HTSM en LRN Wat is een innovatiecontract? Hoe ziet de organisatie eruit? Hoe gaat de werking in de Gouden

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 34 300 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding

Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020. Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Aanpak arbeidsmarkt Zuidoost-Nederland 2016-2020 Illustratie regionaal arbeidsmarkt dashboard. Inleiding Wil Zuidoost-Nederland als top innovatie regio in de wereld meetellen, dan zal er voldoende en goed

Nadere informatie

32673 Voordracht ter vervulling van twee vacatures in de Hoge Raad

32673 Voordracht ter vervulling van twee vacatures in de Hoge Raad 28753 Publiek-private samenwerking 32673 Voordracht ter vervulling van twee vacatures in de Hoge Raad Nr. 30 Brief van de minister van Economische Zaken en de staatssecretaris van Onderwijs, Cultuur en

Nadere informatie

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg

Datum 23 februari 2015 Betreft Beantwoording vragen naar aanleiding van het bericht ICT-sector trekt weg > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten

Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020. Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Uitvoeringskader Watertechnologie 2014-2020 Bijlage Succesvolle watertechnologieprojecten Overzicht succesvolle waterprojecten Vanaf 2000 wordt in Fryslân gewerkt aan de ontwikkeling van het watertechnologiecluster

Nadere informatie

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle

Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Leercyclus Enschede-Dordrecht-Zwolle Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Enschede, 26 januari 2012 Gido ten Dolle Programmadirecteur Ruimtelijk economische strategie en arbeidsmarktbeleid

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en het Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5 Samenvatting Aanleiding In 2010 kondigde het kabinet Rutte I de topsectorenaanpak aan. Inmiddels is de aanpak een aantal jaren in uitvoering en kan er worden geleerd van de ervaringen tot nu toe. Daarom

Nadere informatie

3x3 voor de technologische industrie

3x3 voor de technologische industrie 3x3 voor de technologische industrie Slimme groeiagenda met behoud van financiële stabiliteit Visie Wil Nederland op lange termijn de welvaart kunnen vasthouden, dan zullen we de kennisfabriek van onze

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 23199 21 december 2011 Regeling van de Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie van 13 december 2011, nr.

Nadere informatie

Green Deal Elektrisch vervoer

Green Deal Elektrisch vervoer Green Deal Elektrisch vervoer Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu, ieder handelende in haar of zijn hoedanigheid

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

HAN en duurzame energie

HAN en duurzame energie Beroepsonderwijs tijdens de energie transitie HAN en duurzame energie Van buiten naar binnen. Tinus Hammink programma-manager SEECE Hogeschool van Arnhem en Nijmegen HBO en topsectoren; keuze van HAN 1.

Nadere informatie

Datum 03 juli 2014 Betreft Beantwoording vragen over regeldruk in de kappersbranche en andere bedrijven in de ambachtseconomie

Datum 03 juli 2014 Betreft Beantwoording vragen over regeldruk in de kappersbranche en andere bedrijven in de ambachtseconomie > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 200 XIII Jaarverslag en slotwet Ministerie van Economische Zaken 2014 Nr. 5 VERSLAG HOUDENDE EEN LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld

Nadere informatie

Voorstel inrichting TKI HTSM. Fred van Roosmalen Roadmapdag Eindhoven 25 juni 2012 Executive Council Utrecht 26 juni 2012

Voorstel inrichting TKI HTSM. Fred van Roosmalen Roadmapdag Eindhoven 25 juni 2012 Executive Council Utrecht 26 juni 2012 Voorstel inrichting TKI HTSM Fred van Roosmalen Roadmapdag Eindhoven 25 juni 2012 Executive Council Utrecht 26 juni 2012 Agenda Uitgangspunten Structuur TKI HTSM Uitvoering TKI toeslag (onder voorbehoud)

Nadere informatie

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering Berry Roelofs Principal Consultant Utrecht, 17 december 2015 Goede uitgangssituatie, maar Nederland doet het goed 16 e economie van

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den Haag

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING

Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING Samenwerking hogescholen en MKB in de topsectoren ZWAARTEPUNTVORMING PROFILERING SAMENWERKING KWALITEIT DUURZAME VERANKERING 14 december Bedrijfslevenbrief Het kabinet heeft samenleving en bedrijfsleven

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2007 2008 31 200 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2008 Nr. 183 BRIEF

Nadere informatie

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid

F4-GEMEENTEN. Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord. Versterk Economie en Werkgelegenheid LEEUWARDEN SÚDWEST-FRYSLÂN SMALLINGERLAND HEERENVEEN Versterk Economie en Werkgelegenheid Manifest voor de vorming van een nieuw provinciaal coalitieakkoord SAMEN WERKEN AAN EEN SLAGVAARDIG FRYSLÂN 2 3

Nadere informatie

KvK dienstverlening topsectoren

KvK dienstverlening topsectoren MIT regeling 2014 KvK dienstverlening topsectoren Bon Uijting senior adviseur KvK 15 mei 2014 KvK verzorgt vele MKB loketten topsectoren Telnr MKB Loket MKB loketten topsectoren MKB loket Agro Food 088-585

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 32 637 Bedrijfslevenbeleid Nr. 124 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen

Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Bijlage 1 Overzicht gespreksonderwerpen uit de afgelopen IP-vergaderingen Vergadering van 7 juli Sociale innovatie Gesproken over sociale innovatie. Er is een eerste gesprek geweest tussen leden van de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2011 2012 21 501-30 Raad voor Concurrentievermogen Nr. 278 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage > Retouradres Postbus 1 2500 EC Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA 's-gravenhage Directoraat-generaal Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 20 2594 AV Den Haag Postadres

Nadere informatie

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid?

Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Wat verwachten werkgevers van het onderwijs als het gaat om duurzaamheid? Een onderzoek onder werkgevers in de topsectoren en de overheid. Onderzoeksrapport Samenvatting 1-11-2013 1 7 Facts & figures.

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Internationaal Ondernemen Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner In opdracht van het ministerie van Buitenlandse Zaken Partners for International Business Internationaal ondernemen

Nadere informatie

DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE

DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE DE ECONOMISCHE KRACHT VAN ALMERE Hoofdlijnen van de strategische economische agenda 11 november 2014 2 ONDERNEMERS ZIJN DE ECONOMISCHE MOTOR VAN EEN STAD. OOK IN ALMERE. VOORWOORD Als getogen Almeerder

Nadere informatie

Plannen Economische Agenda 20113-2014

Plannen Economische Agenda 20113-2014 Plannen Economische Agenda 20113-2014 Aanvalsplan 1: Marketing regio Amersfoort: be good and tell it Wat is het doel: Gerichte marketingcampagnes starten op het gebied van ondernemen in Amersfoort en de

Nadere informatie

Life Sciences & Health TKI 2015

Life Sciences & Health TKI 2015 Life Sciences & Health TKI 2015 TKI LSH Match regeling voor publiek-private samenwerking Oproep tot het indienen van aanvragen voor de TKI- regeling voor de Topsector Life Sciences & Health 1. Regeling

Nadere informatie

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development

Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Linco Nieuwenhuyzen Adviseur Strategie Brainport Development Brainport Development ontwikkelingsmaatschappij nieuwe stijl Bedrijfsleven, kennisinstellingen en overheid Strategie-ontwikkeling-uitvoering

Nadere informatie

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011

Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H. Datum 05 april 2011 Topgebied Energie: kansen voor Oost-Nederland Workshop - H Datum 05 april 2011 kiemt KANSEN CREËREN EN BENUTTEN Thecogas Binnenstadservice.nl Sidcon Ingrepro Bredenoord Nuon Helianthos Ubbink Solar Solesta

Nadere informatie

Samenwerkingsverbanden Economie op een rij

Samenwerkingsverbanden Economie op een rij Samenwerkingsverbanden Economie op een rij Factsheet Bedrijvenbeleid/topsectoren Doel Contactpersoon Ministerie EL&I: Dhr. M. Snippe??? Factsheet Gebiedsagenda Zuidvleugel Doel Contactpersoon Factsheet

Nadere informatie

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013 Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT RvT maart 2013 Het topsectorenbeleid Overheid, Rijksdient voor ondernemend Nederland Tenders voor Demo, pilot en Early adapter projecten Topcluster voor

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG.. Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken?

Platform Bèta Techniek. Connect 05 2015. Chemiedag 2015. Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Platform Bèta Techniek Connect 05 2015 Chemiedag 2015 Hoe kunnen onderwijs en bedrijfsleven succesvol samenwerken? Succesvolle samenwerking tussen onderwijs en bedrijfsleven is de basis voor groei van

Nadere informatie

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland

Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland Subsidiemogelijkheden EFRO 2007-2013 Oost-Nederland 2 Europees stimuleringsprogramma versterkt positie Oost-Nederland Let s GO Gelderland en Overijssel toonaangevend in innovatie Oost-Nederland is een

Nadere informatie

Besluitvorming. Plafond/streefbedrag 10.000.000. Minimumbedrag 0

Besluitvorming. Plafond/streefbedrag 10.000.000. Minimumbedrag 0 Criteria Naam en nummer Soort Instellingsdatum Besluitvorming Nut en noodzaak Functie Doel Ambtelijk beheerder Voeding Toelichting B0442003 Reserve Cofinancieringsfonds Kennis en innovatie Bestemmingsreserve

Nadere informatie

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013

Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Human Capital Tafel Logistiek in Drenthe op 3 oktober 2013 Op 3 oktober 2013 hebben Stenden Hogeschool en de provincie Drenthe samen met Transport en Logistiek Nederland, EVO en de Kamer van Koophandel

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL NOORD & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening

Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Convenant Metropoolregio Amsterdam, FNV Finance, kennisinstellingen en cluster Financiële en Zakelijke Dienstverlening Aanleiding Op 10 februari 2014 heeft, onder leiding van burgemeester Van der Laan,

Nadere informatie

Maak van Brabant een proeftuin voor de arbeidsmarktvernieuwing. Bied ruimte om op topniveau te presteren!

Maak van Brabant een proeftuin voor de arbeidsmarktvernieuwing. Bied ruimte om op topniveau te presteren! Maak van Brabant een proeftuin voor de arbeidsmarktvernieuwing Bied ruimte om op topniveau te presteren! Brabant loopt voorop. Als innovatieve regio willen we tot de Europese top horen. Dat ligt binnen

Nadere informatie

Arbeidsmarktagenda 21

Arbeidsmarktagenda 21 Arbeidsmarktagenda 21 Topsectoren en de HCA Voor de twee agrarische topsectoren is een Human Capital Agenda opgesteld met als doel, de aansluiting tussen onderwijs en arbeidsmarkt te verbeteren, zowel

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

b. of het NBSO-netwerk relevant, doeltreffend (effectief) en doelmatig (efficiënt) was.

b. of het NBSO-netwerk relevant, doeltreffend (effectief) en doelmatig (efficiënt) was. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie Datum 17 juli 2014 Betreft

Nadere informatie

B-134 Green Deal Versnelling Innovatie MKB-bedrijven elektrische mobiliteit

B-134 Green Deal Versnelling Innovatie MKB-bedrijven elektrische mobiliteit B-134 Green Deal Versnelling Innovatie MKB-bedrijven elektrische mobiliteit Partijen: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, de heer drs. M.J.M. Verhagen en de Staatssecretaris van

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 29 826 Industriebeleid Nr. 64 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 8

Nadere informatie

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020

Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Meerjarenprogramma Ambitiedocument 2016-2020 Agribusiness Economie & Logistiek Recreatie & Toerisme maandag 15 juni 2015, bijeenkomst voor raadsleden Naar een nieuw Programma Jaar 2011-2014 2015 2015 2015

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2012 2013 29 544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 433 BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE ZAKEN EN WERKGELEGENHEID Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Trends en ontwikkelingen

Trends en ontwikkelingen Ons wereldbeeld ???!!! Intussen in Trends en ontwikkelingen >9 mld mensen!!!!! Wat betekent dit? Kernvraag Hoe zorgen we voor een blijvend goed leefklimaat voor onze burgers? Wonen, werken, welzijn

Nadere informatie

Hierna tezamen ook genoemd: Partijen; 1 Green Deal

Hierna tezamen ook genoemd: Partijen; 1 Green Deal Green Deal van VNMI, AVNeG, KBM Master Alloys, Aldel, E-Max Aluminium Remelt, Componenta, Nannoka Vulcanus, Rademakers Gieterij, Lovink Technocast, Nyrstar Budel en Nedstaal met de Rijksoverheid Ondergetekenden:

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

2. voorbeeld beleidsartikel

2. voorbeeld beleidsartikel Artikel Algemene doelstelling Rol en verantwoordelijkheid minister Beleidsartikel 3. Innovatie (van het fictieve Ministerie van Groei en Geluk) Een relatief sterke positie van Nederland in de EU op het

Nadere informatie

dit* doorpakken in topsectoren

dit* doorpakken in topsectoren dit* doorpakken in topsectoren dit*doorpakken in topsectoren dit* is een prioriteitenprogramma. dit* zijn de maatregelen die nodig zijn om de groei van de Brabants-Zeeuwse economie te stimuleren, als voortrekker

Nadere informatie

Presentatie Actieplan FoodValley

Presentatie Actieplan FoodValley Presentatie Actieplan FoodValley Doorontwikkeling FoodValley Ambitie 26 oktober 2012 FoodValley: kristallisatiepunt voor innovaties in agrofoodsector (1) Sense of urgency: wereldvoedselproblematiek en

Nadere informatie

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga FME: de bindende kracht 31 mei 2010 - Geert Huizinga Vereniging FME-CWM Opgericht door en voor ondernemers in de technologische-industriële sector Nederlands grootste werkgeversorganisatie in de technologisch-industriële

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 21 501-30 Raad voor Concurrentievermogen Nr. 147 HERDRUK 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner

Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Samen sterker in het buitenland met de overheid als partner Partners for International Business Als het gaat om internationaal ondernemen en samenwerken Partners for International Business (PIB) is een

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Datum 3 maart 2014 Betreft Uitwerking Begrotingsafspraken 2014

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Datum 3 maart 2014 Betreft Uitwerking Begrotingsafspraken 2014 >Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag.. Financieel-Economische Zaken IPC 5350 Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375

Nadere informatie

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases

ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases ZUIDWEST-NEDERLAND DE NATIONALE KOPLOPER (OP WEG NAAR DE BIOBASED DELTA) Biobased Business Cases Mei 18, 2011 Waarom koploper? Zuidwest-Nederland: Aanwezigheid grondstoffen Hoogwaardige bedrijven in agro,

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2015 2016 33 009 Innovatiebeleid Nr. 13 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN EN STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter

Nadere informatie

Hier komt uw titel te staan 1

Hier komt uw titel te staan 1 Hier komt uw titel te staan 1 Regionale visie van de 3 O s Regionale visie van de 3 O s De regionale visie vormt de basis en het uitgangspunt voor het gezamenlijk meerjarig inzetten van acties door diverse

Nadere informatie

Advies Universiteit van Tilburg

Advies Universiteit van Tilburg Advies Universiteit van Tilburg De Reviewcommissie (hierna commissie) heeft kennisgenomen van het voorstel van de Universiteit van Tilburg (hierna UvT) dat het College van Bestuur met zijn brieven van

Nadere informatie

Green Deal van Amsterdam International Fashion Week met de Rijksoverheid

Green Deal van Amsterdam International Fashion Week met de Rijksoverheid Green Deal van Amsterdam International Fashion Week met de Rijksoverheid Ondergetekenden: 1. De Minister van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie, en de Staatssecretaris van Infrastructuur en Milieu,

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016

SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 SAMENWERKINGSARRANGEMENT LANDSDEEL ZUIDWEST & PLATFORM BÈTA TECHNIEK 2014-2016 --------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting

Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Analyse integrale aanpak arbeidsmarktbeleid Zuidoost-Nederland Samenvatting Versie 28 november 2012 In opdracht van de Brainport 2020-commissie Samenvatting Brainport 2020 heeft de ambitie om Zuidoost-Nederland

Nadere informatie

Nieuwe kans op extra instroom

Nieuwe kans op extra instroom Nieuwe kans op extra instroom Focus op de arbeidsmarkt Naast het erkennen van leerbedrijven is Calibris verantwoordelijk voor ontwikkeling en onderhoud van kwalificaties in de sectoren zorg, welzijn en

Nadere informatie

29544 Arbeidsmarktbeleid. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

29544 Arbeidsmarktbeleid. Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal 29544 Arbeidsmarktbeleid Nr. 433 Brief van de minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 17 januari 2013 Het kabinet streeft ernaar

Nadere informatie

DPI Value Centre Innovatie in Polymeren

DPI Value Centre Innovatie in Polymeren DPI Value Centre Innovatie in Polymeren DAS lectorenoverleg Applied Science 2012 d.d. 22/05/12 1. Introductie: wie zijn we en wat doen we? 2. Plannen Topsector Chemie en Biobased Economy 3. TKI Smart Polymeric

Nadere informatie

Businessplan op hoofdlijnen

Businessplan op hoofdlijnen CLICK Creativity - Learning - Innovation - Co-creation - Knowledge Businessplan op hoofdlijnen 24 Februari 2012 CLICK IS......een landelijk innovatienetwerk van en voor een ijzersterke, innovatieve en

Nadere informatie

Carrousel Drechtsteden Fysiek

Carrousel Drechtsteden Fysiek Carrousel Drechtsteden Fysiek Regionaal uitvoeringsprogramma economie en arbeidsmarktbeleid Alblasserdam 2 oktober 2012 Proces Zuidvleugel: Economische Agenda Zuidvleugel November 2011: Economische Agenda

Nadere informatie

Besluitenlijst dagelijks bestuur van 18 mei 2015

Besluitenlijst dagelijks bestuur van 18 mei 2015 DATUM 18 mei 2015 PLAATS Enschede, kamer H 3.00 TIJDSTIP 14:30 uur VOORZITTER De heer G.J. de Graaf SECRETARIS G.J.M. Vos PAGINA 1 De heren G.J. de Graaf, J.H. Coes, H. van Agteren, R.G. Welten, M. Sijbom

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2010 2011 32 637 Bedrijfslevenbeleid Nr. 15 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN, LANDBOUW EN INNOVATIE EN DE STAATSSECRETARISSEN VAN FINANCIËN EN

Nadere informatie

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010

Pieken in Oost-Nederland. Brochure voor subsidieaanvragers 2010 Pieken in Oost-Nederland Brochure voor subsidieaanvragers 2010 1 Pieken in de Delta In het voorjaar en najaar van 2010 worden de Pieken in de Delta subsidietenders voor Oost-Nederland geopend. Met Pieken

Nadere informatie

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost?

Subsidieprofiel vestigingsregeling. 1. Probleemanalyse. Welk probleem moet worden opgelost? Subsidieprofiel vestigingsregeling 1. Probleemanalyse Welk probleem moet worden opgelost? De Friese economie heeft de laatste jaren last gehad van de economische crisis. Ondanks een voorzichtig herstel

Nadere informatie