signalement paul stoffels, tispa medical klaar om door te breken Tech-ondernemers in Soest en scherpenzeel iter, de wondere wereld van kernfusie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "signalement paul stoffels, tispa medical klaar om door te breken Tech-ondernemers in Soest en scherpenzeel iter, de wondere wereld van kernfusie"

Transcriptie

1 signalement Periodiek branchemagazine / FHI, federatie van technologiebranches / maart 2014, JAARGANG 23 1 paul stoffels, tispa medical klaar om door te breken Tech-ondernemers in Soest en scherpenzeel iter, de wondere wereld van kernfusie made in holland voor de wereldmarkt

2 2 Redactioneel SIGNALEMENT PERIODIEK BRANCHEMAGAZINE / FHI, FEDERATIE VAN TECHNOLOGIEBRANCHES / MAART 2014, JAARGANG PAUL STOFFELS, TISPA MEDICAL KLAAR OM DOOR TE BREKEN TECH-ONDERNEMERS IN SOEST EN SCHERPENZEEL ITER, DE WONDERE WERELD VAN KERNFUSIE MADE IN HOLLAND VOOR DE WERELDMARKT Voorbode Er wordt gehunkerd naar groei. Alsjeblieft, laat er weer percentages van vijf procent plus per jaar komen. Als de recessie voorbij is, dan moet dat toch kunnen? Het lijkt voorlopig niet te gaan gebeuren. publicaties Eerdere uitgaven van Signalement Intussen wordt er publiek gedebatteerd of we nog wel verder moeten zijn terug te vinden op met technologieontwikkeling. Nu die ook geen groei meer brengt en we ons steeds meer gaan ergeren aan big brother verschijnselen, nu mag het wel stoppen met die technologie. ITER, de wondere wereld van kernfusie 30 Twee dingen. Wat Google en de NSA, sorry de NIVD, aan het doen zijn, mag je geen technologieontwikkeling noemen. Natuurlijk kan het Redactioneel 3 Redactie allemaal dankzij de elektronica, maar het is geen technologie. Waar het Bureau FHI fout gaat blijkt technologie te worden misbruikt, zoals de thermische Emmar Sinnige lans door brandkastkraker Aage M. Kees Groeneveld Paul van Nieuwenburg, MUNTZ Interview Paul Stoffels 4 Kort nieuws 8 Haagse Babbel 10 Het tweede is veel mooier. Dat er geen versnelling van de economische groei plaatsvindt, terwijl we wel degelijk allerlei opzienbarende nieuwe Redactieadres technologie aan de horizon zien, dat zou wel eens een voorbode kunnen Postbus 366, 3830 AK LEUSDEN zijn. Zoals een sneeuwklokje, zelfs als het niet sneeuwt, de lente Telefoon: (033) aankondigt. Het is maar een enkel klein bloempje en echt warm wordt Fax: (033) het ook nog niet. Internet: Tech-ondernemers in 14 Soest en Scherpenzeel Advertentieverkoop vaak plaatsvinden in periodes van beperkte groei van de economie. Is er leven na FHI 16 Taleb noemt het voorbeeld van de industriële revolutie, de introductie Telefoon: (070) van de lopende band. Ik herinner me zelf de tachtiger jaren van de Voor deze editie van Signalement las ik het boek Antifragiel van Nassim Taleb. Hij maakte mij er opmerkzaam op dat grote omwentelingen Conjunctuur 19 vorige eeuw, de opkomst van de elektronica. We hadden toen, na de Vormgeving eerste grote recessie sinds de Tweede Wereldoorlog, nauwelijks groei. Happy FHI-lid dankzij 20 collectieve verzekering MUNTZ MicroNano 26 Studio Artjan Geen doorbraken als we het goed hebben ITER, de wondere wereld 30 van kernfusie Druk Taleb heeft er een verklaring voor. Doorbraken komen nooit tot stand Drukkerij Van de Ridder als we het te goed hebben en er geen uitdagingen zijn. Dan wordt Van mestvaalt tot biogas 34 Hoewel bij deze uitgave de uiterste zorg is dan gaan de plantjes hun best doen om te groeien. De uitdaging kwam nagestreefd, kan voor eventuele (druk)fouten met de recessie. De basisommekeer volgt. Het succes van de nieuwe en onvolledigheden niet worden ingestaan paradigma s wordt pas later zichtbaar. Top researchfaciliteit door 36 samenwerking op samenwerking Cartoon iedereen en alles fragiel, kwetsbaar. Als het moeilijk is, in de winter, en aanvaarden de auteurs, redactie en het bureau van FHI geen aansprakelijkheid. Misschien zijn die voorbodes juist wel het mooist. colofon kees groeneveld Made in Holland voor 38 de wereldmarkt Boeken/Tentoonstelling 40 inhoud 36 Personalia/Agenda 42 Ledennieuws 43 3

3 4 interview 5 Wat het stomen van je pak te maken heeft met analyse van menselijk weefsel? Op het eerste gezicht niets. Op het tweede gezicht nog steeds niets. Kijk je iets verder dan zie je het. Of beter gezegd, dan zie hem: Paul Stoffels, managing director van Tispa Medical. Een bedrijf met een dijk van een innovatie aan de vooravond van een wereldwijde doorbraak. Eén klein zetje nog. Investeerders, hier verzamelen! tekst paul van nieuwenburg fotografie leo de jong Paul stoffels, tispa medical Tja, het is het lot van de innovator die zich richt op een markt die nog aan het begin staat van wat lean manufacturing wordt genoemd. Ontwikkel je een baanbrekend apparaat dat nauwkeuriger en sneller weefsels, tissues, prepareert voor medische analyse dan binnen de huidige techniek mogelijk is en ook nog eens milieuvriendelijk, in tegenstelling tot convensionele technieken, moet je tegen je ondernemende natuur in gaan zitten wachten tot die markt eindelijk zover is. Nou ja, wachten Het is vooral hard werken en zoeken naar early adopters. En dan, ja, dan komt het toch aan op wachten tot jouw innovatie zich heeft bewezen en de markt in beweging komt. en veilig om mee te werken. Niet onbelangrijk als je weet dat laboratoria veilige werkomstandigheden hoog in het vaandel hebben staan. Dat is één. Het tweede grote voordeel is dat de Tispa Processor dankzij de toepassing van SCCO2 sneller is, waardoor diagnoses ook sneller gesteld kunnen worden. Ook niet onbelangrijk. Het derde grote voordeel is dat de Tispa Processor bij iedere analyse met schone SCCO2 werkt. En dat betekent dat voortaan iedere analyse onder gelijke omstandigheden kan worden uitgevoerd. Dat maakt standaardisatie eindelijk realiteit, voor het eerst. Van ontwikkelen naar ondernemen Paul Stoffels Na zijn opleiding HTS Process Technology bekleedde Paul verschillende marketing-, sales- en leidinggevende functies bij diverse bedrijven, waaronder AGA Gas, Linde Gas, Cleaner Cleaners en Feyecon. Sinds 2007 is Paul managing director van Tispa Medical. Paul is getrouwd en heeft vier kinderen. Op zich logisch, dat medische apparatuur zich eerst in de praktijk moet bewijzen. Absoluut. Het is goed dat er niet over één nacht ijs gegaan wordt. Niettemin, tegen ietsje sneller zouden wij geen enkel bezwaar hebben. Haast? Nee hoor, dat is het niet. We hebben vanaf het begin rekening gehouden met het tempo waarin deze processen zich voltrekken. Alleen, als je weet dat je een innovatie hebt waarbij zowel het milieu als de kwaliteit en snelheid waarmee weefsel geprepareerd kan worden enorm gebaat is, dan wil je verder. Temeer als je je beseft dat de markt het belang van een schonere, veiligere en snellere manier van weefsel prepareren wel degelijk inziet. En ook het belang van standaardisatie. Dus haast: nee. We zijn na zeven jaar innoveren en ontwikkelen gewoon klaar voor de volgende stap. Eerst even over de Tispa Processor, wat is daar zo innovatief aan? Het geheim zit hem in het gebruik van superkritische CO2, SCCO2, in plaats van de schadelijke oplosmiddelen die in de huidige systemen worden gebruikt. SCCO2 is oneindig voorradig, volstrekt onschadelijk voor het milieu We zijn na zeven jaar innoveren en ontwikkelen gewoon klaar voor de volgende stap Oh ja? Ja. In de huidige tissue processors worden de chemicaliën herhaaldelijk gebruikt. Alles wat er uit de opeenvolgende sets wordt geëxtraheerd wordt verzameld in chemicaliënbaden. De weefsels worden dus iedere keer onder andere omstandigheden behandeld. Een standaard behandelingen onder gelijke omstandigheden met een gestandaardiseerde kwaliteit aan hulpmiddelen kan dus alleen als bij iedere set gebruik wordt gemaakt van verse hulpstoffen. Diagnosetechnieken worden steeds verder geautomatiseerd en nauwkeuriger. Standaardisatie is een must.

4 6 7 Waarom wordt er eigenlijk niet met schone oplosmiddelen gewerkt? Dat alleen al zou de nauwkeurigheid gunstig beïnvloeden lijkt me. Vanwege kosten en het milieu. In de huidige systemen zou het telkens vervangen van oplosmiddelen te duur worden. Bovendien is het nou niet bepaald spul dat je zomaar door de gootsteen spoelt. Maar het gebeurt ook niet, omdat het gaat zoals het al jaren gaat. Ik kan natuurlijk niet te ver gaan met een generalisatie, maar de afdelingen pathologie in ziekenhuizen staan doorgaans niet vooraan als het gaat om lean manufacturing. Dat heeft met van alles te maken: met een wat stroeve cultuur, met gewoonten, met de vooraanname dat het updaten van oude technologie minder duur zou zijn dan het aanschaffen van nieuwe technologie, inderdaad, discutabel. Maar ook met het feit dat er binnen ziekenhuizen vaak andere afdelingen zijn die een hogere automatiseringsprioriteit hebben dan pathologie. Maar men ziet de voordelen van SCCO2 wel in? Jazeker! Men is bijzonder geïnteressseerd, maar kijkt de kat uit de boom: lever eerst maar eens het bewijs, het liefst bij een ander ziekenhuis. Maar ondertussen boeken we wel al successen hoor. Wat dat betreft zitten we in de lift. Onlangs hadden we drie proefplaatsingen: alle drie verkocht. Aan het UMCG in Groningen, Amphia in Breda en een ziekenhuis in Hannover om precies te zijn. Niet slecht toch? En we hebben er momenteel nog vijf uitstaan. Proefdraaien is cruciaal. Het levert het broodnodige bewijs en leidt regelmatig tot aanschaf. Iets wat zeer bijdraagt aan de grotere waardering van ons systeem. En natuurlijk aan het besluit van andere ziekenhuizen om uiteindelijk ook over te stappen. Zoals ik al zei, we staan aan de vooravond van een nieuwe fase in ons bestaan. Het enige wat onze grote doorbraak nog vertraagt is het feit dat we te maken hebben met een nogal traditionele markt, heb ik je net uitgelegd, en het feit dat we een klein bedrijf zijn met een dito netwerk. Kijk, ergens binnenkomen is sowieso lastig, dat is een gegeven. Lukt het ons, dan betreft het niet altijd, maar wel vaak kleinere ziekenhuizen. Met onze financiering is het prima geregeld hoor, maar zouden we gebruik kunnen maken van een groter netwerk, bijvoorbeeld van een partner of investeerders die zien dat we goud in handen hebben en die het ons mogelijk kunnen maken om met net even wat meer power de markt op te stomen, dan gaan de dingen natuurlijk sneller. Daar zou ik voor tekenen. Alleen al vanwege de gunstige effecten op het milieu. Want laat ik duidelijk zijn, we zijn geen vage wolkenfietsers, integendeel, we hebben een gezonde commerciële en zakelijke drive, maar evengoed, het milieu was wel de aanleiding om hier überhaupt mee te beginnen. Over opstomen gesproken, hoe zit dat met die stomerijen? Ja, daar is het ooit begonnen. Ik zal je de details over mijn loopbaan besparen, maar vanuit Linde Gas, waar ik tot 2004 in dienst was, ben ik als zelfstandige gestart met een pilot franchise voor textielreiniging op basis van CO2 in plaats van perchloorethyleen. CO2 is milieuvriendelijker, laat geen oplossingsresten na en de kleding slijt er niet van. We waren echt pioniers op dat gebied. Nou moet je altijd voorzichtig zijn met claims als beter voor het milieu, ben ik nog steeds, maar CO2 komt wat betreft schadelijkheid niet in de buurt van een stof als perchloorethyleen. By the way, wist je dat stomen niks met stoom te maken heeft. Dat we dat gewoon zo genoemd hebben, omdat het vriendelijker klinkt dan chemisch reinigen. Want dat is wat stomen, of zoals de Engelsen het zeggen dry cleaning, is: wassen, niet met water maar met een andere stof. Een chemische stof. CO2. Hmm dat spul waar de Tispa Processor mee werkt, superkritische CO2, dat klinkt toch behoorlijk onveilig. Je bent niet erg thuis in chemie, hè. Ik zal het proberen simpel uit te leggen. Hij houdt zich goed, aimabele man die Paul (goeie naam trouwens), maar ik zie hem denken: Onveilig, heb je er weer zo een, een alpha. Kan ongetwijfeld leuke stukjes schrijven en is vast erg lief voor zijn konijnen, maar die gaat er helemaal geen bal van snappen. Kijk, en daar vergist hij zich. Niet in dat alpha en die konijnen, wel in het beta-brein van uw correspondent-ter-plekke. Kom maar op met die uitleg Stoffels! Superkritisch wil niet zeggen dat het vreselijk kritisch is. Je kent de fases damp, vloeistof en ijs, hè. En je weet ook dat de kooktemperatuur afhankelijk is van druk. Al die punten waarbij vloeistof overgaat in damp noemt men de kooklijn. Die kooklijn gaat niet oneindig door, maar stopt in het kritisch punt. Daarboven, dat noemen we het superkritisch gebied, is er geen overgang meer van vloeistof naar damp en worden beide eigenschappen gecombineerd. Door druk en temperatuur te variëren, veranderen ook de oplosbaarheidseigenschappen. Daar kun je dus mee spelen. In de industrie noemt men SCCO2 daarom ook wel een tuneable solvent. Temperatuur, druk, het kritische punt, de kooklijn. Snappie? Nou en of! Gaan met die banaan! Hoe bedoel je? Nou, de cokelijn, snappie? Goed, zullen we weer serieus gaan doen? Fijn! Bij de preparatie van weefsel draait het er om dat er water onttrokken wordt aan het weefsel. Dat gebeurt door er ethanol aan toe te voegen. In de gangbare systemen wordt de ethanol er daarna uitgespoeld met xyleen. Wij doen dat dus met SCCO2. Sneller, beter, schoner, veiliger. Vervolgens wordt er parafine aan toegevoegd en kan het in vliesdunne plakjes gesneden onder de microscoop gelegd worden. En dat hebben jullie bedacht? De credits gaan naar Erik Bleuel, een laborant bij het UMCG. Hij las ooit eens een artikel over het gebruik van SCCO2 in de procesindustrie en zag mogelijkheden om die technologie toe te passen op weefselpreparatie. Dat leverde dusdanig goede resultaten op dat het leidde tot een samenwerking tussen het UMCG en Feyecon de partij achter de SCCO2-technologie om er een technisch en commercieel haalbaar project van te maken. In 2004 zag het eerste gepatenteerde demo-model het daglicht. Tispa Medical heeft later de doorontwikkeling van het Men is bijzonder geïnteresseerd, maar kijkt de kat uit de boom apparaat op zich genomen. Dat resulteerde in 2013 in de aanmelding van de Tispa Processor bij de Inspectie voor de Gezondheidszorg. Zo is het allemaal gekomen. Dus nu? Dus nu gaan we doorbreken. En niet alleen in Nederland. Onze strategie is er op gericht om vaste voet aan de grond te krijgen in de grotere Europese landen. Zoals ik al zei, eventueel in samenwerking met een grotere organisatie, voor net even dat extra zetje. Wat betreft de markt, vooralsnog richten we ons op early adopters. En van daaruit op de early majority. Die zijn lastig te vinden, maar ze zijn er. Uiteindelijk zijn onze argumenten ijzersterk. Milieu, veiligheid, snelheid en standaardisatie. Dat heeft niemand. Wat wil je nog meer? Niets denk ik. Alleen kan ik me voorstellen dat zoveel voordelen op een rij scepsis in de hand werkt. Zou je je niet moeten beperken tot één kernpropositie? Grappig dat je dat zegt. Wij exposeren jaarlijks op de ECP (European Conference of Pathology). De eerste keer, in 2011 in Helsinki, hebben we ons geprofileerd op milieu. Daarna in Praag was snelheid onze troefkaart en de laatste keer in Lissabon standaardisatie. Dat was op advies van een vooraanstaande pathologe die wij hoog hebben zitten. We houden de tendenzen in de markt dus in de gaten. Tegelijkertijd realiseren we ons dat we niet alleen vanuit het product, maar ook vanuit het merk Tispa Medical moeten communiceren. Eenduidigheid is daarbij inderdaad belangrijk. Een overkoepelende quote zou soelaas kunnen bieden. Zoiets als deze van Obama, hij is een beetje topzwaar, maar hij dekt de lading wel: Change will not come if we wait for some other person or some other time. We are the ones we ve been waiting for. We are the change that we seek. Waarbij met we natuurlijk wij allemaal, de samenleving, wordt bedoeld. Wat vind je er van? Een kind kan de was doen. Als het maar met CO2 is.

5 8 9 6 januari Bron: PwC Verruiming willekeurige afschrijving Ondernemers die van 1 juli 2013 tot en met 31 december 2013 hebben geïnvesteerd in nieuwe bedrijfsmiddelen, kunnen tot de helft van de nieuwe bedrijfsinvesteringen afschrijven. Een nieuwe tijdelijke regeling voor willekeurige afschrijving maakt mogelijk dat ondernemers hun belastingafdracht kunnen verminderen. Dit levert extra ruimte om te investeren ter grootte van 400 miljoen. Op basis van de regeling kunnen ondernemers in de inkomsten- en vennootschapsbelasting willekeurig afschrijven op investeringen in nieuwe bedrijfsmiddelen die zijn gedaan in de periode van 1 juli 2013 tot en met 14 januari Bron: Rijksoverheid 31 december Als wordt voldaan aan de voorwaarden, kan tot maximaal 50 procent van de aanschaffingsprijs willekeurig afgeschreven worden. Wel moet het bedrijfsmiddel vóór 1 januari 2016 in gebruik zijn genomen. Rijksdienst voor Ondernemend Nederland van start Bron: FHI Technologiebelang 26 januari FHI recycling via RTA en Dusseldorp nog kostenefficiënter De stichting Recycling Technologische Apparatuur werkt per 1 januari 2014 samen met inzamelaar en recycler Dusseldorp. Afgelopen december bereikten beiden overeenstemming over een contract om de afgedankte apparatuur van 280 deelnemende technologiebedrijven te laten inzamelen en recyclen. Dankzij deze samenwerking voldoen de bedrijven van RTA ruimschoots aan de wettelijke producentenverantwoordelijkheid en blijven de kosten beperkt. Het gezamenlijk streven is om de retourstroom voortdurend te doen groeien en steeds meer opbrengst te realiseren uit hergebruik van restmaterialen. Voor de lange termijn streeft RTA naar een kostenneutraal systeem voor haar deelnemende bedrijven. Bron: VNO MKB / Nu.nl 17 februari Verruiming staatssteun MKB De Europese Commissie gaat de mogelijkheden verruimen om kleine en middelgrote bedrijven te steunen met overheidsgeld. Daarmee wordt het voor Europese landen makkelijker om het MKB te hulp te schieten als ze bij banken moeilijk aan krediet kunnen komen. Brussel meent dat overheden private investeerders over de streep kunnen trekken door zelf vaker belastinggeld te steken in bijvoorbeeld startende ondernemingen. Een regering mag aandeelhouder worden van bedrijven, maar ze ook een lening of een staatsgarantie bieden. Voorwaarde is wel dat een regering niet de enige is die bijdraagt, maar ook private partijen investeren. Het Nederlandse kabinet heeft maatregelen aangekondigd op het gebied van het MKB-innovatiefonds, de co-financieringsfaciliteit voor business angels en de groeifaciliteit - een garantie op investeringen door participatiemaatschappijen. Kort nieuws Agentschap NL en Dienst Regelingen zijn gefuseerd sinds 1 januari De naam van de nieuwe organisatie is Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, RVO.nl. De nieuwe rijksdienst stimuleert en ondersteunt ondernemers bij duurzaam, agrarisch, innovatief en internationaal ondernemen. Dienst Regelingen en Agentschap NL waren beide uitvoeringsorganisaties van het ministerie van Economische Zaken. De rijksoverheid streeft naar een compacte en efficiëntere rijksdienst. Met de start van de Rijksdienst voor Ondernemend Nederland is één organisatie ontstaan die een zeer groot aanbod van de overheidsdiensten aanbiedt aan meer dan ondernemers. Ondernemers kunnen voortaan op één plaats terecht met betrekking tot duurzaam, agrarisch, innovatief of internationaal ondernemen. De dienstverlening aan de ondernemer zal de komende tijd verder worden verbeterd. Bijvoorbeeld door zoveel mogelijk diensten digitaal aan te bieden en door een scherper beeld te geven van de overheidsdiensten die voor specifieke ondernemers interessant zijn. 3 februari Bron: PNO consultans Europees netwerk voor Science en Technology Het Europese subsidieprogramma COST -Cooperation in Science and Technologybrengt onderzoekers en deskundigen uit verschillende landen en uit specifieke onderzoeksgebieden met elkaar in contact. Financiering kan worden aangevraagd voor netwerkactiviteiten om wetenschappelijk onderzoek te versnellen. Het doel van COST is versnippering van het Europese wetenschappelijke onderzoek tegen te gaan en dubbel werk te voorkomen. Een netwerk kan maximaal vier jaar gefinancierd worden tegen een gemiddeld subsidiebedrag van euro per jaar. COST-subsidie kan bijdragen aan het toegang verlenen tot nieuwe Europese projecten en subsidieprogramma s, het mede bepalen van de onderzoeksagenda, nieuwe samenwerkingspartners leren kennen, aanhaken bij de laatste ontwikkelingen en invloed hebben op de Europese subsidieprogrammeringen. De activiteiten van COST strekken zich uit over negen domeinen, waaronder biogeneeskunde en moleculaire biowetenschappen; chemie en moleculaire wetenschappen en technologieën; en materialen, natuurkunde en nanowetenschappen. Aanvragen kunnen tot en met 28 maart 2014 worden ingediend.

6 10 11 Van hulp naar handel en Afrika als groeiregio Haagse Babbel Dochter van een katholieke melkboer in Maastricht. Zo begint de, echt wel indrukwekkende, cv van Lianne Ploumen op Wikipedia. Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, het is een novum van Rutte II. Het zou toch deze minister moeten zijn die de internationaliseringsambitie van de Nederlandse technologiebedrijven stimuleert en ondersteunt. Ze was in de tweede helft van 2013 inderdaad een paar keer opvallend aanwezig in de publiciteit rond internationale samenwerkingsprojecten met belangrijke technologische content. Tijd om haar vanuit de brancheorganisatie eens wat vragen voor te leggen. tekst Kees GROENEVELD Uw interdepartementale rol in het huidige kabinet is nieuw. Hoe ligt dat in andere landen? En hoe loopt de beleidsmatige invulling? Op Ierland na zijn er nog geen andere landen waar hulp en handel de verantwoordelijkheid is van één minister. Toch merk je dat steeds meer landen zien dat klassieke ontwikkelingshulp snel aan relevantie verliest. Het begrip ontwikkelingshulp stamt uit de jaren zestig. De wereld zag er toen anders uit. Nu liggen zes van de tien snelst groeiende economieën in Afrika. Die vragen zelf om een omslag van hulp naar handel. Natuurlijk zijn bestrijding van armoede en ongelijkheid in veel landen voorlopig nog nodig, maar steeds meer landen kunnen op eigen benen staan. Nederland loopt voorop bij het inspelen op die ontwikkeling en daar ben ik trots op. Hoe werkt op dit moment de samenwerking tussen het ministerie van BZ en EZ in het licht van de buitenlandse handel? Het was altijd al zo dat BZ en EZ intensief samenwerken om onze bedrijven over de grens te helpen. Onze ambassades en consulaten hebben de lokale marktkennis en het netwerk om Nederlandse ondernemers te koppelen aan de juiste partners. Diplomaten van BZ en attachés van EZ werken daarbij nauw samen, met een focus op de Topsectoren. Dit kabinet kiest er wel voor, mede op aandringen van het bedrijfsleven zelf, om meer dan voorgaande kabinetten nadruk te leggen op de nieuwe markten. In landen als Ethiopië, Kenia en Birma worden de kaarten nu geschud. Die boot mogen we niet missen. We gaan met onze handelsmissies dus vaker naar die landen toe om bedrijven te helpen daar voet aan de grond te krijgen. Volgende maand staan Mozambique en Tanzania op het programma. Creatief denken in technologische totaaloplossingen In hoeverre ligt er in uw beleid nadruk op technologie en technologiebedrijven? Ziet u een specifieke rol voor die bedrijven? Wat verwacht u van Nederlandse technologiebedrijven, hoe kunnen zij het beste inspelen op uw beleid? Innovatieve producten en diensten zijn bepalend voor onze kansen op de wereldmarkt en daarmee voor groei en banen in Nederland. Tegelijk kan technologische innovatie een bijdrage leveren aan het oplossen van problemen in ontwikkelingslanden. Met de juiste aanpak snijdt het mes dus aan twee kanten. Maatschappelijk verantwoord ondernemen is cruciaal. De OESO-richtlijnen zijn het uitgangspunt en daar spreek ik bedrijven waar nodig op aan. Hoe ervaart u het lithium project in Bolivia, waarvoor u samen met Prins Jaime de Bourbon heeft getekend en waar een lidbedrijf uit onze branche Laboratoriumtechnologie, Da Vinci Europe, een belangrijke speler is? In het licht van het project in Bolivia welke concrete kansen ziet u nog voor Nederland op het gebied van technologische kennis? Dit is inderdaad een goed voorbeeld. Er zit een enorme hoeveelheid lithium in de Boliviaanse grond, maar het land weet die nog onvoldoende te gelde te maken. Nederland en Bolivia werken daarom samen om meer aan de grondstof te kunnen verdienen. De TU-Delft, DaVinci Laboratory Solutions, Boon Consultancy en BTI-Energy Innovators gaan helpen bij het opzetten van een bedrijf voor de productie van lithium-batterijen met daaraan gekoppeld een geavanceerd onderzoekscentrum. Ze hebben een mooie business case. De verwachting is dat de vraag naar lithium-batterijen de komende jaren flink zal stijgen, onder meer voor gebruik in de accu van elektrische auto s. De goede hulprelaties en diverse handelsmissies over en weer monden nu uit in een plan waar beide landen potentieel goed aan kunnen verdienen. Zonder hulpgeld te hoeven investeren, gaan we er voor zorgen dat de Boliviaanse bevolking meer gaat profiteren van de natuurlijke rijkdom van het land en er is tegelijkertijd mooie spin-off voor de Nederlandse industrie. Hoe kijkt u aan tegen de positie van Nederland in de internationale handel, en met name de positie van de technologiebedrijven in Nederland? Wat mogen we de komende jaren verwachten? Overal waar ik kom hoor ik waarderende geluiden over de Nederlandse technologiebedrijven. We behoren tot de koplopers. Interdisciplinaire en internationale samenwerking staan hierbij voorop. Dat is waar we goed in zijn: creatief denken in technologische totaaloplossingen en, letterlijk en figuurlijk, over grenzen heen samenwerken. Dat onderscheidt ons van veel concurrerende landen, dus daar liggen kansen.

7 13 Garantie, moet dat echt? ReveNew helpt u bij het bedenken, realiseren en succesvol maken van al uw internetactiviteiten. Verder brengt ReveNew de kansen en de risico s van internetactiviteiten in beeld en realiseert internetoplossingen op maat. Hierdoor behaalt u een maximaal rendement uit uw internetinvestering. U kunt ReveNew voor al uw internetactiviteiten inschakelen, zo heeft u slechts één adres op weg naar uw internetsucces. Neem vrijblijvend contact op of ga naar Samen met partners Muntz/cross channel communicatie en Marketguide/web based marketing tools, hanteert Revenew de All Active-aanpak. All Active is een resultaatgerichte werkwijze die u verzekert van de juiste specialisten. Die u verzekert van succes. Wat is garantie? Is er een wettelijke garantietermijn? Kan ik die beperken? Wat zijn mijn verplichtingen tijdens en na afloop? Wie moet wat bewijzen? Ook bij verkoop naar het buitenland? En bij verkoop via de website? Gaat de garantie opnieuw lopen na herstel? Een volledig antwoord vergt een boek, hieronder de samenvatting, gevolgd door een advies. Garantie is de verplichting om te leveren volgens Voor B2B-verkoop via een website gelden geen specificaties en gecreëerde verwachtingen, andere voorwaarden dan bij normale verkoop. toezeggingen en dergelijke. Toezeggingen over het functioneren in combinatie met andere Gedurende de reparatieperiode wordt de apparatuur of in bepaalde omstandigheden, garantieperiode opgeschort. De garantieperiode applicatiegaranties, vergroten de aansprakelijkheid enorm. gekomen dat de garantie pas bij acceptatie gaat gaat dus niet opnieuw lopen. Indien is overeen- lopen, dan geldt die datum als startpunt. Zijn er geen afspraken over garantie, dan moet onder Nederlands recht het geleverde blijven Advies werken gedurende de in alle redelijkheid te Maak per orderregel helder wat de verwachten levensduur. Elders in Europa bestaat garantietermijn is. Vermelding in de offerte/ een minimum garantietermijn. Die is per land overeenkomst is beter dan vertrouwen anders, variërend van twee tot soms zes jaar. op de algemene voorwaarden. Herstel of Zorg daarom dat Nederlands recht expliciet is vervanging dient gratis te geschieden, de overeengekomen. Verwijzen naar de algemene aansprakelijkheid voor overige kosten dient voorwaarden zal niet baten bij buitenlandse goed geregeld te zijn. Indien de voorwaarden van koper van toepassing zijn, is opdrachtgevers. het cruciaal om aparte afspraken over de Een B2B-leverancier mag naar Nederlands recht beperking van de eigen aansprakelijkheid te de garantietermijn beperken. Indien een product maken in de overeenkomst. Zet de beperking defect is geleverd, dient de koper dit te bewijzen. van aansprakelijkheid het liefst al in de offerte, bijvoorbeeld tot wat de verzekeraar uitkeert. Gaat een product stuk binnen de garantietermijn, dan is de leverancier verplicht tot gratis herstel of Bij levering naar het buitenland is het raadzaam vervanging, tenzij hij kan bewijzen dat de koper om de toepasselijkheid van Nederlands recht het verkeerd gebruikte. De koper hoeft daar niet expliciet overeen te komen in de overeenkomst. beter van te worden, de leverancier hoeft geen nieuw voor oud te leveren. Een defect product van een jaar oud mag vervangen worden door een goed product van een jaar oud. Kostenverrekening voor in- en uitbouw, transport, productiestilstand of vergoeding van overige (gevolg-) schade geschiedt doorgaans conform afspraken daarover, Algemene Voorwaarden! Als daarover niets is afgesproken, dan dient de leverancier alle schade te vergoeden voor zover die aan hem toerekenbaar is. mr. ing. F.H.G. Meijers MBA gerechtelijk deskundige advocaat / partner bij Flexadvocaten, partner van FHI

8 14 15 Tech-ondernemers in Soest en Scherpenzeel Kamerlid Kees Verhoeven op werkbezoek bij DIS en HPS Kamerleden zijn net zulke gewone mensen als technologieondernemers. Als ze elkaar ontmoeten kunnen ze zomaar samen enthousiast worden. Twee zinnen die de sfeer beschrijven van het werkbezoek van D66-parlementarier Kees Verhoeven bij de FHI-bedrijven DIS Sensors en HPS Industrial. in dienst. De namen van de grote klanten maken indruk: Moba, eiersorteermachines, Greefa, fruitsorteermachines, Priva, tuinbouwen gebouwautomatisering, Van Oord, offshore baggerindustrie, Trekwerk, theaterautomatisering en Vidigo, TV-studio-installaties. Allemaal internationaal opererende bedrijven. Het bedrijf telt ook veel kleine klanten, drieduizend (!) in totaal. Geen wonder dat de problematiek van slecht betalingsgedrag op tafel komt. Het grootste risico van het MKB, noemt Van Woerden het debiteurenmanagement, zeker ook bij de overheid als klant. Goed dat jullie dat nog weer eens hier op tafel leggen. En tegen Connie van Ginkel, die zelf degene is die de klanten nabelt: Ook goed dat je hier nu bij zit om je ervaringen met mij te delen. Ik heb me recent nog enorm geërgerd aan de laconieke reactie van Opstelten op vragen van mij hierover in de Kamer. In Soest, bij DIS Sensors, Dewit Industrial Sensors, reageert Verhoeven aanvankelijk een beetje verbaasd. Oh, is dat gewoon mijnheer De Wit waar die naam vandaan komt. Ik wilde het al op zijn Engels uitspreken. Het verhaal komt van Pim Wieske, over de uitvinder van bijzonder robuuste naderingssensoren, vijfentwintig jaar geleden. Inmiddels willen grote wereldwijd opererende sensorfabrikanten het product graag onder hun eigen naam verkopen. Het gesprek gaat vervolgens even tussen Kees Verhoeven en FHI over inkoopmacht van grote bedrijven, waar Verhoeven in Den Haag het kabinet kritisch op volgt. Als binnenkort uit de pilots in twee branches blijkt dat de wat softe aanpak die is gekozen niet werkt, dan gaat hij weer de barricaden op, juist voor de kleinere bedrijven. Wie op klompen blijft doet het goed Kamerlid Kees Verhoeven bij DIS Sensors Ja natuurlijk, de financieringsproblematiek komt ook langs. Laten we in elk geval de WBSO (belastingaftrek voor speur- en ontwikkelingswerk, red.) goed overeind houden. Ook de Innovatie Prestatie Contract regeling voor samenwerkende MKB-bedrijven is belangrijk. Verhoeven maakt zich er sterk voor. Gaat ook helemaal niet om een groot bedrag. Opvallend genoeg heeft HPS wel goede ervaringen met MBO-stagiaires. Toch school- of persoonsafhankelijk? Wat Pieter van Woerden ook nog graag kwijt wil, hoe bijzonder het is om van manager ondernemer te worden. Met al je bagage en ervaring moet je toch echt alles nog leren als je een bedrijf koopt. werk bezoek Het typische D66 dossier, onderwijs, komt ook langs. DIS heeft continu stagiaires aan het werk. Op MBO-niveau heeft DIS klachten over de begeleiding. Met HBO-ers gaat het makkelijker. Maar, vertelt managing director Huyb van Kooten Niekerk, we leren ze eerst communiceren. Zetten ze tussen de dames en daarna moeten ze presenteren. Huyb is indertijd vanuit een groot bedrijf, Esso, bij DIS gekomen ondermeer om kwaliteitssystemen te implementeren, de organisatie body te geven. En dat is meer dan goed gelukt. Waar Van Kooten Niekerk nog een boodschap heeft voor de politiek? De flexibiliteit van arbeid. Onder de indruk bij HPS Industrial We hebben aan den lijve meegemaakt hoe problematisch het kan zijn om van iemand af te tekst kees groeneveld fotografie henk tukker, nfp komen die alle collega s tegen zich in het harnas jaagt. Laten we in elk geval het nul-urencontract overeind houden. Als het gezelschap het bedrijf rond gaat komt een complete elektronicaproductielijn voorbij; blijkt DIS een aantal lab-achtige werkruimtes in huis te hebben, voor EMC testen en voor het ontwikkelen en inbouwen van sensoren en besturingen van operatiekamerstoelen. Verhoeven: Dit bedrijf geeft mij een echt gevoel van ondernemerschap, enthousiasme en met elkaar aan concrete producten werken. Het gegeven, dat iemand uit een groot bedrijf bij een relatief klein high tech bedrijf enthousiast kan zijn en kan bewerkstelligen dat het internationaal meedoet, blijkt later ook aan de orde bij het tweede werkbezoek, bij HPS Industrial in Scherpenzeel. Dit is een hogere managementfunctie dan iemand die mensen aanstuurt bij HP, stelt Pieter van Woerden, die een jaar geleden als directeur-eigenaar het bedrijf overnam na een langdurig dienstverband bij het grote Amerikaanse concern. Wie op klompen blijft doet het goed heeft Van Woerden inmiddels geleerd. We hebben geen glimmende gevel nodig en je komt hier als je binnenstapt meteen in de productieruimte, ook al kom je uit Den Haag. De woorden zijn goed besteed aan Kees Verhoeven, zelf voorheen directeur van MKB Amsterdam. HPS werkt op basis van componenten uit Taiwan aan het bouwen van klantspecifieke industriële computers. Ons personeelsbestand van negentien mensen is multicultureel samengesteld. Natuurlijk hebben we ook iemand uit Taiwan Laten we het nul-urencontract overeind houden Het enthousiasme waarmee hij er over spreekt steekt Kees Verhoeven inderdaad aan. Echt geweldig om zo bij twee ondernemende clubs langs te gaan. Juist ook te ervaren hoe breed je moet opereren als ondernemer in de technologie is voor mij weer heel leerzaam. Ons parlement kan er haar voordeel mee doen en wellicht zelfs de regering...

9 16 17 Is er leven na fhi... Marcel van den Broek Zoek die provocatie Ik wil niet die oud-bestuurder zijn die het allemaal beter weet. Zo is Marcel van den Broek. Maar toch, later in het gesprek, Zoek die provocatie als FHI. Marcel is nog steeds Executive Vice President van Mediq, was jarenlang FHI-bestuurder, tot en met het federatievoorzitterschap. Positief ingesteld, to-the-point, met een duidelijke visie. Gezeur om niks is er niet bij. Je moet altijd vooruit blijven kijken. Natuurlijk mag je achterom kijken, maar alleen om van te leren. Een charismatische man die nog steeds met een warm hart spreekt over we als het over FHI gaat. Is absoluut niet stil gaan zitten nadat hij zijn voorzitterschap vier jaar geleden overdroeg aan Eric van Schagen. Tijd om eens te kijken hoe het nu met hem gaat. tekst Emmar Sinnige Fotografie Pieter Magielsen, NFP We zitten in het kantoor van Van den Broek, het mooiste plekje van het nieuwe glazen pand van Mediq langs de Utrechtse A2, met uitzicht op braakliggend plangebied. Passend voor iemand die altijd in de verte kijkt, vooruit kijkt. Maar hoe kijkt hij eigenlijk terug op zijn FHI periode? Toen ik in 1995 in het bestuur kwam van de medische branche, dacht ik, waar ben ik terecht gekomen? Dit is snel bijgetrokken. Interessant hoe mensen die tegenovergestelde belangen hebben en concurreren in de markt, samenwerken in een bestuur. Zowel HET Instrument als de branches breed neergezet en het aantal stakeholders vergroot Dan moet je breder en overkoepelend kunnen denken, het belang van de branche of vereniging boven je bedrijfsbelang kunnen zetten. Natuurlijk werd er wel eens haantjesgedrag vertoond of gezeurd, maar dan dacht ik al snel: ach, leven en laten leven. Knokken voor Nederland Maakland Van 2006 tot 2010 was Van den Broek voorzitter van het federatiebestuur. In die periode hebben we ons gefocust op belangenbehartiging. Dat politieke stuk was leuk. Zowel HET Instrument als de branches hebben we breed neer kunnen zetten naar Den Haag en het aantal stakeholders is vergroot. Natuurlijk moet je altijd teruggaan naar je legitimiteit, wat is je unieke rol in belangenbehartiging, redenerend vanuit technologie. Mijn opvolger Van Schagen is daar goed in. Onze rol was Nederland Maakland breder neer te zetten en daaraan gekoppeld technische opleidingen. Het vak techniek is sexier geworden, maar we moeten blijven knokken voor Nederland Maakland. Fascinerend & frustrerend Wat betekende het voorzitterschap voor Van den Broek s werk bij Mediq, leverancier van medische hulp- en geneesmiddelen? Vanuit het medisch bestuur zag je duidelijk de professionalisering van de medische branche. Wat goed is voor de branche, was goed voor Mediq. Vanuit het federatiebestuur was dat het netwerk van bedrijven en het politieke netwerk. Als individueel bedrijf of persoon heb je moeilijk toegang tot de politiek, een branche geeft inzicht in hoe dat werkt. Dit is soms verbazingwekkend, soms fascinerend, maar soms ook frustrerend. Mediq, private equity Sinds zijn aftreden als voorzitter hield Van den Broek zich bezig met het verder internationaliseren van Mediq. Met zijn als je t doet, doe het dan goed mentaliteit heeft hij Mediq in Amerika op de kaart gezet. Daarnaast is Mediq recent van een beursgenoteerde onderneming, eigendom geworden van private equity met eigen dynamiek. Dit haalt het potentieel uit een bedrijf, die private equity gedachte zou voor veel bedrijven goed zijn. De korte termijn focus is ingeruild voor middellange termijn strategie. Waar wil je over 3-5 jaar staan en hoe ga je dat bereiken? Je moet uitgaan van vooruitgang. De concurrentie was er niet blij mee dat Mediq van de beurs verdween. Dat is wel mooi, zo n reactie van één van hen: vroeger wachtte ik gewoon jullie rapportage af en zei ik, zo gaat het in de markt. Nu moet ik dat zelf uitvinden of een consultant inhuren. Innovatie ondanks beleid De zorgmarkt van nu, hoe kijkt Van den Broek daar eigenlijk tegenaan? De rol van de zorgverzekeraars is dominant. Er wordt weinig tot niet gekeken naar cost of ownership, alleen naar individuele prijzen. Het level playing field is ver te zoeken. Ook de overheid baart me zorgen, er is onvoldoende stimulerend innovatiebeleid. Dit kan beter. We zijn gemiddeld 25 jaar ouder geworden in 50 jaar mede door beleid van politici en zorgverzekeraars, maar met een leidende rol van de industrie. Innovatie ondanks beleid dus? Zeker! Als we zo doorgaan ben ik bang dat Nederland gaat achter lopen. We zullen er hard aan moeten trekken met elkaar! Intussen draait Mediq goed. Tegenwoordig behaalt het Nederlandse bedrijf grofweg 50% van de omzet in Nederland en 50% in het buitenland. De komende jaren willen we verder groeien in medische hulpmiddelen en onze posities in Europa verder uitbouwen. Het liefst in landen waar directe levering aan patiënten mogelijk is, met zo min mogelijk tussenspelers. Dan kun je de beste toegevoegde waarde leveren. Kromme voltje Wil de oud-voorzitter misschien toch nog een boodschap meegeven? Keer niet in jezelf, maar blijf de challenge naar buiten zoeken, durf te provoceren. Heb vertrouwen in jezelf en in je bedrijf. Soms moet je ruzie zoeken of van je stoel vallen. FHI er Kees Groeneveld ging er wel eens fel in en dat gaf mij de kans om de goodguy te zijn. Mooie rolverdeling. Je hebt nooit ruzie voor het leven en uiteindelijk brengt t je wel ergens je wordt gehoord. Ik zeg maar zo: het is niet alleen het kromme voltje, ofwel het laatste technische detail, maar hoe verkoop je het kromme voltje. Je koopt iets omdat het slim in elkaar zit, omdat het zo makkelijk te gebruiken is. Techneuten die in zichzelf gekeerd raken, worden miskende genieën. Dus zoek die provocatie, de uitdaging!

10 19 Conjunctuur Power Supplies Sensors - Heat exchangers Industriële Voedingen >> High Peak currents >> Wide temperature >> High reliable >> Green Power >> AC or DC input >> Medical approvals >> 5V standby options >> Customer-specific solutions Tel: +31(0) Licht herstel industrie in tweede helft 2013 In de tweede helft van 2013 nam de omzet van de industrie bijna 2 procent toe ten opzichte van de tweede helft van Deze toename is te danken aan een aantrekkende buitenlandse markt. In het eerste half jaar van 2013 Omzet industrie Algehele groei zet nog niet door In de eerste maand van 2014 maakten de Nederlandse producenten melding van een verbetering van de bedrijfsomstandigheden. De groei vlakte echter wel af: de NEVI Purchasing Managers Index daalde van 57.0 naar 54.8, het laagste niveau in drie maanden. Prof Arjan van Weele, NEVI hoogleraar Inkoopmanagement TU/e: Een verklaring voor deze daling lijkt te liggen in het feit dat industriële bedrijven te maken hebben met langere levertijden van leveranciers. Deze houden (te) weinig voorraad, hetgeen de uitlevering van eindproducten door kromp de omzet echter ruim 2,5 procent. Daarmee was het totale omzetniveau in 2013 bijna een half procent lager dan in De binnenlandse markt bleef achter, waardoor bij de meeste branches de totale omzet afnam = 100 = Binnenland = Buitenland = Totaal Bron: CBS Verkoopprijs index fabrikanten bemoeilijkt. Er lijkt overwegend op bestelling te worden geproduceerd. Beperkte financieringsmogelijkheden als gevolg van de financiële crisis lijken de groei van de industrie te beperken. De werkgelegenheid daalde voor de eerste keer in vijf maanden. Desondanks nam de hoeveelheid onvoltooid of nog niet uitgevoerd werk licht af. De verkoopprijzen daalden eveneens voor de eerste keer in vijf maanden, zij het beperkt. De inkoopprijzen stegen in januari voor de vijfde maand op rij, maar minder dan in december = geen verandering met voorgaande maand = Seizoensgecorrigeerd = Ongecorrigeerd Bron: Nevi Stijging Terruggang Omzetontwikkelingen branches in 2013 Voedings-, genotmiddelenindustrie Elektrotechnische- en machine-industrie Papier- en grafischeindutrie Basismetaal-, metaalproductenindustrie Transportmiddelenindustrie Aardolie-, chemische, rubberindustrie Hout- en bouwmaterialenindustrie Meubelindustrie %-mutatie t.o.v. jaar eerder Bron: CBS Buitenlandse markt neemt toe, binnenlandse vraag blijft achter De omzet van de meeste branches liep in de min door het achterblijven van de binnenlandse vraag. In enkele industrieën is echter een omzetstijging gesignaleerd. De omzet van de voedings- en genotmiddelindustrie nam met 8 procent toe, door groei op zowel de binnenlandse als de buitenlandse markt. In Nederland werd voor ruim 6 procent meer verkocht, de buitenlandse omzet nam 20 procent toe. Met lagere afzetprijzen en een werkdag meer dan in december 2012 was in december 2013 het omzetvolume per gemiddelde werkdag ruim 8 procent groter. De omzet van de elektrotechnische en machineindustrie steeg met ruim 2 procent op de binnenlandse markt, op de buitenlandse markt nam de omzet 19 procent toe. Bij de andere branches nam de omzet op de buitenlandse markt eveneens toe, op de aardolie-, chemische-, rubber- en kunststofproductenindustrie na. De omzet in deze industrie is in december 2013 met bijna 1,5 procent afgenomen ten opzichte van de omzet in dezelfde maand een jaar eerder. Per gemiddelde werkdag waren het verkoop- en productievolume kleiner.

11 20 21 Kago Electronics happy FHI-lid dankzij collectieve verzekering We hadden een verzekering lopen waarin een aantal uitsluitingen zaten, met name voor leveringen aan de zware industrie. Dat konden we niet hebben. En dan was er ook nog iets met een clausule leveringsvoorwaarden, maar dat kan Brian Gal van HBR Branche Verzekeringen beter uitleggen. Gal: In de polis werd verwezen naar de leveringsvoorwaarden waaronder wordt geleverd. Als het je dan commercieel niet lukt om onder de inkoopvoorwaarden van een klant uit te komen, dan kunnen daar weleens dingen in staan waardoor jouw verzekering onderuit gaat. Wat wij nu hebben kunnen regelen via verzekeringsmaatschappij Markel, is dat via het FHI collectief én een aantal uitsluitingen van tafel is, én er geen clausule leveringsvoorwaarden geldt. Zijlstra vergenoegd: En dat tegen een lagere premie. Zo gezegd, zo geschreven Als lid van de christelijke minderheid in het Nabije Oosten, kan ik beamen dat handel, en vooral kleinschalige handel, de sleutel tot tolerantie is en de enige sleutel, naar mijn mening, tot welke vorm van tolerantie dan ook. De in Libanon geboren hoogleraar risk engineering en voormalig beurshandelaar, Nassim Nicholas Taleb, in zijn boek Antifragiel, eerste Nederlandse uitgave mei En dat tegen een lagere premie When you re on a running track and you get lost, just keep going, keep going. Sylvia Mathews Burwell, Director of OMB, the Office of Management and Budget, het Amerikaanse Ministerie van Financiën, tijdens de Politico Event Women Rule: Marks of Leadership, 4 december Printplaat in golfsoldeerbad bij Kago Electronics We zijn nog niet zo gek lang lid van FHI, via de branche Industriële Elektronica. Maar veertig procent besparing op onze verzekeringspremies en een betere dekking, dankzij de FHI-HBR collectiviteiten, daar worden wij wel vrolijk van. Aan het woord is Jouke Zijlstra, één van de twee partners die enige tijd geleden elektronica-, ontwikkel- en productiebedrijf Kago Electronics overnamen. Met name wat er gebeurde met de aansprakelijkheidsverzekering is interessant en leerzaam, ook voor andere bij FHI aangesloten bedrijven. Ik moet zeggen dat Brian Gal dit geweldig heeft gedaan. Vooraf was hij heel voorzichtig in het uitspreken van verwachtingen wat er allemaal zou kunnen. Maar ik merkte wel hoe alert hij was en uiteindelijk heeft Brian meer dan 100% waargemaakt. We zaten vast aan een langjarig contract, maar door wat druk te zetten is het gelukt om dat contract op te zeggen zonder kosten. Overigens waren het juist de FHI-leveringsvoorwaarden die we graag wilden gaan hanteren, die op ons lijstje stonden van argumenten om lid te worden van de brancheorganisatie. Dat FHI via HBR een collectieve verzekering voor beroeps- en productaansprakelijkheid aan lidbedrijven kan aanbieden is wel bijzonder. Een aantal jaren geleden is het na heel lang duwen en trekken in de verzekeringsmarkt gelukt om zo n collectiviteit geregeld te krijgen. Toen er vervolgens in die markt van alles ging schuiven, met fusies en opsplitsingen, bleek het nodig te zijn om de collectiviteit over te brengen naar een andere maatschappij. Nu is ook dat weer gelukt. Van verzekeraar Nassau, die werd overgenomen door HDI, zijn FHI en HBR nu overgestapt naar Markel. Bij deze maatschappij is de dekking en de service die er oorspronkelijk was bij Nassau, opnieuw gegarandeerd. Brian Gal HBR Branche Verzekeringen, Jouke Zijlstra Kago Electronics, Er is geen directe maat voor wetenschappelijke kwaliteit, noch voor wetenschappelijke impact Bestuurders op hoog niveau varen niet op indicatoren, maar beperken zich tot strategische visies die het mogelijk maken voor onderzoekers om baanbrekend werk te verrichten. Professor Paul Wouters, directeur van het Centre for Science and Technology Studies CWTS in Leiden, in NRC Weekend van zaterdag 7 december De makers van Facebook hadden nooit verwacht dat hun uitvinding nu dertig procent van het internetverkeer zou opslurpen Eindgebruikers moeten zich leren realiseren dat op een laptop veiligheidssoftware hoort, zoals autogordels in een auto horen... Professor Jan van den Berg, hoogleraar Cyber Security TU Delft en per januari 2014 directeur van de Cyber Security Academy in Den Haag, in het Nederlands Dagblad van vrijdag 13 december 2013, naar aanleiding van zijn inaugurele rede. De wetenschap kan het leven van een doodzieke patiënt verlengen, maar kan geen antwoord geven op de vraag waarom zijn leven moet worden gerekt. Bas Heijne, schrijver, vertaler en essayist/columnist, in zijn Huizingalezing, vrijdag 13 december Zich mens tonen en willen bijdragen aan de samenleving, het zijn de nieuwe kleren van de bedrijfskeizers. Pieter Couwenbergh, redacteur bij FD Media, in Het Financieele Dagblad, zaterdag 4 januari tekst KEES GROENEVELD fotografie martijn de boer

12 22 23 Koninklijke technologie Dat Applikon Biotechnology één van de mooiste technologiebedrijven van Nederland is, was binnen FHI al langer bekend. Dat zulks ook in Koninklijke kring is doorgedrongen, geeft de burger moed. Heel bewust koos ons staatshoofd koning Willem Alexander er voor om persoonlijk de openingshandeling te verrichten van het nieuwe pand van Applikon Biotechnology in Delft. Het gaf FHI-directeur Kees Groeneveld de gelegenheid om hem persoonlijk, namens de branche, te complimenteren met die keuze en met die van zijn eega Maxima, die kort daarvoor het nieuwe laboratorium van Friesland Campina opende, zoals gememoreerd in de voorgaande editie van Signalement. fotografie royal press europe

13 25 INGENIEURS houden Nederland droog INGENIEURS zorgen voor bereikbaarheid INGENIEURS bouwen aan Nederland INGENIEURS maken de toekomst Doorwerken na pensioen, dat gaat zo maar niet DAG VAN DE georganiseerd door: Steeds meer mensen werken graag door na het bereiken van de pensioenleeftijd, liefst bij dezelfde baas. Bedrijven staan daar vaak terughoudend tegenover, omdat niet altijd duidelijk is wat de arbeidsrechtelijke Mr. Tjeerd Hoekstra advocaat CMS Derks Star Busmann INGENIEUR gevolgen zijn. Deze maatschappelijke ontwikkeling gaat zeker niet voorbij aan de technologiebranches. Aanleiding om eens te kijken hoe dat nu precies zit. 19 MAART 2014 Tijdens het main event op de High Tech Campus te Eindhoven op 19 maart worden de Ingenieur van het Jaar en de winnaar van De Vernufteling bekendgemaakt. Met de uitreiking van deze prijzen willen het Koninklijk Instituut Van Ingenieurs en NLingenieurs hun waardering tonen voor de bijdrage die ingenieurs leveren aan de maatschappij en bekendheid geven aan het werk van ingenieurs en advies- en ingenieursbureaus. Het programma, de genomineerden voor de beide verkiezingen en de activiteiten die deze dag verder worden ontplooid, vindt u op Op 19 maart vindt u op deze website ook een live verslag van het event te Eindhoven. met medewerking van: Zet techniek in de spotlight: Promoot de Dag van de Ingenieur via uw eigen kanalen Geef een gastles op een school Open de deuren van uw bedrijf of instelling voor het publiek Breng vanaf 25 februari uw stem uit voor de Ingenieur van het Jaar en De Vernufteling Meer informatie: De beslissing om na de pensioenleeftijd door te werken, moet door werkgever en werknemer gezamenlijk worden genomen. Om de arbeidsrechtelijke situatie die dan ontstaat goed te kunnen voorbereiden, is het zaak vóór het bereiken van de pensioenleeftijd een beslissing te nemen. Eerst moet worden bezien of in de arbeidsovereenkomst een pensioenbeding is opgenomen. Als dat zo is wat staat er dan precies in dat beding? Doorgaans staat er in dat de arbeidsovereenkomst eindigt bij 65, de pensioengerechtigde leeftijd of AOW-leeftijd, de voorheen gangbare leeftijd. Inmiddels is de pensioengerechtigde leeftijd in de meeste gevallen verhoogd naar 67 jaar en ook de AOW-leeftijd gaat omhoog. Daardoor kan de tekst van het pensioenbeding tot verschillende uitkomsten leiden voor wat betreft de beëindiging van de arbeidsovereenkomst. Als de werkgever instemt met doorwerken na de pensioenleeftijd moet er vooraf actie worden ondernomen. Doorgaans zal sprake zijn van een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Die kan alleen worden opgevolgd door een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd, als de rechter de arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd ontbindt, of als die overeenkomst wordt opgezegd met een opzegvergunning van het UWV. Het UWV verleent alleen een ontslagvergunning als die wordt aangevraagd vanwege het bereiken van de AOW-gerechtigde leeftijd. Is die leeftijd gepasseerd en wordt dan pas een opzegvergunning aangevraagd, dan zal dat verzoek worden afgewezen. Als er vervolgens wordt gekozen voor een arbeidsovereenkomst voor bepaalde tijd, dan moet rekening worden gehouden met de ketenregeling. Dat betekent dat binnen een periode van drie jaar niet meer dan drie achtereenvolgende arbeidsovereenkomsten kunnen worden gesloten. Met het wetsvoorstel Werk en Zekerheid wil men deze termijn per juli 2014 terugbrengen naar twee jaar. Na afloop van de wettelijke termijn ontstaat van rechtswege weer een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd. Als de kantonrechter of het UWV niet worden ingeschakeld, mag er vanuit worden gegaan dat de arbeidsovereenkomst na de pensioenleeftijd opnieuw, of nog steeds, een arbeidsovereenkomst voor onbepaalde tijd is. Die kan alleen via de gebruikelijke weg worden beëindigd. Een nul-urencontract of een oproepcontract zijn ook arbeidsovereenkomsten, waarvoor hetzelfde geldt. Een overeenkomst van opdracht is een alternatief. Daarbij moet de samenwerking wezenlijk anders zijn dan de wijze waarop de arbeidsovereenkomst van voor de pensioenleeftijd werd uitgevoerd. Is dit niet het geval, dan zal de overeenkomst van opdracht gewoon als arbeidsovereenkomst worden aangemerkt met bijbehorende arbeidsrechtelijke bescherming. Het is daarom cruciaal om de samenwerking ondubbelzinnig schriftelijk vast te leggen en toe te zien op uitvoering conform die schriftelijke vastlegging. Dit kan juridische geschillen voorkomen. ISBN-13:

14 26 27 MicroNano A perfect place to bring science and industry in line with each other. Many thanks for organizing this great conference, and for giving me the opportunity to present some of my work. De reacties bevestigen de reputatie van de MicroNano Conference als internationaal leidende conferentie en het succes van de negende editie. Met 88 academische en industriële sprekers uit vijftien verschillende landen, vier side events, een postconference tour en meer dan 500 conferentiedeelnemers, in december 2013, toont het evenement nog steeds groei. De succesvolle organisatoren, de FHI-brancheorganisatie MinacNed en de researchcommunity NanoNextNL, broeden nu op plannen om de MicroNanoConference nog internationaler te maken. De voorsprong die is genomen kan worden uitgebouwd.

15 28 Column 29 WoTSApp, je weg vinden in de World of Science and Technology De inschrijvingen voor de beursvloer van de World of Science and Technology lopen zo hard, dat nu al duidelijk is dat het een echte ouderwets grote beurs wordt, waar zoveel is te zien, dat je goede wegwijzers nodig hebt. Ging dat tot voor kort met plattegronden en dikke catalogi, nu komt er een speciale WoTSApp, een soort beurs-tomtom, en is de gids een zoekmachine op het internet, Met de WoTSApp kan straks ook worden waar hij of zij het op had voorzien, óf houdt gezocht op productgroepen en fabrikanten tijd over om zich te laten verrassen op stands en via de plattegrond worden de die vooraf niet in beeld waren. Óf er is tijd zoekresultaten meteen zichtbaar en dus voor iets leuks, het feestje bij een bekende ook ter plaatse tastbaar en de leverancier leverancier op de stand danwel de gaming aanspreekbaar. op het Exciting Technology gedeelte van WoTS. Toch nog niet zo heel ouderwets Met de favorieten optie is vooraf een lijst zo n beurs. en route van te bezoeken stands samen te stellen. Slimme standhouders zorgen natuurlijk dat zij zodanig in de WoTSApp komen dat niemand uit hun doelgroep hen kan missen. Wie dat allemaal heel efficiënt doet, kan óf langer bij de stand rondneuzen Industriële Cyber Security in de World of Automation Het is raar maar waar. Nog steeds blijkt de noodzaak van cyber security in de industrie zwaar te worden onderschat. Zelfs in grote petrochemie multinationals, met uitgebreide afdelingen met experts, blijkt bij het management van lokale plants een argeloosheid te bestaan die je de haren ten berge doen rijzen. Scada en DCS, process control systems, blijken nog steeds eenvoudig gehackt te kunnen worden, ten koste van productie down time en erger. De FHI-branche Industriële Automatisering werkt op dit onderwerp al enige jaren samen met de gebruikersorganisatie voor de procesindustrie WIB. Nu er nog zo weinig voortgang blijkt te zijn in de aanpak, is het logisch dat Industrial Cyber Security op WoTS en meer specifiek op de World of Automation weer volop aandacht krijgt, zowel op de stands als in het conferentieprogramma. Eindgebruikers worden uitgenodigd om hun ervaringen te komen delen. Control Systems leverancier zijn welkom om hun oplossingen naar voren te brengen. Absolute zekerheid zal nooit bestaan, maar onverantwoorde risico s zijn steeds vermijdbaar, mits je ze kent en een aanpak beschikbaar hebt. Meer informatie via Jurjen de Klerk, De actualiteit van Test & Measurement Naarmate de technologie die wordt ingezet meer en meer verstopt zit in geïntegreerde hardware/software systemen, neemt de relevantie van testen en meten toe. De consument die gewend is aan wegwerpartikelen realiseert zich dat niet, maar in de World of Technology and Science, toch een wereld van deskundigen, is dat voor iedereen wel duidelijk. Logisch dus dat de bedrijven die Test & Measurement instrumenten, systemen en diensten aanbieden, altijd een centrale plaats hadden op HET Instrument en dus ook straks op World of Technology & Science. Er komt een groot Test & Measurement Paviljoen met dertig verschillende bedrijven te staan op het World of Electronics gedeelte van de beurs. Naast high end standaard apparatuur zien bezoekers straks ook specifieke oplossingen voor actuele uitdagingen. Wat die actuele uitdagingen zijn? Draadloze netwerken, met de problematiek van dekking, compatibiliteit en veiligheid. Het Energienet, management van het steeds complexer wordende net, lokalisering van netten, de invloed van LED, oplaadpunten voor verkeer. Productbetrouwbaarheid, reliability wordt steeds meer een eis die voor gebruikers vanzelfsprekend is, terwijl hij steeds minder inzicht heeft in wat daar allemaal voor nodig is, wat de faalmechanismes kunnen zijn, van LED tot nanotechnologie. Core business voor technologen Het televisiejaar begint met Utopia. De producenten proberen de kijker haast een euforisch gevoel te geven, dat vijftien mensen laten zien hoe het moet. Het sportjaar belooft ons prachtige prestaties in voetbal en wintersport. De politiek gaat zich richten op de gemeenteraadsverkiezingen en de Europese verkiezingen. Het jaar 2014 lijkt met teksten, beelden en verslaggeving een spannend jaar te worden. Mocht u wel eens de Daily Mash lezen, thedailymash.co.uk, dan begrijpt u hun slogan It s news to us ook vrij snel. Op zondag 19 januari wordt David Cameron zogenaamd geciteerd, dat de aarde vol met Roemenen zit en dat fracking ze weg zal spoelen. Daardoor ontstaan er interessante banen, bijvoorbeeld in de media en als voetballer, die nu door Roemenen worden ingevuld. De tweede alinea is uit de Daily Mash gehaald en dus geen uiting van mij. De quotes geven wel mooi aan, in welk licht actueel nieuws geplaatst kan worden. Ik zou het prachtig vinden, om dat talent te hebben. De economische crisis van 2008 tot en met 2013 zal best luchtiger uit te leggen zijn, dan een aantal topeconomen op dit moment doet. Hetzelfde geldt voor schaliegas, NSA en dergelijke lijkt met teksten, beelden en verslaggeving een spannend jaar te worden De economische indicatoren die FHI bijhoudt voor de branches tonen sinds 2009 een verbetering. Die positieve ontwikkeling zie je eigenlijk ook terug in de AEX-grafieken, hoewel we spreken over vijf jaar crisis. Kortom, het nieuws van alledag verdient wat meer humor en vertrouwen. Natuurlijk zijn er voldoende kanttekeningen en kritische noten te plaatsen. Dat moet met een Nederlandse cultuur zo blijven, maar er zijn altijd positieve kanten. Als we dit jaar bijvoorbeeld wereldkampioen willen worden, moeten we vooral kansen benutten. Ik kijk uit naar een jaar met uitzonderlijk nieuws. Paul Petersen

16 30 IE 31 ITER, de wondere wereld van kernfusie Industriële Elektronica Gorbatsjov en Reagan ontmoetten elkaar in de jaren 80 in het Höfði huis in Reykjavik. Ze wilden de kernwapenwedloop beëindigen. Eigenlijk moeten we één gemeenschappelijk dingetje doen zeiden ze tegen elkaar. Weet je wat, we doen kernfusie, dat klinkt wel goed. Toen hebben ze ITER gelanceerd. Sindsdien werkt de hele wereld samen aan één groot internationaal kernfusieproject. tekst emmar sinnige fotografie iter Marco de Baar werkt als plasmafysicus van het FOMinstituut DIFFER mee aan de ontwikkeling van ITER. Plasmafysicus Marco de Baar vertelt het als een verhaal uit een jongensboek. De Baar werkt als plasmafysicus van het FOM-instituut DIFFER mee aan de ontwikkeling van ITER. Het is het man op de maan project van deze tijd. Kost tientallen miljarden, heeft een politieke lading, kent een jarenlange looptijd en de uitkomst is onzeker, omdat nog lang niet alle wetenschappelijke vragen zijn geformuleerd, laat staan opgelost. Verschil met de space-projecten van toen is dat ITER expliciet moet bijdragen aan de wereldvrede. Enerzijds door deelname van heel veel verschillende landen, uit alle machtsblokken, en anderzijds omdat het de zon op aarde moet worden, een onuitputtelijke energiebron die ons verlost van milieuschadelijke energieopwekking. De betrokkenheid van Professor Marco de Baar bij de Radio Frequency Day die de FHI branche Industriële Elektronica op 2 april organiseert in het Huygens lab en de betrokkenheid van FHI-lidbedrijven als INCAA Computers en Dutch Space bij ITER, vormen aanleiding voor een gesprek met De Baar en met Bart Sijbrandij van INCAA Computers. Als lichte atoomkernen samensmelten tot zwaardere, dan komt daar enorm veel energie bij vrij. Dat gebeurt bij sterren in het heelal en ook de zon is een energiebron volgens dit principe. ITER is het wetenschappelijke experiment waarmee ernaar wordt gestreefd dit proces op aarde te laten plaatsvinden, met behulp van isotopen van waterstof, deuterium en tritium. Een fusiereactor zou tien keer meer energie moeten opwekken dan er in gaat. Volgens De Baar is ITER een high risk, high potential project. Kernfusie belooft zonder fossiele brandstoffen te gebruiken, in de toekomstige energiebehoefte te kunnen voorzien, met nauwelijks enige milieulast aan CO2 uitstoot en radioactiviteit. High Risk wil zeggen dat er nog issues zijn waarvoor nog niemand weet of en hoe die ingevuld kunnen worden. Het man op de maan project van deze tijd What about veiligheid? Kernfusie is inherent veilig. Als we het proces op gang krijgen, is het mogelijk dat we de controle verliezen. Maar anders dan bij kernsplitsing kan het proces niet escaleren. Integendeel, het proces verloopt zodanig dat het aantal fusies afneemt als de controle weg is. Maar het proces is niet zo groen als een windmolen. Het gebruik van tritium zou kunnen leiden tot waterverontreiniging als er iets mis gaat. Maar ook het kwijtraken van de enorm hoge temperaturen van duizenden graden Celsius is nog een serieuze issue. De Baar is enthousiast maar eerlijk. Bij kernfusie zijn inderdaad extreem hoge temperaturen nodig om plasma, geladen gas van waterstofisotopen, te laten ontstaan. Daartoe worden gigantische vacuümkamers gebouwd. De Baar houdt zich bezig met controlesystemen om het plasma in de reactor in bedwang te houden. Daarbij werkt hij samen met bedrijven. In de ITER-reactor zitten pluggen met instrumenten om te meten aan plasma. Samen met bijvoorbeeld Dutch Space en HiT, Heemskerk Innovative Technology, proberen we een De menselijke maat als referentie voor de enormiteit van ITER systeemaanpak te ontwikkelen voor reliability, availability, maintainability, inspectability, RAMI van de pluggen. Elektronicabedrijf INCAA Computers is via verschillende opdrachtgevers, subcontractors van ITER, indirect betrokken. Bart Sijbrandij, projectmanager INCAA Computers: Instituten als MIT, JET, Consorzio RFX en FOM doen vooronderzoek, ontwikkelen deelsystemen voor ITER. Wij leveren hen daarvoor heel hoogwaardige elektronica, meet-, test- en besturingssystemen. Natuurlijk leveren we in de toekomst ook graag direct aan ITER. Ze staan al op de lijst van ITER-NL, de organisatie die de Nederlandse wetenschap en industrie wil stimuleren mee te gaan doen met ITER. lees verder op pagina 33 >>

17 VISION 33 & ROBOTICS nieuwsbrief Hoe kunnen INCAA of andere bedrijven aan boord komen? De Baar: Via projectvoorstellen. Ik heb zelf een voorstel geschreven voor een revolutionaire radiometer. Idee was dat INCAA daarin een rol zou krijgen, maar het voorstel heeft het helaas niet gehaald. Via ITER-NL kunnen bedrijven volgen wat er gebeurt en demonstration power plants, is de volgende stap. Maar het is niet zo dat technologie een eindproduct van wetenschap is, zoals vaak wordt gedacht en beweerd. Nu onderzoeken we hoe we de juiste plasmacondities kunnen halen, maar als we straks echte fusie gaan realiseren, energie gaan produceren in de demo s, Technologie is niet een product van wetenschap, het is andersom Neem nu een gratis abonnement waar ze eventueel in kunnen springen. En via netwerken. Ik doe mee aan de Radio Frequency Day onder andere om mijn netwerk te verbreden en bedrijven te leren kennen waarmee ik samen na zou kunnen denken over nieuwe projecten. Overigens krijg ikzelf af en toe de kriebels van de traagheid van de bureaucratische processen van al die betrokken overheden. Ik heb enorme bewondering gekregen voor bedrijven die dat weten vol te houden en dan uiteindelijk toch een project weten te scoren. In 2020 staat het eerste plasma gepland, en dan? De Baar: Het bouwen van demo s, dan pas gaan we zien hoe het plasma zich gedraagt onder die condities. Dan pas wordt het van een project met duidelijke requirements, een wetenschappelijk vraaggestuurd, fysisch georiënteerd programma. Dus technologische inspanning maakt wetenschap mogelijk. Simpel gezegd: je hebt wetenschap, de vrouwtjes en je hebt technologie, de mannetjes. Twee van elk, die doe je bij elkaar, dan heb je 8. Die doe je weer bij elkaar, dan heb je 64, snap je? Ze maken elkaar sterker. Het zou mooi zijn als we straks technologie van meer Nederlandse bedrijven terugzien in ITER! Scan de QR-code of ga naar de compleet vernieuwde website visionandrobotics.nl

18 34 IA Column 35 Van mestvaalt tot biogas ontmoet van put tot pijp Voer voor leiders Toeval of niet, maar in vier verschillende stukken las ik onlangs over de relatie tussen voedsel en leiderschap. Ik wil u hun strekkingen en de tips daaruit niet onthouden. Industriële automatisering Joost Timmerman is bekend binnen FHI. Eerder was hij directeur van Krohne Nederland. Toen Joost als directeur van Paqell in het nieuws opdook, op een foto naast Mark Rutte en Lilianne Ploumen en Indonesische hoogwaardigheidsbekleders, trok dat de aandacht. Korte tijd later werd een samenwerking aangekondigd tussen Paqell en de bekende ontwerper en leverancier van procesinstallaties Frames. Voldoende aanleiding om eens te gaan praten, niet alleen met Joost Timmerman, maar ook met Paul Mulders, business development manager bij Frames. Hier zit vast business potentieel voor FHI-leden die instrumentatie leveren voor procesinstallaties Twee, nee eigenlijk drie, Nederlandse bedrijven blijken gezamenlijk internationaal furore te maken met revolutionair vernieuwende daar een hoop olie en gas in de grond, soms is dat gas vervuild afvalwater van de gaspurificatie installatie, de ontzwaveling. Er zit gasproductieprocessen. De firma Paques kwam al eerder voorbij in met zwavel. Het schone gas begint op te raken, dus wil Indonesië Signalement. Paques is afkomstig uit de wereld van boeren die hun het vervuilde gas ontzwavelen om te kunnen gebruiken, mest kwijt moesten. Paques loste het biologisch op, van mestvaalt vertelt Timmerman. tot biogas, met inzet van bacteriën, zonder te beluchten. Anaerobe processen heet dat. Bleek ook heel goed toepasbaar in Paqell verkoopt de technologie, het basisontwerp van het proces, allerlei industrieën die met waterige, vuile afvalstromen zitten. Er is de gepatenteerde THIOPAQ O&G. Frames werkt dit uit tot gedetailleerd design en bouwt de complete installaties. In het Midden Oosten bijna altijd wel gas uit te produceren en als je het water kunt hergebruiken, dan scheelt dat ook weer in de footprint. werkten beide bedrijven al langer samen. Een enthousiaste Paul Mulders van Frames: Door de samenwerking kunnen we onze Samen met Shell ontwikkelde Paques een procedé om zuur gas, dat oplossingen verbreden. De kennis en kunde blijft in de THIOPAQ O&G in de grond zit, maar te vuil is om zo te gebruiken, schoon te maken. zitten. Aan ons om dat in een goed jasje te gieten, te bepalen welke De H2S dient te worden omgezet tot vast zwavel. Het proces wordt equipment, hardware benodigd is om een werkend systeem te bouwen. nu vermarkt door Paqell, een joint venture van Paques en Shell. Maar We hebben nu een efficiënte en veilige manier om heel vervelende om een proces goed te runnen, moet je installaties slim ontwerpen stoffen om te zetten in perfect bruikbare gassen. Zo n veertig procent en bouwen. Dat kan het derde bedrijf, Frames, nu juist heel goed, van de reserves in de grond is zuur gas. We kunnen dat nu op grote van put tot pijpleiding, op basis van modular gebouwde systemen, schaal gaan winnen en ontzwavelen. skids. Et voilà, Frames verkoopt, ontwerpt en bouwt op basis van licenties op het procedé van Paqell. Het trio kan de wijde wereld in. Frames is ook een puur Nederlands bedrijf, in de jaren 80 van de vorige eeuw ontstaan en gestaag gegroeid naar meer dan vier- Van Brazilië naar Indonesië honderdvijftig medewerkers, met zeven buitenlandse vestigingen. Joost Timmerman ontmoette Minister Ploumen tijdens een handelsmissie in Brazilië. Daar bleken op dat moment relatief weinig contrac- eerste processtappen, die met minimale inspanningen op de locatie in Wij leveren installaties voor de upstream olie en gas markt, voor de ten tussen Nederlandse en Braziliaanse bedrijven te kunnen worden gebruik kunnen worden genomen. De combinatie van proceskennis en getekend. Timmerman: Toen zei ik, binnenkort tekenen we een kennis van hoe je een installatie bouwt en opereert, dat is de sleutel. contract in Indonesië. Wellicht kunnen we dat tijdens de handelsmissie Verder werken we waar nodig nauw samen met procesautomatiseerders en leveranciers van analyse-apparatuur. Ook Timmerman ziet wel naar Indonesië, in Jakarta doen? Ploumen reageerde enthousiast, ze was al bekend met Paques, opende het Paques-kantoor in Brazilië. business voor instrumentatie en control leveranciers. In de installaties is Toen een zware delegatie onder leiding van premier Rutte afreisde zeker nog geen sprake van standaardisatie op bepaalde leveranciers. naar Jakarta zijn daar wel tien contracten getekend. Het Indonesische Er valt dus nog wel te praten... staatsbedrijf in olie en gas, Pertamina, sloot een overeenkomst met Paqell voor de ontwikkeling van een systeem voor het zuiveren van en tekst kees groeneveld fotografie frames In het eerste artikel, gepubliceerd in het Tijdschrift voor Coaching, werd de snelkookpangedachte aangehaald. Hiermee bedoelt men een vorm van versnelde leiderschapsontwikkeling. Vaak nodig geacht, als een bedrijf voor stevige veranderingen staat. Soms worden hele managementlagen er aan onderworpen. Het doel is dan om onder extreme druk snel tot resultaten te komen. Dergelijke programma s blijken een zeer beperkt effect te hebben. De auteurs noemen vooral het gebrek aan aansluiting tussen top en werkvloer, het niet rekening houden met de persoonlijkheden van de individuele managers en het ontbreken van voorbeeldgedrag bij de top. Ik wil er aan toevoegen dat de meeste gedragsveranderingen nooit in korte tijd tot stand kunnen worden gebracht. Kortom, het enige dat men bereikt is een enorme verspilling van tijd en geld. Tip 1: nooit doen dus. Wij blijken in Nederland 47 kilo goed voedsel, per persoon per jaar, weg te gooien Verspilling is ook het centrale woord in het tweede artikel op ManagersOnline.nl. Wij blijken in Nederland 47 kilo goed voedsel, per persoon per jaar, weg te gooien. Wereldwijd gaat het om 1,3 miljard ton, waarvan bijna 60% in de schakels tussen retail en producent. En dat, terwijl voor 1 miljard mensen wereldwijd honger en een tekort aan drinkwater een dagelijkse realiteit is. Van huishoudmanagement tot global management, kan hier nog heel wat verbeterd worden. Gelukkig las ik in het derde stuk, een speech van CEO Paul Polman van Unilever, dat dit bedrijf al een aantal jaren inzet op duurzaamheid en het bestrijden van voedselschaarste in derdewereldlanden. Klasse! Tip 2: ga in 2014 echt voor duurzaam. Het heeft de toekomst en alle beetjes helpen. Het vierde stuk ging over persoonlijk leiderschap en je energiehuishouding. Uit ervaring weet ik dat goede voeding en beweging er geweldige effecten op hebben. Voor drukke en vermoeide leidinggevenden is dit wellicht de beste tip die ik voor 2014 kan geven: maak er nu echt werk van. Freek Rooze ISYS verkoopondersteuning freekrooze.nl

19 36 LT 37 De Transmissie ElektronenMicroscoop in gebruik op de High Tech Campus Dit is echt één van de topsystemen in de wereld, volgens Hertsens. We zijn natuurlijk trots dat we de openbare aanbesteding hebben gewonnen, maar vooral ook dat we met het systeem vanaf minuut één betere analyseresultaten haalden dan vooraf gespecificeerd. Is toch ook te danken aan de samenwerking die we al langer hebben met de TU/e. Kessels: Jeol kwam het beste uit de aanbesteding op de mix van criteria, specificaties, prijs, extra s. Top researchfaciliteit door samenwerking op samenwerking Logische deal voor Jeol, TU/e en Philips Innovation Services Voor het onderzoek naar volgende generaties zonnecellen is het noodzakelijk organisch materiaal, polymeren of materialen zoals grafeen, te kunnen analyseren op atomaire schaal. Dat is niet triviaal omdat het materiaal kan modificeren onder de elektronenbundel, legt Kessels uit. En Hertsens, dat betekent dat het systeem heel snel van een groot oppervlak X-stralen binnen moet krijgen. Dat kan deze TEM dankzij een extra EDS camera detector. Philips profiteert mee. Snijkers: Wij kunnen nu een aantal analyses doen die we voorheen niet konden. Bij lage spanning organische materialen analyseren, daar is vraag naar binnen Philips. Het is voor de TU/e een logische deal om de TEM te plaatsen bij Philips Innovation Services. Dankzij het Solliance samenwerkingsverband met ECN, TNO/Holst, TU/e, IMEC en het Forschungszentrum Jülich nabij Aken, konden we het budget krijgen voor de investering. Vaste lasten voor experts die op het systeem kunnen werken, dat is voor de TU/e veel moeilijker. Vandaar dat Philips die levert, tegen een vriendelijk tarief en de tegenprestatie dat het systeem een dag in de week beschikbaar is voor PINS. De mensen van Philips werken ook al jaren samen met de Universiteit. Marcel Verheijen, een belangrijke expert bij ons, werkt ook deeltijds bij de TU/e, vertelt Ingrid Snijkers. Accelerate Micro Nano Innovation op 27 maart De brancheorganisatie voor Micro- NanoTechnologie MinacNed organiseert op 27 maart bij Philips Innovation Services een speciale workshop voor bedrijven die samenwerking zoeken bij de realisatie van micro/nanotechnologietoepassingen. Onder het motto Accelerate Micro Nano Innovation wordt een aantal voorbeeldprojecten gepresenteerd, is er open huis in de labs op de High Tech Campus en gaan de deelnemers met elkaar de mogelijkheden verkennen. Wie daar bij wil zijn kan zich melden bij het FHI-bureau, Martijn Reinhold, LABORATORIUM TECHNOLOGIE De TU Eindhoven (TU/e) nam recent een nieuwe elektronenmicroscoop in gebruik. Niet zo heel bijzonder zou je zeggen. Maar ho eens even, het is wel een investering van twee miljoen euro. Het geld kwam van de Provincie Noord Brabant, dankzij de verkoop van energiebedrijf Essent, in het kader van het internationale samenwerkingsverband voor zonnecelresearch Solliance. De openbare aanbesteding werd gewonnen door FHI-lab branchelid Jeol; de apparatuur is geplaatst op de High Tech Campus bij FHI-MinacNedlid Philips Innovation Services, dat de mensen levert die door Jeol getraind zijn om het complexe systeem te kunnen bedienen. En wat die TEM, transmissie elektronenmicroscoop, kan, dat is behoorlijk uniek. Hoe dat allemaal gekomen is en wat het oplevert, vroeg Signalement aan Bob Hertsens, directeur van Jeol Europe, professor Erwin Kessels van de TU/e en Ingrid Snijkers, group leader Material Analysis bij Philips Innovation Services. Nanodeeltjes met een kern van het element palladium en een schil van platinum. Opname gemaakt met Energy-Dispersive x-ray Spectroscopy, een techniek waarmee de TEM is uitgerust Op de High Tech Campus levert bouwbedrijf Heijmans overigens binnenkort een compleet nieuw gebouwd laboratorium op voor Solliance, voor onderzoek naar dunne film technologie voor zonnecellen. Partnerbedrijven kunnen aanhaken, dat geldt ook voor degenen die onderzoek willen laten, doen op de nieuwe TEM. tekst KEES GROENEVELD fotografie Buro Brabant

20 38 MT 39 Made in Holland voor de wereldmarkt Sophisticated operatiestoel als product van crossover technologie en ketensamenwerking medische technologie Dit product is letterlijk en figuurlijk voor een breed publiek. Mark Dorrestein van ontwikkel- en productiebedrijf Q-Tec in Soest zet het mooi neer. De mobiele operatiestoel, Baroc, die zijn bedrijf samen met de Nederlandse ketenpartners Indes Design, Dockx Medical en DIS Sensors realiseert, is speciaal ontworpen voor het opereren van obese personen, tot een gewicht van 350 kilo! Een mobiele operatiestoel die tegelijkertijd een operatietafel is, die rijdt, kantelt, op hoogte verstelbaar is, benen onafhankelijk van elkaar kan laten bewegen, dat is niet triviaal. Doelstellingen van de chirurgen die meewerkten bij de ontwikkeling waren helder: zodanig kunnen werken dat operaties snel en efficiënt kunnen worden uitgevoerd en tegelijk het verplegend personeel ontlasten van zwaar tilwerk bij het iedere keer overhevelen van patiënten van een rijdend bed naar een operatietafel en weer terug. Signalement sprak met de samenwerkingspartners. tekst Emmar Sinnige fotografie q-tec animatie dockx medical Jacques Verheij van Dockx Medical nam het initiatief. Verheij heeft eerdere ervaring met producten voor oogheelkunde. In de oogheelkunde was grote behoefte aan een operatiestoel die mobiel opereren in een carrousel mogelijk maakte, een beetje volgens het lopende band principe. Daar hebben we toen een speciale stoel voor ontwikkeld; het concept mogelijk gemaakt en in de markt gezet, met succes. De stoelen vlogen de wereld over. Dus dachten we, dit concept werkt vast ook voor gewone operatietafels. Meer specifiek herkende Verheij behoefte aan mobiele operatiestoelen voor mensen met overgewicht. Om dat product te kunnen realiseren werden partners gezocht en gevonden. Verheij kende Q-Tec, van eerdere samenwerking als mechatronicabedrijf dat onder meer producten maakt voor revalidatiecentra en ziekenhuizen, en thuis is in alles wat met beweging en elektronica heeft te maken, zoals algemeen directeur Mark Dorrestein het verwoordt. Q-Tec is op haar beurt onderdeel van de Rotero Holding, net als DIS Sensors, ontwikkelaar en producent van elektronica en sensoren. Logisch dat daar crossovers konden worden gemaakt, want Rotero en DIS Sensors hebben samen besturingselektronica met afstandsbediening gemaakt voor de luxe beddenmarkt. En DIS sensoren worden ook veel toegepast in de wereld waar zware gewichten moeten worden verplaatst, in vorkheftrcuks en liftstellingen. Typische toepassingen waar echt niks fout mag gaan, net als in het ziekenhuis, vertelt Pim Wieske van FHI-bedrijf DIS Sensors. De eerste serie is klinisch getest, chirurgen lyrisch Als vierde musketier is aangehaakt het Enschedese Indes Design, specialist in industrial design, ervaren vormgevers van bewegende apparaten voor de zorgsector. Dorrestein: Wij zijn behoorlijk allround, maar soms moet je experts inhuren. Indes is een gerenommeerde partij, specialist. De bij de bedrijven al bestaande relaties met met chirurgen hielpen enorm om het pakket van eisen te definiëren voor de mobiele bariatrische, overgewicht gerelateerde, operatiestoel. Het lukte de partners om de technologisch behoorlijk complexe stoel binnen één jaar te realiseren. Er zit vooral veel innovatie in de hardware/ software ontwikkeling en in de sensoriek om de stoel te laten rijden, lateraal te kunnen kantelen, in hoogte te kunnen variëren en op werkhoogte af te stellen, vertelt Dorrestein. Wieske: We moeten natuurlijk rekening houden met de strenge medische richtlijnen. En om in te kunnen spelen op aansprakelijkheidsissues waar ziekenhuizen mee zitten, hebben we in de elektronica van de stoel meteen diagnostische mogelijkheden ingebouwd. Dat betekent dat alles wat er gebeurt met de stoel wordt opgeslagen en achteraf traceerbaar is. De eerste serie Baroc stoelen is inmiddels klinisch getest, met personen van 200 tot 250 kilo. Chirurgen waren lyrisch, zegt Verheij vergenoegd. Patiënten gaan vanuit hun bed op de zaal de mobiele operatiestoel in, alle preoperatieve voorbereidingen vinden plaats buiten de operatiekamer. In de OK wordt de stoel in operatiestand gezet, de patiënt onder narcose gebracht en de chirurg kan meteen beginnen met opereren. De verwachtingen zijn hoog gespannen. Opschalen tot productie van grote aantallen is voor ons geen probleem, zegt Dorrestein. Maar we blijven onze filosofie trouw: zo vaak als het kan, alles in Nederland.

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN

CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN Exact Online CASE STUDY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY MDM LEERT KLANTEN ZELF VISSEN MDM accountants & belastingadviseurs uit Den Haag is hard op

Nadere informatie

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer?

Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? Hoe creëer je meer geluk op de werkvloer? In deze bijdrage neemt Gea Peper, eigenaar van het HappinessBureau, ons mee in het belang van geluk op het werk in de vorm van een interview met Onno Hamburger.

Nadere informatie

De kracht van een sociale organisatie

De kracht van een sociale organisatie De kracht van een sociale organisatie De toegevoegde waarde van zakelijke sociale oplossingen Maarten Verstraeten. www.netvlies.nl Prinsenkade 7 T 076 530 25 25 E mverstraeten@netvlies.nl 4811 VB Breda

Nadere informatie

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole

De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole De ambtenaar als ambassadeur aan de slag met social business Door: Jochem Koole Sociale media hebben individuen meer macht gegeven. De wereldwijde beschikbaarheid van gratis online netwerken, zoals Facebook,

Nadere informatie

Private Company barometer

Private Company barometer Private Company barometer Inhoud Achtergrond Private companies en economische omstandigheden Private companies en wet- en regelgeving / vestigingsklimaat Private companies en kredietverlening / financiering

Nadere informatie

Products & Solutions for professionals like you

Products & Solutions for professionals like you Products & Solutions for professionals like you FLEXOCLEAN Flexoclean is marktleider op het gebied van professionele reiniging voor de flexografie. Wereldwijd doen we waar we goed in zijn: reinigen, in

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 FREELANCERS GEBAAT BIJ DUIDELIJKHEID 4 OMZETCIJFERS FREELANCERS EERSTE KWARTAAL VALLEN TEGEN 5 LICHT HERSTEL

Nadere informatie

Van baan naar eigen baas

Van baan naar eigen baas M200912 Van baan naar eigen baas drs. A. Bruins Zoetermeer, juli 2009 Van baan naar eigen baas Ruim driekwart van de ondernemers die in de eerste helft van 2008 een bedrijf zijn gestart, werkte voordat

Nadere informatie

De kansen van online samenwerken

De kansen van online samenwerken De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 De kansen van online samenwerken Independent Insurances Whitepaper 10/10 10-2015 INDEPENDENT INSURANCES Introductie De

Nadere informatie

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003

Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 M200410 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 Exportthermometer Jolanda Hessels Kees Bakker Zoetermeer, november 2004 Exportprestaties van het industriële MKB in 2003 In 2003 laat de export

Nadere informatie

Een eigen bedrijf is leuk!

Een eigen bedrijf is leuk! M200815 Een eigen bedrijf is leuk! Ervaringen van starters uit de jaren 1998-2000 drs. A. Bruins drs. D. Snel Zoetermeer, december 2008 2 Een eigen bedrijf is leuk! Een eigen bedrijf geeft ondernemers

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

NB. Wegens overweldigende belangstelling wordt deze workshop herhaald!

NB. Wegens overweldigende belangstelling wordt deze workshop herhaald! Inleiding Programma Aanmelden Route NB. Wegens overweldigende belangstelling wordt deze workshop herhaald! Rechten en plichten bij verkoop en levering in de technologiebranches Praktijkworkshop over contracteren,

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2015 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 ONDERNEMERS, LAAT ZIEN DAT FLEXWERKERS WAARDEVOL ZIJN 4 OMZET FREELANCERS EN FLEXWERKERS DAALT DOOR TOENEMENDE

Nadere informatie

Cultuur is een eerste levensbehoefte

Cultuur is een eerste levensbehoefte 10 Cultuur is een eerste levensbehoefte Interview Tekst Kelly Bakker Foto s Tessa Wiegerinck Journalist, cultuurkenner en ondernemer in één Je stapt in die achtbaan en kan dan eigenlijk niet meer anders

Nadere informatie

Corporate Venturing in het MKB

Corporate Venturing in het MKB M200920 Corporate Venturing in het MKB Ruimte voor vernieuwing, durf en kansen C. van Essen MSc Zoetermeer, 10 december 2009 Corporate venturing in het MKB Corporate venturing is onder grote, multinationale

Nadere informatie

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg

PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN. Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg PLATFORM HERGEBRUIK PRODUCTEN Een initiatief van Avans Hogeschool, Syntens en de Universiteit van Tilburg MKB-bedrijven worden geconfronteerd met nieuw beleid met betrekking tot producentenverantwoordelijkheid,

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

E-commerce in de industrie 1

E-commerce in de industrie 1 E-commerce in de industrie 1 Vincent Fructuoso van der Veen en Kees van den Berg 2 Het gebruik van informatie- en communicatietechnologie (ICT) door industriële bedrijven ligt in vergelijking met andere

Nadere informatie

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland

Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Agenda Wat zijn e-skills? Wat is het probleem met e-skills?? Wat is het probleem voor Nederland? TaskForce e-skills Nederland Resultaten Ronde Tafel Conferentie 15 september Plan van Aanpak Nederland e-skills

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga

FME: de bindende kracht. 31 mei 2010 - Geert Huizinga FME: de bindende kracht 31 mei 2010 - Geert Huizinga Vereniging FME-CWM Opgericht door en voor ondernemers in de technologische-industriële sector Nederlands grootste werkgeversorganisatie in de technologisch-industriële

Nadere informatie

Praktijkworkshop over de gevolgen van de Wet Werk en Zekerheid voor uw organisatie

Praktijkworkshop over de gevolgen van de Wet Werk en Zekerheid voor uw organisatie Inleiding Programma Aanmelden Route Praktijkworkshop over de gevolgen van de Wet Werk en Zekerheid voor uw organisatie Een nieuwe wet voor het arbeidsrecht is op komst: de Wet Werk en Zekerheid (WWZ).

Nadere informatie

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële

Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële Adinda Keizer - Copyright 2013 Niets uit deze uitgave mag zonder toestemming van Vindjeklant.nl worden gekopieerd of gebruikt in commerciële uitingen. Als startend ondernemer is alles nieuw. De boekhouding,

Nadere informatie

The Future: what s in it for us!

The Future: what s in it for us! The Future: what s in it for us! Tim Rook Marketing Republic! 16 juni 2010 Persoonlijke introductie: Chief Inspiration Officer: Marketing Republic! Ruim 20 jaar ervaring in Channel Marketing & Communicatie:

Nadere informatie

Conclusies enquête The Future Group. November 2015

Conclusies enquête The Future Group. November 2015 November 2015 Conclusies enquête Een zzp er kiest voor zelfstandigheid, vrijheid en ondernemerschap. Daar moet je hem/haar de ruimte voor geven. Verplichte collectieve zaken staan in tegenstelling tot

Nadere informatie

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid

Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Financiële regelingen, fiscale voordelen en adviesdiensten voor de ondernemer Ondernemen en innoveren in 2013 Geld verdienen met hulp van de overheid Als ondernemer wilt u vooruit. Voor sommigen van u

Nadere informatie

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline.

Exact Online BUSINESS CASE MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING. De 5 tips van Marc Vosse. www.exactonline. BUSINESS CASE Exact Online MET EXACT ONLINE MEER FOCUS OP ACCOUNTMANAGEMENT EN ADVISERING De 5 tips van Marc Vosse www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY DE 5 TIPS VAN MARC VOSSE Voor

Nadere informatie

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming.

De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. De cloud die gebouwd is voor uw onderneming. Dit is de Microsoft Cloud. Elke onderneming is uniek. Van gezondheidszorg tot de detailhandel, van fabricage tot financiële dienstverlening: geen twee ondernemingen

Nadere informatie

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven 2015.

Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven 2015. Graydon studie: Betaalgedrag Nederlands bedrijfsleven. Inleiding Als het gaat om betaalgedrag van het Nederlandse bedrijfsleven kunnen we met een tevreden gevoel terugkijken op. Dat blijkt als we niet

Nadere informatie

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert.

9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. 9 redenen waarom jouw website geen klanten oplevert. Introductie Een goed ingerichte website met een goed uitgevoerde marketingstrategie is het ideale marketing tool voor ondernemers. Een goede website

Nadere informatie

HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT

HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT Exact Online CASE STUDY HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY HOE EEN ACCOUNTANT ZIJN DNA VERANDERT En daarna dat van ondernemers Onze branche staat

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Slimmer werken, niet harder

Slimmer werken, niet harder Lean Management bij gemeenten Slimmer werken, niet harder Tekst: Riek Veurink / Fotografie: Kees Winkelman En ineens hoor je het overal om je heen: Lean Management als manier om ontwikkelingen in gemeenteland

Nadere informatie

Passie 2.0. Teamgeest helpt bij scoren. Inkt door de aderen. Concurrenten op afstand

Passie 2.0. Teamgeest helpt bij scoren. Inkt door de aderen. Concurrenten op afstand Passie 2.0 Teamgeest helpt bij scoren Inkt door de aderen ZuidamUithof Drukkerijen spreekt met medewerkers over hun ambities, drijfveren en overtuigingen. Leidinggevenden spelen daar op in, zodat medewerkers

Nadere informatie

Bedrijfsopleidingen in de industrie 1

Bedrijfsopleidingen in de industrie 1 Bedrijfsopleidingen in de 1 M.J. Roessingh 2 Het aantal bedrijfsopleidingen dat een werknemer in de in 1999 volgde, is sterk gestegen ten opzichte van 1993. Ook zijn er meer opleidingen gaan volgen. Wel

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR OKTOBER 2014 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 4 WERKGEVERS KIEZEN STEEDS VAKER VOOR FLEXWERKERS 5 FLEXWERKERS ZIJN IN ALLE REGIO S IN TREK 6 OMZET FREELANCERS

Nadere informatie

MEER MET MINDER TECHNOLOGIE ALS SLEUTEL

MEER MET MINDER TECHNOLOGIE ALS SLEUTEL Inleiding Programma Aanmelden Route MEER MET MINDER TECHNOLOGIE ALS SLEUTEL Ongebreidelde groei is niet goed voor de mensheid. Dat wisten we wel, maar milieuproblemen, politieke spanning rond grondstoffenschaarste,

Nadere informatie

Beschut werk uit de startblokken

Beschut werk uit de startblokken schieten in financiële kramp Beschut werk uit de startblokken Veel gemeenten aarzelen of ze beschut werk gaan aanbieden. Of ze zien er zelfs helemaal vanaf, zoals in Tilburg en Utrecht. Volkomen in strijd

Nadere informatie

Communiceren met ouderen

Communiceren met ouderen Communiceren met ouderen 1. Introductie a) Het SEE-GREEN project Het SEE-GREEN project is een Europees initiatief om de gevolgen voor de oudere generatie burgers in onze gemeenschappen te bepalen wanneer

Nadere informatie

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches

Rapport. Maatwerk voor brancheverenigingen. FHI federatie van technologiebranches Rapport Maatwerk voor brancheverenigingen FHI federatie van technologiebranches CBS Den Haag Henri Faasdreef 312 2492 JP Den Haag Postbus 24500 2490 HA Den Haag +31 70 337 38 00 www.cbs.nl projectnummer

Nadere informatie

Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag

Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag Inleiding Programma Aanmelden Route Workshop Financiering voor technologiebedrijven Financieringsvormen en de voorbereiding van een financieringsaanvraag Praktijkworkshop over de moeilijkheden en mogelijkheden

Nadere informatie

De kredietverzekering

De kredietverzekering Euler Hermes Nederland De kredietverzekering Met een gerust hart zaken doen. Exclusief voor klanten van de Rabobank www.eulerhermes.nl Euler Hermes is wereldmarktleider op het gebied van kredietverzekeren

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN

HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN HET BELANGRIJKSTE OM TE WETEN OM MEER ZELFVERTROUWEN TE KRIJGEN Gratis PDF Beschikbaar gesteld door vlewa.nl Geschreven door Bram van Leeuwen Versie 1.0 INTRODUCTIE Welkom bij deze gratis PDF! In dit PDF

Nadere informatie

7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER)

7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER) E-blog 7 INGREDIENTEN VOOR ENTHOUSIASTE MEDEWERKERS (SPECIAL MANAGER) In leidinggeven Er zijn 7 interessante ingrediënten voor leidinggevenden om uit hun medewerkers te halen wat er in zit en hun talent

Nadere informatie

verkoop en levering in de technologiebranches

verkoop en levering in de technologiebranches Inleiding Programma Aanmelden Route Uitnodiging Workshop DONDERdag 17 JANUARI 2013 fhi - leusden Rechten en plichten bij verkoop en levering in de technologiebranches Rechten en plichten bij verkoop en

Nadere informatie

Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag.

Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag. Wat is? Alles zelf doen is uit, ga samen aan de slag. CrossOver brengt young en experienced professionals van verschillende organisaties bij elkaar om van elkaar te leren en samen te innoveren. Doe ook

Nadere informatie

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld?

Bulletin. Heb ik straks genoeg geld? Bulletin BANDEN juli 2014 13 Voor werkgevers en werknemers aangesloten bij het Bedrijfstakpensioenfonds voor de Banden- en Wielenbranche Heb ik straks genoeg geld? Hoeveel pensioen krijgt u later? Veel

Nadere informatie

PRESTATIE-INKOOP in de praktijk

PRESTATIE-INKOOP in de praktijk Inleiding Programma Aanmelden Route Uitnodiging workshop Donderdag 13 september 2012 fhi - leusden PRESTATIE-INKOOP in de praktijk Welke aanbieder steekt boven het maaiveld uit? Prestatie-inkoop in de

Nadere informatie

WIJ WILLEN SAMEN MET U INNOVEREN

WIJ WILLEN SAMEN MET U INNOVEREN WIJ WILLEN SAMEN MET U INNOVEREN Wanneer wij als DB&P de belofte uitspreken om samen met u te innoveren, dan valt of staat dat met de kennis en kwaliteit van ons team. Wij nemen de aanvraag en optimalisering

Nadere informatie

Impact Cloud computing

Impact Cloud computing Impact Cloud computing op de Nederlandse zakelijke markt De impact van Cloud Computing op de Nederlandse zakelijke markt De economische omstandigheden zijn uitdagend. Nederland is en bedrijven informatietechnologie

Nadere informatie

Ondernemingsfinanciering

Ondernemingsfinanciering Een beknopt overzicht van de financieringsmogelijkheden die de overheid u kan bieden. Ondernemingsfinanciering Introductie Als ondernemer moet u snel en eenvoudig kunnen zien hoe de overheid kan helpen

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek.

Markt starters. Trendanalyse. Demografisch. Trendanalyse 14/04/16. 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek. Markt starters Trendanalyse 13 april Elles Derrez manager MKB Rabobank Westelijke Mijnstreek Trendanalyse 2 1 Aantal starters door de jaren Starters per jaar 160.000 140.000 120.000 100.000 80.000 60.000

Nadere informatie

Investeer in start-ups en jongeren

Investeer in start-ups en jongeren Het jaar 2033 - Bilderbergconferentie 2015 Stef van Grieken, tech-ondernemer Investeer in start-ups en jongeren Stef van Grieken (1986) studeerde Industrial Engineering aan de Rijksuniversiteit Groningen

Nadere informatie

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD 4... lessons learned in Nederland zijn vliegwiel BIM-projecten in het buitenland... Internationale BIM-uitdaging bij Deerns Partnership belangrijker dan ontwerptools 5 BIM is geen doel op zich je hoort

Nadere informatie

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland

KWARTAALMONITOR APRIL 2016. Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland KWARTAALMONITOR APRIL 2016 Omzetontwikkeling van freelancers en flexwerkers in Nederland Inhoud 3 WAT TE DOEN MET ÉÉN MILJOEN 4 BEDRIJVEN SPELEN IN OP WET DBA 5 VEEL STARTENDE FREELANCERS OP LEEFTIJD 6

Nadere informatie

Maartje Voorbeeld 10.03.2014

Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld 10.03.2014 Maartje Voorbeeld / 10.03.2014 / Inzetbaarheidsscan 2 Ben jij duurzaam inzetbaar? Blijf van waarde in de wereld van werk Iedereen wil graag gezond, productief en met plezier

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Mediator Special. Brilliant Failures. Elke fout is een kans tot verbetering. Brilliant Failures. ook een kunst. Award Health?

Mediator Special. Brilliant Failures. Elke fout is een kans tot verbetering. Brilliant Failures. ook een kunst. Award Health? jaargang 24 september 2013 Mediator Special Brilliant Failures Elke fout is een kans tot verbetering 4 Mislukken is 10 Wie wint de eerste ook een kunst Brilliant Failures Award Health? Interview met de

Nadere informatie

Koning & Hartman maakt het verschil

Koning & Hartman maakt het verschil Koning & Hartman maakt het verschil KH Smart Manufacturing KH Smart Manufacturing Smart Made Simple Smart Made Simple Nieuwe technologieën volgen elkaar steeds sneller op en leiden tot nieuwe concepten,

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Individuele vaste lasten Arbeidsongeschiktheidsverzekering

Individuele vaste lasten Arbeidsongeschiktheidsverzekering Productwijzer Individuele vaste lasten Arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) Wat leest u in deze productwijzer? In deze productwijzer vindt u algemene informatie over de individuele vaste lasten Arbeidsongeschiktheidsverzekering

Nadere informatie

NB. Wegens groot succes wordt deze workshop voor de zevende maal herhaald!

NB. Wegens groot succes wordt deze workshop voor de zevende maal herhaald! Inleiding Programma Aanmelden Route NB. Wegens groot succes wordt deze workshop voor de zevende maal herhaald! AANBESTEDEN een onduidelijk bestek, wat nu? Praktijkworkshop voor inschrijvers op aanbestedingen

Nadere informatie

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven

De basis. VanMeijel 3.0: Kwaliteit door productontwikkeling vanuit lange termijn visie. Waardegedreven VanMeijel 3.0: De basis Wij zijn er van overtuigd dat bouwondernemingen een betere kwaliteit en een hoger rendement kunnen realiseren door meer grip op de complexiteit en dynamiek van het bouwproces te

Nadere informatie

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse

Simone Vermeulen. Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Simone Vermeulen Een goede businesscase start met een stakeholders analyse Syntens Innovatiecentrum Nieuwe verbindingen, nieuwe business 12-10-2012 > Onafhankelijke sparringpartner voor MKB-ondernemers

Nadere informatie

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land.

Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Interview door Sandra Heuts en Cees Jorissen Technologie is essentieel voor de verdere groei van ons land. Egbert ten Cate is op het moment van dit gesprek zowel directeur van Bank Ten Cate & Cie als commissaris

Nadere informatie

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur,

Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Aan de leden van de commissie cultuur Tweede Kamer der Staten Generaal Postbus 20018 2500 EA Den Haag 8 november 2012, Amsterdam Geachte Tweede Kamer commissieleden voor cultuur, Op 21 november 2012 staat

Nadere informatie

bouwen aan rendement customer relationship management www.crmcompany.nl

bouwen aan rendement customer relationship management www.crmcompany.nl bouwen aan rendement customer relationship management www.crmcompany.nl welkom bij CRMCompany CRMCompany is een jong bedrijf boordevol ervaring. Vanuit onze vestiging in Oost Nederland bedienen wij de

Nadere informatie

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT

CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT Exact Online CASE STUDY JOANKNECHT & VAN ZELST DENKT VOORUIT www.exactonline.nl 2 EXACT ONLINE CASE STUDY ACCOUNTANCY GROEI DOOR PROACTIEF ADVIES Het gaat goed bij Joanknecht & Van Zelst: dit Eindhovens

Nadere informatie

Kansendossier afdekken politieke risico's. MIGA, Multilateral Investment and Guarantee Agency

Kansendossier afdekken politieke risico's. MIGA, Multilateral Investment and Guarantee Agency Kansendossier afdekken politieke risico's MIGA, Multilateral Investment and Guarantee Agency Het Multilateral Investment Guarantee Agency (MIGA) is onderdeel van de Wereldbank Groep en is gevestigd in

Nadere informatie

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger.

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger. Voorwoord De Nederlandse advies- en ingenieursbranche levert innovatieve en duurzame oplossingen voor de Nederlandse en internationale samenleving. De branche is bepalend geweest voor het ontstaan van

Nadere informatie

Profiteer van veranderende technologieën

Profiteer van veranderende technologieën Profiteer van veranderende technologieën Lees hoe Managed Services Providers u kunnen helpen profiteren van de nieuwste ontwikkelingen Uitdagingen en kansen in veranderende technologieën Ontwikkelingen

Nadere informatie

Verras uw business-collega s met een IT-sixpack

Verras uw business-collega s met een IT-sixpack Hybride-cloudaanpak Verras uw business-collega s met een IT-sixpack De CIO staat steeds meer onder druk: enerzijds vragen uw businesscollega s een s nellere en meer flexibele dienstverlening, anderzijds

Nadere informatie

De toekomst van consultancy

De toekomst van consultancy De toekomst van consultancy Course Assignment Management Consulting 5 oktober 2013 Teska Koch 2518936 Teska.koch@hotmail.com Word count: 1.510 Een kijkje in de glazen bol: Wat is de toekomst van consultancy?

Nadere informatie

Industriële Automatisering

Industriële Automatisering Industriële Automatisering Industriële Automatisering een branche in beweging Activiteiten 2011-2012 Collectieve marketing Belangenbehartiging Individuele dienstverlening 11 oktober 2011 Holiday

Nadere informatie

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken

Van belang. Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken Van belang Het verhaal van de Nederlandse Vereniging van Banken De som der delen De uitdagingen van de sector Door de NVB Van belang De nieuwe realiteit In Nederland zijn ruim tachtig Nederlandse en buitenlandse

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer?

Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? Wat is jouw grootste uitdaging als ondernemer? De Week van de Ondernemer doet het gehele jaar onderzoek naar de belangrijkste uitdagingen van ondernemers. We presenteren hierbij de belangrijkste uitkomsten.

Nadere informatie

Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief

Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief Verslag participatiedebat deel 2. Het werknemersperspectief Datum: Plaats: Gespreksleiding: Gastsprekers: Participanten: Bezoekers: Thema: vrijdag 17 oktober 2014, 15:00-17:00 uur De Gouden Zaal van DROOMvilla

Nadere informatie

Wat betekent de AVV loze periode voor het uitzendbureau?

Wat betekent de AVV loze periode voor het uitzendbureau? Wat betekent de AVV loze periode voor het uitzendbureau? Een onderbreking van de Algemeen Verbindend Verklaring (AVV) van de Cao voor Uitzendkrachten kan grote gevolgen hebben voor uitzendbureaus die niet

Nadere informatie

UW BELANG BEPAALT ONZE KOERS

UW BELANG BEPAALT ONZE KOERS De formule waar úw belangen centraal staan! UW BELANG BEPAALT ONZE KOERS Uw belang, VAKGARAGE, het énige echt onafhankelijke concept. Er zijn veel garageconcepten in Nederland. Toch is er maar één echt

Nadere informatie

OFFICE DOCUMENT&ICT SOLUTIONS VAN BYOD NAAR WYOD: HET VOLGENDE PROBLEEM? - DE BESTE ZAKELIJKE LAPTOPS - BETAALBAAR VIDEOVERGADEREN MET HOGE KWALITEIT

OFFICE DOCUMENT&ICT SOLUTIONS VAN BYOD NAAR WYOD: HET VOLGENDE PROBLEEM? - DE BESTE ZAKELIJKE LAPTOPS - BETAALBAAR VIDEOVERGADEREN MET HOGE KWALITEIT OFFICE DOCUMENT&ICT SOLUTIONS Financiering Leasen: de beste optie? Heb je nieuwe apparatuur nodig maar niet de middelen om die direct te kopen? Dan kan leasen een optie vormen. Het leasen van apparatuur

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg

Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Banken en verzekeraars zijn niet onderscheidend genoeg Werk aan de winkel wat betreft openheid, onderscheidingsvermogen en communicatiekanalen from Accenture and Microsoft 1 Werk aan de winkel wat betreft

Nadere informatie

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden

De ultieme manier om als klein merk machtig te worden De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015 De ultieme manier om als klein merk machtig te worden Independent Insurances Whitepaper 8/10 05-2015

Nadere informatie

1090800001DB&P-Brochure_Rechthoek2.3.indd 1

1090800001DB&P-Brochure_Rechthoek2.3.indd 1 1090800001DB&P-Brochure_Rechthoek2.3.indd 1 12-09-14 15:30 WIJ WILLEN SAMEN MET U INNOVEREN Wanneer wij als DB&P de belofte uitspreken om samen met u te innoveren, dan valt of staat dat met de kennis en

Nadere informatie

Subsidies voor personeel

Subsidies voor personeel Subsidies voor personeel Om vraag en aanbod op de arbeidsmarkt beter op elkaar af te stemmen, heeft de overheid een groot aantal maatregelen getroffen. De meest toegepaste regelingen en subsidies voor

Nadere informatie

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion

Het Rosie Pr0ject. in makkelijke taal. Graeme Simsion Het Rosie Pr0ject in makkelijke taal Graeme Simsion Dit boek heeft het keurmerk Makkelijk Lezen 1 Mijn naam is Don Tillman. Ik ben professor op een universiteit in Australië. Daar werk ik al tien jaar.

Nadere informatie

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw

Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw B R U S S E L, 22 s e p t e m b e r 2014 Crelan Leerstoel aan de UGent ter bevordering van innovatie in de duurzame landbouw De coöperatieve bank Crelan steunt innovatie in de landbouw via leerstoel aan

Nadere informatie

Investering grootste drempel om energie te besparen

Investering grootste drempel om energie te besparen Digitale nieuwsbrief juni 2013 MKB Green Deals in trek bij ondernemers De MKB Green Deals blijken een succes. Er doen 625 mkb-bedrijven mee aan het project, samen goed voor een besparingspotentieel vergelijkbaar

Nadere informatie

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015

HALFJAARLIJKS ONDERZOEK. Conjunctuurenquête voorjaar 2015 HALFJAARLIJKS ONDERZOEK Conjunctuurenquête voorjaar 2015 Samenvatting Uit de FME Conjunctuurenquête voorjaar 2015 wordt duidelijk dat veel bedrijven een gezonde uitgangspositie hebben om de uitdagingen

Nadere informatie