8 e jaargang oktober nr 10. Tijdschrift voor kunst en cultuur in het onderwijs

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "8 e jaargang oktober 2009 - nr 10. Tijdschrift voor kunst en cultuur in het onderwijs"

Transcriptie

1 8 e jaargang oktober nr 10 Tijdschrift voor kunst en cultuur in het onderwijs

2 Aan deze kunstzone werken de volgende vakverenigingen mee BDD Beroepsvereniging Docenten Theater en Drama Secretariaat & Administratie, Postbus 178, 8260 AD Kampen NBDK Nederlandse Beroepsvereniging van Danskunstenaars Bureau NBDK: Zwanenveld 16-19, 6538 LP Nijmegen. Tel. (024) , fax NVTO Nederlandse Vereniging voor Beeldend Onderwijs Secretariaat: Nachtegaallaan 3, 4105 WX Culemborg. Tel. (06) Opzegtermijn: ieder jaar schriftelijk voor 1 november VKAV Vereniging Audiovisuele Educatie Zwanenkamp 275, 3607 SE Maarssen VLBV Vereniging Leraren Beeldende Vakken Secretariaat: Kluppelshuizenweg 32, 7608 RL Almelo. Tel. (0546) Opzegtermijn: ieder jaar schriftelijk voor 1 november VLLT Sectie Nederlands Vereniging Leraren Levende talen Binnenhof 62, 1412 LC Bussum Tel > Talensecties -> Nederlands VLS Vereniging Leraren Schoolmuziek Bureau VLS: Kluppelshuizenweg 32, 7608 RL Almelo. Tel. (0546) Opzegtermijn: ieder jaar schriftelijk voor 1 oktober Abonnementen: binnenland 49,75 buitenland 72,50 Het abonnementsjaar loopt van 1 januari t/m 31 december. Opzegtermijn: ieder jaar schriftelijk voor 1 november Onderdompeling In mijn vorige bericht vroeg ik u of u ook in Italië geweest was op vakantie. Dat was vóór mijn buitenlands tripje. U weet (of misschien ook niet) hoe dat gaat met dit soort stukjes: je maakt ze een maand tevoren. In een maand kan veel gebeuren. Ik ben ook naar Italië geweest, moet ik toegeven. En ik heb er geen spijt van. Ik was wel eens in en rond Rome geweest, maar eigenlijk nooit in Toscane. Stom misschien, maar het was er gewoon niet van gekomen. Ik begrijp nu wel waarom die Italianen daar de Renaissance uitgevonden hebben. Wat een land, wat een schitterende vergezichten. Overal zie je wat Leonardo over de schouders van zijn hoofdpersonen schilderde. Atmosferisch perspectieven, zo uit het boekje. U begrijpt, ik ben beeldend, maar sinds ik CKV2 - nu Kunst algemeen - geef, is de samenhang van cultuur en kunst extra interessant. Ik ben ook even naar Arezzo geweest om mijn petje af te nemen voor Guido, u weet wel: Guido die het notenschrift uitvond. Ik snap alleen nog niet goed wat Hildegard von Bingen dan uitgevonden heeft, die kennelijk ook zoiets heeft gedaan. Om met Ali G spreken: Respect, man. Toscane is alleen natuurlijk geen gebied dat je in de zomertijd moet bezoeken. Veel te warm. Met tweeënveertig graden in de schaduw staan er nog rijen voor de musea. Voor- of najaar is beter. Ondanks de recessie stonden Firenze en Siena stijf van de toeristen. Kuddes Amerikanen, Japanners en ook het nieuwe soort, het Russische hangbuikzwijn. Zij zijn te herkennen aan testosteronwolk, enorme pens, grove kop en onvoldoende vingers en nek om de hoeveelheid tentoongesteld goud te dragen. Oh ja, er loopt ook een dame bij met de persoonlijke uitstraling van een pinda. Balancerend op paalhakken, compenseert zij haar gemis ruimschoots, met prettig ogende fysieke kwaliteiten. De Japanners lopen met de meest onmogelijke witte petjes nog steeds, heel stereotiep, achter hun camera s aan. De Amerikanen staan heel beleefd cultureel te wezen, want ze horen er nu ook even bij, maar de Russen De nieuwe massacultuur. Zij worden uit de cruiseschepen geperst en lopen dan achter een van de twintig (ja, ik heb ze geteld) paraplu omhooghoudende gidsen aan. Je hoort ze gelukkig bijna niet. Geen megafoons. De gids doet haar best en vertelt breed gebarend, verhalen door haar microfoontje. Het volk zit meestal met een oordopje in met een glazige blik naar niets te kijken. High culture wordt massacultuur, maar het elektronische hulpmiddel lijkt niet te werken. Hoe leg ik dit mijn leerlingen uit? Over leerlingen gesproken: ik kwam er weer een tegen. In Firenze. Toch iets goeds gedaan in mijn lessen. Maar er is nog werk te doen. Mobiele telefonische klaagzang op de camping: Nee, het valt allemaal een beetje tegen. Ja, kweenie, de natuur is gewoon niet zo mooi en de stadjes hebben alleen maar oude gebouwen Zalig zijn de onwetenden van geest, geldt niet dus altijd. Met dank aan sancta Mieke en het VLBV-erelid san Frizt voor het sterrendiner bij Leonardo da Duddova. Ruud van der Meer In deze Kunstzone Niveauborging...4 Geen handicap te groot...6 Muziek-Werkplaats naar vierde seizoen...8 Workshop in Yokohama Recensies Belevingswereld...14 Mag ik een metertje Obama? In gesprek met het beeld en met elkaar MediaCultuur Derde tussentijds verslag Denktank Hollandse Waterlinie Tussen make-up en voetbal Criteria goede productieve opdracht jaar Nederlands Dans Theater Een zitmeubel als kunstobject Financiële bronnen voor cultuureducatie VARA s cabaretbattle Actief met CKV...42 Rechtsbijstand: pagina Omslag: Werk van leerlingen OBS De Zuidwesthoek te Goes. Zie In gesprek met het beeld en met elkaar Colofon Kunstzone Tijdschrift voor kunst en cultuur in het onderwijs NUMMER 10, oktober 2009 Kunstzone wordt uitgegeven door Stichting Kunstzone. HOOFD- EN EINDREDACTIE Ruud van der Meer Jan Verschaeren REDACTIE jan van Gemert Olga de Kort-Koulikova Saskia van der Linden Twan Robben Paul Rooyackers Thea Vuik Wil & Hans Weikamp Janneke van Wijk VERKOOP ADVERTENTIES jan Verschaeren Kluppelshuizenweg RL Almelo tel. (0546) VORMGEVING EN DRUK Jaroff Drukwerkmakers & Reproservice Heerenveen STICHTING KUNSTZONE Jan Verschaeren Kluppelshuizenweg RL Almelo STICHTING KUNSTZONE niets uit deze uitgave mag worden verveelvuldigd en/of overgenomen zonder schriftelijke toestemming van de uitgever. ISSN:

3 Niveauborging Lerarenopleidingen in de kunstvakken verenigt u! hbo Suzan Lutke Op 25 mei jongstleden bood de Onderwijsraad het rapport Kwaliteitsborging van het eindniveau van aanstaande leraren aan aan de staatssecretaris mevrouw Bijsterveldt- Vliegenthart. Een rapport geschreven naar aanleiding van de bezorgde vraag van de staatssecretaris over vooral de kenniscomponent van lerarenopleidingen in den lande. Een voor iedereen herkenbaar onderwerp. De kranten staan bol van berichten over taal- en rekentoetsen voor PABOstudenten en vooral de dramatische zakpercentages op deze toetsen. Ook de staatssecretaris heeft deze wind blijkbaar voelen waaien. Ik weet niet hoe het u vergaat, maar als ik de term taal- en rekentoetsen hoor in relatie tot het onderwijs in het algemeen, dan word ik als kunstvakdocent altijd iets ongerust. Er lijkt zich in onderwijsland immer een cyclus te voltrekken die er ongeveer als volgt uitziet: In den beginne is er de kennis. Het hoofd dat ontwikkeld moet worden, de cognitie die geprikkeld dient te worden. Na geruime tijd blijkt een groot deel van de leerlingen dan buiten de boot te vallen. Door inspiratiebronnen als Howard Gardner komt de mens als geheel in zicht: naast taalkundig-verbale en wiskundiglogische, is er ook ruimte voor ruimtelijk-visuele, lichamelijkmotorische, muzikaal-ritmische, sociale (interpersoonlijke), reflectieve (intrapersoonlijke) en natuurgerichte intelligentie. Dan plotseling ook stijgt het aanzien van onderwijs in de kunstvakken. Immers daarmee ontwikkelen we de leerling in al zijn aspecten. Als blijkt dat de oplepelbare toetsbare kennis minder wordt door het vormen van de complete mens is de cyclus bijna compleet. We keren terug naar het hoofd en de kennis. Wij lijken ons momenteel te bevinden in deze laatste fase. Na twee decennia vol met nieuwe onderwijsinitiatieven rondom het nieuwe leren, competentiegericht onderwijs en het trainen van vaardigheden lijkt het tij aan het keren. Uit het rapport van de Onderwijsraad blijkt een ongerustheid vooral ten aanzien van het kennisniveau van onze aankomende leraren: Leraren moeten een balans zien te vinden in het voldoen aan een veelheid aan eisen die aan het beroep worden gesteld. Deze eisen hebben zowel betrekking op de beroepsuitoefening als op kennis van het vakgebied. Over het kennisniveau in het onderwijs is er vanuit het onderwijsveld, de samenleving en de Tweede Kamer kritiek. Deze kritiek heeft de raad geanalyseerd en besproken op basis van een groot aantal reacties van betrokkenen in zijn advies Versteviging van kennis in het onderwijs. Bij de kennisverwerving van leraren spelen lerarenopleidingen een belangrijke rol. Daarom is bij de beleidsontwikkeling op dit moment de focus gericht op de kwaliteit van de lerarenopleidingen en op het kennisniveau van degenen die afstuderen. (rapport pagina 10) De raad zelf wees er in zijn advies Leraren opleiden in de school (2005b) op, dat de vakinhoudelijke component in de opleidingen de afgelopen 25 jaar aanzienlijk kleiner is geworden. Maatschappelijke ontwikkelingen hebben een sterke invloed uitgeoefend op de opvattingen over het opleiden van leraren. Het accent kwam te liggen op beroepsbekwaamheid ten koste van kennis. (rapport pagina 11) De lerarenopleidingen voor de kunstvakken zijn in Nederland verbonden aan hogescholen voor de kunsten. Voor veel van deze opleidingen geldt dat de bachelor beloond wordt met een eerstegraads docentendiploma. Het is dan ook terecht dat er goed gekeken wordt naar het niveau van deze opleidingen. In Utrecht hebben we in dit kader zojuist een zwaar accreditatieproces achter de rug waarbij we van binnen en buiten zijn doorgelicht. Voor de Onderwijsraad is dit niet voldoende. Zij geeft het volgende advies aan de minister: De HBO-raad stelt dat de kwaliteit van de lerarenopleidingen niet ter discussie mag staan. Hij stelt daarom onder meer het volgende voor. - Lerarenopleidingen maken gezamenlijke afspraken over de kennisbasis van elke opleiding. Deze wordt door het werkveld gevalideerd. - Daarnaast zijn goede toetsen wezenlijk voor de borging van de kwaliteit van de aanstaande leraar. Dus zullen de lerarenopleidingen in het verlengde van de ontwikkelde kennisbasis kennistoetsen ontwikkelen. Deze zullen door een externe instantie worden gevalideerd. - De HBO-raad ziet voorts het succesvol afleggen van de kennistoets of -toetsen als een voorwaarde voor deelname aan een eind-assessment. (rapport pagina 13) De Onderwijsraad onderscheidt dus twee elementen van een lerarenopleiding. De hierboven genoemde vaardigheden voor beroepsuitoefening of beroepsbekwaamheden en de (vak) kenniscomponent. De beroepsbekwaamheden zijn een aantal jaren geleden al omschreven in competentieprofielen, en elke vakvereniging heeft daar een versie van. Nu pleit de Onderwijsraad dus voor een centrale manier van toetsen van de vakkennis. Een soort centraal examen voor HBOopleidingen dus. Een door externe instanties gevalideerde kennistoets. Dit was het moment waarop ik het echt benauwd kreeg. En wel om de volgende reden. De twee elementen van een lerarenopleiding die hierboven staan beschreven dekken niet in zijn geheel de lading voor een opleiding voor een kunstvakdocent. Een heel belangrijk element dat niet genoemd wordt, is bovendien de belangrijkste reden dat deze opleidingen binnen hogescholen voor de kunsten worden vormgegeven. Het allerbelangrijkste voor een kunstvakdocent is zijn eigen ontwikkeling als kunstenaar. Dat is de kern van waaruit hij of zij functioneert. Dat tenminste is het uitgangspunt van de docentenopleidingen van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Wij ontwikkelen het kunstenaarschap van de student en leren hem daarin te kunnen communiceren met een diverse doelgroep. Voor zowel het ontwikkelen van zijn kunstenaarschap als van algemene beroepsbekwaamheden is vakkennis van belang, maar daarin zit nu net niet de magie van het vak. In mijn functie als docent didactiek bij de opleiding docent muziek zit ik heel vaak achter in de klas bij de stages van onze studenten. In mijn geval bijna altijd op de middelbare school. Een grote variatie aan klassen zie ik voorbij komen. Van VMBO tot Gymnasium, van klas 1 t/m klas 6. De magie vindt plaats als een uiterst rumoerige klas, met moeite tot stilte gemaand door de student, eindelijk in hun bankjes hangt en de stagiaire begint te zingen, vanuit een persoonlijke noodzaak met een duidelijke drive die te willen delen. Binnen een seconde gebeurt het wonder. De klas wordt stil en wordt geraakt door de magie, het wonderschone van de kunst. Dat stukje dat niet te pakken is, in geen enkele gevalideerde kennistoets. In verschillende publicaties, waaronder het inspirende boek Puberbrein binnenstebuiten wordt de rol van de docent als mentor benadrukt. Als gids door het moeilijke land van de ontwikkelende hersenen, als inspirator. Niet belerend met het opgeheven vingertje, maar als rolmodel. In een recent onderzoek van de HKU naar kunstvakonderwijs op het VMBO blijkt dit zelfs een van de belangrijkste bouwstenen voor succes (zie Het is onze functie als lerarenopleidingen in de kunsten om deze magie te laten plaats vinden. Om de student als kunstzinnig rolmodel te vormen. In mijn optiek moeten we daarvoor de studenten hun eigen kunstenaarschap laten onderzoeken en de persoonlijke mogelijkheden om dit te delen met anderen. Ik ben absoluut niet tegen kennis. Sterker nog, ik denk dat de juiste kennis op het juiste moment een student veel stevigheid en inzicht kan geven. Ik ben wel bang voor de kennistoets zoals de Onderwijsraad dat wil. De elementen namelijk die we kunnen toetsen, zijn in zijn geheel niet verantwoordelijk voor de magie die kunstonderwijs kan geven. In het slechtste geval kunnen strakke examenrichtlijnen zelfs het mooie van het kunstonderwijs doodslaan. Ik vrees dat een door externe instantie gevalideerde kennistoets de kunstenaar zal wegdrukken. Dat de muziekwetenschapper met zijn duidelijke onderbouwde kennisbasis en onderzoeksvaardigheden de communicatieve, inspirerende kunstenaar verslaat in de toets. Het onderwijs en de maatschappij heeft kunstzinnige rolmodellen nodig. En dus herhaal ik hier mijn oproep: Lerarenopleidingen in de kunstvakken verenigt u! Wij moeten het voortouw nemen in het formuleren en uitwerken van een kennisbasis, want ik ben het met de Onderwijsraad eens dat een eerstegraads docentendiploma muziek eenzelfde waarde moet hebben los van welk instituut dat diploma heeft uitgereikt. Maar deze kennisbasis staat niet los. De kennis dient het kunstenaarschap en het docentschap van de student. In deze optelsom wordt dan 5. Ik stel me hierbij beschikbaar voor de Landelijke Examencommissie Lerarenopleidingen, maar hoop vooral dat de vakverenigingen van de docenten in de kunsten en de lerarenopleidingen dit onderwerp op de agenda zullen zetten. Suzan Lutke is docentenopleider van de faculteit muziek van de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht. Daarnaast is zij 12 jaar werkzaam geweest als muziekdocent op de middelbare school en is zij saxofonist en dirigent. Literatuur - gardner, H. (1999). Soorten Intelligentie, meervoudige intelligenties voor de 21e eeuw. Amsterdam, Uitgeverij Nieuwezijds - nelis, H., Sark van Y. (2009). Puberbrein, binnenstebuiten. Utrecht/Antwerpen, Kosmos Uitgeverij B.V. - geest, N. Groenendijk, T. Roeleveld, L. (2009). Onderzoek naar een kunstdidactiek van empowerment voor het VMBO. Resultaten te vinden op 4 5

4 instrument is geheel vrij, het talent staat centraal. De deelnemers worden beoordeeld door een vakjury en maken kans op mooie prijzen. Workshops Tijdens het muziekfestival worden er verschillende workshops gegeven zoals een workshop muziekbeleving en zingen. Ook worden er workshops gegeven met verschillende instrumenten, bijvoorbeeld viool, gitaar, djembé of trompet. Een workshop wordt gegeven in groepen van maximaal vier deelnemers, djembé en muziekbeleving in groepen van maximaal tien kinderen. Speciaal voor hen die niet tot hun recht komen in een groepje zijn er workshops één op één te volgen. Geen handicap te groot Wergelmir Muziekfestival voor kinderen met een beperking Ryanne van Sabben Het vinden van gedegen muziekonderwijs voor kinderen en jongeren met een beperking kost flink wat speurwerk. Omdat voor muziek geen handicap te groot is, wil Stichting Wergelmir Muziekdagen met een muziekfestival muzikaal talent van ieder niveau zichtbaar maken en de waarde ervan voor de muzikanten en hun omgeving uitdragen. Wergelmir Muziekfestival Op het muziekfestival vind je een podium voor kinderen en jongeren waar zij hun passie voor muziek kunnen laten horen. Het initiatief is ontstaan ter gelegenheid van het tienjarige bestaan op 1 januari 2009 van Wergelmir basismuziekonderwijs. Op 11 april 2009 was de eerste festivaldag. In het weekend van 31 oktober en 1 november 2009 zal het tweede muzikale weekend van Wergelmir in Delft plaatsvinden. Voor wie? Het festival is bedoeld voor kinderen en jongeren tot en met twintig jaar. Iedereen met muziek als favoriete activiteit is welkom! Buitengewoon getalenteerd, (verstandelijk) gehandicapt, of heel gemiddeld. Het muziekfestival staat in het teken van muziek maken, op een instrument of met je stem. Naast workshops en open podia wordt ook Roald Dahl s Roodkapje, een meid van deze tijd gespeeld. Tijdens dit weekend wordt voor de eerste maal de Wilma Straver-Bos Prijs uitgereikt. Deze door Stichting Wergelmir Muziekdagen nieuw ingestelde prijs wordt toegekend aan een persoon of een instelling die zich op bijzondere wijze inzet voor goed muziekonderwijs voor kinderen en jongeren met een beperking. Naam van de prijs Wilma Straver-Bos was de moeder van Fabian, nu achttien jaar met het syndroom van Down. Wilma stierf op 1 januari 2007 aan kanker. Zij was een heel gewone vrouw die een gehandicapt kind kreeg. Ze heeft zich bijzonder ingezet om het juiste muziekonderwijs te vinden dat bij haar zoon past. Daarmee is zij een voorbeeld voor alle ouders die adequaat muziekonderwijs voor hun kinderen zoeken. Wilma Straver-Bos Prijs De Wilma Straver-Bos Prijs wordt uitgereikt aan een persoon of een instelling die zich bijzonder inzet voor kwalitatief goed muziekonderwijs aan kinderen en jongeren met een beperking. Hoe breder het aanbod is, hoe sterker de genomineerde staat. De prijs bestaat uit een bronzen beeldje van een zingende draak en een geldbedrag ter besteding aan stimulering van goed muziekonderwijs aan kinderen en jongeren met een beperking. Voor deze prijs kunt u ook zelf iemand voordragen. Talentenconcours Op 31 oktober 2009 is ook het Talentenconcours een onderdeel van het festival. Kinderen met bovengemiddeld talent op het gebied van muziek en die de competitie aandurven, kunnen zich hiervoor inschrijven. De keuze voor stijl en Open podium Tijdens de festivaldag is er een open podium, waarop iedereen de mogelijkheid krijgt zijn muziek te laten horen. Er zijn twee podia, één voor akoestische muziek, solo of in kleine formatie en één voor versterkte muziek en grotere formatie. De stijl van de muziek maakt niet uit. Een jury beoordeelt de bijdragen in twee leeftijdcategorieën: basisschoolleerlingen (tot en met twaalf jaar) en een categorie twaalf plus tot en met de leeftijd van twintig jaar. De winnaar van de twee categorieën krijgt een fraaie bronzen medaille met het logo van het festival: de zingende draak. Roodkapje, een meid van deze tijd Naast de workshops en het open podium vindt er ook een unieke uitvoering van Roodkapje plaats. We kennen het oude sprookje allemaal, maar Roald Dahl vertelde het opnieuw op zijn manier en Paul Patterson maakte er fantastische symfonische muziek bij. Roodkapje is in deze uitvoering geen lieve kleuter en er komt Zet je in voor een goed doel! Er zijn vele manieren om het festival tot een succes te maken. Iedere bijdrage in geld of in natura wordt bijzonder op prijs gesteld. U kunt uw steun ook gericht aan een bepaald onderdeel van het festival verbinden: - het concours voor jong muzikaal talent, - de workshops voor (verstandelijk) gehandicapten, - het open podium. Ook met jouw aanwezigheid steun je Stichting Wergelmir Muziekdagen met hun initiatief om kwalitatief goed muziekonderwijs voor kinderen en jongeren met een beperking te stimuleren. Ouders met kinderen en iedereen met een passie voor muziek is van harte welkom om het muziekfestival te bezoeken. Tevens wil Stichting Wergelmir Muziekdagen iedereen oproepen om mensen en instellingen voor te dragen voor de Wilma Straver-Bos Prijs. ook al geen jager in voor om de wolf dood te schieten. Als meid van deze tijd pakt Roodkapje de koe zelf bij de horens. Of moeten we zeggen de wolf bij de oren? Ook basisscholen kunnen zich inzetten voor dit initiatief. Werk samen met de klas aan een muziekproject voor kinderen met een beperking. Volg de workshops op het festival, bezoek samen met de klas de unieke uitvoering van Roodkapje of toon jullie muzikale boodschap op het open podium! Let op! Het inschrijven voor de Wilma Straver-Bos prijs kan tot eind september. Het inschrijven voor het Talentenconcours en de workshop kan tot en met 15 oktober Informatie, inschrijving, donatie Voor informatie en inschrijving kunt u terecht bij het secretariaat, Joke Maas: (015) Voor (financiële) donatie en informatie over de manieren waarop kunt u terecht bij Bert Schepers: (015)

5 Muziek-Werkplaats naar vierde seizoen vo Jeroen Bouman Sander Pahlplatz en Jeroen Bouman kregen het idee voor Muziek-Werkplaats tijdens het afstuderen van de studie Muziektechnologie aan de Hogeschool voor de Kunsten Utrecht (HKU). Zij kregen de opdracht om een serie muzieklessen te ontwikkelen voor het voortgezet onderwijs met behulp van ICT. Door met de computer te werken kunnen abstracte onderwerpen zoals compositie visueel worden gemaakt. Ook is het mogelijk om voor alle leerlingen - ongeacht hun niveau - snel een bevredigend resultaat te krijgen door gebruik te maken van loops. Dit zijn vooraf opgenomen fragmenten van een instrument. Door de verschillende loops te combineren componeren de leerlingen VARA hun muziek. Het uitgangspunt werd al gauw dat de techniek een hulpmiddel moest worden en geen doel op zich. Door leerlingen op een laagdrempelige manier muziek te laten maken ervaren ze wat het resultaat kan zijn. Willen ze zich dan verder ontwikkelen, dan moeten ze steeds verder de techniek in duiken, maar hebben wel een doel voor ogen. In samenwerking met de HKU werd besloten een lesmethode te ontwikkelen, de website op te zetten en apparatuur aan te schaffen. Muziek-Werkplaats biedt workshops aan op scholen en laat leerlingen op vernieuwende wijze eigen muziek componeren. Leerlingen werken in twee- of drietallen aan één van de tien werkstations die tijdens de duur van het project in een leslokaal worden opgebouwd. Er worden drie workshops aangeboden: Popcompositie, Filmmuziek en Jingle. In de verschillende workshops wordt een stuk muziek gecomponeerd. Muziek heeft bij film een andere functie dan een popnummer op de radio. Bij film is het ondersteunend en moet het niet teveel de aandacht trekken. Een popliedje moet juist van begin tot het eind blijven boeien met een refrein dat niet meer uit je hoofd gaat. Maak je een jingle, dan moet je muziekje in een paar seconden direct herkenbaar zijn en bij de stijl van het radiostation passen. Zo staat er dus in iedere workshop een andere functie van de muziek centraal. Luistervaardigheid Tijdens een Muziek-Werkplaats-workshop leren leerlingen goed te luisteren. Bij Popcompositie wordt er gefocust op gelaagdheid in de muziek. Door laag voor laag te componeren leren de leerlingen afzonderlijk naar deze lagen te luisteren. Dit kunnen ze later ook terughoren in muziek waar ze zelf veel naar luisteren. Dat muziek bij films erg belangrijk is, is voor veel leerlingen niet vanzelfsprekend. Tijdens de workshop Filmmuziek gaan ze zelf aan de slag met orkestinstrumenten. Hiermee moeten ze de sfeer van een filmfragment versterken. Hierdoor worden ze zich bewust van de functie van muziek bij films. Doen Er zijn een paar klassikale momenten tijdens de workshops. Aan de hand van PowerPoint-presentaties met beeld en geluid wordt de lesstof behandeld. Na het eerste klassikale gedeelte gaan de leerlingen direct zelf aan de slag met het muziekprogramma. De tutorial helpt ze op weg aan de hand van een voorbeeldmuziekje dat ze moeten namaken. Binnen 20 minuten hebben ze de basis van het programma onder de knie. Daarna maken ze hun eigen compositie en worden ze per groepje gecoached. Iedere jaarlaag een andere workshop Scholen grijpen de verschillende workshops vaak aan om een leerlijn te krijgen. Zo volgen bijvoorbeeld leerlingen in de tweede klas de workshop Popcompositie, in de derde klas de workshop Jingle en in de vierde klas de workshop Filmmuziek. Op deze manier maken de leerlingen ieder jaar weer vanuit een nieuwe invalshoek muziek. Het project staat dan meestal in een vaste periode op een school en maakt op deze manier onderdeel uit van jaarrooster. Muziek-Werkplaats wordt vaak tijdens een projectweek ingezet. Dan wordt er bijvoorbeeld gedurende de week s ochtends en s middags een workshop gegeven. Soms is het roostertechnisch niet mogelijk om het rooster aan te passen, dan is het ook mogelijk om Muziek-Werkplaats in het bestaande rooster in te passen, bijvoorbeeld tijdens de lessen muziek of CKV. Website Jongeren van nu zijn helemaal gewend op internet te werken. Ze wisselen muziek uit met vrienden, geven op forums hun mening of voegen een YouTube-filmpje in op hun Hyvespagina. Daarom komen alle resultaten na het project op het internet te staan. Hier kunnen de leerlingen na het project luisteren naar hun eigen resultaten, maar ook naar die van hun klasgenoten. Docenten kunnen de website gebruiken om de muziekjes klassikaal te beluisteren en nog eens na te bespreken. Voor de leerlingen is er ook een Hyves pagina opgezet: Dit is een plek waar leerlingen zich na het project kunnen aanmelden en andere enthousiaste leerlingen kunnen vinden. Hebben de leerlingen nog vragen na het project, dan kunnen ze die hier stellen. Techniek In de werkstations zit een computer met randapparatuur. Alles zit ingebouwd in een afsluitbare behuizing. Er kan zo tijdens het project geen kabeltje losgaan of instellingen veranderd worden. Aan de zijkant komen drie koptelefoons, een toetsenbord en een muis uit de behuizing en daar kan een microfoon aangesloten worden. Er zijn maar twee programma s beschikbaar en het bureaublad is heel overzichtelijk. Het muziekprogramma is zo aangepast dat de leerlingen vrijwel direct aan de slag kunnen en geen overbodige mogelijkheden zien. Coaches Sander Pahlplatz en Jeroen Bouman, oprichters van Muziek- Werkplaats, begonnen in januari 2006 met een pilot. Het eerste seizoen draaiden ze alles met zijn tweeën. Nu werken ze met een team van vier coaches en dat worden er volgend jaar waarschijnlijk meer. Deze coaches zijn gepassioneerde muziektechnologen die een didactische training hebben gehad. Doordat de coaches inhoudelijk sterk zijn, kunnen zij alle groepjes op het juiste niveau aansturen. Mochten er technische vragen zijn, dan hebben de coaches ook voldoende kennis in huis om hier op in te gaan. Ruimte voor verbetering Er zijn altijd dingen die beter kunnen en daar wordt graag naar geluisterd. Zo was er een school waar de leerlingen al een flinke basiskennis hadden over de lagen in popmuziek waardoor sommige delen van de basisuitleg overbodig waren. Sinds deze ervaring wordt beter geïnformeerd naar het niveau van de leerlingen. In overleg met de school kunnen de workshops op school voorbereid worden. Een voorbeeld hiervan is het schrijven van een tekst bij Nederlands of Engels voor de workshop Popcompositie. Ook is het mogelijk dat tijdens het vak muziek al enkele onderwerpen behandeld worden die terug komen tijdens de workshops. Hierdoor kunnen de leerlingen een vliegende start krijgen en blijft er misschien zelfs tijd over om een tweede stem op te nemen. Informatie Ga voor meer informatie over Muziek-Werkplaats naar Bellen naar (030) kan natuurlijk ook. 8 9

6 Workshop in Yokohama N ZA/NL brengt culturen samen Jacques van de Veerdonk Koud is het in ieder geval niet in Kindergarten Niimi in Yokohama, Tokyo. Vijfentwintig kinderen, vijfentwintig ouders, vijf docenten, vijfendertig graden Celsius en geen airco. Kortom, de perfecte setting voor een Watch That Sound-workshop. En ditmaal een zeer bijzondere editie. Na een testcase op de Japanse school in Rotterdam is het nu tijd voor de volgende sprong in het diepe: het debuut in Japan. Rond drie uur s middags verzamelt zich een club kinderen van 4 tot 7 jaar oud om de twee minuten durende animatie Edje Raketje van een soundtrack te voorzien. Een grote uitdaging, omdat we met de jongste groep ooit gaan werken, een groep die ook nog eens enkel Japans spreekt. Drie Japanse studenten begeleiden deze kinderen tijdens de workshop, terwijl de Nederlandse afvaardiging het overzicht heeft en de boel technisch draaiende moet houden. Na een korte introductie krijgen ze hun filmpje voor het eerst te zien. De kinderen blijken even spontaan als enthousiast. De verhaallijn wordt direct opgepikt en we kunnen snel aan de slag. Nadat de kinderen uitgebreid met de beschikbare instrumenten kennis hebben gemaakt, worden er groepjes gevormd om de verschillende scènes onder handen te nemen. Kosten noch moeite worden gespaard: grote Japanse drums worden ingezet om een opstijgende raket na te bootsen, megafoons en fluiten voor een voorbijgaand vliegtuig en vijfentwintig gouden keeltjes om een olijk stel buitenaardse wezens een stem te geven. Na drie uur keihard werken staat er dan ook een geweldig resultaat. Kinderen en ouders zijn apetrots: missie volbracht. Het filmpje is tot leven gekomen. Edje Raketje heeft een eigen identiteit gekregen. Tien dagen vol netwerken, voorbereidingen en een zeer geslaagde workshop liggen achter ons en de deur naar grotere projecten op de Japanse filmfestivals lijkt geopend. Tokyo, tot volgend jaar! (Jasper Zuidervaart) Watch That Sound in het Japans? Toen ik zo n vijf jaar geleden samen met een aantal muzikanten, filmers en kunstenaars tijdens het International Film Festival Rotterdam het project Watch That Sound startte, had ik altijd al de gedachte dat deze wijze van werken met geluid, muziek en nieuwe media er een is die in Japan ook zou kunnen werken. Zo n tien jaar eerder was ik met een groep muziekleerlingen uitgenodigd om in Osaka te komen musiceren. In die periode was er ook een ontmoeting met Japanse leerlingen gepland. Het bleek echter heel moeilijk om de leerlingen te laten communiceren totdat er op een gegeven moment gemusiceerd en gedanst werd. Het plezier tussen beide groepen was ongekend. Maar hoe moet je een nieuw muziek/media-project samen met Japanse collega s ontwikkelen, terwijl er een behoorlijke taalbarrière is? Over het algemeen kunnen Japanners zeer goed Engels lezen en schrijven, maar het spreken is een ander verhaal. Een deel van oplossing was dat er een uitnodiging binnen kwam om het project te demonstreren en workshops te houden. Deze kwam van Keiko Niimi, een componiste die bij Codarts gestudeerd heeft en inmiddels in Tokyo een beginnend producente is voor contemporaine muziek. Zij was uit haar studietijd bekend met het project. Weldra ontmoette ik via de Lantaren/Venster Alex Oost, de directeur van het Camera Japan Festival Rotterdam dat al een aantal jaren in Rotterdam interessante Japanse films selecteert voor het Rotterdamse publiek. Alex bleek vloeiend Japans te spreken, had een groot netwerk in de filmwereld aldaar en was deze zomer bovendien in Tokyo. De leiding van het Rotterdamse Codarts steunde het initiatief direct en zo kon het en beginnen. Dankzij de Japanse journaliste Kyoko werden de communicatielijnen nog korter. Try-out Het bleek al snel dat er belangstelling was voor ons werk. Zo konden we kennismaken met docenten en studenten van de Tokyo College of Music. Met twee jonge filmmakers, Annabel van Zweden en Maarten Witte, werd een korte animatie ontwikkeld die veel gelegenheid geeft om een soundtrack te maken. Een klein onzeker raketje met echte ogen en armen, die zijn eerste ruimtevaart richting maan maakt en nog heel veel moet leren. Met dank aan de leiding en docenten van de Japanese School of Rotterdam konden wij een realistische try-out maken. Naoko en Tomo, twee Japanse muziekstudenten van Codarts en het KC, gaven de workshop die voor de kinderen en ons zeer leerzaam was. Japanse kinderen hebben helemaal geen moeite met op de grond te zitten, hebben een grote concentratie en zijn verder even enthousiast en ongeremd als elk ander kind. Het bleek dat Naoko en Tomo een schat aan opmerkingen hadden die zij in het Japans uitwerkten. Deze konden wij weer goed gebruiken voor de studenten in Tokyo. Alles geregeld? Een domper was dat het bestuur van het LMC - mijn andere parttime baan - slechts twee dagen voor het vertrek liet weten om mij geen toestemming te geven voor onbetaald verlof in de laatste schoolweek. Het arbeidsrecht in het onderwijs van democratisch en individualistisch Nederland heeft nogal feodale trekjes, waarbij de werknemer bijna dezelfde rechten van een Japanse horige uit de tijd van de Shoguns heeft. De tickets konden veranderd worden, maar de opleiding voor de muziekstudenten en de ontmoeting met de muziekeducatieve staf van de Tokyo College of Music kwamen in gevaar. Gelukkig zorgde Keiko weer voor een oplossing. Aldus vertrokken we een paar dagen later, op mijn eerste vakantiedag. Jasper, een getalenteerd student muziekproductie van Codarts, had alles technisch voorbereid, zodat we in Tokyo geen tijd zouden verliezen. Japan heeft namelijk 100 volt aansluiting, met in de ene provincie 50 Hz en in de andere weer 60. Vandaar dat alle Japanse elektronische apparatuur met een trafo wordt geleverd. Zelf had ik een grote tas met kleine instrumenten en Foley-attributen geselecteerd. Keiko zou voor de overige apparatuur en instrumenten zorgen. Music in the air Dat Japanners van muziek houden is algemeen bekend, zelfs de openbare ruimten zijn rijkelijk voorzien van muziek. Zo heeft bijvoorbeeld elk metrostation zijn eigen melodie, sound icons en soundscapes. Her en der zijn elektronisch vogels te horen bij de trappen. Ons hotel bleek te liggen in Shibuya, de plek waar jongeren samenkomen. Op het beroemde plein (met de diagonale zebrapaden) staan enorme elektronische billboards waar naast reclame ook Beyoncé, Justin Timberlake, Sean Paul, Ciara, Flo Rida meer dan levensgroot aan het musiceren zijn. Times Square New York is maar een statische neonbak vergeleken met deze R&B-promotie. Dat er veel jongeren zijn in een stad van 33 miljoen inwoners, weet je van te voren, maar het lijkt wel of zij allen tijdens het weekend 24 uur op straat lopen. Geen enkele agressie, geen vervelende gebeurtenissen, het lijkt wel een popfestival uit de jaren zeventig. Japan heeft zich na eeuwen zelfgekozen isolatie in relatief korte tijd veranderd. Dit gebeurde met twee grote stappen. De eerste keer in 1853, toen de Amerikaanse Commodore Matthew Perry als eerste buitenlandse binnendringer in de Baai van Tokyo niet gevangen genomen en onthoofd werd, maar toestemming kreeg om de haven van Tokyo binnen te varen. De tweede maal in Na de Tweede wereldoorlog werd de Amerikaanse onderwijsstructuur geïntroduceerd: - elementory (grade 1 t/m 6), - junior high school (grade 7 t/m 9), - highschool. In de monoculturele samenleving van Japan werd dit gemakkelijk geadopteerd. Muziekonderwijs Voor het muziekonderwijs stelde het ministerie van onderwijs het curriculum en de hoeveelheid lesuren vast. Elke unit houdt twee maal 45 minuten in: - grade 1-68 schoolunits per jaar; - grade 2 t/m 6-70 schoolunits per jaar; - grade 7-45 schoolunits per jaar; - grade 8 en 9 35 schoolunits per jaar. In de highschool verdwijnt het algemene vak muziek. Het kan gekozen worden als een van de verplichte keuzevakken Club (4 keer 45 minuten). Aan de universiteit kunnen alle studenten een instrumentaal bijvak kiezen. Alhoewel er in 2002 een vermindering van het aantal uren heeft plaatsgevonden, van twee tot tien units per jaar, is dit toch een verbluffend aantal. Door de economische inzinking zijn ook in Japan discussies ontstaan om dit aantal nog verder terug te brengen, maar het valt nog steeds in het niets in vergelijking met het Nederlandse onderwijs (zie Kunstzone ). Het curriculum ligt vast en iedere docent, elke school is verplicht zich te houden aan de school-units. Zo hoorde ik op de Japanese School of Rotterdam een klas op Japans slagwerk spelen onder leiding van de wiskundeleraar ( Sorry, ik ben niet muzikaal ). Ik liep door de schoolgang en hoorde een uitvoering met een rust en een niveau. Even 10 11

CKV Festival 2012. CKV festival 2012

CKV Festival 2012. CKV festival 2012 C CKV Festival 2012 Het CKV Festival vindt in 2012 plaats op 23 en 30 oktober. Twee dagen gaan de Bredase leerlingen van het voortgezet onderwijs naar de culturele instellingen van Breda. De basis van

Nadere informatie

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.

MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1. MCO Educatie Voortgezet Onderwijs. Muziek. moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www. MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 1 MCO Educatie Voortgezet Onderwijs Muziek moet je maken! Muziekcentrum van de Omroep www.mco/educatie MCO_VO_krant_23_10 25-10-10 09:15 Pagina 2 Muziek moet je

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op]

Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op] Nieuw in Tilburg! [Geef tekst op] +31613021720 Info@muziekschoolmontauban.nl www.muziekschoolmontauban.nl Over Muziekschool Montauban Muziekschool Montauban staat voor de bereikbaarheid van muziekles voor

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl

Seizoen 2012-2013. Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Seizoen 2012-2013 Alles is muziek! www.zeistermuziekschool.nl Liefde voor muziek De Zeister Muziekschool is hèt trefpunt voor muziek in Zeist. Iedereen die iets met muziek wil doen - van spelen tot luisteren,

Nadere informatie

Het gymnasium: iets voor jou?

Het gymnasium: iets voor jou? Het gymnasium: iets voor jou? Stel jezelf eens de vraag... Ben ik nieuwsgierig? Heb ik een brede belangstelling? Hou ik van onderzoeken? Ben ik gek op cultuur? Houd ik van nieuwe dingen leren? Ben ik kritisch?

Nadere informatie

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Luisteren Oefening 2 hobby Willem Linda hockeyen squashen tennissen voetballen bioscoop theater ballet kroegbezoek concertbezoek popmuziek jazz klassieke muziek Spreken Oefening

Nadere informatie

De beste basis voor je toekomst

De beste basis voor je toekomst Visser t Hooft Lyceum Leiderdorp KANSRIJK EN UITDAGEND De beste basis voor je toekomst i 11gymnasium 11atheneum 11havo vhl.nl 11mavo (vmbo-t) Muzenlaan 155 q Op de open avond vond ik de school meteen leuk

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF augustus 2014

NIEUWSBRIEF augustus 2014 NIEUWSBRIEF augustus 2014 Beste ouders/ verzorgers en kinderen, De zon laat zich helaas niet meer zoveel zien, de dagen totdat de scholen beginnen zijn alweer op twee handen te tellen..kortom, het einde

Nadere informatie

Resultaten leden-enquête

Resultaten leden-enquête Resultaten leden-enquête Tussen 8 september en november 0 hebben personen de enquête ingevuld. De respondenten kregen vragen in verschillende vragen voorgeschoteld die hieronder uitgesplitst zijn in verschillende

Nadere informatie

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0

LESBRIEF HARTENJAGERS 3.0 INHOUDSOPGAVE Voorwoord Inhoudsopgave Docentenhandleiding Leerlingenbladen: Jonge Harten Theaterfestival FILMmmmmmmmm Wie werkt er mee aan een voorstelling? Opdracht Papagaaienjas Kijkwijzer LESBRIEF HARTENJAGERS

Nadere informatie

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool)

Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Een muziekles over Haydns Schöpfung (voorbeeldles basisschool) Paul Knöps Dit materiaal is onderdeel van het compendium christelijk leraarschap dat samengesteld is door het lectoraat Christelijk leraarschap

Nadere informatie

Werkboek. Wij werken samen. Nederlands Mentorles Duits Geschiedenis Kunst Muziek Percussie. oktober - december 2015 Meridiaan College JAAR VAK

Werkboek. Wij werken samen. Nederlands Mentorles Duits Geschiedenis Kunst Muziek Percussie. oktober - december 2015 Meridiaan College JAAR VAK oktober - december 2015 Meridiaan College NAAM JAAR VAK PROJECT TITEL KLAS Nederlands Mentorles Duits Geschiedenis Kunst Muziek Percussie Werkboek Wij werken samen Wat gaan we doen? Het Meridiaan College

Nadere informatie

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012

Nieuwsbrief editie 4. April/Mei 2012 Nieuwsbrief editie 4 April/Mei 2012 Inleiding Deze nieuwsbrief heeft als thema: Beweging. Een actueel thema, waarmee ik de afgelopen periode weer regelmatig ben geconfronteerd. Mijn column met als titel:

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek

Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek Conferentie Harmonie in Gedrag De maatschappelijke en pedagogische betekenis van muziek Vrijdag 6 oktober 2006 Haagse Hogeschool Conferentie Harmonie in Gedrag. De maatschappelijke en pedagogische betekenis

Nadere informatie

Lignum nieuwsbrief 2012-2 1

Lignum nieuwsbrief 2012-2 1 Lignum nieuwsbrief 2012-2 1 Aan: Vrienden van Lignum U ontvangt onze nieuwsbrief omdat u belangstelling heeft getoond in Lignum. Als u deze gratis digitale nieuwsbrief wilt blijven ontvangen, kijk dan

Nadere informatie

Elke dag inspirerend. vwo / havo. elke dag een uitdaging

Elke dag inspirerend. vwo / havo. elke dag een uitdaging Elke dag inspirerend vwo / havo elke dag een uitdaging Samen met uw zoon of dochter staat u voor een belangrijke keuze. Op basis van het advies van de basisschool ligt de uitdaging op vwo of havo-niveau.

Nadere informatie

- Je spreekt leerlingen aan op ongewenst gedrag. Je geeft af en toe positieve feedback.

- Je spreekt leerlingen aan op ongewenst gedrag. Je geeft af en toe positieve feedback. Evaluatieformulier Lerarenopleiding (talen, exact, sociale vakken) Versie schoolcontactpersoon Student: Aldert Kasimier Schoolcontactpersoon: C. Vidon Opleiding: Geschiedenis Stageschool: Zernike Datum:

Nadere informatie

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015

Rhedelijk Cultureel. Leerplan. September 2015 Rhedelijk Cultureel Leerplan September 2015 1 Inhoudsopgave 1. Ter inleiding 3 2. Missie en visie 4 2.1 Missie 2.2 Visie 2.3 Doelstellingen 2.4 Werkwijze 3. Uitgangspunten en kwaliteitsbeleid 5 3.1 Uitgangspunten

Nadere informatie

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering...

1. Visie op cultuureducatie... 1. 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4. 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... Inhoud 1. Visie op cultuureducatie... 1 2. Cultuureducatie binnen de programmering... 4 3. Culturele activiteiten buiten de programmering... 5 4. De volgende culturele instellingen leveren een bijdrage

Nadere informatie

Programma Kinderen Maken Muziek

Programma Kinderen Maken Muziek Programma Kinderen Maken Muziek Periode 2015-2017 Inleiding Kinderen Maken Muziek wil een bijdrage leveren aan het versterken van de sociale cohesie door kinderen samen een instrument te leren bespelen.

Nadere informatie

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1

>>> Dag tegen het Pesten 19-04-12 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 >>> Codename Future - Tel. 070-3024770 - Fax. 070-3644934 www.codenamefuture.nl 1 Inhoudsopgave Colofon 3 Dag tegen het pesten 4 Highlights 4 Pesten gebeurt in mijn klas het meest met 5 Welke uitspraak

Nadere informatie

REINAERDE Reinaerde Kijker

REINAERDE Reinaerde Kijker REINAERDE Reinaerde Kijker 2 REINAERDE IN DE KIJKER Vragen voor het WMO loket 4 BEN IK IN BEELD!? De WMO voor ambulante begeleiding 5 RICHARD REIST ROND Anton Maas neemt afscheid van Reinaerde 7 ONDER

Nadere informatie

Decembermail. Pepernoten bakken

Decembermail. Pepernoten bakken Decembermail Pepernoten bakken Wat rook het heerlijk in de school! Kinderen van groep 1 en 2 hebben de eerste week van december pepernoten gebakken. In kleine groepjes onder leiding van een ouder hebben

Nadere informatie

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU????

HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? HELP, IK WORD GEPEST, WAT NU???? In het kort Als je gepest wordt ga dan naar je mentor. Als je het moeilijk vindt je mentor in vertrouwen te nemen, ga dan naar je favoriete docent, juniormentor of de vertrouwenspersoon

Nadere informatie

Concours: talenten voortgezet onderwijs

Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: talenten voortgezet onderwijs Concours: uitnodiging Beste docenten, schoolleiders, Namens Kunstencentrum Kadmium willen wij via u uw leerlingen uitnodigen om mee te doen aan het project Concours,

Nadere informatie

Nieuw seizoen, nieuwe cursussen!

Nieuw seizoen, nieuwe cursussen! RiQQ CURSUSSEN 2013-2014 Nieuw seizoen, nieuwe cursussen! Genoeg uitgerust in de vakantie en weer zin om lekker bezig te zijn met zingen toneelspelen of tekenen? Schrijf je nu in voor een cursus van Cultuurbedrijf

Nadere informatie

EEN OPEN DAG BEZOEKEN

EEN OPEN DAG BEZOEKEN Activiteit voor in de les: EEN BEZOEKEN Middels dit document wil De Haagse Hogeschool de aankomende studenten tools geven om zich goed voor te bereiden op hun studiekeuze via het bezoeken van een Open

Nadere informatie

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO

VMBO praktische leerweg VMBO theoretische leerweg HAVO VWO Page of 7 Enquête voortgezet onderwijs Deze vragenlijst bestaat uit vijf delen, A t/m E. Er zijn in totaal 9 vragen. A. Over jezelf Dit onderdeel bestaat uit zeven vragen. Hoe oud ben je? In welke klas

Nadere informatie

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe!

Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! HAVO/ VWO Locatie Fedde Schurer Je doet ertoe! VAN ONDER - NAAR BOVENBOUW Wie binnen Openbare Scholengroep Sevenwolden overgaat van het tweede leerjaar basisvorming naar het derde leerjaar havo of vwo,

Nadere informatie

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID

september 2013 Huygens College Kernuur Leesles Muziek Engels Dans PROJECT TITEL Werkboek First ID september 2013 Huygens College Kernuur NAAM JAAR KLAS VAK PROJECT TITEL Leesles Muziek Engels Dans Werkboek First ID Inhoud Werkboek First ID 4 Het gebruik van de Powerpoint 7 Instructie voor het gebruik

Nadere informatie

kiezen voor het Gerrit van der Veen College havo/atheneum

kiezen voor het Gerrit van der Veen College havo/atheneum kiezen voor het Gerrit van der Veen College havo/atheneum 2015 Beste jongens en meisjes, Jullie staan voor een belangrijke, maar ook leuke keuze: naar welke school wil je gaan als je straks van de basisschool

Nadere informatie

Introducties telefonisch interview

Introducties telefonisch interview Introducties telefonisch interview Onderstaande fragmenten zijn uitsuitend bedoeld voor gebruik bij het boek Onderzoek doen met vragenlijsten. Het is niet toegestaan deze fragmenten te publiceren of anderszins

Nadere informatie

Veilig en vertrouwd Hoge cito-scores Elke dag met plezier naar school

Veilig en vertrouwd Hoge cito-scores Elke dag met plezier naar school Werelds leren in landelijk Amsterdam Veilig en vertrouwd Hoge cito-scores Elke dag met plezier naar school Welkom op De Weidevogel! De Weidevogel is niet zomaar een openbare basisschool. Onze school ligt

Nadere informatie

Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl

Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl Christelijke basisschool De Melkfabriek 5, 1221 CE Hilversum 035-6859913 www.avonturijnhilversum.nl E-mail: avonturijn@proceon.nl Beste ouders, 30 oktober 2015. Een eerste week na de herfstvakantie, waarbij

Nadere informatie

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena.

Informatie. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma. voor GROEP 5 van het basisonderwijs Gemeente. Woudrichem BROCHURE. www.cultuurpuntaltena. Maak kennis, maak muziek! Onderwijsprogramma www.cultuurpuntaltena.nl Informatie voor van het basisonderwijs Gemeente Woudrichem 019500_BIBLIOTHEEK_ALTENA_brochure_CPA_MuziekWijzer_Altena_A5.indd 16-17

Nadere informatie

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar

Bijeenkomst over geloofsopvoeding Communiceren met je puber Deze bijeenkomst sluit aan bij Moments, magazine voor ouders van jongeren van 12-18 jaar DOELSTELLINGEN Ouders zijn zich ervan bewust dat je altijd en overal communiceert Ouders wisselen ervaringen met elkaar uit over hoe de communicatie met hun pubers verloopt Ouders verwerven meer inzicht

Nadere informatie

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor

Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor Jan des Bouvrie Academie, interior design & styling - hbo bachelor De opleiding interior design & Styling - hbo bachelor Mensen zien hun omgeving steeds meer als een verlengstuk van hun persoonlijkheid.

Nadere informatie

Algemeen Cito-vo toetsen klas 2 Sportmiddag klas 1

Algemeen Cito-vo toetsen klas 2 Sportmiddag klas 1 Algemeen In deze nieuwsbrief hebben we weer informatie voor u op een rij gezet en kunnen we u laten meegenieten van allerlei leuke activiteiten die onlangs bij ons op school hebben plaatsgevonden. Cito-vo

Nadere informatie

1 De drie hoofdlijnen: muziekdocenten, leerkrachten en leerlingen.

1 De drie hoofdlijnen: muziekdocenten, leerkrachten en leerlingen. IKEI, MIK en het Leerorkest hebben bij elkaar opgeteld jaren ervaring met het geven van instrumentaal muziekonderwijs op de basisschool. Vanuit de overtuiging dat deze vorm van muziek educatie alleen verder

Nadere informatie

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk

Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Reclame maken, doe je zo! Groep 6 Les 3 Camera, Set, Action! Les 1 Camera, Set, Action! Theater/Bioscoop De Nieuwe Kolk Groep 6 90 minuten Samenvatting van de les De leerlingen

Nadere informatie

Kies voor meer! kies voor meer

Kies voor meer! kies voor meer kies voor meer Kies voor meer! Je staat op het punt om een heel belangrijke beslissing te nemen: je kiest de school waar je de komende jaren naartoe gaat. Spannend! Want je wilt natuurlijk naar een plek

Nadere informatie

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006

PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 PODIUMPRESENTATIE DE MUZIEKSCHOOL TWENTE MAART 2006 INHOUD 1. Wat is podiumpresentatie 2. De voorbereiding 3. Het podium op 4. Tijdens het spelen 5. Als het stuk uit is 6. Je optreden zit erop 7. Het interview

Nadere informatie

Informatie over de brugklas voor ouders

Informatie over de brugklas voor ouders Open Huis vrijdag 29 januari 2016 16.00-21.00 uur scholengemeenschap voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) Informatie over de brugklas voor ouders Open lessen 11, 12, 14 en 15 januari 2015 Deelname

Nadere informatie

Je gedachten gestructureerd op papier

Je gedachten gestructureerd op papier Online training: Je gedachten gestructureerd op papier Start: 14 september 2015 Een online programma, mét coaching, voor ondernemers en werknemers Voor als je logisch opgebouwde teksten wil leren schrijven,

Nadere informatie

HORN. Scholengemeenschap Sint Ursula Locatie Horn. VMBO-theoretisch HAVO Atheneum Gymnasium

HORN. Scholengemeenschap Sint Ursula Locatie Horn. VMBO-theoretisch HAVO Atheneum Gymnasium HORN Scholengemeenschap Sint Ursula Locatie Horn VMBO-theoretisch HAVO Atheneum Gymnasium Postadres: Postbus 4728 6085 ZG HORN Schooladres: Bergerweg 21 6085 AS HORN Telefoon: 0475-582121 Telefax: 0475-582591

Nadere informatie

U I T N O D I G I N G

U I T N O D I G I N G U I T N O D I G I N G Janusz Korczak Prijs 2012 voor Stichting Leerorkest te Amsterdam Presentatie Maartje van Weegen Janusz Korczak Prijs 2012 De Janusz Korczak Stichting en Stichting Leerorkest nodigen

Nadere informatie

Cultuurbeleidsplan 2015-2019

Cultuurbeleidsplan 2015-2019 CBS Maranatha Hoogklei 7, 9671 GC Winschoten Cultuurbeleidsplan 2015-2019 1. Inleiding Dit is het cultuureducatieplan van de CBS Maranatha in Winschoten. Een plan dat is opgesteld om een bijdrage te leveren

Nadere informatie

Concept WHAT S UP, LATER?!

Concept WHAT S UP, LATER?! Omgevingsverkenning Toen ik aan mijn vrienden vroeg hoe ze denken over later en pensioen was de eerste reactie van allemaal: nee ik denk alleen over nu na eigenlijk. Vervolgens zei ik dat ze later als

Nadere informatie

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis.

Het Ludger College. Jouw talent is er thuis. Het Ludger College Jouw talent is er thuis. Algemene informatie over het Ludger College Het Ludger College is een school voor mavo, havo en vwo (atheneum en gymnasium) in Doetinchem. Er is ook een programma

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen

Beginnerslessen. Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Beginnerslessen Lesbrief 42. Het inburgeringsexamen Wat leert u in deze les? Gesprekken over het inburgeringsexamen begrijpen. Welke examens bij het inburgeringsexamen horen. Waar u kunt oefenen met de

Nadere informatie

EEN WERELD SCHOOL. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. Gemini (H)TL

EEN WERELD SCHOOL. vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen. Gemini (H)TL EEN WERELD SCHOOL vmbo theoretische leerweg HTL-route voor leerlingen die naar de havo willen Gemini (H)TL Gemini (H)TL is iets voor jou! Je hebt advies vmbo theoretische leerweg Vmbo theoretische leerweg

Nadere informatie

Nieuwsbrief september 2015

Nieuwsbrief september 2015 Nieuwsbrief september 2015 Voor u ligt de eerste nieuwsbrief van het schooljaar 2015 2016. Met deze nieuwsbrief laten we u weer weten wat er allemaal in en rondom de school gebeurt. Opbrengsten Dit schooljaar

Nadere informatie

jouw bestemming onze passie

jouw bestemming onze passie jouw bestemming onze passie rotterdam evangelische school mavo havo atheneum gymnasium Persoonlijk, vertrouwd Bijbelgetrouw Hoge kwaliteit Goede examenresultaten Passie PRISMA: Passie Plus: Passie voor

Nadere informatie

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit.

Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Hoe ervaar je de les (sen) die krijgt van Dhr Talman? De lessen van meneer talman zijn leerzaam, duidelijk. Hij legt het allemaal rustig uit. Goed, duidelijke manier van les geven Goed en zinvol. Goed

Nadere informatie

Meet2learn - regulier ontmoet speciaal onderwijs

Meet2learn - regulier ontmoet speciaal onderwijs VOORWOORD Sinds de start van schooljaar 2012-2013 hebben we met veel plezier gewerkt aan een bijzondere samenwerking tussen de Mytylschool Roosendaal en De Kroevendonk. Een samenwerking tussen regulier

Nadere informatie

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw:

Het Symfonie orkest. Lessuggestie bovenbouw: Lesdoelen: Lesopbouw: Lessuggestie bovenbouw: Het Symfonie orkest Lesdoelen: Kinderen maken kennis met klassieke muziek. Ze weten welke instrumenten er in een symfonieorkest te vinden zijn. De kinderen kunnen de verschillende

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

< A r tfac tor y > Enter. de wereld van de. - Spor t s- digitale kunst en media. Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo

< A r tfac tor y > Enter. de wereld van de. - Spor t s- digitale kunst en media. Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo < A r tfac tor y > N a a s t e e n s t e r k b a s i s p a k ke t, t i j d vo o r t a l e n t! Enter de wereld van de digitale kunst en media Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo Fa s t L

Nadere informatie

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31

OOGGETUIGE. Johannes 20:30-31 1 januari OOGGETUIGE Johannes 20:30-31 Een nieuw jaar ligt voor ons. Wat er gaat komen, weten we niet. Al heb je waarschijnlijk mooie plannen gemaakt. Misschien heb je goede voornemens. Om elke dag uit

Nadere informatie

De olifant die woord hield

De olifant die woord hield De olifant die woord hield Een voorstelling van verhalenverteller Peter Faber www.peterfaber.eu Inleiding Aan het eind van haar leven las Annie MG Schmidt al haar sprookjes nog eens door. Genadeloos streepte

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX.

LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. LEERKRACHTGEDEELTE ACTIVITEIT HOE-FILE: HOE MAAK IK HET UIT? VAN LIEF NAAR EX. Omschrijving van de activiteit De leerlingen lezen tips over correct handelen als je het uitmaakt met je lief. Ze bespreken

Nadere informatie

MUZIEKRAAKT PROJECTOVERZICHT

MUZIEKRAAKT PROJECTOVERZICHT INLEIDING Muzikale activiteiten kunnen altijd en overal. Al met weinig middelen en achtergrondkennis, zijn er veel mogelijkheden! De projecten van MuziekRaakt, beogen naast de plezierige ervaring voor

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

Nieuwsbrief MTC december 2014

Nieuwsbrief MTC december 2014 Nieuwsbrief MTC december 2014 Afscheid van een tennisvriend Op 8 december 2014 is helaas veel te vroeg, ons sympathieke en altijd vrolijke tennislid Fred Koster overleden. Wij bewaren mooie herinneringen

Nadere informatie

belangrijke data... 5 december 2014, nr. 8

belangrijke data... 5 december 2014, nr. 8 belangrijke data..... 5 december 2014, nr. 8 Don 18 dec Kerstdiner, 18.00 19.00 uur: alle kinderen vanaf 12.00 uur vrij Vrij 19 dec Start kerstvakantie, alle kinderen vanaf 12.00 uur vrij. De Kerstvakantie

Nadere informatie

Juridische medewerker

Juridische medewerker 28-11-2013 Sectorwerkstuk Juridische medewerker Temel, Elif HET ASSINK LYCEUM Inhoudsopgave Inhoud Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 2 Hoeveel procent van de opleiding bestaat uit stage?... 6 o Begeleiding...

Nadere informatie

KUNSTLES. 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids

KUNSTLES. 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids KUNSTLES 2014 Suzan Overmeer Jazz4kids ELLA, EEN SWINGEND SPROOKJE Binnenkort gaat jullie klas naar Ella, een swingend sprookje, van Jazz4kids. Het verhaal van Ella lijkt op het sprookje van het lelijke

Nadere informatie

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles

Verslag leerorkest studieochtend. Zingen tijdens de instrumentale groepsles Verslag leerorkest studieochtend Zingen tijdens de instrumentale groepsles 6 maart 2012 Muziekcentrum Zuidoost 7 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Noord 9 maart 2012 Muziekschool Amsterdam Docent: Otto

Nadere informatie

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities.

Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. N e e r, 2 6 m e i 2 0 1 0 Visie & Beleid Beste lezer, Wij vinden het erg fijn dat u geïnteresseerd bent in onze visie en ambities. Indien u opmerkingen, suggesties of vragen heeft, laat ons dit weten.

Nadere informatie

KunstAanBod KunstAanBod wil actieve kunst- en cultuureducatie stimuleren voor alle inwoners in Houten. De nadruk ligt op het woord actief: het

KunstAanBod KunstAanBod wil actieve kunst- en cultuureducatie stimuleren voor alle inwoners in Houten. De nadruk ligt op het woord actief: het De activiteitenfolder voor Zuid-Oost is er weer! Het nieuwe jaar is weer begonnen en we bieden ook nu weer te gekke activiteiten na schooltijd aan voor kinderen uit de wijk Zuid-Oost. Het aanbod is voor

Nadere informatie

Jaarverslag activiteiten 2010

Jaarverslag activiteiten 2010 Jaarverslag activiteiten 2010 Na afloop van het slotconcert bij de GGzE op 6 juni; 50 leerlingen met docenten en vrijwilligers Projectbeschrijving en werkwijze Introductie Stichting Hengel is in 2007 opgericht.

Nadere informatie

Thema Op zoek naar werk

Thema Op zoek naar werk http://www.edusom.nl Thema Op zoek naar werk Lesbrief 8. Opbellen naar een bedrijf. Wat leert u in deze les? Een telefoongesprek naar een bedrijf begrijpen. Een gesprek over een advertentie begrijpen.

Nadere informatie

Brugklasbrochure voor leerlingen

Brugklasbrochure voor leerlingen Brugklasbrochure voor leerlingen 2015 2016 Beste leerling van groep 8, Beste leerling van groep 8, Binnenkort moet je beslissen naar welke middelbare school je wilt. De keuze die je gaat maken is belangrijk

Nadere informatie

Muziekcoaching, wie doet dat? Muziekcoaching, wat is dat?

Muziekcoaching, wie doet dat? Muziekcoaching, wat is dat? Ook in jullie Schoolwerkplan staat waarschijnlijk dat de leerkrachten muzieklessen verzorgen in hun eigen groep. Of misschien dat deze lessen gegeven worden door een van de collega s die wat meer onderlegd

Nadere informatie

3 Hoogbegaafdheid op school

3 Hoogbegaafdheid op school 3 Hoogbegaafdheid op school Ik laat op school zien wat ik kan ja soms nee Ik vind de lessen op school interessant meestal soms nooit Veel hoogbegaafde kinderen laten niet altijd zien wat ze kunnen. Dit

Nadere informatie

VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN

VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN VIEREN DOOR/VOOR JONGEREN VOORBEDE Soms moeten gebeurtenissen en dingen met naam worden genoemd. Soms moet je de dingen meer openlaten, opdat iedereen zijn eigen ervaringen erin kan herkennen. De voorbede

Nadere informatie

BROCHURE TIENER COLLEGE

BROCHURE TIENER COLLEGE BROCHURE TIENER COLLEGE School is niet een voorbereiding op het leven, maar is het leven zelf. John Dewey loopbaan wilt vervolgen. Door het werken met een speciaal voor jou samengesteld programma willen

Nadere informatie

D E V R I E N D E N K R A N T

D E V R I E N D E N K R A N T J a a r g a n g 2, n u m m e r 8 D E V R I E N D E N K R A N T S e p t e m b e r 2 0 0 9 IN DEZE NIEUWSBRIEF VAN ONZE VOORZITTER JUBILEUMRECEPTIE EEN PAAR FOTO S NIEUW VOORZITTER JEUGDCOMMISSIE REGELING

Nadere informatie

Projectinformatie MUZIEK MAKEN MET APPS. Leerjaar 3 Muziek Voortgezet Onderwijs

Projectinformatie MUZIEK MAKEN MET APPS. Leerjaar 3 Muziek Voortgezet Onderwijs Projectinformatie MUZIEK MAKEN MET APPS Leerjaar 3 Muziek Voortgezet Onderwijs BESTE DOCENT Graag informeren wij u over het project Muziek maken met apps waaraan uw school binnenkort mee doet. In dit document

Nadere informatie

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF--

OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- OPDRACHT 1 : SCRIPT EN INTERACTIEVE VERSIE VAK : SCHRIJVEN --LOIS VEHOF-- Confrontatie scene Written by Loïs Vehof Genre: Avontuur Locatie: De oude tempel Protagonist: Wachter Antagonist: Dief Conflict:

Nadere informatie

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal

LESBRIEF. Informatie VOOR DOCENTEN LEERDOELEN. Let op! Wanneer u het lesmateriaal LESBRIEF Informatie VOOR DOCENTEN De lesbrief is te gebruiken voor het VMBO en de onderbouw van HAVO/VWO. De lesbrief is bedoeld om leerlingen kennis te laten maken mét en in te gaan óp de verschillende

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE

M CCA EXPERTISENETWERK CULTUUREDUCATIE Keizersgrach T 020-6 info@mocca-amsterdam.nl Factsheet Basispakket, Overgangsregeling Kunstkijkuren en de Cultuurbus Amsterdam Juli 2014 Inhoud Het Basispakket Kunst- en Cultuureducatie 2 MoccaAcademie

Nadere informatie

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6

Voor de paboopleider. Werkvorm 6: voor de opleider (1) Anne Frank in groep 5 en 6 Werkvorm 6: voor de opleider (1) Hoe kun je lesgeven over Anne Frank in groep 5 en 6? De bezoekers van het Anne Frank Huis worden steeds jonger. In 2009 kwamen er 13.000 kinderen tussen de 5 en 10 jaar

Nadere informatie

I N F O D A C O S T A S C H O O L H O O G R A V E N. w w w. d a c o s t a - h o o g r a v e n. n l. 21 januari 2016 INFO 7

I N F O D A C O S T A S C H O O L H O O G R A V E N. w w w. d a c o s t a - h o o g r a v e n. n l. 21 januari 2016 INFO 7 I N F O D A C O S T A S C H O O L H O O G R A V E N w w w. d a c o s t a - h o o g r a v e n. n l 21 januari 2016 INFO 7 IN DEZE INFO De Vreedzame School Opening LIMES lijn Studiedagen Definitieve Adviezen

Nadere informatie

De viool en de gitaar en de dwarsfluit.

De viool en de gitaar en de dwarsfluit. De viool en de gitaar en de dwarsfluit. Er was is een vrouw die had een familie. De familie heette de viool. Ze had 2 baby violen en 2 zussen en 1 moeder en vader.,maar toen ze bij ons kwamen was pa niet

Nadere informatie

Groep 5/6 - Joris en de draak

Groep 5/6 - Joris en de draak Groep 5/6 - Joris en de draak Inleiding Introductie "Joris en de draak" Techniek: Tijdsduur: Beginopstelling: Benodigdheden: Bewegingsspel 5 minuten Kring Verhaal "Joris en de draak" (download) Een bekend

Nadere informatie

C5basis)201452015) Discipline:*muziek*/*dans* Thema:)GEZONDHEID))))))))))))) Gr)152:)Museum)voor)Religieuze)Kunst)

C5basis)201452015) Discipline:*muziek*/*dans* Thema:)GEZONDHEID))))))))))))) Gr)152:)Museum)voor)Religieuze)Kunst) Ondersteunend)educatief)materiaal))voor)de)groepen)758)behorende)bij):) C5basis)201452015) Discipline:*muziek*/*dans* Thema:)GEZONDHEID))))))))))))) Gr)152:)Museum)voor)Religieuze)Kunst) ) Gr)354:)Markant)Uden)i.s.m.)Jelle)Douma)

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een warm en nat Iquitos... de eerste tamtam van 2013. Wij zijn dit jaar met veel energie en positiviteit gestart. Ons kleine, maar zeer enthousiaste, team en een

Nadere informatie

The voice of Holland workshops

The voice of Holland workshops Presenteert The voice of Holland workshops Wie zijn wij? Babette Labeij is de bekendste zangcoach van Nederland. Zij is als zangcoach te zien bij televisieprogramma s als The voice of Holland en The Voice

Nadere informatie

lesmateriaal Taalkrant

lesmateriaal Taalkrant lesmateriaal Taalkrant Toelichting Navolgend vindt u een plan van aanpak en 12 werkbladen voor het maken van de Taalkrant in de klas, behorende bij het project Taalplezier van Stichting Wereldleren. De

Nadere informatie

een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen

een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen een waardevol diploma vmbo en mbo in één havo-top! Uiterlijke Verzorging en Mode Consumptief en Toerisme Zorg en Welzijn, Sport en Bewegen Handel en Administratie vmbo-mbo-havo PENTA werkt al een tijdje

Nadere informatie

Wishful Music. Education. Powered by. Meer in je mars met muziek

Wishful Music. Education. Powered by. Meer in je mars met muziek Wishful Music Education Meer in je mars met muziek Powered by Stichting Wishful Singing November 2014 SAM ENVATTING Wishful Singing wil een impuls geven aan beter klassikaal muziekonderwijs op basisscholen.

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 4: Nieuwsbrief 1 (januari 2015) In deze nieuwsbrief aandacht voor:

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 4: Nieuwsbrief 1 (januari 2015) In deze nieuwsbrief aandacht voor: Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 4: Nieuwsbrief 1 (januari 2015) In deze nieuwsbrief aandacht voor: Terugblik Kinderyoga Rots & Water De Sterrenplukmachine Theaterweek Thema avond (hoog)gevoeligheid

Nadere informatie