Inhoudsopgave. Even bijpraten... Ga ook eens kijken bij Cito. naar die '~u"e Subaru VIVIO bijvoorbeeld!

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Inhoudsopgave. Even bijpraten... Ga ook eens kijken bij Cito. naar die '~u"e Subaru VIVIO bijvoorbeeld!"

Transcriptie

1

2 21 jaargang, nummer 1, oplage: Vereniging Vrienden van Blijdorp Sonoystraat 6', 3039 ZT Rotterdam Vfiendennieuws is een uitgave van de Vereniging Vrie~nden van Blijdorp en verschijnt vier maal per jaar. De Vereniging Vrienden van Blijdorp stelt zich ten doel: "Het in zo breed mogelijke zin ondersteunen ~ van Diergaarde Blijdorp". De jaarlijkse minimale ccontributie bedraagt fl. 45,~, waarvoor de leden 4 keer per jaar het verenigingsorgaan Vriendennieuws,ontvangen, alsmede 2 gratis toegangsbewijzen voor Diergaarde Blijdorp in Rotterdam of Artis in Amsterdam. Bovendien worden de leden in staat gesteld deel te nemen aan diverse activiteiten, die,.speciaal voor hen georganiseerd worden, zoals exmirsies en lezingen. Secretariaat: 'K. van Leeuwen, Sonoystraat 6', 3039 ZT Rotterdam Vriendenfoon: Yriendenfax: Giro: Bank: VSB bank nr: t-fdeling Reizen: T. Slijkoort Aernt ~Bruunstraat 59,3067 JA Rotterdam Telefoon: (na uur) -Giro: Promotieteam: Jam. H. Gerri~e Sourystraat 1,3039 SR Rotterdam Telefoon/fax: Ciro: Redactie adres Vrienden nieuws: M: Kreuger, hoofdredacteur.,,goudsesingel 235d, 3031 EL Rotterdam Telefoon/fax: ; Re.daciie-medewerkers: M. van Leeuwen-Maat, j. en A. Nijkamp-Hosman, A. Peters, A. Schouten, G.l1jssen, T. van de Velde Vmmgeving en druk: j. Korver - Multi Mail B.V. Vrienden van 81ijdorp op Internet: Internetsite: Advertentiewerving Vriendennieuws: 'T- van,de Velde: Spaansekade 20, 3011 ML Rotterdam Telefoon: Samenstelling Verenigingsbestuur: 'VooIZitter CM. Groenhorst Vice'voolZitter T. Slijkoort S.etJ~ej:aris K. van Leeuwen Twèede secretaris S. Noordijk Penningmeester A.M. Bos l'i~den H. Gerritse, M.S.P. Damen Artikelen geschreven door derden vertegenwoordigen de mening van de auteur en niet noodzakelijkerwijs die van de redactie. De redactie behoudt zich het '. recht voor artikelen in te korten of te weigeren. Inhoudsopgave Even bijpraten Nieuwjaarslezing Blijdorp-directeur Ton Dorresteijn Nieuws uit Diergaarde Blijdorp... 7 Algemene Ledenvergadering Verslag van de secretaris over Financieel verslag Botanisch Blijdorp: lente in zicht Koud Bloed: de baardagame Winterlezing uitgelicht: natuurbescherming op locatie Jeruzalem, stad en zoo van oude en nieuwe dingen Voorjaars~eis naar Zoo Duisburg Gorilla's in een nieuw decor: deze zomer zorgt Blijdorp ervoor! Blijdorpherinneringen Vogelwijzer: over een galante heer ZOO'n boek: Primates: the amazing world of lemurs, monkeys and apes Vrienden voor het leven: Gerda, Piet en Wil vd Linde Meerdaagse reis naar Frankrijk en Zwitserland Gibbon-rehabilitatie: van bar naar bos Nieuws uit andere dierentuinen Giften voor de Oceanium-vogelrots Agenda Gezocht-aangeboden Foto voorzijde: Een roulroulhaantje in Diergaarde Blijdorp. Foto: Jas Nijkamp Even bijpraten... Het wordt een bijzonder jaar voor de Vrienden. Onlangs hebben we het verblijf voor manoeikatten geopend. In de zomer volgt het nieuwe gorillaverblijf. Als we flink doorsparen kunnen we de Diergaarde eind 1999/begin 2000 een vogel rots voor het Oceanium schenken! Diergaarde Blijdorp werkt stevig door aan het vernieuwen van de tuin. De Vrienden helpen graag een handje mee! In dit nummer treft u, naast het nieuws over onze Diergaarde, veel verenigingsmededelingen: de uitnodiging voor de Algemene Ledenvergadering (met als toetje een interessante lezing over het leven van gorilla's in het wild), de verslagen van de penningmeester en de secretaris over 1998 en informatie over de aanstaande Vriendenreizen. U heeft enthousiast gereageerd op de nieuwe rubriek gevonden/aangeboden. Mogelijk zit er op pagina 50 iets voor u bij! Tenslotte wijzen wij u nog op de mogelijkheid om vrienden en bekenden te verrassen met een lidmaatschap van onze Vereniging. In het midden vindt u een cadeaubon. Ga ook eens kijken bij Cito naar die '~u"e Subaru VIVIO bijvoorbeeld! De zuinigste benzineauto van Nederland met verbluffende rijkwaliteiten. Plezierig om naar te kijken èn om mee te rijden.. elke dag weer. Kom langs voor een vrijblijvende proefrit. Cito Autobedrijf Uw official Subaru-dealer. Ook altijd ca. 50 occasions in alle prijsklassen. Sonoystraat 3, Rotterdam- Blijdorp(achter Statenflat)Tel

3 was fantastisch en 1999 wordt een zwaar jaar", aldus de heer Ton Dorresteyn, in zijn nieuwjaarslezing op zondag 10 januari jongstleden. Voor een goed gevulde zaal sprak de directeur van Blijdorp over de hoogte- en dieptepunten van het afgelopen jaar en over de verwachtingen voor Allereerst heette hij een ieder van harte welkom en wenste ons een heel gelukkig nieuwjaar. Om veel redenen was 1998 een belangrijk jaar voor Blijdorp. Ten eerste was vorig jaar ons jubileumjaar en naast de vele festiviteiten die dat voor ons meebracht, werd er ook gestart met een belangrijke actie voor Blijdorp, namelijk de Oceanium- Vogel rots. Vele verblijven kwamen in het afgelopen jaar gereed. Zo werd de Maleise bosrand voltooid met het verblijf van de vissende kat en het Longhouse met daaronder een stallencomplex. De pelikanen hebben hierin een nieuw binnenverblijf gekregen. In 1857 kwam in Blijdorp het allereerste in gevangenschap geboren pelikanenjong te wereld. Later ging het echter minder goed met de voortplanting van de pelikanen en Blijdorp hoopt nu met het nieuwe binnenverblijf toch weer tot voortplanting met deze vogels te kunnen komen. Ook werd er hard gewerkt aan het Oceanium. De bouw ligt nog steeds op schema en de bedoeling is dat het vóór de Kerst van dit jaar klaar zal zijn. De officiële opening is gepland voor voorjaar In de 'collectiesfeer' is er in 1998 natuurlijk ook erg veel gebeurd. Dorresteyn noemde onder andere de geboorte van het eerste neushoornjong, de olifantjes Timber en Maxim, de tragische dood van Ramon en Indira en de komst van Palong en Alexander. Als stamboekhouder voor de olifanten kreeg Blijdorp afgelopen jaar een fax uit Berlijn. Daar bleek een groot circus failliet te zijn gegaan en nu zat men met tien olifanten. Of Blijdorp maar even binnen een week wilde laten weten waar deze dieren naar toe zouden kunnen. In ieder geval zal Blijdorp geen van deze olifanten opnemen. Een wereldprimeur had Blijdorp ook met de geboorte van luipaardhaaien. Uniek is het feit dat de Hyacintara's (foto pagina 5) in 1998 voor het derde opeenvolgende jaar een jong kregen dat ze zelf grootbrachten. Spijtig is de dood van het fokvrouwtje palmkaketoe. Dat er inmiddels vijf struisvogels in de tuin zijn is mede te danken aan een particuliere vogel bezitter die drie struisvogels aan Blijdorp schonk. Ook financieel was 1998 een goed jaar. Er kwamen 7000 abonnementhouders bij zodat er nu bijna abonnementhouders zijn. In totaal bezochten mensen Blijdorp. "1998 was voor Blijdorp een héél goed jaar", aldus Dorresteyn. Voor 1999 staat er een hoop te gebeuren. Het Oceanium zal worden afgebouwd. In de loop van dit jaar zullen alle nieuwe bewoners al in Blijdorp arriveren. Bijvoorbeeld de alken, zeekoeten en papegaaiduikers voor de door de Vrienden gesponsorde vogelrots. Daarnaast zullen er nog veel meer nieuwe verblijven worden gerealiseerd. Zo kunt u denken aan het Manoelkatten-verblijf (Blijdorp zal twee paartjes krijgen, één paar afkomstig uit Helsinki, de andere uit Moskou), een nieuw Oehoe-verblijf (naast de Rivièrahal) en een gemeenschappelijk verblijf voor de sperwer- en Laplanduilen (foto). Dat wordt geprobeerd omdat in het wild beide vogels hetzelfde gebied bewonen en zelfs wel eens samen in één boom broeden. Door een onlangs ontvangen gift kunnen de mutslangoeren uit Taman Indah een buitenverblijf krijgen, dat tegen de buitenkant van Taman Indah zal worden aangebouwd. Hopelijk zal in dit nieuwe verblijf de voortplanting ook verbeteren. Voor ons als Vrienden is misschien wel het belangrijkste dat al in augustus het nieuwe gorilla-buitenverblijf klaar zal zijn. De gorilla's krijgen een buitenverblijf van ruim 2000 m2, dat ze waarschijnlijk gaan delen met blauwe duikers en colobusapen (meer hierover leest u elders in dit blad). In dit jaar zal de hele groep orang oetans naar Apenheul verhuizen. Alleen de twee jongen, die niet in deze groep passen, zullen blijven. Het plan is om ze te zijner tijd een geheel nieuw verblijf te geven op het 'slingerapen-eiland' in de vijver. In de wat verdere toekomst zal het gebied van de ijsberen, zeeberen en zeeleeuwen een groot gebied voor de tijgers worden. In 1999 zullen er zeer waarschijnlijk geen jonge ijsberen zijn, wel wordt er een jonge okapi verwacht en ook gorilla Annette verwacht haar jong. Met al deze veranderingen heeft Blijdorp ook nagedacht over haar openingstijden, maar vooralsnog blijven deze ongewijzigd ( 's winters en 's zomers uur). Wel zullen er van de zomer weer 'Zoomeravonden' worden gehouden. AI met al zal 1999 een zwaar jaar worden, concludeerde de directeur. Maar met de vele steun die Blijdorp krijgt van haar medewerkers, de abonnementhouders en zeker niet in de laatste plaats van de Vrienden zal het allemaal wel lukken. We gaan een spannend, maar vooral heel interessant jaar voor Blijdorp in. Tekst en foto's: Anne Marie en Jos Nijkamp..-,.

4 a ' *ieuws uit Blijdorp MAVEMAT B. V. Onderhoud en reparatie van stalen steigers. In-en verkoop stalen steigers, nieuw en gebruikt. Verhuur stalen steigers. Verhuur accommodaties. Verkoop stalen stapel bakken. Zoals gebruikelijk houden wij u weer op de hoogte van de ontwikkelingen in de Diergaarde. Het laatste nieuws is natuurlijk de beslissing om komende zomer het nieuwe buitenverblijf voor de gorilla's te openen! Over de ontwikkeling van het Afrikagebied leest u meer in het interview met projectleider Hans Post op pagina 26. Nieuw! De twee zeeotters in Diergaarde Blijdorp moeten tegenwoordig 'werken' voor de kost. Hun leven is een stuk afwisselender en spannender geworden door de installatie van een unieke voedsel-verdeelmachine. De ontwikkeling van het prototype vergde zo'n anderhalf jaar experimenteren met wensen, ideeën en materialen. In Blijdorp ontstond het idee en via het Innovatiecentrum Rijnmond werden twee bedrijven bereid gevonden het concept verder te ontwikkelen. In het wild zijn zeeotters superactieve dieren, die het grootste deel van de dag onder water bezig zijn met het zoeken naar voedsel. Op hun rug drijvend, peuzelen zij hun voedsel op. Tot voor kort werden de dieren in Blijdorp vier keer per dag gevoerd, maar de wens bestond om het voedsel over de hele dag te verspreiden en zo het natuurlijk gedrag te stimuleren. Vandaar de ontwikkeling van een computergestuurd 'doseri ngsapparaat'. Er waren heel wat eisen: het hele systeem moest bestand zijn tegen de vernietigende werking van zeewater en tegen de minstens even grote sloopkracht van de dieren zelf. Bovendien moest het apparaat zo flexibel mogelijk instelbaar zijn en zonder grote problemen toe te passen zijn op andere zeedieren die in het Oceanium zullen komen. De ASAF (Automatic Sea Animal Feeder) verspreidt het voedsel over twee 'afnamestations', een onder en de ander boven water. Het voedsel -garnalen, vissen, inktvissen, schelpdieren en krabben- wordt verdeeld over twee carrousels. De computer stuurt hun inhoud gedoseerd naar het verdeelsysteem. Via leidingen wordt het voedsel naar een van beide afnamestations vervoerd. En zo zijn de otters weer een paar minuten bezig met het verorberen van hun kostelijke maaltijd. De computer kan zodanig ingesteld worden, dat er (naar keuze) met vaste tussenpozen of juist op vo lkomen willekeurige tijdstippen voedsel beschikbaar komt. Ook kan de computer bepalen naar welk 'afnamestation' het voedsel gestuurd wordt. De intelligente zeeotters worden op deze wijze dus voortdurend voor verrassingen gesteld. MAVEMAT B. V. Sydney straat B PRotterdam Telefoon Telefax Q _-mm. Het prototype werkt uitstekend, maar zal nog verder geperfectioneerd worden. In het toekomstige Oceanium krijgen de zeeotters hun definitieve onderkomen. De 'feeder' zal dan mee verhuizen en worden aangepast. Ook in de nieuwe verblijven voor zeeleeuwen en zeevogels (zoals papegaaiduikers) zullen voedselverdeelapparaten geplaatst worden. Als er tenminste voldoende sponsors voor deze peperdure ASAF's gevonden kunnen worden....

5 Jong leven Vier en een half jaar is er gewacht op de geboorte van een zebra. In de nacht van 17 op 18 december beviel moeder Erica van een kerngezonde dochter, Leonie. Het was een onverwachte daad van de hengst Dieter die va nwege zijn ziekelijke gestel uiteindelijk werd geeuthaniseerd. De nieuwe man Jospeh is pas anderhalf jaar oud en begint zich langzaam als een echte hengst te gedragen. In de Victoriaserre zijn weer jonge balispreeuwen. Het laatste nest dateert van begin december Het was alweer het zesde nest dit jaar van het fokstel! Om het stel te ontmoedigen was het nestblok dichtgestopt. Maar via een scheurtje in de bovenkant zijn ze alsnog naar binnen geslopen. Het grootbrengen gaat prima. Naast dit vruchtbare stel zijn er in Blijdorp nog drie paren, maar die krijgen geen jongen. Er is weer een wrattenzwijntje geboren. Af en toe is de kleine te zien op het buitenperk. De jongeling rent er lustig op los! Sinds 12 november is er in Blijdorp weer een nieuwe olifant te zien. Het betreft het flink uit de kluiten gewassen olifantenvrouwtje Dumbo uit Antwerpen Zoo (foto). Zij zal tijdelijk in Rotterdam verblijven, omdat de Belgische dierentuin gestart is met een verbouwing van het olifantengebouw. Een verblijf in Blijdorp is op dit moment een aantrekkelijk alternatief voor Dumbo, omdat zij hier kan kennismaken met bul Alexander die onlangs uit Münster naar Blijdorp is verhuisd. Als het tussen die twee klikt, en de eerste voortekenen zijn gunstig, zou Dumbo misschien zelfs zwanger kunnen terugkeren naar haar vernieuwde onderkomen in Antwerpen. Uitbreiding van de olifantenpopulatie in dierentuinen is voor de voortzetting van het Europese fokprogramma van de Aziatische olifant zeer gewenst. Over olifanten gesproken... Uit Münster kwam triest nieuws. De zwangerschap van Bernhardine is geëindigd in een drama. De dierenarts heeft Bernhardines zoon na korte tijd moeten laten inslapen. Na de geboorte bleek dat het 100 kilo zware jong niet zelfstandig kon ademen. Het drama was des te groter, omdat iedereen in Münster zich had verheugd op de geboorte. Na de geboorte werd de tuin overstelpt met gelukwensen. Nu is iedereen diep geschokt. Blijdorp is de komende maanden regelmatig op TV In het nieuwe programma 'FOX op stelten' van Leonie Sazias op FOX TV (het voormalige TV 10) wordt elke zondagavond om uur aandacht besteed aan onder meer de dieren in Blijdorp. Eindelijk is er een minnaar voor Salenga, het kameelvrouwtje dat na het overlijden van moeder en zoon kameel alleen achter bleef op de Mongoolse steppe. Ze kunnen het goed met elkaar vinden. Mogelijk kunnen we in de toekomst nakomelingen op de steppe bewonderen. Opnieuw zijn er kleinklauwottertjes te bewonderen. Liefst vijf! Ofschoon de groep zich prima gedraagt wordt er naarstig gezocht naar een nieuwe tuin voor de eenjarige dieren. Het verblijf en de filtercapaciteit zijn niet toereikend voor een groep van 1 0 otters. Ook de slingerapen hebben gezinsuitbreiding. Vader Pluis, afkomstig uit de Apenheul, verblijft sinds 1995 in Blijdorp. Moeder slingeraap woont al sinds 1972 in de Diergaarde. Het is dus bepaald geen jonge moeder. Februari 1997 werd haar vorige jong geboren. Tussen deze geboorte en de laatste zit ongeveer anderhalf jaar, wat een korte periode is. Vanwege de kou zijn de slingerapen momenteel niet buiten te zien. Afscheid Osman, het eerste kalf van giraffemoeder Tipsy dat op 12 februari 1998 ter wereld kwam is overleden. Op 19 november werd hij ziek aangetroffen in de stal. Hij reageerde in eerste instantie positief op de toegediende medicatie. Later ging het toch fout. Het gaat niet goed met de Amoerpanters. Moeder Kumura loopt alleen in het verblijf. Twee dochters heeft ze in 1994 en 1996 verloren aan epilepsie. In 1997 sloeg het noodlot opnieuw toe. Tijdens een ruzietje schudde zoonlief zo heftig met het hoofd en de nek van Komeet, zijn vader, dat de dierenarts hem moest laten inslapen. In september kreeg zoonlief echter een paar epileptische aanvallen. Hij overleefde het niet. Nu is het wachten op een nieuw mannetje. Voor nageslacht zal Kumura echter niet meer zorgen. Zij is gesteriliseerd. Tekst: Marcel Kreuger Foto's: Rob Doolaard, Yvonne Raaijmakers Met dank aan 'Interne mededelingen', personeelsblad van Diergaarde Blijdorp, en 'De Nieuwsbrief', maandblad voor de vrijwillige rondleiders in Diergaarde Blijdorp.

6 Algemene Ledenvergadering op zaterdag 17 april Hierbij worden alle leden van de Vereniging Vrienden van Blijdorp uitgenodigd tot het bijwonen van de jaarlijkse Algemene Ledenvergadering op zaterdag 17 april a.s. in de aula van de Wolfert van Borselen scholengemeenschap (tegenover de ingang van Diergaarde Blijdorp). Toegang tot de aula wordt alleen verleend tegen afgifte van de speciale coupon aan uw lidmaatschapskaart Deze is u in december met de vorige uitgave van Vriendennieuws toegestuurd. PROGRAMMA 9.30 uur. Zaal open uur. Algemene Ledenvergadering. AGENDA uur Opening. Notulen van de Algemene Ledenvergadering d.d. 18 april Deze notulen zullen op telefonische aanvraag worden toegezonden ( ) en zijn ook ter vergadering aanwezig. Jaarverslag van de secretaris. Jaarverslag van de penningmeester. Verslag en benoeming van de kascontrolecommissie. Verslag promotiewerkzaamheden. Bestuursverkiezing. Aftredend volgens rooster zijn de heren A.M. Bos en M.5.P. Damen. De heer Bos heeft zich herkiesbaar gesteld. De heer Damen heeft zich niet herkiesbaar gesteld. Het bestuur stelt voor de heer M.A. Kreuger te benoemen. Namen van eventuele tegenkandidaten dienen, conform de statuten, minimaal 28 dagen vóór de ledenvergadering schriftelijk bij het bestuur te worden ingediend door tenminste 25 gewone leden. Vaststelling contributie Het laatste nieuws uit Blijdorp, door Drs. A.H. Dorresteyn, directeur van Diergaarde Blijdorp. Rondvraag. Sluiting. Lezing door mw. Birgit Janssen. Mevrouw Janssen is in januari 1999 afgestudeerd als biologe aan de Universiteit van Wageningen. Voor haar stage heeft zij in het najaar van 1998 in Afrika de levenswijze en voeding van gorilla's bestudeerd. Hierover is onder andere een lange reportage uitgezonden in het programma Noorderlicht van de VPRO. Mevrouw Janssen heeft, samen met een medestudent, maanden temidden van de lokale bevolking geleefd en is zeer dichtbij de gorilla's geweest. In haar verhaal beschrijft ze het leven in Afrika, de omgang met de lokale bevolking en de wijze waarop het haar lukte de gorilla's te bestuderen. ejaarverslag van de secretaris. Ons jubileumjaar was in meerdere opzichten een prima jaar! Het wordt bijna vanzelfsprekend, maar ook in 1998 groeide het ledental weer flink. Er kwamen 748 nieuwe leden bij. Wij houden bij op welke manier mensen lid worden van onze Vereniging. Die gegevens wil ik graag met u delen. De folders leverden 351 nieuwe Vrienden op. Goede tweede was de aanwas via personen met 189. Via de winkel werden 176 nieuwe leden geworven. Tenslotte kwamen via Vriendennieuws en Cadeaulidmaatschappen 17 respectievelijk 15 nieuwe leden de Vereniging versterken. Om verschillende redenen zegden 352 leden hun lidmaatschap op. Daarmee komt het totaal per 31 december 1998 op 5803 leden. We zijn hard op weg naar de 6000! In 1998 bestond onze Vereniging 35 jaar. En dat hebben we gevierd! Om te weten wat u van de Vereniging vindt is een enquête gehouden. U bleek heel tevreden over de activiteiten van de Vereniging! Voor ons een stimulans om verder te gaan op de ingeslagen weg. Ter gelegenheid van het jubileum is een aantal extra activiteiten georganiseerd. Zo was er een geslaagde fotocursus onder leiding van Rob Doolaard en extra jubileumreis naar Pieterburen, de wadden en Aqua Lutra. Hoogtepunt was de uitermate geslaagde jubileumbijeenkomst op 11 oktober jongstleden over het Oceanium. Bijzonder trots waren we op de aanwezigheid van oudpremier Lubbers. Met de acties gaat het voortreffelijk. Het geld voor het nieuwe manoelkattenverblijf was snel bij elkaar. Inmiddels is deze nieuwe aanwinst voor de Diergaarde geopend. Tijdens de Algemene Ledenvergadering van 1998 presenteerden we het nieuwe doel: een vogel rots voor het Oceanium. We moeten liefst 1 miljoen gulden bijeen brengen! Dat wordt nog hard werken! Maar als het ons lukt -en waarom niet- dan zullen de bezoekers die straks via de nieuwe ingang binnen komen gelijk worden geconfronteerd met ons geschenk aan de Diergaarde. We kunnen er samen voor zorgen dat deze fantastische vogelrots straks realiteit wordt! Helpt u mee? Gelukkig zal ons miljoen voor een nieuw gorillaverblijf nu snel worden gebruikt Door de werkzaamheden voor het Oceanium heeft het even wat langer geduurd. Maar het wachten was de moeite waard. In dit nummer wordt u geïnformeerd over de plannen die aanstaande zomer worden gerealiseerd. Als het af is hebben de Vrienden weer bijgedragen aan een verdere verfraaiing van de Diergaarde! Kortom, het gaat fantastisch! Met binnenkort 6000 leden zijn we de grootste onafhankelijke dierentuinondersteunde vereniging van Europa. Met uw hulp werken we samen met bestuur, directie en medewerkers van Blijdorp aan de verdere modernisering van de Diergaarde. Ik hoop dat we ook in 1999 weer op u kunnen rekenen! Koos van Leeuwen, secretaris Veren iging Vrienden van Blijdorp uur Luxe lunchbuffet ' De Luierende Luiaard ' in de Kiboko Jungle. Deze lunch bestaat uit diverse luxe broodjes met beleg, zoals brie, jong belegen kaas, komijnenkaas, rosbief, kiprollade met tuinkruiden, fijne paté en gekookte ham. Verder warm gehaktbrood met paprikasaus, suikerbrood en rozijnenbrood en natuurlijk twee keer koffie of thee of melk of karnemelk. Uitsluitend voor de Vrienden biedt Blijdorp deze lunch aan voor de speciale Vriendenprijs van slechts fl. 20,-. Indien u aan deze lunch wilt deelnemen, gelieve u vóór 10 april 1999 fl. 20,- over te maken op girorekening nummer t.n.v. Penningmeester Vereniging Vrienden van Blijdorp te Rotterdam, onder vermelding van: 'Lunchbuffet 17 april 1999'. Het Oceanium in aanbouw

7 Resultaat 1998 en begroting 1999 begroting 1998 staat van baten begroting en lasten 1998' 1999 Ontvangsten Contributies fl fl fl Giften Rente Reizen Verkoop goederen Ex-voorzieningen Nadelig saldo :18 8.QOO fl fl fl Uitgaven Vriendenn ieuws fl fl fl Adm. leden Adm. diversen Diversen Reizen Inkoop goederen InNerkoopkosten Afschrijvi ng magazijn Manoelkatten Voorziening vogelrots Biotoop gorilla's 1.0QO.QQQ fi fl fl Toelichting: ' ) 7 Onder voorbehoud acceptatie kascontrolecommissie ') 2 Opgebouwde rente bij Nationale Nederlanden (deposito) fi ,- Balans per 31 december 1998.e. o ACTIVA liquide middelen Kas f 1.050,- Giro Bank , :106,- Waarde goederen Waarde magazijn Reeds betaalde rekeningen Nog te ontvangen PASSIVA Reeds ontvangen contributie Te betalen rekeningen Te betalen BTW Voorz. Grootkas Voorz. Manual/Beurs Rock Voorz. VpB Vermogen 1997 f , , , , f ,- f , , , , , , f 300, , , f , , f ,- f , , , , , , t ] 9] 6 OZO-

8 Botanisch Blijdorp: lente in zicht Op het moment dat dit Vriendennieuws bij u in de bus valt, is het misschien nog wel volop winter. Als ik me goed herinner hadden we eind februari 1987 zelfs nog een elfstedentocht. Na de slechte zomer van vorig jaar zullen velen al weer reikhalzend uitkijken naar het voorjaar. Blijdorp heeft nu al volop de lente in de aanbieding: tijdens een wandeling door een winterse tuin zijn er heel wat planten te vinden die al vroeg in het voorjaar, of zelfs midden in de winter, bloeien! Chinese tuin Veel van deze vroegbloeiers zijn te vinden in de Chinese tuin. Het tijdstip waarop deze planten gaan bloeien is afhankelijk van het weer. Na de vorstperiode afgelopen november werd het in december een stuk warmer. Reden voor de toverhazelaar (Hamamelis mol/is) om zijn lintvormige bloemblaadjes te ontvouwen. Zo lijkt het net of de plant vol gele spinnetjes zit. Als het nogmaals gaat vriezen rolt de plant de blaadjes weer op, om in een warmere periode verder te bloeien. Een speurtocht naar de betekenis van de Nederlandse naam toverhazelaar levert verschillende verhalen op. In sprookjes werden de takken van de toverhazelaar gebruikt als toverstaf door heksen en tovenaars. Ook zou het hout van deze plant goed werken als wichelroede bij het zoeken naar water. Meer aannemelijk is, dat de plant toverhazelaar heet omdat hij al zo vroeg in het jaar bloeit op het kale hout. Vanaf het bamboebruggetje is de winterjasmijn Oasminum nudiflorum) te bewonderen. De ranke takken van deze kruipende plant overwoekeren de rotsblokken in het beekje. De stervormige gele bloemetjes verschenen dit keer eveneens al in december. Afhankelijk van het weer bloeit hij tot het vroege voorjaar. Loopt u ook eens over het paadje van de pergola naar de Terraszaal. De metershoge bamboe leidt onze aandacht af van enkele schoonheden die aan zijn voeten staan: Hel/eborussen. Deze polvormige planten bloeien vaak al in januari met grote boterbloemachtige bloemen. Ze zijn er in diverse soorten. Het meest bekend is de kerstroos (Hel/eborus niger). Helleborus wordt in het Nederlands ook nieskruid genoemd. Vroeger werden er uit de wortels van deze plant diverse medicijnen gemaakt, waaronder nieskruid. Dwalend door de Chinese tuin komt u diverse soorten Magnolia's tegen. Naast het dichtershuisje staat een magnolia met grote tulpvormige bloemen: Magnolia x soulangeana (Een x tussen de namen betekent dat het om een kruising gaat). De kleur van de bloemen kan variëren van zachtroze tot dieppaars. Ook zijn er magnolia's met witte stervormige bloemen te vinden: Magnolia stel/ata. Maleise bosrand In de Maleise bosrand staan vele groenblijvende heesters, die in het najaar dieproze knopjes vormen: Viburnum tinus. Eind december beginnen ze dan te bloeien met schermen vol tere witte bloempjes, die mooi afsteken bij de donkergroene glanzende bladeren. Na een lange bloeiperiode worden er bessen gevormd die langzaam van dieppaars naar blauw verkleuren. Ze krijgen daarbij een metaalachtige glans, en zijn tot ver in de zomer te zien. Met een beetje geluk kun je zelfs de prachtige blauwe bessen en de nieuwe roze knoppen tegelijk aan de struik vinden. Naast de ingang van het Aziëhuis aan de kant van de lierherten is nog een groenblijver te vinden die al heel vroeg bloeit: de Camelia. De roze gevulde bloemen van de Camelia lijken op rozen. Lotusserre Als u regelmatig in de Diergaarde komt zullen u zeker de bloeiende bomen bij de Lotusserre zijn opgevallen. AI in oktober kan de sierkers (Prunus subhirtel/a 'Autumnalis') beginnen te bloeien. De mahoniekleurige stam van deze boom is wat fors vergeleken bij de kroon. Dat komt doordat hij geënt wordt op de onderstam van een andere, sterkere prunussoort. Voordat de bladeren aan de bomen komen is dat goed te zien. We vervolgen de wandeling richting penseelzwijnen, om daar linksaf te slaan naar de bongo's. Tegenover de frietkraam zijn diverse soorten van de al eerder genoemde Helleborus te vinden, waarvan sommige fraaie zachtgroene bloemen hebben. Langs de zebraweide staat Viburnum x bodnantense. In tegenstelling tot zijn familielid uit de Maleise bosrand is dit een soort die zijn bladeren verliest. Daardoor vallen de tuiltjes met zachtroze bloemen extra goed op. Zij verschijnen al vanaf december op de kale takken. Oude tuin In de nieuwe biotopen, zoals de Maleise bosrand, is de beplanting een belangrijk onderdeel van de landschappelijke inrichting. Er wordt zoveel mogelijk getracht om planten toe te passen, die hun oorsprong vinden in het desbetreffende continent. Ook worden de dierverblijven aangekleed met beplanting. Dit in tegenstelling tot de 'oude' tuin. Hier zijn de verblijven en de beplanting twee op zichzelf staande factoren. In de dierverblijven is nauwelijks groen te vinden. In de perken daar omheen zijn de planten naar soorten gerangschikt, zoals in andere botanische tuinen. Op sommige plaatsen in de Diergaarde is dat nog goed te zien. Een mooi voorbeeld daarvan is het perk tegenover het voormalige berenverblijf, waar nu de rots- en boomkangoeroes zitten. Hier zijn een aantal bomen en struiken van de Hamamelisfamilie te zien. Van de al eerder beschreven toverhazelaar zijn diverse soorten te vinden. Een van de opvallendste is Hamamelis x intermedia. Dit is een kruising tussen de Japanse en Chinese toverhazelaar. Als hij bloeit is het net of de heester vol rode draadjes hangt. Eveneens afkomstig uit China en Japan is de schijnhazelaar (Corylopsis). Tijdens zachte winters bloeit hij al in maart, met trossen klokvormige zachtgele bloemen. De bomen langs de koedoeweide zijn amberbomen (Liquidambar styraciflua). Amber is een afscheidingsproduct van de potvis, en wordt onder andere gebruikt als grondstof in de parfumindustrie. De hars van de amberboom heeft de geur en de kleur van amber, en dat verklaart de naam van deze boom. De bloeiwijze is niet zo opvallend, maar de boom vormt later in het jaar stekelige zaaddoosjes waarmee de paden dan bezaaid liggen. Aan de voet van al deze leden van de Hamamelisfamilie zijn diverse bolgewassen te vinden, zoals winterakonieten, sterhyacinten, sneeuwroem, anemoontjes en natuurlijk sneeuwklokjes. Er is in Blijdorp dus genoeg te vinden om al heel vroeg van de lente te genieten! Tekst: Monique van Leeuwen-Maat Foto's: Monique van Leeuwen-Maat en Fleur, bloemen en planten van a tot z Met dank aan: Melitta van Bracht, Reinier de Jong en Jacques Radder

9 .oud bloed: de baardagame De baardagame (Amphibolurus barbatus) werd in het verleden ook wel baarddraak genoemd. Een toepassel ijke naam voor een dier met een grote kop, een lange zweepstaart en bedekt met stekels. De baardagame behoort tot de fam ilie van de agamen. Beschrijving Binnen de sub-orde leguaanachtigen nemen de agamen op het oostelijk halfrond dezelfde plaats in als de leguanen in de Nieuwe Wereld. De beide families vertonen nauwelijks overlap in verspreidingsgebied. Een verschil tussen be ide families is dat de tanden van de agamen niet in de binnenrand van de kaken groeien maar op de kam daarvan. Er zijn ongeveer 300 soorten agamen, verdeeld over dertig geslachten. Deze dieren bevolken de warme zones van Afrika (met uitzondering van Madagaskar), Europa (Balkan), Azië en Australië. Bij de grond bewoners is het lichaam in buikrugrichting afgeplat. De baardagame is behalve aan de buikzijde geheel bedekt met stekels en rond de onderkaak draagt hij als een schild een keelzak. Wanneer hij deze uitzet lijkt het wel wat op een baard. Deze forse hagedis (tot 60cm lang) komt voor in Australië. Zijn kleur is afhankelijk van de omgeving waarin hij voorkomt. Door de gemoedstoestand kan hij donker of lichter worden. De baardagame leeft in schaars beboste streken, struikgewas, woestijngebieden en ook langs zeekusten. De optimale temperatuur ligt tussen 30 C en 40 C. Onder dit temperatuurgebied wordt de baardagame traag. Boven dit temperatuurgebied wordt de baardagame zeer actief. Door zijn grote lichaam is de deze hagedis in staat warmte, die verzameld is in de zon, langer vast te houden dan andere hagedissen. Hij kan daardoor langer bij lagere temperaturen actief zijn. Het voedsel van de baardagame bestaat uit insecten, kleine hagedissen, slangetjes en jonge blaadjes. Dreigen Wanneer de baardagame in het nauw wordt gedreven, of met een rivaal vecht om een territorium, maakt hij zich groot door zijn ribben op te trekken en de keelzak uit te spreiden door bepaalde spieren aan te spannen. Ook opent hij zijn bek, waardoor de goudgele tot groengele binnenkant te zien is en sist hij als een slang. De baardagame zal (ook in gevangenschap) niet snel bijten. Indien mogelijk zal hij zich verbergen. Paargedrag Baarcfagamen vertonen een uitgebreide hofmakerij. Het vrouwtje krijgt een rode vlek aan de staartbasis, het mannetje een groene. Het mannetje wordt zwart aan de onderkant, de bovenkant wordt gespikkeld grijs, geel en groen. Ook blaast hij zijn lichaam op en opent zijn bek waardoor de gele binnenkant zichtbaar wordt. Hij trappelt met zijn voorpoten, maakt veel geluid, kopbewegingen en spreidt de keelzak door bepaalde spieren aan te spannen. Zo loopt hij voor het wijfje op en neer. Na de paring graaft het wijfje een kuil en legt hierin 8-32 eieren. De jongen komen na 2-3 maanden uit het ei. De baardagame in Blijdorp Blijdorp heeft in de collectie de Amphibolurus vitticeps en de Amphibolurus henrilawsoni. Helaas geen mooie Nederlandse namen. Deze soorten hebben niet de verschillende kleuren zoals A. barbatus maar zijn geel/grijs gekleurd. In Australië komen mogelijk lokaal wel feller gekleurde exemplaren voor. Deze agamen zijn te vinden in de Rivièrahal schuin tegenover de haaienbak en het aquarium met longvissen. De dieren zijn niet moeilijk te houden in gevangenschap. Op grote schaal wordt door particuliere reptielenhouders met deze soort gefokt. Dit is de reden dat Blijdorp niet fokt met deze soort, want waar moet je met de jongen naar toe. De exemplaren die Blijdorp heeft van A. Vitticeps zijn afkomstig van de reptielenzoo Iguana te Vlissingen. Zoals gezegd stellen deze dieren geen hoge eisen aan de verzorging. Driemaal per week krijgen zij een groente/fruit hap met o.a. sla, tomaat, peen en fruit. Tweemaal per week krijgen zij krekels of sprinkhanen en soms eendagsmuizen. Het verblijf is aangekleed met berkenstammetjes en eucalyptus bladeren en voorzien van vloerverwarming. Het verblijf heeft een temperatuur van circa 35 C, onder de warmtelampen kan de temperatuur oplopen tot 45 C. Deze dieren zijn niet agressief en worden zelfs achter de schermen gebruikt bij de blindenrondleiding. Het is nog niet bekend wat in de toekomst met de baardagamen gaat gebeuren. Het zijn Australische dieren en het continent Australië krijgt pas over ongeveer tien jaar zijn eigen gebouw. Of deze dieren daarin een plaats zullen krijgen is de vraag. Op dit moment is het verblijf interessant voor bezoekers, zeker ook voor kinderen, doordat de ruiten bijna tot aan de grond doorlopen en de dieren dus goed te zien zijn. Ook al omdat zij vaak vóór in het verblijf te vinden zijn. Tekst: Cerhard Tijssen Foto's: Paul Crootenboer Met dank aan: Henk Zwartepoorte, reptielenpost Blijdorp

10 .c > ra... '- 0 0 > Q) ~ a:: c: ~ ~ co l- -al u ~ a:: Cf)... c: l- C) Q) Q) en r::: 0> <1: 'i: 'm Cf) a:: E 0 1J u. -> c Q) ::J z ::J r:::... co <1: Q) :J Q) - ::l C... N z Q) J: 0 <1: a. E ~ Q) a:: c: en - Q) "0 ~ ~ Q) ~ == ~ l- r::: ~ a: co en 0 Cf) Q) c C :J -Cf) c Q)... Q) -ü 0> :J C "0 ~ ~.::;: 0> -Q) C 0 Q) > c C Q) Q) 0> I 0> Cf) :J... -Q) LL c Q) > ~ "0 ü :J "0 c Q) c Q) ~... Q) 3: "0 0> :J c 0.!:: E... Q) E "0 Q) c 0: 0 Winterlezing uitgelicht: natuurbescherming op locatie De eerst winterlezing van het seizoen '98-'99 was een gecombineerde presentatie van Angela Glatston van Diergaarde Blijdorp en William Oliver, de contactpersoon van Blijdorp voor natuurbeschermingsprojecten in de Filippijnen. Diergaarde Blijdorp is de afgelopen jaren sterk veranderd. Niet alleen dankzij het masterplan, maar ook in de bedrijfsfilosofie en doelstellingen. In het laatste beleidsplan is de primaire doelstelling gedefinieerd als "het ondersteunen en uitdragen van natuurbehoud in de breedste zin van het woord: beleid, onderzoek, maar ook natuurbeschermingsprojecten in het wild." De natuurbeschermingsgedachte binnen Blijdorp is meegegroeid met de ontwikkeling van het masterplan. Men is klein begonnen. Bij de opening van de vleermuisgrot werd een poster gefinancierd over vleermuizen in de Filippijnen. Bij de ontwikkeling van Taman Indah werd een olifantenproject ondersteund in Myanmar (voormalig Birma). Toen het allemaal wat serieuzer werd is een echt fonds opgericht, het Bernhardine-fonds. Blijdorp zal volgens Glatston nooit een soort Wereld Natuur Fonds worden. De projecten die ondersteund worden moeten verband hebben met het masterplan, fokprogramma's in de Diergaarde, een geboorte of een tentoonstelling in de tuin. Voor meer informatie over de activiteiten in het kader van het Bernhardine-fonds kunt u het verslag over 1997 nalezen op de internetpagina's van de Vrienden. Tot nu toe is er in de tuin weinig ruchtbaarheid gegeven aan de natuurbeschermingsprojecten van Blijdorp. Dat zal echter gaan veranderen. Het streven is er op gericht dat bezoekers in de toekomst bij elk Blijdorp-dier informatie aantreffen over de activiteiten van de Diergaarde ter bescherming va n dat dier in het wild. Verder wordt er si nds kort gewerkt met themajaren. In het eerste jaar stonden, naar aanleiding van de jonge neushoorn en de jonge olifantjes, de dikhuiden centraal. De acties werden toegespitst op olifanten. De verjaardag van de Diergaarde stond in het kader van olifanten: er werden olifantenkaarten uitgedeeld, kinderen konden zich als olifant schminken, de rondleiders verstrekten informatie over olifanten, etc. Ook de speciale olifantenavonden waren erg populair. Het verzamelde geld gaat naar het onderzoek naar olifanten in Vietnam en Laos door dr. Shukamar (zie ook Vriendennieuws nr ). Op 1 maart wordt het eerste themajaar afgesloten. Het tweede themajaar staat in het teken van de door Blijdorp ondersteunde projecten in de Filippijnen. Dit keer wordt een relatie gelegd met de Maleise bosrand. Toevallig was de contactpersoon van Blijdorp in de Filippijnen, William Oliver, ten tijde va n de eerste winterlezing in Rotterdam. Angela Glatston gaf hem het woord om de activiteiten nader toe te lichten.

11 Oliver is sinds het begin van de jaren tachtig actief in de Filippijnen. In samenwerking met diverse dierentuinen is hij betrokken bij diverse natuurbeschermingsprojecten. Waarom de Filippijnen? De Filippijnen vormen een uniek natuurgebied. De eilandengroep kent een enorme variatie aan planten. Veel van de planten en dieren zijn uniek voor het gebied van de Fil ippij nen. De natuur staat er echter rampzalig voor. De ontbossing is enorm, de bevolking neemt snel toe en de overheid staat machteloos. Van de tien regio 's met de hoogste beschermingsprioriteit in de wereld liggen er drie in de Filippijnen! O liver is onder meer bezig met het ontwikkelen van een adoptieschema voor park-rangers, zodat deze vrijwilligers in de toekomst betaald krijgen voor hun voorlichtingswerk. Verder worden fokcentra ingericht om bedreigde diersoorten te laten overleven. In deze centra worden lokale mensen ingezet. Langzaam ontstaat zo een netwerk van natuurbeschermers. Oliver is er van overtuigd dat een mengeling van overtuiging, voorlichting en financiële compensatie op den duur zal werken. Diergaarde Blijdorp zal op korte termijn mee gaan doen aan het internationale fokprogramma voor het Prins Alfred hert. Volgens Oliver "the most sexiest dear". Het is een samenwerkingsproject van organisaties in de Filippijnen en verscheidene dierentuinen. De herten blijven eigendom van de Filippijnse overheid. Er za l een officieel verdrag worden getekend. De deelnemende dierentuinen dragen bij in de kosten van het programma. Dit samenwerkingsproject zal worden gebruikt als voorbeeld voor andere beschermingsprojecten in Zuidoost Azië en als voorwaarde dienen voor fondswerving in de toekomst. Tekst en foto: Marcel Kreuger REGISTERACCOUNTANTS Een zwaan heeft z'n veren evengoed nodig als een mus... Twigt & Wendel BV registeraccountants biedt u optimale kennis, service, kwaliteit en betrouwbaarheid bij uw financiële beheer en transacties. Dicht bij huis of internationaal; voor grote of kleinere accounts zijn wij uw adviseur. Bovendijk 39 B 2295 RV Kwintsheul Telefoon (0174) Fax (0174) Meent 22 (naast de KijkShop) Rot rdam, tel.: (010) Aanbiedingen zijn geldig bij inl vering van deze advertentie. ALS HET OM DE PRIJS EN KWALITEIT GAAT!!!

12 deruzalem, stad en zoo van oude en nieuwe dingen Jeruzalem is een stad met een circa 3000 jaar oude historie. Om verschillende redenen is de stad belangrijk voor joden, christenen en moslims. Vanwege dit religieus belang is het eigendom van de stad al jaren punt van twist tussen Israëli 's en Palestijnen. Desondanks is in 1993 in plaats van de oude Bijbelse zoo een totaal nieuwe dierentuin geopend aan de zuid rand van de stad. In een hoek van de dierentuin is een wandelsafari over een woestijnlandschap langs dieren oorspronkelijk voorkomend in Israël en de Bijbel. Hierbij zien we Palestijnse gazellen, Arabische oryxen en witte neushoorns. Nog nooit zag ik neushoorns zo fraai rennen en spelen in en om een aangelegd meertje. Ook de in Blijdorp populaire olifanten ontbreken niet. Helaas zijn zij gehuisvest op een kale zandvlakte met weinig beschutting tegen de zon. Wel hebben zij veel water tot hun beschikking om in onder te duiken. Kortom, indien u in Israël bent is het zeker de moeite waard de dierentuin in Jeruzalem te bezoeken. Tekst en foto: Gerhard Tijssen 9!doocafenkanfoor mr Cfl. CXuijer Qespecialiseerd in o.a,: 9lrbeidsrecht c5 trajfecht %milierecht De dierentuin is gelegen in een heuvelachtig terrein met veel rotsen en weinig begroeiing en heeft een drietal uitgangspunten; het fokken van bedreigde diersoorten, het houden en fokken van dieren zoals genoemd in de bijbel en educatie van de bevolking. Aan deze laatste doelstelling wordt ruimschoots voldaan door goede infoborden bij alle dieren, waarop informatie wordt gegeven over voorkomen (evt. bijpassende passage uit de bijbel), voed ing, gedrag en voorkomen in dierentuinen. Het terrein is opgedeeld in twee niveaus. De grote verblijven zijn gelegen op het lage niveau rondom een systeem van meren. Het hoge niveau is gelegen tegen een heuvel. Veel moeite is gestoken in het laten groeien van de beplanting in de droge omgeving middels een irrigatiesysteem. Enkele opvallende verblijven en diersoorten zullen kort besproken worden. Bij binnenkomst valt direct het fraaie siamangverblijf op, gelegen op een eiland in een van de eerder genoemde meren. Verder bij binnenkomst het verblijf voor kleine dieren. Hierin onder andere cobra's uit Israel, Nijlkrokodillen, fenneks en leeuwaapjes. Deze laatste komen uit Washington in het kader van het herintroductieproject voor deze aapjes. Bij rondwandelen zien we vervolgens o.a. een cheetahverblijf, een mandrilgroep met jongen, bruine beren met jongen, sneeuwpanters en chimpansees. Fraaie verblijven zijn gebouwd voor papegaaien (met glazen voorwand, zodat ze goed bekeken kunnen worden), roofvogels en tropische vogels. 91i11eoliel 124 Ie c.rallerdam. Iele/aan

13 Voorjaarsexcursie naar Zoo Duisburg op zaterdag 24 april én zon(jag 25 april 1999 Hierbij worden de leden van de Vereniging Vrienden van Blijdorp uitgenodigd tot deelname aan de excursie, op zaterdag 24 én zondag 25 april aanstaande, naar Zoo Duisburg. U kunt uw voorkeur voor één van de twee dagen kenbaar maken door op uw overschrijving 'Duisburg l' te vermelden als u op zaterdag 24 ap ril mee wilt. Indien u een voorkeur heeft voor zondag 25 april, vermeldt u dan 'Duisburg 2'. Indien u geen voorkeur heeft, dient u 'Duisburg 3' aan te geven. In dat geval maakt?e reisleiding een indeling, waarvan u dan uiteraard bericht ontvangt. Ook indien de door u aangeven datum vo l is (maximaal twee bussen per dag), ontvangt u bericht. Indien u geen bericht ontvangt, bent u ingedeeld op de door u aangegeven dag. De volgende punten zijn voor u van belang: maximaal aantal deelnemers bedraagt 102 personen per dag. vertrek op zaterdag 24 april: 8.00 uur, Conradstraat in Rotterdam (nabij Centraal Station). Op zondag 25 april: 9.00 uur, zelfde locatie. aankomsttijd in Duisburg: uur (zaterdag) en uur (zondag) geplande aankomsttijd in Rotterdam : uur kosten fl. 60,- voor leden; deelnemers die geen lid zijn van de Vereniging Vrienden van Blijdorp betalen fl. 65,- rondleiding langs enkele hoogtepunten uit Zoo Duisburg fooi voor de chauffeur Zoals altijd geldt in de bussen een rookverbod. Onderweg zal echter een korte stop gemaakt worden. Op de terugweg wordt u in de gelegenheid gesteld, op eigen kosten, een maaltijd te gebru iken in AC Restaurant Boxmeer. Aanmelding voor deze excursie: Het verschuldigde bedrag dient u over te maken naar giroreken ingnum mer t.n.v. Vereniging Vrienden van Blijdorp, afd. Excursies, Aernt Bruunstraat 59 te Rotterdam, onder vermelding van 'Duisburg 1, 2 of 3', al naar gelang uw voorkeur. De giro-overschrijvingen dienen uiterlijk op 1 april te zijn ontvangen. Uw overschrijving is uw bewijs van deelname aan de excursie; u ontvangt geen verdere bescheiden of mededelingen, tenzij niet aan uw wensen voldaan kan worden. De aanmeldingen worden in volgorde van ontvangst behandeld. Snelle overmaking van het verschuldigde bedrag is derhalve aan te bevelen. Het is helaas niet mogelijk het betaalde bedrag te restitueren voor afmeldingen die later dan 1 april zijn ontvangen. Restituties binnen de gestelde termijn vinden plaats onder inhouding van fl. 5,- administratiekosten. Verder specialiseerd e Zoo Duisburg zich in zeezoogdieren. Naast zeehonden en zeeleeuwen heeft Zoo Duisburg ook tuimelaars, waar ook regelmatig mee gefokt wordt. Voor deze dolfijnen is een paar jaar geleden een geheel nieuw dolfinarium gebouwd. Het verblijf van de zeeleeuwen wordt momenteel opgekapt. Het is waarschijnlijk net klaar als de Vrienden op bezoek komen. Verder kunt u in Duisburg jacobita's (panda-dolfijnen), beluga's (witte walvissen) en tonina's (zoetwaterdolfijnen uit het Amazonegebied) zien. Duisburg heeft vele zeldzame soorten die u in niet veel andere Europese dierentuinen zult aantreffen, zoals reuzeotters, fossa's (het grootste roofdier van Europa) en natuurlijk zes koala's, inclusief drie in Duisburg geboren jongen. De Zoo wordt doorsneden door een snelweg. Vorig jaar heeft men een ni euwe brug over deze weg aange legd, die zo kunstig is, dat de snelweg eigen lijk helemaal wegvalt. Ook nieuw is het verblijf voor Afrikaanse olifanten. Voor de bouw va n dit verblijf moesten de giraffen (tijdelijk) wijken. Wist u dat Blijdorp's giraffen-hengst afkomstig is uit Duisburg? U dient voor deze buitenlandse excursie een geldig grensdocument (paspoort of toeristenkaart) bij u te hebben. Indien u prijs ste lt op een reisverzekering, dient u deze ze lf af te sluiten. In Zoo Duisburg bestaat de mogelijkheid tot het nuttigen van een lunch, maar u kunt uiteraard ook uw eigen lunchpakket meenemen. In de reissom zijn begrepen: de busreis Rotterdam - Duisburg v.v. een kopje koffie onderweg toegang tot Zoo Duisburg Zoo Duisburg Zoo Duisburg werd in 1934 geopend en is een typische 'Ruhrgebied-dierentuin'. In de jaren '50 en '60 had iedere stad in het Ruhrgebied een eigen dierentuin die zich van elkaar wilden onderscheiden. Duisburg deed dit onder andere door het (destijds) grootste apen huis ter wereld te openen. Dit Aequatorium was een voorbeeld voor de dierentuinwereld. Tegenwoordig is het een trieste postzegelverzameling van apensoorten. Zoo Duisburg wil het gebouw dan ook zo snel mogelijk veranderen.

14 Gorilla's in een nieuw decor: deze zomer zorgt Blijdorp ervoor! In 1993 startte de Vereniging Vrienden van Blijdorp een actie voor de gorilla's. De bouw van een nieuw verblijf heeft enige tijd op zich laten wachten doordat Blijdorp de beschikking kreeg over een gedeelte van het Roei Langerakpark. Daardoor veranderde de realisatievolgorde van het Masterplan, en werden er eerst voorbereidingen getroffen voor de bouw van het Oceanium en een nieuwe entree. Momenteel zijn de bouwactiviteiten daar in volle gang, en werkt een aantal mensen in Blijdorp alweer aan een nieuw project. Hans Post is projectleider voor het Afrikacontinent. Gezeten tussen grote stapels papier en schetsen doet hij verslag van de plannen en ontwerpen voor het nieuwe buitenverblijf voor de gorilla's, als eerste onderdeel van het Kongo-biotoop. Afri ka De voorbereidingen voor het Oceanium hebben zo'n drie jaar in beslag genomen. Hoewel er nu volop gebouwd wordt, zal het nog een jaartje duren voordat het eerste gedeelte van het Oceanium geopend kan worden. Tegelijkertijd is het nodig om ook aandacht te hebben voor de huidige dierentuin en om de kwaliteit van de verblijven daar te verbeteren. Azië is zo goed als klaar. Nu is het Afrikacontinent aan de beurt. Afrika zal uit een aantal biotopen gaan bestaan : een savanne, een woestijnachtige biotoop en het Kongo-biotoop. Tevens komt er een servicegedeelte met een restaurant en een kinderboerderij. Het eerste project dat gereal iseerd gaat worden is een klein stukje van het Kongo-biotoop. Onderdeel van deze biotoop is een nieuw buitenverblijf voor de gorilla's. In een eerder interview met de gorillaverzorgers (Vriendennieuws nr. 1 uit 1996) hebben we kunnen lezen dat de huidige binnenverblijven voor de gorilla's in principe goed functioneren. Doordat de binnenverblijven in een aantal 'kamers' kunnen worden onderverdeeld, zijn ze uitstekend geschikt om nieuwe dieren te introduceren in de groep. Een mooi voorbeeld daarvan is Dura. Zij is opgegroeid in de mensapen-crèche van Stuttgart. Na een mislukte poging in de dierentuin van Krefeld is zij na een lange introductieperiode opgenomen in de Blijdorpgroep van zilverrug Ernst. Zoals u in het vorige Vriendennieuws heeft kunnen lezen, is zij eind oktober voor de tweede keer moeder geworden. Het huidige buitenverblijf van de gorilla's laat duidelijk te wensen over, gezien het feit dat de dieren er nauwel ijks gebruik van maken. Eiland Dit betekent een enorme uitdaging voor het projectteam: een buitenverblijf voor gorilla's zo aantrekkelijk maken, dat zij liever buiten dan binnen vertoeven. Het huidige buitenverblijf (de middelste koepel aan de westzijde van de Rivièrahal) zal een doorloop ~ t I Altijd al alles willen weten over Diergaarde Blijdorp? dat kan... 'pige ontwerp is nog ~iland te zien. Het ligt in dorp om op het gorilla 'n te combineren: I (franjeapen) en blauwe ltilopensoort). Het en te bereiken door de ij een eigen plek ~hoefte aan hebben. nkt aan lianen tussen de Ie zware gorilla's geen naken. Rondom de 'acht om de dieren en te scheiden. Ir ook financieel gezien, ing. Langs die gracht >r het publiek t pad rond het ifanten). Er zullen n educatieve 1 om het publiek te ~efwijze van de gori lla's.,ntwerptekening te zien et gorilla-eiland,r een aantal diersoorten 'P de plaats waar het :omen. Dit geldt voor de iroessa's en ~n. Op dit moment is let bestuderen of deze 1 worden, of dat ze in n worden onder.ossch i Id padden aarschijnlijk tijdelijk )Iantenkas. In een later ering van het een plekje gaan krijgen I zal een nieuwe functie :leelte wordt. publiek: als kijkplek op voor educatieve uiteinden van de stal s binnenverblijven voor lauwe duikers. Tevens isvesting voor een lat nu nog in het Henri Ie galago's en de potto's. ~nt van dit gesprek met r) zijn de definitieve

15 Gorilla's deze z. ervoor! In 1993 startte de Veren ig een nieuw verblijf heeft er over een gedeelte van het het Masterplan, en werdel en een nieuwe entree. M( aantal mensen in Blijdorp Afrikacontinent. Gezeten 1 plannen en ontwerpen vo het Kongo-biotoop. Afrika De voorbereidinge Oceanium hebben zo'n d genomen. Hoewel er nu \ wordt, zal het nog een jaa het eerste gedeelte van he geopend kan worden. Teg nodig om ook aandacht te huidige dierentuin en om verblijven daar te verbetel als klaar. Nu is het Afrika( beurt. Afrika zal uit een ai bestaan: een savanne, eer biotoop en het Kongo-bio er een servicegedeelte me een kinderboerderij. Het eerste project gaat worden is een klein s Kongo-biotoop. Onderde, is een nieuw buitenverblij In een eerder interview ft gorillaverzorgers (Vriende 1996) hebben we kunner huidige binnenverblijven principe goed functionere binnenverblijven in een a, kunnen worden onderver uitstekend geschikt om ni, introduceren in de groep. voorbeeld daarvan is Dur, in de mensapen-crèche v, mislukte poging in de diel is zij na een lange introdu opgenomen in de Blijdoq Ernst. Zoals u in het vorig, heeft kunnen lezen, is zij Q.. -o ""C.- - CC C t'd > C QJ ""C C QJ. -> Lf) Lf) Lf) o ("'Ij worden van de binnenverblijven naar het nieuwe buitenverblijf. Van daaruit komen de gorilla's op een groot eiland. Dit eiland wordt landschappelijk zo aantrekkelijk mogelijk gemaakt, zowel voor de dieren als voor het publiek. Er zullen hoogteverschillen zijn, zodat de dieren uit elkaars zicht kunnen zitten. Het eiland zal worden aangekleed met bomen, struiken, grassen en kruiden. Sommige bomen zijn echt bedoeld om in te klimmen. Andere groepen beplanting zullen moeten worden beschermd, zodat de groene aanblik van het eiland intact blijft. Via beplantingslijsten uit andere dierentuinen is het mogelijk om planten uit te kiezen die gorilla's niet lusten. Heel belangrijk zijn schuilmogelijkheden tegen regen of teveel zon, en warmteplekken. Momenteel bestudeert het projectteam diverse shelters en warmtelampen, die natuurlijk 'gorilla-proot' moeten zijn. Ook moeten er op het eiland voldoende klim- en slaapmogelijkheden zijn. Gorilla's en... Op het voorlopige ontwerp is nog een tweede, kleiner eiland te zien. Het ligt in de bedoeling van Blijdorp om op het gorillaeiland drie diersoorten te combineren: gorilla's, colobusapen (franjeapen) en blauwe duikers (een kleine antilopensoort). Het kleinere eiland is alleen te bereiken door de colobusapen, zodat zij een eigen plek hebben als ze daar behoefte aan hebben. Het ontwerpteam denkt aan lianen tussen de twee eilanden waar de zware gorilla's geen gebruik van kunnen maken. Rondom de eilanden komt een gracht om de dieren en bezoekers van elkaar te scheiden. Landschappelijk, maar ook financieel gezien, is dat de beste oplossing. Langs die gracht komt een bospad voor het publiek (vergelijkbaar met het pad rond het buitenperk van de olifanten). Er zullen diverse kijkplekken en educatieve voorzieningen komen om het publiek te informeren over de leefwijze van de gorilla's. Zoals op de ontwerptekening te zien is, zal de bouw van het gorilla-eiland gevolgen hebben voor een aantal diersoorten dat nu gehuisvest is op de plaats waar het nieuwe project gaat komen. Dit geldt voor de onagers, oryxen, babiroessa's en galapagosschildpadden. Op dit moment is men in Blijdorp aan het bestuderen of deze dieren verplaatst gaan worden, of dat ze in een andere dierentuin worden ondergebracht. De galapagosschildpadden bijvoorbeeld, gaan waarschijnlijk tijdelijk naar de verbouwde plantenkas. In een later stadium van de uitvoering van het Masterplan zullen zij een plekje gaan krijgen in Zuid- Amerika. De onagerstal zal een nieuwe functie krijgen. Een groot gedeelte wordt betreedbaar voor het publiek: als kijkplek op het gorilla-eiland en voor educatieve doeleinden. De twee uiteinden van de stal worden verbouwd als binnenverblijven voor de colobusapen en blauwe duikers. Tevens komt er in de stal huisvesting voor een tweetal diersoorten dat nu nog in het Henri Martinhuis verblijft: de galago's en de potto's. Snel! Op het moment van dit gesprek met Hans (eind december) zijn de definitieve

16 Blijdorpherinneringen ontwerpen bijna klaar. De planning is als volgt: in januari begint men met slopen van verólijven en het verplaatsen van bestaande beplanting. In februari breekt de fase van het opbouwen aan. Maart en april zijn prima maa nden om nieuwe beplanting aan te brengen. Bouwkundige voorzieningen in de stallen zijn gepland in mei. De opening van het Kongo-biotoop staat gepland voor de zomer. Dat betekent dat onze gorilla's al snel hun nieuwe buitenverblijf kunnen betrekken! Aan het enthousiasme en de betrokkenheid va n het Afrikateam zal het niet liggen. Het uiteindelijke doel is, om de gorilla's zo min mogelijk te manipuleren, en om ze zelf te laten kiezen of ze binnen of buiten willen zitten. Zelfs 's nachts buiten blijven behoort tot de mogelijkheden. Dat is in ieder geval de droom van Hans: "een 24- uurs economie voor gorilla's".... daar zorgen de Vrienden voor! De kosten voor dit project zijn begroot op één miljoen gulden: het bedrag dat de Vrienden voor de gorilla's bijeen hebben gebracht. Zoals het er nu naar uitziet, kunnen de Vrienden dus de komende zomer als trotse sponsors genieten van Ernst en zijn familie op een prachtig eiland! Hans heeft ook nog even in de toekomst gekeken. Het is niet ondenkbaar dat er in een later stadium nog eens uitbreiding zal plaatsvinden met nog een buitenverblijf en nieuwe binnenverblijven. Dit zou. dan gebeuren aan de andere kant va n het dienstpad dat langs de onagerstal loopt. Dan is het zelfs mogelijk dat er een tweede groep gehuisvest gaat worden, bijvoorbeeld een groep gepensioneerden of een vrijgezellengroep. Toekomstplannen zijn er dus nog genoeg voor de Blijdorp-gorilla's! Tekst: Monique van Leeuwen-Maat met dank aan: Hans Post Illustraties: Leen Zuydgeest/ Diergaarde Blijdorp Foto's gorillas: Ina van Seeters Met ingang van dit nummer willen we foto's gaan plaatsen van het oude Blijdorp. Of deze rubriek een succes wordt is echter afhankelijk van u! Heeft u nog een leuke foto? Stuur deze dan op naar de redactie. Na plaatsing in Vriendennieuws of op de internetpagina's ontvangt u uw foto weer retour. De eerste foto is van Tineke Cuise. Het is een foto uit 1972 van, de toen nog kleine, Mien en Katrien. Hillevliet 15 Tel Fax: E~~ûJI ECHTE BAKKER ;6~~v t; crheo v.d.cjiam '. ' Tevens uw leverancier voor horeca en catering Groene Hilledijk 255a Tel.: Lange Hilleweg 117 Tel. : CIC

17 Vogelwijzer: over een galante heer Toen... In 1921 verscheen in Duitsland een boek over volièrevogels. Eén van de vele beschreven vogels is de 'Strausswachtel'. Volgens de schrijver, Karl Neunzig, een prachtige grondvogel die meestal paarsgewijs voorkomt in zijn leefgebied. Als nest zouden de vogels een ondiep kuiltje maken met daarin enkele grashalmpjes. De acht tot tien eieren worden beschreven als groenolijfkleurig. Beide ouders zouden de jongen voeren. In 1921 werd de vogel nog maar zelden in Europa ingevoerd. Wel vermeldt Karl Neunzig dat in 1915 de 'Zoologische Gart~n Berlin' één vrouwelijk exemplaar ontving.... en nu.. Deze keer gaat ons verhaal over de roulroul (spreek uit: roeiroei). In het Duits heet de vogel nog steeds 'Strausswachtel ' wat zoveel betekent als 'pluimkwartel'. Dit is een wat vreemde naam aangezien de roulroul geen kwartel maar een patrijs is! Roulrouls behoren, net als alle andere patrijzen, tot de grote familie van de fazantachtigen. Deze familie bestaat uit patrijzen en fazanten. Wereldwijd zijn er 106 soorten patrijzen en al deze soorten komen alleen voor in de Oude Wereld. Allen hebben ze gemeen dat ze een relatief groot lijf hebben in relatie tot een kleine kop en een kort staartje. Veel leden van de familie van de fazantachtigen hebben een kuif, zo ook de roulroul-haan. Hij heeft een prachtige rode kuif, bestaande uit wat borstelige veertjes. Verder is deze mooie, 26 cm grote patrijs glanzend donker blauw-groen-paars gekleurd. Zijn snavel is zwart en rood. De naakte ring om zijn ogen IS rood net als zijn poten. Het hennetje ziet er heel anders uit, maar mag zeker ook gezien worden! Zij is overwegend helder groen ~an kleur, op haar grijze kop en kastanjebruine vleugels na. Ook bij haar zijn de naakte oogring en de poten rood. Haar kleur is zeer opvallend: de meeste patrijzenhennetjes zijn immers bruin, wat een veel betere schutkleur is. e. I Roulrouls, ook wel eens 'woudpatrijs' of 'gekuifde bospatrijs' genoemd, komen voor in Birma, Thailand, Maleisië, Sumatra en Borneo. Ook komen ze wel voor op een aantal kleinere eilanden in die regio. Ze leven daar in de altijd-groene-wouden, vaak in de buurt van een stroompje en hebben een voorkeur voor de dichtbegroeide delen van het woud. Hoewel roulrouls op sommige eilandjes al zijn uitgestorven, komen ze in grote delen van hun leefgebied nog veelvuldig voor. Toch wordt de soort als 'bedreigd' beschouwd. Dit omdat in grote delen van hun leefgebied de ontbossing door houtkap zeer snel voortschrijdt. Dit geldt met name voor Maleisië en Indonesië. Een recent onderzoek op Kalimantan liet zien dat de roulroul zich aan de veranderingen lijkt aan te passen. De daar levende Dayaks meldden de onderzoekers dat de roulroul steeds meer ook op verlaten cultuurgrond wordt gezien. Zo wagen ze zich toch wat dichter in de buurt van mensen. Tijdens dit onderzoek bleek overigens ook dat de Dayaks de roulrouls vangen. Deels gebeurt dit om als voedsel te dienen, deels worden ze als huisdier gehouden. Helaas doen de Dayaks dit alleen voor de sier en proberen ze niet om met de vogels te kweken. De uit Blijdorp bekende argusfazant en orang oetang worden, overigens om dezelfde redenen, ook door de Dayaks gevangen. In het wild zijn de roulrouls echte alleseters: wormen, insecten, slakken, bessen, granen en bladknoppen; alles gaat erin. Ze vergaren hun voedsel voornamelijk door met de krachtige poten over de grond te krabben, waardoor al dit lekkers te voorschijn komt. Vergeleken met de gegevens waarover Karl Neunzig in 1921 kon beschikken weten we nu al wat meer over deze mooie vogels. Zo is hun nest zeker geen simpel, ondiep kuiltje, maar een koepelvormig nest dat beide oudervogels met veel zorg uit twijgen en bladeren opbouwen. Het is een grappig gezicht ze zo bezig te zien, aangezien ze de verzamelde takjes steeds over hun rug naar achter gooien in de richting van het te bouwen nest. Het broeden, daarentegen is een 'vrouwenwerkje'. De witte (dus niet groene) eieren, meestal vijf of zes, worden in 18 tot 19 dagen uitgebroed. AI die tijd blijft het haantje waakzaam in de buurt aanwezig. JUiSt omdat roulrouls een koepelvormig nest bouwen heeft het hennetje, in tegenstelling tot andere patrijzen die wel in een ondiep kuiltje broeden, geen schutkleur nodig. De roulroul-kuikentjes zijn nestvlieders. Nadat ze uit het ei gekropen zijn blijven ze nog een paar uur onder hun moeder zitten om op te drogen, maar daarna trekken ze met beide ouders er op uit: op zoek naar voedsel. De eerste levensdagen eten ze voornamelijk 'levend' voer, zoals kleine wormpjes en slakken. Dit is namelijk erg eiwitrijk en dat hebben ze hard nodig voor hun snelle groei. Hun ouders vangen deze prooidiertjes en geven deze vervolgens aan de jongen, zo krijgen ze voldoende voedsel binnen en leren ze bovendien wat er allemaal eetbaar is. Na een aantal dagen beginnen ze ook zelf wat voer te zoeken. Tijdens deze zoektochten naar voedsel houden de vogels door zachte piepgeluidjes voortdurend contact met elkaar. De eerste weken gaan ze nog samen met hun moeder terug naar het nest om te slapen, zodra ze echter kunnen vliegen gaan ze met hun ouders mee 'op stok'. Roulrouls slapen namelijk niet op de grond, maar op een boomtak. Dit is voor hen een veiligere plaats. Na de broedtijd trekken roulrouls weer in grotere groepen door de bossen. Roulrouls in Blijdorp AI vele jaren heeft Blijdorp roulrouls in haar collectie. En dit is begrijpelijk aangezien het zeker één van de mooiste

18 patrijzensoorten is. De wetenschappelijke naam van de roulrou l is Rol/u/us rou/out. 'Rollulus' zou afstammen van de Maleise naam voor de Roulroul. De oorsprong van 'Roulroul" is onduidelijk. In de Victoriaserre bevinden zich al langere tijd één of meer paartjes. Ze zijn qua verzorging geen moeilijke vogels, op een combinatie van korrels, fruit en 'levend' voer (meelwormen) doen ze het prima. Goed is bij het eten te zien dat ze instinctief met de poten krabben op zoek naar voedsel, ook al staan ze daarbij midden in de voerbak. De haan toont zich als een galante heer: als er nieuw voer in het verblijf wordt gezet laat hij meestal eerst zijn vrouwtje de lekkerste dingen (meelwormen) eruit eten. Als de verzorgers eens wat 'nieuws' (bijvoorbeeld krekeltjes) in het verblijf brengen en alle roulrouls zich, uit angst, onder de struiken verbergen gaat de haan polshoogte nemen. Als hij meent dat het veilig is, roept hij vrouwen kinderen, waarna zij zich te goed kunnen doen aan het nieuwe voer. Water gebruiken ze alleen om te WIE? Itornt ons Promotieteam versterken. Heeft u een dagje over, 1+1 kunt u biî elkaar tellen en leuk met klanten omgaan? drinken, en niet om te baden. Veel liever nemen ze een zandbad. Blijdorp heeft veel succes met de kweek van roulrouls. Meestal worden er jaarlijks meerdere broedsels groot gebracht. Eén keer kreeg een koppel zelfs een broedsel van wel tien jongen. Dat was een geweldig gezicht. Kroop er aan de ene kant een jong onder de hen, dan viel er aan de andere kant een uit en zo herhaalde zich dat. Een paar jaar terug is geprobeerd om een achttal roulrouls vrij rond te laten lopen in de Victoria serre. Helaas ging het mis met dit experiment. Aangezien roulrouls niet erg bang voor mensen zijn, was er na korte tijd slechts één roulroul over. De rest was verdwenen. Meer informatie over de roulroul en de patrijs in Nederland vindt u op onze Internet -pagi na' s. Tekst en foto's: Jos en Anne Marie Nijkamp Hosman. Het gaat nu echt gebeuren! We krijgen binnen twee jaar, in de buurt van de tunnel, een tweede winkel. kom dan ons Promotieteam versterken. Voor inlichtingen kunt u bellen of faxen naar: (010) Een brlefle IS ook welkom: H. Gerritse Sourystraat SR Rotterdam 100'n boek: Primates: the amazing world of lemurs, monkeys and apes Wij vonden recent een fraai uitgevoerd boek over primaten. Het is een prachtig kijk- en leesboek met korte informatieve teksten van Barabara Sleeper (biologe/primatenexpert) en hele mooie foto's van Art Wolfe (een bekende natuurfotograaf). Natuuronderzoekers die zich speciaal met primaten bezighouden hebben de wereld verdeeld in vier geografische gebieden, met elk hun eigen soorten primaten. Deze vier gebieden zijn: Madagascar, Afrika, Azië en de neo-tropen (Mexico, Centraal en Zuid-Amerika). Deze indeling is ook in het boek aangehouden. Onze reis door de wereld van de primaten begint in Madagascar, een eiland voor de Afrikaanse oostkust met een grote verscheidenheid aan endemische primatensoorten. We zien prachtige foto's van lemuren (o.a. de grijze bamboemaki), de bekende ringstaartmaki 's en de zeldzame aye-aye. Veel van de in Madagscar levende primaten worden ons zo voorgesteld, steeds vergezeld door een korte tekst van Barabara Sleeper. Het tweede gebied dat we met het boek op schoot bezoeken is Afrika. Foto's van potto's, bushbaby's, bavianen, (man)drils, en de prachtig gekleurde Dianaaap en roodstaartaap passeren de revue. Ook de Blijdorp bekende franjeaap heeft een plaatsje in het boek. De chimpansees en de gorilla's krijgen wat meer aandacht dan de andere Afrikaanse primaten. Na Afrika belanden we in Azië, het woongebied van de lori's, makaken (zoa ls de Blijdorpse kuifmakaken, zie ook Vriendennieuws 98-4), de fraai gekleurde langoeren en de vreemde neusaap. Andere Blijdorpse apen die we terugvinden zijn de lar, ofwel withandgibbon en de orang oetan. Tot slot reizen we we via foto's en tekst door de neo-tropen met als bekendste vertegenwoordigers douroucouli's, tamarins, gouden leeuwaapjes, kapucijnaapjes en doodshoofdaapjes. De meest opvallende aap uit dit gebied vonden wij de rode uakari, met een felrood kaal gezicht. Het boek is niet bedoeld als naslagwerk. Niet alle primaten staan er in en de informatie is vaak summier. Het is wel een prachtig kijkboek, dat goed de verscheidenheid aan primaten laat zien en niet alleen aandacht heeft voor de mensapen. Het boek bevat foto's van slechts zelden gefotografeerde primaten. Eveneens vindt u veel soorten die in Blijdorp leven terug. Klein nadeel is dat het boek engelstalig is, wat met name lastig is bij de namen. Desalniettemin is het een boek waar niet alleen apenliefhebbers veel plezier aan zullen beleven. Rece nsie: Jos en Anne Marie Nijkamp-Hosman ISBN nummer: Prijs: fl. 69,90

19 ~Jt!J UITVAARTVERZORGING e.m. Bouwman Albert Verweystraat 2a 3061 SB Rotterdam Tel Bgg Stijlvolle uitvoering van begrafenissen en crematies. Informatie over: - Het O.R.V. depositofonds (=verzorgingsfonds) - De kostenbegroting voor een uitvaart, met betrekking tot een af te sluiten verzekering - Inschrijving wilsbeschikking met vrij lidmaatschap ~ al uw tfkmwj-e/j'k,?nudjtf)oyk, jlktlen- (Nt ~,?-fm~, dj ook Iud adrej 1J()O* ktk ~t. Trakteren? Belegde broodjes bestellen J.J. v.d. Sterre Bergselaan 322 Stadhoudersweg 106 jonkerfransstraat 96 tel: tel: tel: Oe bakker die nog zelf bakt uit Rotterdam.elf' 11 Vrienden voor het leven: Gerda, Piet en Wil vd linde "Het is allemaal de schuld van Gerda." In 1994 werd Gerda vd Linde na een tekencursus in de Diergaarde lid van de Vrienden. AI snel maakte ze deel uit van ons promotieteam. Haar enthousiasme werkte aanstekelijk: ook de beide broers en haar moeder werden lid (gemaakt). Blijdorp is niet alleen een prachtige tuin, maar ook een stukje jeugdsentiment. Wil: "Vroeger gingen we een dagje uit naar Blijdorp. Met de trein naar Rotterdam. " Gerda: "Een groot stadspark midden in Rotterdam waar je wilde dieren kunt zien opgroeien!" Ze hebben alledrie dan ook een abonnement. Als er even tijd is wordt de Diergaarde bezocht. Gerda: "Je komt weer helemaal bij." "Als je vaak komt leer je ook steeds meer mensen kennen, af en toe mag je dan eens achter de schermen kijken. " Natuurlijk zijn er favoriete plekken in de Diergaarde. Gerda: " De olifanten! Slim, sociaa l, schitterend om te zien hoe ze voor de jongen zorgen. Hoe groot ze ook zijn, ze blijven voorzichtig met elkaar omgaan. Doodzonde dat er nu twee groepen zijn. Verder kom ik graag in de Rivièrahal. Rust en warmte. Lekker om te studeren." Ook Piet gaat voor grote dieren zoals olifanten en ijsberen. Blijdorp is voor hem ook een prachtige locatie voor zijn film-hobby. U heeft hem vast wel eens aan het werk gezien. Wil herinnert zich nog de grote landsch ildpadden van vroeger. "Vroeger trokken de beren ook heel erg. De omschakeling naar biotopen is nog aardiger, wanneer je je de oude verblijve n nog herinnert. Taman Indah is nog mooier als je denkt aan het oude olifantenverblijf. In vergelijking met andere tuinen is Blijdorp goed bezig. Ik herinner me nog olifant Wendy in Bristol in Engeland. Puur zielig!" Over andere tuinen gesproken. De fami lie vd Linde bezoekt regelmatig samen andere tuinen in binnen- en buitenland. Vroeger kwamen ze nogal eens in Wassenaar en Artis. Piet: "Ondanks die oude verb lijven heeft het wel wat. Zondagm iddag: krokodillen voeren. Dan zag je eindelijk eens een krokodil in actie!" Het zijn best wel freaks. " Er is in Nederland niets wat we niet gezien hebben." Ook buiten landse tuinen hebben hun speciale dingen. Het educatief centrum in Edinburgh, Schotland, bijvoorbeeld. Wil herinnert zich in Bristol een woonkamer vol muizen. En natuurlijk zijn ze regelmatig in het Duitse Münster te vinden: op bezoek bij de Rotterdamse olifant Bernhardine. Gerda, Piet en Wil zijn trouwe bezoekers va n de winterlezingen. "Misschien is het een goed idee om eens mensen van buiten uit te nodigen. Niet persé meer lezingen, maar eens informatie over een andere tuin." Aan de reizen nemen ze geen deel. Piet: " Het is moeilijk te plannen met het werk en buitenlandse tuinen nemen we mee tijdens de vakantie. Het reizen met een bus is ook een heel gedoe. Met eigen vervoer kan je eerder weg, sneller rijden en later terug gaan." Tekst en foto: Marcel Kreuger

20 Bezoek de Vrienden op internet: Voor het laatste nieuws uit Blijdorp en veel kleurenfoto's! Hobby CENTRUM MAGAZijN BLïdoRp Sradhoudersweg 97c 3039 EC Rotterdam Telefoon 0 I ) 80 GEREEdschAPPEN IJZERWAREN ElEkTRA SANiTAiR VERF SLEUTELsERViCE Ruim assortiment aan dieren en -benodigdheden L Op vertoon van deze advertentie ontvangt u een kanarie plu, kool voof 45, _ Pretorialaan EN Rotterdam telefoon: Of je HU WOOHt ih eeh "statige raah " of eeh terrarium MAKELAARDIJ RUBENSPLEIN weet als geen ander hoe het is om goed gehuisvest te zijn! Uw Makelaar met de Persoonlijke aandacht. MAKELAARDIJ Rembrandtlaan 2 Broersvest 10 RUBENSPLEIN Schiedam Ruim 300 m 2 dierplezier! Op vertoon van deze advertentie en een aankoop van fso,- aan tropische vissen /25,- Vijfdaagse dierentuinreis naar Frankrijk en Zwitserland, 12 t/m 16 mei 1999 De Vereniging Vrienden van Blijdorp organiseert va n 12 t/m 16 mei 1999 een vijfdaagse dierentuinreis naar Frankrijk en Zwitserland. Op het programma van deze aantrekkelijke meerd aagse excursie staan bezoeken aa n de dierentuinen van Mulhouse, Zürich en Basel. Deze drie dierentuinen werden ook in 1991 door de Vrienden bezocht. Het reisprogramma luidt als vo lgt: Vertrek: 12 mei 1999, uur, Conradstraat, Rotterdam Aankomst: 16 mei 1999, uur, Conradstraat, Rotterdam Woensdag 12 mei: Reisdag van Rotterdam naar Mulhouse. Donderdag 13 mei: Bezoek aan de dierentuin van Mulhouse. Vrijdag 14 mei: Bezoek aan de dierentuin van Zürich. Zaterdag 15 mei: Bezoek aan de dierentuin van Basel. Zondag 16 mei: Terugreis naar Rotterdam De reissom, gebaseerd op een arrangement in een 2-persoonskamer, bedraagt voor leden fl. 675,- en voor nietleden (d ie daarmee automatisch lid zijn voor het lopende jaar) fl. 720,-. Voor een 1- persoonskamer (zéér beperkt besch ikbaar) ge ldt een toeslag van fl. 155,-; u betaalt dan respectievelijk fl. 830,- of fl. 875,-. In de reissom zijn begrepen: vervoer van Rotterdam naar de betrokken dierentuinen en het hotel vier overnachtingen op basis van halfpension (ontbijt/diner) het Busboek, met interessante informatie over de te bezoeken dierentuinen Niet inbegrepen zijn: lunches uitgaven van persoonlijke aard fooi voor de chauffeur an n u leri ngsverzekeri ng reis- en bagageverzekering Zoals altijd is in de bus een rookverbod van kracht. Overigens zal onderweg wel regelmatig gestopt worden. Niemand kan aanspraak maken op een eenmaal ingenomen plaats in de bus. Voor deze reis dient u te besch ikken over een geldig paspoort (of geldige toeristenkaart). Het aantal deelnemers aan deze reis is beperkt tot 50 personen. Reageert u dus, va nwege de te verwachten belangstelling, zo spoedig mogelijk. Het bestuur van de Vereniging Vrienden van Blijdorp behoudt zich het recht voor de reis eenzijdig te annuleren. Het door u reeds betaalde voorschot-bedrag zal in dat geval aan u worden gerestitueerd (onder inhouding van fl. 30,- reserverings- en administratiekosten). Uiteraard wordt, indien de reis volgeboekt is, wèl volledige restitutie verleend. Indien u belangstelling heeft voor deze reis verzoeken wij u vóór 1 april aanstaande fl. 100,- p.p. als eerste aanbetaling (tevens bewijs van boeking) over te maken naar girorekeningnummer t.n.v. Vereniging Vrienden van Blijdorp, afd. Excursies, Aernt Bruunstraat 59 te Rotterdam, onder vermelding van 'Zwitserland 1999', alsmede uw telefoonnummer. Indien u uitdrukke lijk een 1-persoonskamer wenst, dient u dat aan te geven met de code '1 P'. Na 1 april besluit het Bestuur of de reis doorgang zal vinden. Uiteraard wordt u daarvan, als u zich aangemeld heeft, zo spoedig mogelijk op de hoogte gebracht. Ook ontvangt u dan nadere informatie over de reis. Het is helaas niet mogelijk de eerste aanbetaling te restitueren voor afmeldingen die later dan 1 apri l zijn ontvangen. Indien het verschu ldigde bedrag geheel voldaan is,

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Apenheul Geschiedenis Apenheul ging voor het eerst open in 1971. Het eerste en enige park ter wereld waar apen vrij in het bos leefden en vrij tussen de bezoekers konden lopen. Het begon met wolapen, slingerapen

Nadere informatie

DE ORANG OETAN. Bosmens

DE ORANG OETAN. Bosmens DE ORANG OETAN Bosmens Sommige mensen hebben last van hoogtevrees. Dit langharige bosmens heeft het omgekeerde. Hoog in de bomen van het tropische regenwoud zoekt hij naar rijp fruit om te eten. Hij komt

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema de dierentuin

Auditieve oefeningen bij het thema de dierentuin Auditieve oefeningen bij het thema de dierentuin Boek van de week: 1; Nijntje in de dierentuin 2; De dierentuin 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat er op de voorkant

Nadere informatie

DE IJSBEER. Super speurneus

DE IJSBEER. Super speurneus DE IJSBEER Super speurneus Hij is groot, wit en ziet eruit als een echte knuffelbeer. Toch zou je deze reus niet graag tegenkomen in de sneeuw. Gelukkig gebeurt dit ook niet snel, want waar deze poolreiziger

Nadere informatie

SPEURTOCHT. Groep 7 en 8

SPEURTOCHT. Groep 7 en 8 SPEURTOCHT Groep 7 en 8 Met deze speurtocht loop je door het hele park. Door de vragen goed te beantwoorden kun je letters verdienen. Verzamel alle letters uit de dikgedrukte vakjes. Met deze letters kun

Nadere informatie

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen.

Kopieer dit e-boek en stuur het door naar anderen. Lente groep 3/4 inhoud blz Lente 3 1 Langer licht 4 2 Bollen 5 3 Wakker worden 6 4 Frisse blaadjes 7 5 Kikkerdril 8 6 Op reis 9 7 In de wei 10 8 Er op uit! 11 9 Filmpjes 12 Werkblad winter 13 Schrijf je

Nadere informatie

Auditieve oefeningen - dierentuin. Hakken en plakken

Auditieve oefeningen - dierentuin. Hakken en plakken Auditieve oefeningen - dierentuin Hakken en plakken (hak de woorden in stukken, laat de kinderen het hele woord zeggen) die-ren die-ren-tuin leeuw-en gi-raf ze-bra ijs-beer kro-ko-dil was-beer-tje o-li-fant

Nadere informatie

Touroperators 2014-2015

Touroperators 2014-2015 Touroperators 2014-2015 Blijdorp blijft verrassen. Diergaarde Blijdorp is een van de mooiste dierentuinen van Europa en met ruim 1,5 miljoen bezoekers de op twee na grootste publieksattractie van Nederland.

Nadere informatie

SAFARIPARK BEEKSE BERGEN

SAFARIPARK BEEKSE BERGEN SAFARIPARK BEEKSE BERGEN Lespakket groep 7 en 8 Zo, wij zullen jou eens een spannend lesje leren! Groep 7 Opdracht 1 Wij hebben in het safaripark verschillende giraffen. Ga er eens goed voor zitten om

Nadere informatie

Lente. groep 3, 4 en 5

Lente. groep 3, 4 en 5 Lente groep 3, 4 en 5 Inhoud Lente 3 1. Langer licht 4 2. Bollen 5 3. Wakker worden 6 4. Frisse blaadjes 7 5. Kikkerdril 8 6. Op reis 9 7. In de wei 10 8. Er op uit! 11 9. Filmpjes 12 Werkblad lente 14

Nadere informatie

Spreekbeurt over Burgers Zoo

Spreekbeurt over Burgers Zoo Spreekbeurt over Burgers Zoo 9-12 jaar Wil je een spreekbeurt houden of een werkstuk maken over Burgers Zoo? Hartstikke leuk! Met deze tekst kom je meer te weten over Burgers Zoo. Hopelijk helpt het je

Nadere informatie

Stichting Vogelpark Avifauna

Stichting Vogelpark Avifauna Stichting Vogelpark Avifauna Ligging: Alphen aan den Rijn in de provincie Zuid Holland Bestaat sinds: 1950 Avifauna door de jaren heen In 1950 is het vogelpark ontstaan uit de hobby van de familie Van

Nadere informatie

DE SIBERISCHE TIJGER

DE SIBERISCHE TIJGER DE SIBERISCHE TIJGER In de sneeuw! Er zijn veel verschillende soorten katten op de wereld. Denk maar eens aan de huiskat, leeuw, sneeuwpanter of cheeta. Allemaal behoren ze tot de familie van de katachtigen.

Nadere informatie

SPREEKBEURT GROENE LEGUAAN

SPREEKBEURT GROENE LEGUAAN SPREEKBEURT GROENE LEGUAAN l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE GROENE

Nadere informatie

WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN?

WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Lesboek bovenbouw havo/vwo WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Werkbladen bovenbouw havo/vwo E xscaufarrsipiaerk Beekse Bergen Docent: Klas: ep) Naam (of naam gro

Nadere informatie

WESTELIJKE LAAGLANDGORILLA

WESTELIJKE LAAGLANDGORILLA WESTELIJKE LAAGLANDGORILLA Toen onderzoekers meer dan 100 jaar geleden voor het eerst een gorilla zagen, schrokken ze zich een ongeluk. Dat is ook niet zo gek! Een gorilla kan er gevaarlijk uitzien. Vooral

Nadere informatie

ONTDEKKINGSTOCHT. Veel plezier! Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. makkelijk moeilijk

ONTDEKKINGSTOCHT. Veel plezier! Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. makkelijk moeilijk ONTDEKKINGSTOCHT Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn h f makkelijk moeilijk h Volg de wandelroute, dan komen jullie alle dieren tegen! Veel plezier!

Nadere informatie

www.deschuttervis.nl Aan:

www.deschuttervis.nl Aan: Beste Leden, Wat gaat de tijd toch snel, alweer 3 maanden geleden dat onze laatste clubavond was. A.s. zal daarom in het teken staan van een grote vis en plantenveiling en tijdens de pauze vindt er nog

Nadere informatie

Inleiding Burgers Zoo Buitenverblijf

Inleiding Burgers Zoo Buitenverblijf Stokstaartjes Inleiding Vanuit het Dierentuinbesluit moeten dierentuinen omschrijven hoe ze hun dieren houden, huisvesten, verzorgen en tonen. Hoe dat gebeurt, verschilt per dierentuin en per diersoort.

Nadere informatie

WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN?

WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Lesboek dierverzorging WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Werkbladen dierverzorging E xscaufarrsipiaerk Beekse Bergen Docent: Klas: ep) Naam (of naam gro 2 Welkom

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag.

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg. Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 14 en woensdag 15 april 2015 vervolg Beste natuurliefhebber/- ster, Dit is het vervolg op het eerste deel van mijn verslag. Een week geleden zag ik alleen nog maar

Nadere informatie

ONTDEKKINGSTOCHT. Deze speurtocht is voor de hele familie! Er zijn kennisvragen en doe-opdrachten. kennisvragen. doe-opdrachten

ONTDEKKINGSTOCHT. Deze speurtocht is voor de hele familie! Er zijn kennisvragen en doe-opdrachten. kennisvragen. doe-opdrachten ONTDEKKINGSTOCHT Deze speurtocht is voor de hele familie! Er zijn kennisvragen en doe-opdrachten. kennisvragen doe-opdrachten. h f hl [ Volg de wandelroute, dan zien jullie alle dieren! Let op: Door werkzaamheden

Nadere informatie

Rondleidingen ZOO Antwerpen

Rondleidingen ZOO Antwerpen Rondleidingen ZOO Antwerpen boeiend en speels vernieuwd! Hieronder vind je een handig overzicht van al onze rondleidingen, per doelgroep en leeftijdscategorie. Zowel en als, families en andere kunnen reserveren

Nadere informatie

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015

De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 De Wiershoeck- Kinderwerktuin, dinsdag 3 en donderdag 5 maart 2015 Beste natuurliefhebber/- ster, Op dinsdag heb ik maar weinig foto s gemaakt. Ik, of beter gezegd mijn camera, werd tijdelijk ingehuurd

Nadere informatie

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5

Een. hoort erbij! Over dieren uit een ei. groepen 3-5 Een hoort erbij! Over dieren uit een ei groepen 3-5 1. Een ei hoort erbij Veel dieren leggen eieren: vogels en vissen. Maar ook insecten leggen kleine eitjes. Uit dat eitje komt een klein diertje. Dat

Nadere informatie

Jaarverslag 2014. inclusief jaarrekening 2014 (vanaf pag 5)

Jaarverslag 2014. inclusief jaarrekening 2014 (vanaf pag 5) Jaarverslag 2014 inclusief jaarrekening 2014 (vanaf pag 5) Dit is het eerste jaarverslag van de op 4 oktober 2014 geopende kleinschalige kinderboerderij De Knuffelweide aan de Industrieweg 3 in Amerongen.

Nadere informatie

KOMODOVARAAN. Door: Jade Boezer

KOMODOVARAAN. Door: Jade Boezer KOMODOVARAAN Door: Jade Boezer 1 Voorwoord Mijn werkstuk gaat over Komodovaranen. Ik doe het erover omdat ik een onderwerp zocht voor mijn werkstuk en nog niets over Komodovaranen wist. Toen ik aan het

Nadere informatie

11. o - 8 ... ... ... ... f e. d i. Apenrots Leeuwenterras Kleine-Zoogdierenhuis Uilenruïne Californische zeeleeuwen Insectarium

11. o - 8 ... ... ... ... f e. d i. Apenrots Leeuwenterras Kleine-Zoogdierenhuis Uilenruïne Californische zeeleeuwen Insectarium o - 8 11. We hadden al gezien dat sommige dieren toevallig bepaalde voordelige eigenschappen hebben. Je kunt je voorstellen dat zo n dier-met-voordeel meer nakomelingen krijgt dan andere dieren. En die

Nadere informatie

dieren in de dierentuin

dieren in de dierentuin dieren in de groep 4-5 Geachte leerkracht, Dit lespakket ondersteunt u bij het voorbereiden van uw schoolreisje naar Burgers Zoo. Daarnaast kan het ook prima worden ingezet als u een thema over en of exotische

Nadere informatie

Winterslaap. groep 5/6

Winterslaap. groep 5/6 Winterslaap groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers 8 Werkblad winterslaap 15 Schrijf je eigen e-boek 16

Nadere informatie

* makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen)

* makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen) FAMILIE SPEURTOCHT Deze speurtocht is voor de hele familie! De sterretjes geven aan hoe moeilijk de vragen zijn. * makkelijk (voor kleine kinderen) ** normaal (voor kinderen) *** moeilijk (voor volwassenen).

Nadere informatie

UITZONDERLIJKE KOMST VAN EEN FAMILIE VAN VIJF OLIFANTEN, WAARONDER DRIE JONGEN.

UITZONDERLIJKE KOMST VAN EEN FAMILIE VAN VIJF OLIFANTEN, WAARONDER DRIE JONGEN. PAIRI DAIZA Persbericht 07 oktober 2014 13u00 UITZONDERLIJKE KOMST VAN EEN FAMILIE VAN VIJF OLIFANTEN, WAARONDER DRIE JONGEN. Beste journalisten, Het doet ons veel plezier een belangrijke gebeurtenis te

Nadere informatie

Rondleidingen Planckendael

Rondleidingen Planckendael Rondleidingen Planckendael Boeiend en speels Hieronder vind je een handig overzicht van al onze rondleidingen, per doelgroep en leeftijdscategorie. Zowel en jeugd als, families en andere kunnen reserveren

Nadere informatie

Flora en fauna. Flora

Flora en fauna. Flora Flora en fauna Flora De bomen in Australië zijn het hele jaar groen. Niet altijd het mooie groen zoals bij ons, maar meer het grijze groen. Zoals de eucalyptus, waarvan de meeste soorten nooit hun bladeren

Nadere informatie

Her en der komen scheuten van, ja van wat?, voorzichtig de grond uit

Her en der komen scheuten van, ja van wat?, voorzichtig de grond uit De lente laat op zich wachten, maar ineens zijn er veelbelovende dagen en is het druk met vrijwilligers in t Weetpunt en het Arboretum Munnike Park. Een paar dagen later is het weer Maart roert zijn staart

Nadere informatie

SAFARIPARK BEEKSE BERGEN

SAFARIPARK BEEKSE BERGEN SAFARIPARK BEEKSE BERGEN Lespakket groep 3 en 4 Zo, wij zullen jou eens een spannend lesje leren! Groep 3 Opdracht 1 Je loopt als een echte ontdekkingsreiziger door het park en komt allerlei dieren tegen.

Nadere informatie

De echte wilde dieren in de dierentuin

De echte wilde dieren in de dierentuin De echte wilde dieren in de dierentuin Kunstenaar Anjes Gesink Opdrachtgever Stichting Koninklijke Rotterdamse Diergaarde Budget CBK 3.600,00 Uitvoering 2015 1 6 De echte wilde dieren in de dierentuin

Nadere informatie

Kijk je mee? Oerwoud. 2006, Parasol N.V. België

Kijk je mee? Oerwoud. 2006, Parasol N.V. België Kijk je mee? Oerwoud 2006, Parasol N.V. België Pag. 2 Inhoudsopgave In het oerwoud 3 De luiaard 4 De toekan 5 De jaguar 6 De leguaan 7 De tapir 8 De papegaai 9 De aap 10 De adder 11 Lianen 12 Woordenlijst

Nadere informatie

= een stuk grond met fruitbomen. = hard materiaal dat uit de grond komt en waar je mee kunt bouwen.

= een stuk grond met fruitbomen. = hard materiaal dat uit de grond komt en waar je mee kunt bouwen. Woordenschat blok 3 gr5 Les 1 De boomgaard De steen De vijver De bloesem De stengel Het landschap De karper De alg De kikkerdril De kastanjeboom Het groen Kweken = een stuk grond met fruitbomen. = hard

Nadere informatie

Oefeningen niveau 2 Reeks 1

Oefeningen niveau 2 Reeks 1 Oefeningen niveau 2 Reeks 1 1 HOE LEER IK TEKSTEN? Oefeningen niveau 2 Reeks 1 Schrijf hieronder kort hoe je teksten meestal leert. Wat doe je eerst, wat erna, wat dan verder? Welke problemen heb je vaak?

Nadere informatie

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013

Winterslaap. Met filmpjes, werkblad en puzzels. groep 5/6. uitgave januari 2013 uitgave januari 2013 Winterslaap Met filmpjes, werkblad en puzzels groep 5/6 inhoud blz. Inleiding 3 1. Wat is een winterslaap? 4 2. Lage hartslag 5 3. Lage temperatuur 6 4. Winterrust 7 5. Winterslapers

Nadere informatie

VOEDING. groep 8 / brugklas VO

VOEDING. groep 8 / brugklas VO groep 8 / brugklas VO VOEDING Volg in het dierenpark de genummerde routepijlen, dan kom je de diersoorten, waar de vragen betrekking op hebben, in de juiste volgorde tegen. 1. Volwassen ZWARTVOETPINGUÏNS

Nadere informatie

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika

Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Project Afrika-Azië. Week 1ABC: Noord-Afrika Info: Enkele reis Afrika Afrika is het (w)armste werelddeel. De evenaar loopt ongeveer midden over Afrika. Bij de evenaar staat de zon recht boven de aarde.

Nadere informatie

Stichting BIED EEN DIER EEN NIEUWE KANS JAARVERSLAG 2011

Stichting BIED EEN DIER EEN NIEUWE KANS JAARVERSLAG 2011 Stichting JAARVERSLAG 2011 dd 13-02-2013 INHOUDSOPGAVE Voorwoord... 3 Inleiding... 4 Doel van de stichting... 4 Werkwijze... 4 Locatie... 4 Bestuursverslag... 5 Bestuursvergaderingen... 5 Financieel verslag...

Nadere informatie

Een dierentuin voor Beverdam

Een dierentuin voor Beverdam Dieren 21e eeuw Competenties Groep 1-8 Leren in de 21e eeuw Een dierentuin voor Beverdam Anke van Boxmeer & Els van Dijck Anke van Boxmeer en Els van Dijck zijn groepsleerkracht van groep 1-2 op basisschool

Nadere informatie

SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD

SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD l a n d e l i j k i n f o r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n SPREEKBEURT GEELWANG-, GEELBUIK- en ROODWANGSCHILDPAD REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE

Nadere informatie

kort gras tot ±40 jaar mannetjes 2000-3500kg, vrouwtjes 1400-2000kg ±17 maanden 1 jong bijna bedreigd één per keer gevoelig

kort gras tot ±40 jaar mannetjes 2000-3500kg, vrouwtjes 1400-2000kg ±17 maanden 1 jong bijna bedreigd één per keer gevoelig BREEDLIPNEUSHOORN Breedlipneushoorn Verspreiding: Voedsel: Leeftijd: Gewicht: Draagtijd: Aantal jongen: IUCN-status: (Ceratotherium simum) de zuidelijke vorm in reservaten in Zimbabwe, Botswana, Namibië,

Nadere informatie

!!! "# $ %!!!!! ( " %!!+!! " # +

!!! # $ %!!!!! (  %!!+!!  # + Dit boekje is van !!! "# "# $ %!!!!!!&!! ' " # ( " %!!)*!!!!+!! " # + #!!!!! &,!!!* %! Weetjes van giraffen Hoorntjes Een mannetje heeft midden op zijn kop nog een hoorntje. Hij heeft er dus drie. Een

Nadere informatie

Voeding. Voor klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs

Voeding. Voor klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs Voeding Voor klas 1 en 2 van het voortgezet onderwijs DMVVOO-B&E-2012 Voeding is belangrijk voor de mens, dier en plant. In het dierenpark zie je heel veel verschillende dieren. De planteneter eet planten,

Nadere informatie

Oceanium. Haaienzaal EAUditorium Caraïbisch Café. Noord -en Zuid Amerika. OMSCHRIJVING: PERSONEN: BESCHIKBAAR: feest diner theater

Oceanium. Haaienzaal EAUditorium Caraïbisch Café. Noord -en Zuid Amerika. OMSCHRIJVING: PERSONEN: BESCHIKBAAR: feest diner theater Blijdorp Happenings Heeft u ooit geluncht met uitzicht op een Maleise tijgerkreek? Of in een Afrikaanse Lodge? Heeft u tijdens een vergadering wel eens oog in oog gestaan met een zwartpunthaai? Of gedineerd

Nadere informatie

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016

Activiteiten bij De Helderse Vallei - maart 2016 dinsdag 1 maart en donderdag 3 maart: Aan de slag op de kinderboerderij 14.30-16.00 uur Kom kijken welke dieren er allemaal op de kinderboerderij leven! Je ontdekt hoe de dieren heten, wat ze eten, welk

Nadere informatie

Thema dieren. Deze werkbundel is van:

Thema dieren. Deze werkbundel is van: Deze werkbunl is van: DIEREN TELLEN Tel hoeveel je er ziet van elk dier. Noteer het aantal achter juiste benaming. hond: kat: het paard: hamster: slak: DIEREN TELLEN Oplossing Tel hoeveel je er ziet van

Nadere informatie

Struisvogel. Struthio camelus. www.licg.nl. Serie vogels

Struisvogel. Struthio camelus. www.licg.nl. Serie vogels Serie vogels Struisvogel Struthio camelus Struisvogels zijn loopvogels uit Afrika. Het zijn de grootste vogels ter wereld. Een mannelijke struisvogel kan meer dan twee meter hoog worden, de vrouwtjes blijven

Nadere informatie

Kaartenset gewervelde dieren

Kaartenset gewervelde dieren Kaartenset gewervelde dieren Deze set met plaatjes is het tweede en laatste deel van de kaartjes met gewervelde- en ongewervelde dieren op. Ieder kaartje bevat een afbeelding van het dier in kwestie, met

Nadere informatie

SPEURTOCHT THEMA APEN. voor onderbouw VO

SPEURTOCHT THEMA APEN. voor onderbouw VO THEMA APEN SPEURTOCHT voor onderbouw VO Deze speurtocht gaat over zes apensoorten in Burgers Zoo. Vraag 1 en 2 zijn algemeen: vergelijkende vragen, die je bij elk verblijf opnieuw moet beantwoorden. De

Nadere informatie

Lesboek onderbouw klas 1 & 2 WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN?

Lesboek onderbouw klas 1 & 2 WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Lesboek onderbouw klas 1 & 2 WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Excursie safaripark Beekse Bergen Docent: Klas: Naam (of naam groep) 2 Welkom in safaripark Beekse

Nadere informatie

SPEURTOCHT THEMA BUSH. voor groep 8 / brugklas VO

SPEURTOCHT THEMA BUSH. voor groep 8 / brugklas VO SPEURTOCHT THEMA BUSH voor groep 8 / brugklas VO Deze Bush-speurtocht bevat open en meerkeuze vragen. Bij de meerkeuze vragen is steeds één antwoord goed. Denk er ook aan, dat je de paden niet mag verlaten.

Nadere informatie

Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009

Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009 Jaargang 7 Nummer 8 27 april 2009 Deze nieuwsbrief gaat over: Meld je aan voor de ALV en de wandeling in Ootmarsum Lessen van de dodo Activiteit zondag 3 mei a.s. Wandelen met Boudewijn Büch in de omgeving

Nadere informatie

VERON afdeling Amsterdam

VERON afdeling Amsterdam Afz: VERON afd. Amsterdam P/A Tolkamerstraat 105 1107 PC Amsterdam Zuidoost. 1 Voorwoord voorzitter Beste Amsterdamse radioamateurs, Na een onderbreking van enkele jaren hebben wij op 7 en 8 september

Nadere informatie

Jaarverslag Oudervereniging O.B.S. t Want 2013/2014 Inhoudsopgave:

Jaarverslag Oudervereniging O.B.S. t Want 2013/2014 Inhoudsopgave: Jaarverslag Oudervereniging O.B.S. t Want 2013/2014 Inhoudsopgave: 1) Inleiding 2) Structuur OV 2.1) Samenstelling OV 3) Activiteiten 3.1) Schoolfotograaf 3.2) Sinterklaas 3.3) Kerst 3.4) Projectweek rekenen

Nadere informatie

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+

De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ De lente! Werkboekje leeftijd: 10+ Seizoenen De lente begint meestal op 21 maart. Soms kan het begin van de lente ook vallen op 20 maart. Dat heeft te maken met de stand van de zon. Afgesproken is dat

Nadere informatie

Opa Vogel in het land van de neushoorns

Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel in het land van de neushoorns Opa Vogel, hebben jullie echt neushoorns gezien? Jazeker! Een heleboel zelfs, en nog héél veel andere dieren. En opa heeft veel foto s gemaakt, dus kijk maar gauw

Nadere informatie

Lesboek dierverzorging

Lesboek dierverzorging Lesboek dierverzorging WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Werkbladen bovenbouw havo/vwo Werkbladen dierverzorging Welkom in safaripark Beekse Bergen Om ervoor te zorgen dat jullie een leuke en leerzame

Nadere informatie

Sumatran Rhino Sanctuary (Sumatra, Indonesië)

Sumatran Rhino Sanctuary (Sumatra, Indonesië) Sumatran Rhino Sanctuary (Sumatra, Indonesië) www.worldofwildlife.nl Sumatran Rhino Sanctuary (neushoorn) 0 De Sumatran Rhino Sanctuary (SRS) is gelegen in het Way Kambass National Park in het Zuidoosten

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement van Fotogroep ƒ/2 van de PVGE afdeling Nuenen

Huishoudelijk reglement van Fotogroep ƒ/2 van de PVGE afdeling Nuenen Pagina 1 van 5 Oprichting Artikel 1 Fotogroep ƒ/2 is opgericht op 04 februari 2014 en functioneert conform artikel 4 van het huishoudelijk reglement van de afdelingsvereniging, hierna te noemen de afdeling,

Nadere informatie

Galápagos-eilanden. Inleiding. Inhoudsopgave. 1. Algemeen

Galápagos-eilanden. Inleiding. Inhoudsopgave. 1. Algemeen Galápagos-eilanden Inleiding Ik wil mijn spreekbeurt graag houden over de Galápagos-eilanden. De Galápagos-eilanden liggen in de Stille Oceaan en zijn heel bijzonder omdat er dieren en planten leven die

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF VAN PEUTERSPEELZAAL OLLEKE BOLLEKE SEPTEMBER 13

NIEUWSBRIEF VAN PEUTERSPEELZAAL OLLEKE BOLLEKE SEPTEMBER 13 NIEUWSBRIEF VAN PEUTERSPEELZAAL OLLEKE BOLLEKE SEPTEMBER 13 BESTE OUDERS/ VERZORGERS, Ons eerste thema van dit nieuwe schooljaar is weer van start gegaan. Dit keer hebben we gekozen voor het thema In de

Nadere informatie

Winterboek. Groep 3/4

Winterboek. Groep 3/4 Winterboek Groep 3/4 inhoud blz. Winter 3 1. Slaap 4 2. Glad 5 3. Geheime plekjes 6 4. Dikke jas 7 5. Dikke vacht 8 6. Vogels voeren 9 7. Broeden in de winter 10 8. Het land van de Eskimo 11 Werkblad winter

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema:

Auditieve oefeningen bij het thema: Auditieve oefeningen bij het thema: Boek van de week: 1; De gele ballon 2; Spiegeltje Rondreis 3; Reuzenatlas 4; Verhaalbegrip: Bij elk stel ik de volgende vragen: Wat staat er op de voorkant Hoe zou het

Nadere informatie

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers

Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de jeugdnatuurgroep De Biesboschonderzoekers Nieuws brief Aan de kinderen en de ouders van de kinderen van de De Biesboschonderzoekers De laatste paar maanden hebben we weer interessante activiteiten ondernomen. Hiervan eerst weer wat korte verslagen.

Nadere informatie

Nieuwsbrief nr.1 maart 2008

Nieuwsbrief nr.1 maart 2008 Inhoud: 1. Algemene ledenvergadering op 27 maart 2008 2. POPEL Jaarverslag 2007 3. Energielabel 4. Hennink Service-abonnement C.V.- installatie 5. Service abonnement RRS-rioolreiniging 6. Bericht penningmeester

Nadere informatie

IK DANS. Penningmeester

IK DANS. Penningmeester Wadenoijen 10-09-2015 Jaargang 24 Waayer Nieuws 2 www.waayer-wadenoijen.nl IK DANS Aanstaande donderdag starten we met de eerste danslessen van het project IK DANS! Alle kinderen moeten op gymschoenen

Nadere informatie

Ontdekkingstocht voor gezinnen

Ontdekkingstocht voor gezinnen Rivierenhof Ontdekkingstocht voor gezinnen Tjakkie de specht ontdekt de herfst INLEIDING TJAKKIE HERFST Tjakkie de specht voor gezinnen is een ontdekkingstocht met een bewegwijzerde route doorheen het

Nadere informatie

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat?

Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Inleiding In het najaar worden de dagen steeds korter en de nachten steeds langer. Kun je je voorstellen dat je in de maand november naar bed gaat? Je valt in een diepe slaap en wordt in maart pas weer

Nadere informatie

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012

Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Nieuwsbrief 8 van RAVON Afdeling Utrecht juli 2012 Contactpersoon RAVON Utrecht Wim de Wild Couwenhoven 7221 3703 HW Zeist wim.de.wild@ziggo.nl tel. 030-6963771 RAVON Utrecht verstuurt onregelmatig een

Nadere informatie

Het kweken met de Zosterops palpebrosus

Het kweken met de Zosterops palpebrosus Het kweken met de Zosterops palpebrosus De naam Zosterops palpebrosus heb ik zelf niet verzonnen het is de latijnse naam voor Indische brilvogel of Gangesbrilvogel, waarbij Zosterops staat voor brilvogel.

Nadere informatie

SPREEKBEURT HALSBANDLEGUAAN

SPREEKBEURT HALSBANDLEGUAAN SPREEKBEURT HALSBANDLEGUAAN l a n d e l i j k i n f r m a t i e c e n t r u m g e z e l s c h a p s d i e r e n REPTIELEN OVER HOUDEN VAN HUISDIEREN WE HEBBEN DE BELANGRIJKSTE INFORMATIE OVER DE HALSBANDLEGUAAN

Nadere informatie

DE WESTELIJKE LAAGLANDGORILLA

DE WESTELIJKE LAAGLANDGORILLA DE WESTELIJKE LAAGLANDGORILLA Toen onderzoekers meer dan 100 jaar geleden voor het eerst een gorilla zagen schrokken ze zich een ongeluk. Dat is ook niet zo gek! Een gorilla kan er gevaarlijk uitzien!

Nadere informatie

DE MELKSLANG. Na-aap slang

DE MELKSLANG. Na-aap slang DE MELKSLANG Na-aap slang De melkslang heeft mooie, opvallende kleuren. Met zijn rode, zwarte en witte ringen zie je hem zeker niet over het hoofd. En dat is nou precies de bedoeling! DIERENPASPOORT MELKSLANG

Nadere informatie

Op het einde van de fotozoektocht moet je een klein stukje langs een vrij drukke straat stappen. Wees dus voorzichtig en hou uiterst links!

Op het einde van de fotozoektocht moet je een klein stukje langs een vrij drukke straat stappen. Wees dus voorzichtig en hou uiterst links! Startplaats We starten de fotozoektocht op de parking van de Hospicebossen te Nazareth. Deze parking bevindt zich aan de ingang vlakbij de brug over de autosnelweg. Wegbeschrijving: Vanaf de startplaats

Nadere informatie

Naam: DE GIRAFFE. Vraag 1b. Hoe zwaar kan een giraffe worden? Vraag 1a. Hoe lang kan een giraffe worden?

Naam: DE GIRAFFE. Vraag 1b. Hoe zwaar kan een giraffe worden? Vraag 1a. Hoe lang kan een giraffe worden? Naam: _ DE GIRAFFE Hoe ziet de giraffe eruit? Het eerste wat opvalt aan de giraffe is zijn lange nek. Deze heeft hij om bij de bovenste blaadjes van de bomen te kunnen komen. Op deze hoogte mag hij alles

Nadere informatie

Huishoudelijk reglement van de Vereniging Internationale Organisatie van Zionistische Vrouwen in Nederland WIZO-Nederland.

Huishoudelijk reglement van de Vereniging Internationale Organisatie van Zionistische Vrouwen in Nederland WIZO-Nederland. Huishoudelijk reglement van de Vereniging Internationale Organisatie van Zionistische Vrouwen in Nederland WIZO-Nederland. Lidmaatschap Artikel 1 1. Een aanvraag tot lidmaatschap wordt ingediend conform

Nadere informatie

Meer over de ooievaar. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Hieraan herken je hem

Meer over de ooievaar. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Hieraan herken je hem Overname en dupliceren van dit materiaal is alleen toegestaan voor educatieve en niet-commerciële doeleinden en alleen als het materiaal is voorzien van een bronvermelding. Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie

VOOR HET VOETLICHT. Bertus Spee

VOOR HET VOETLICHT. Bertus Spee VOOR HET VOETLICHT Bertus Spee Monadenium ritchiei subsp. nymabensis Het moederland van deze planten is Kenia. Ze spruiten vanaf de basis met tot 40 cm lange stengels. Aan de top van de stengels ontstaan

Nadere informatie

Nieuwsbrief januari 2011 nr.68 Pagina 1 van 5

Nieuwsbrief januari 2011 nr.68 Pagina 1 van 5 Nieuwsbrief nr. 68 jaargang 7 januari 2011 Hallo allemaal, Om te beginnen wil de redactie van de nieuwsbrief jullie een goed, gezond en sportief 2011 wensen. We hopen dat alle goede voornemens uit gaan

Nadere informatie

Lesboek onderbouw klas 1 & 2

Lesboek onderbouw klas 1 & 2 Lesboek onderbouw klas 1 & 2 WIE DURFT MIJ BETER TE LEREN KENNEN? Werkbladen bovenbouw havo/vwo Werkbladen onderbouw klas 1 & 2 Welkom in safaripark Beekse Bergen Om ervoor te zorgen dat jullie een leuke

Nadere informatie

Rondje Duitsland 2013

Rondje Duitsland 2013 Rondje Duitsland 2013 Inleiding. Als alternatief voor het bezoeken van een beurs hebben we, een goede aquariumkennis (Hans Wilderink) en ik (Henk Berends), besloten om een aantal dieren-/aquariumwinkels

Nadere informatie

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw.

Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. Hier zien jullie alweer de een uitgave van ons jeugdblad. Nieuwsgierig wat de Oele nu weer heeft te vertellen. Lees maar gauw. De Specht Er zijn verschillende soorten spechten: de groene, de zwarte en

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

In 2008 is de heer Frans van der Put gestopt met zijn werkzaamheden als secretaris en is opgevolgd door Piet Feenstra.

In 2008 is de heer Frans van der Put gestopt met zijn werkzaamheden als secretaris en is opgevolgd door Piet Feenstra. Nieuwsbrief maart 2009 nr.1. Inhoud: 1. Algemene ledenvergadering op 26 maart 2009 2. POPEL Jaarverslag 2008 3. Energielabel 4. Hennink Service-abonnement C.V.- installatie 5. SIMA Service abonnement C.V.-installatie

Nadere informatie

kan verstoppen en daarna nog precies weet waar elk nootje verstopt ligt? Wat denk je, zou jij dat nog weten, bij tienduizend nootjes?

kan verstoppen en daarna nog precies weet waar elk nootje verstopt ligt? Wat denk je, zou jij dat nog weten, bij tienduizend nootjes? Het is NOOIT slim om te liegen. Ik heb eens een keer tegen mijn vrienden gezegd dat ik een broodje knakworst was. Echt waar, hoor, zei ik. Toen ze me eindelijk geloofden, knepen ze een fles tomatenketchup

Nadere informatie

Wilt u ook gratis Milly s Mozaïekkrant ontvangen?

Wilt u ook gratis Milly s Mozaïekkrant ontvangen? DE AANBIEDINGEN IN DEZE MOZAÏEKKRANT ZIJN GELDIG IN DE MAAND JUNI 2013 Winkel: Mandenmakerstraat 102 b Hoogvliet Webwinkel: www.millyswinkel.nl Beste lezers, Emailadres: info@millyswinkel.nl Voor u treft

Nadere informatie

LESPAKKET GEDRAG. Naam. Dierenrijk is onderdeel van

LESPAKKET GEDRAG. Naam. Dierenrijk is onderdeel van LESPAKKET GEDRAG VMBO Naam Docent Klas LEKKER BEESTEN TUSSEN DE DIEREN Dierenrijk is onderdeel van WELKOM IN DIERENRIJK GEDRAG Om ervoor te zorgen dat je een leuke en leerzame excursie hebt, volgen hier

Nadere informatie

Baardagame. Pogona vitticeps. www.licg.nl. Serie reptielen

Baardagame. Pogona vitticeps. www.licg.nl. Serie reptielen Serie reptielen Baardagame Pogona vitticeps Baardagamen zijn, in vergelijking met veel andere reptielen, vrij gemakkelijk te verzorgen. Ze zijn van nature niet agressief en kunnen erg tam worden. Wel moet

Nadere informatie

KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN

KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN KRUISWOORDRAADSEL 1: WILDE DIEREN Vul de benamingen van onderstaande dieren in rooster 1 in. 10 3 6 18 16 12 8 23 21 22 19 5 9 17 4 15 14 20 27 1 7 2 13 26 24 25 11 KRUISWOORDRAADSEL

Nadere informatie

Achtergrondinformatie voor groep 3/4. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Zo herken je hem

Achtergrondinformatie voor groep 3/4. Even voorstellen. Hier wonen ze. Echte natuur. Zo herken je hem Overname en dupliceren van dit materiaal is alleen toegestaan voor educatieve en niet-commerciële doeleinden en alleen als het materiaal is voorzien van een bronvermelding. Vogelbescherming Nederland,

Nadere informatie