Crisis? Hoezo, crisis?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Crisis? Hoezo, crisis?"

Transcriptie

1 Crisis? Hoezo, crisis? Hugo Keuzenkamp 1 Inleiding Nederlanders maken zich toenemend zorgen over de gezondheidszorg: het thema is in de top tien van de grootste problemen naar de vierde plaats gestegen. 2 Die zorgen worden gevoed door dagelijkse berichten in de media over misstanden in de gezondheidszorg en groeiende twijfels over betaalbaarheid, toegankelijkheid en solidariteit. De zorg was één van de leidende thema s van de verkiezingen in de zomer van Een taskforce van het ministerie van Financiën nam de zorg, vooruitlopend op de kabinetsformatie onder de loep, de SER gaf, onder druk van de verkiezingen, een versneld advies. 3, 4 Na de bekendmaking van het regeerakkoord Bruggen slaan in oktober 2012 brengen de plannen voor de premie zorgverzekeringen het nieuwe kabinet al in diepe problemen, nog voordat het is beëdigd. Kortom, de zorg lijkt in crisis en sleurt de politiek mee. Is dat crisisgevoel terecht? Sinds 2005 publiceert het Health Consumer Powerhouse jaarlijks een Europese vergelijking van de gezondheidszorg: de European Health Consumer Index (EHCI). 5 Vanaf 2009 staat Nederland consequent op de eerste plaats van de Europese ranglijst (zie figuur 1). Ook het Amerikaanse Commonwealth Fund maakt periodiek een internationale vergelijking. In de meest recente editie (2010) werden Australië, Canada, Duitsland, Nederland, Nieuw Zeeland, het VK en de VS met elkaar vergeleken. Nederland bezette ook in dit mondiale gezelschap de hoogste plaats. 6 In het voorwoord van de EHCI wordt commentaar gegeven op de verschillende jaargangen van de EHCI (2012), zoals tot nog toe gepubliceerd: There is change but also consistency. The most striking one is the superiority of the Netherlands in the EHCI. Dutch healthcare seems able to deal with new conditions and deliver top results. Since the start of reform in 2005 there has been radical improvement and a lesson to learn. The Dutch have established a European model to copy not least by abolishing single-payer systems. 7 In dit essay ga ik in op de prestaties van de Nederlandse gezondheidzorg in internationaal perspectief. Vervolgens bespreek ik de vraag tegen welke kosten de prestaties geleverd worden, en of de kosten op termijn houdbaar zijn. Daarna ga ik in op de mogelijkheden om kosten te beheersen en de plannen uit het regeerakkoord Bruggen slaan. Ik doe dat alles met de bril van een econoom. Mijn conclusie is dat we optimistisch mogen zijn over de ontwikkeling van de kwaliteit van de zorg, maar dat de kosten hoog zijn. De beste manier om daar wat aan te doen is het versterken van prikkels, niet alleen aan de kant van de aanbieders van zorg, maar ook bij vragers van zorgdiensten. 1 De auteur is lid van de Raad van Bestuur van het Westfriesgasthuis en hoogleraar verzekeringseconomie aan de Universiteit van Amsterdam. Daarnaast is hij lid van de wetenschappelijke adviesraad van DBC Onderhoud en lid van de Adviesraad van het Nederlands Zorginstituut Kwaliteitsinstituut voor de Zorg. 2 SCP 2012, blz Ministerie van Financiën (2012). 4 SER (2012). 5 EHCI (2012). 6 Davis e.a. (2010). 7 EHCI 2012, blz. 3. 1

2 De kabinetsplannen leveren daar een bescheiden bijdrage aan. Waar vóór de verkiezingen het stelsel van gereguleerde concurrentie ter discussie stond is een belangrijk verdienste van het regeerakkoord dat er in de curatieve zorg geen stelselwijziging wordt doorgevoerd. Nederland blijft dus bij de eigen les die door EHCI wordt geprezen. Het nieuwe kabinet houdt concurrerende zorgverzekeraars in ere. Sterker, ze krijgen een grotere rol, doordat een deel van de AWBZ in de zorgverzekeringswet wordt geschoven. Figuur 1. Nederland aan top van de Europese gezondheidszorg. Bron: EHCI (2012), blz. 16. De zorg in internationaal en historisch perspectief In de inleiding introduceerde ik de Europese vergelijking van gezondheidszorg, gezien vanuit het perspectief van zorggebruikers. In deze vergelijking, die zich concentreert op de curatieve somatische zorg, scoort Nederland steevast (zeer) hoog. De vergelijking is gebaseerd op een index van 42 indicatoren, verdeeld over vijf categorieën: 8 1. Patiëntenrechten en informatie; 2. Wachttijden en toegankelijkheid; 3. Uitkomsten van zorg; 4. De breedte van het verzekerde pakket; 5. De omgang met medicijnen. 8 Het belangrijkste verschil met de vergelijking van Commonwealth Fund is dat de laatste ook een aantal doelmatigheidsparameters hanteert. 2

3 Typerend is dat Nederland op bijna geen van de indicatoren de hoogste score haalt, maar dat er nauwelijks zwakke scores zijn. Ook op een vijftal benchmarks van Health Consumer Powerhouse die op aandoeningen zijn gericht (voor diabetes, hartfalen, hiv, hoofdpijn en hepatitis) scoort Nederland consistent in de top. EHCI concludeert hier het volgende uit: The Netherlands are unique as the only country consistently appearing among the top 3 4, regardless what aspects of healthcare which are studied. This creates a strong temptation to actually claim that the landslide winner of the EHCI 2012 could indeed be said to have the best healthcare system in Europe. 9 EHCI verklaart deze hoge score met het zorgverzekeringsstelsel en vrije keuze voor een zorgverlener door zorggebruikers. Deze factoren bevorderen concurrentie in de zorg. Daarnaast is er, meer dan in andere landen, sprake van participatie van zorggebruikers in zorgbeslissingen, en is de politie ke sturing (EHCI spreekt over gezondheidsamateurs zoals politici en bureaucraten ) in de bedrijfsvoering van zorginstellingen beperkt. De kanttekeningen die bij het Nederlandse succes geplaatst worden zijn dat de toegankelijkheid van tweedelijns zorg, mede door de poortwachtersfunctie van huisartsen, voor verbetering vatbaar is, en dat de uitgaven aan gezondheidszorg relatief hoog zijn. Ook hiervoor heeft EHCI een vergelijking gemaakt, die in figuur 2 wordt getoond. 10 Figuur 2. Nederlandse uitgaven aan zorg zijn hoog. Bron: EHCI (2012), blz EHCI 2012, blz In economentaal: de uitgaven zijn omgerekend naar de purchasing power parity ten opzichte van een Amerikaanse dollar. Hierdoor zijn de uitgaven gecorrigeerd voor verschillen in de koopkracht van de munt van een land. 3

4 Een andere insteek is de zorg als aandeel van het bruto binnenlands product. Volgens de OESO geeft Nederland in ,9% van het bbp aan zorg uit. 11 Dat is minder dan de VS (17,4%), bijna gelijk aan Frankrijk en Duitsland, maar aanzienlijk meer dan het gemiddelde van de OESO (9,6%). De relatief hoge uitgaven in Nederland komen vooral door de bestedingen aan langdurige zorg. In 2012 werd 4,1% van het bbp aan de AWBZ uitgegeven en ongeveer 0,2% aan de WMO (de zorgverzekeringswet omvat 5,9% bbp). 12 Vooral de uitgaven in de care zijn de afgelopen jaren hard gestegen. De Taskforce (2012) noemt vier uitbijters voor de periode : het persoonsgebonden budget (19% groei), de extramurale verslavingszorg (18%), de curatieve jeugd-ggz (16%) en de begeleiding V&V (39%). Figuur 3 (met de nog wat lagere cijfers voor het jaar 2009) laat zien dat Nederland koploper care is. Figuur 3. Uitgaven aan verpleging en verzorging in Nederland zijn hoog Bron: OECD (2012), blz 177. Er wordt dus flink betaald voor relatief goede zorg. De waar voor je geld ( bang for the buck ) kan bepaald worden door de score van de EHCI te relateren aan de (voor koopkracht gecorrigeerde) uitgaven aan zorg. Uit figuur 4 blijkt Nederland nog steeds goed te scoren, zij het niet meer als nummer één. Een heel andere manier om de waar voor je geld te berekenen is door kosten van zorg te vergelijken met (naar geldtermen herleide) baten van zorg. Marc Pomp (2010, blz. 193) heeft zo n exercitie voor Nederland uitgevoerd, en komt met een zeer voorzichtige schatting dat voor elke euro die we uitgeven aan zorg we baten ter waarde van 1,30 euro terugkrijgen. 11 Dit betreft de collectieve plus de private uitgaven aan zorg. De OESO hanteert (conform het vernieuwde system of health accounts, waarin meer dan voorheen aa n de gezondheidszorg wordt toegerekend) een bredere definitie dan het CPB, dat de meeste private zorguitgaven niet meerekent, waardoor het percentage ongeveer 2 procentpunt boven dat van het CPB uitkomt. Het CBS hanteert een nog ruimere definitie dan de OESO, door veel welzijnswerk inclusief internaten en asielzoekersopvang mee te rekenen. 12 CPB (2012), MEV 2013, bijlage 9. 4

5 Figuur 4. Nederland krijgt goede waar voor het geld dat aan zorg wordt uitgegeven Bron: EHCI 2012, blz. 23. De gegevens voor Albanië en Macedonië zijn onvoldoende betrouwbaar om daar betekenis aan te geven. Samenvattend: in internationaal vergelijkend perspectief scoort de Nederlandse gezondheidszorg goed. We krijgen meer waar voor ons geld dan in de meeste andere landen, en de baten van zorg zijn ruimschoots hoger dan de kosten. In historisch perspectief is enerzijds de kwaliteit van de gezondheidszorg anno 2012 beter dan ooit, maar anderzijds stijgen de uitgaven aan zorg (veel) harder dan het bruto binnenlands product. Het aandeel van de collectieve zorg in het bbp neemt dus toe, van ongeveer 3% in 1970 via 6% in 2000 tot boven de 10% sinds 2010 (zie figuur 5). Daarbij moet opgemerkt worden dat in 2006 een nieuw zorgstelsel is ingevoerd, sindsdien maakt ook de particuliere zorgverzekering deel uit van de collectieve zorgkosten. Verder is een deel van de AWBZ sindsdien overgeheveld naar enerzijds de zorgverzekeringswet en anderzijds de WMO. Desondanks neemt het aandeel van de AWBZ nog altijd toe. Figuur 5. De groei van zorguitgaven (%bbp) 5

6 ,0 10,0 8,0 6,0 4,0 Collectieve zorg totaal waarvan AWBZ waarvan ZVW overig (o.a. WMO) 2,0 0,0 Bron: CPB (2012), bijlage 9. De stijging geldt voor alle zorguitgaven, waarbij uitgaven aan geneesmiddelen en aan de ggz er uit springen. Als we de uitgaven in 2010 vergelijken met 1998 en voor inflatie corrigeren, dan zijn die in de totale zorg met 60% toegenomen. Voor de GGZ is de groei 120%, voor geneesmiddelen 87% en voor gehandicaptenzorg 77%. De huisartsenzorg groeit minder dan gemiddeld (toename 20%, terwijl de ziekenhuiszorg precies op het gemiddelde zit. 13 Niet alleen in Nederland stijgen de uitgaven aan zorg dit is een internationaal verschijnsel. Vaak wordt de oorzaak gezocht in de vergrijzing. Dat blijkt ten onrechte. Drie bekende studies naar de oorzaak van groeiende zorguitgaven in de VS zijn samengevat in tabel 1. De boodschap is dat vooral technologische vooruitgang de groeiende zorguitgaven verklaart. Waar de medische wetenschap succes heeft, worden mensen die voorheen stierven aan een aandoening (premature geboorte, hartfalen, kanker) nu chronische patiënten. Prijsdruk en groeiende inkomens zijn aanvullende verklaringen. Tabel 1. Groei van zorguitgaven van 1940 tot 1990 wordt vooral door technologie bepaald. Bijdrage aan groei (%) door Newhouse (1992) Cutler (1995) Smith e.a. (2000) Vergrijzing Inkomensgroei < Betaalsysteem Technologie > Supplier-induced-demand 0-0 Prijsontwikkeling Bureaucratie De prijs van zorg Alvorens in te gaan op de variabelen die vooral het volume van zorg bepalen, bespreek ik de prijsfactor. Er wordt vaak beweerd dat de arbeidsproductiviteit in de zorg minder hard groeit dan in 13 CBS (2012), blz

7 de rest van de economie. Als dat klopt, dan wordt de relatieve prijs van zorg steeds hoger (of anders gezegd: bij gelijkblijvende consumptie het aandeel in de bestedingen hoger). Dit is een voorbeeld van de Wet van Baumol (ook bekend als Baumol s disease). Het blijkt echter dat de prijsdruk al een aantal jaren afneemt. Sinds 2004 stijgen de zorgprijzen met minder dan 1,5% per jaar, waarmee ze onder de gemiddelde inflatie duiken. Het is vooral in de curatieve zorg waar de prijsdruk afneemt, en waar ook de arbeidsproductiviteit stijgt. Het CBS (2012a, blz. 76) berekent deze groei op 1,8% per jaar in de periode Dit ligt zelfs een tiende procent boven de groei van de arbeidsproductiviteit in de marktsector. 14 De groeiende arbeidsproductiviteit lijkt mede een gevolg van de druk die zorgverzekeraars op zorgaanbieders bieden om doelmatiger te werken door sterk op prijs zorg in te kopen. In de ziekenhuissector blijkt uit een analyse van de Nederlandse Zorgautoriteit dat de prijzen in het vrije segment inderdaad achterblijven bij de algemene prijsstijging. 15 De belangrijkste kostenfactor voor zorginstellingen is arbeid. De loonkosten van gewone werknemers in de gezondheidszorg stegen sinds 2000 minder hard dan de gemiddelde lonen (zie figuur 6). Het nieuwe kabinet wil deze kloof vergroten: werknemers in de zorg moeten aansluiten bij de nullijn voor inkomens in de publieke sector. Op korte termijn spaart dat geld uit, met als risico dat op langere termijn de arbeidsmarkt in de zorg ontwricht. In het budgettair kader zorg wordt geen ruimte meer geboden voor verhoging van CAO-lonen (in jargon: de OVA-regeling wordt opgezegd). Artsen in loondienst kenden een iets hogere inkomensstijging dan de gewone medewerkers. Vrijgevestigde zorgprofessionals maakten echter een spectaculaire inkomensgroei mee. De inkomens van vrijgevestigde medisch specialisten stegen in de periode 2001 tot 2009 van ongeveer euro per jaar naar euro. Voor huisartsen was de stijging bescheidener, van naar euro. 16 Deze stijgingen zijn niet het gevolg van een ontwikkeling in vraag en aanbod van betreffende beroepsgroepen, maar van nieuwe regelgeving zoals de introductie van normtarieven voor medisch specialisten door de NZa, die plezierig uitpakten voor de betrokken professionals. Per saldo stegen de arbeidskosten dus fors door de groei van de inkomens van vrijgevestigden. Het is in dit licht niet verwonderlijk dat het nieuwe kabinet een extra ingreep in specialistenhonoraria heeft aangekondigd, die structureel 100 mln. euro moet sparen. Ook wil het kabinet in lijn met de vorige regering af van aparte bekostiging van medisch specialisten. Er komen integrale tarieven in de curatieve zorg, waar zorginstellingen zelf de beloning van betrokkenen uit moeten bekostigen. En passant betekent dit het einde van de fiscale folklore van het vrije ondernemerschap van medisch specialisten. Figuur 6. Vrijgevestigden boeren goed (gemiddelde groei inkomens in de zorg per jaar, ) 14 Zie CPB (2012), bijlage 2. De arbeidsproductiviteit in de zorg wordt overigens slecht gemeten (en in het algemeen onderschat), omdat er voor veel zorgproducten geen goede definitie bestaat van de toegevoegde waarde. Zie Keuzenkamp (2012) voor een bespreking van dit probleem voor ziekenhuizen. 15 NZa (2012). 16 CBS (2012a), blz

8 Bron: CBS (2012a), blz. 46. Kostenbeheersing is volumebeheersing In de periode was de volumegroei ongeveer twee keer zo groot als de prijsdruk (5,5 respectievelijk 2,7). Het volume-effect wordt vertekend door de introductie van de nieuwe Zorgverzekeringswet in 2006, waardoor de particuliere zorgverzekeringen gecollectiviseerd zijn. Een correctie hiervoor leidt tot een gemiddelde volumestijging van ongeveer 4%. In 2012 heeft minister Schippers van VWS met zorgkoepels in een convenant afgesproken dat de volumegroei wordt teruggedrongen tot 2,5% per jaar een percentage dat in het verleden zelden is gerealiseerd. Om precies te zijn: sinds 1970 waren dat de jaren , 1988 en Deze zuinige jaren werden steevast gevolgd door volume-explosies. 17 Het nieuwe kabinet VVD-PvdA wil vanaf 2015 een verdere matiging van de groei afspreken tot maximaal 2%. Volumebeheersing heeft terecht de volle aandacht, maar is (nog) lastiger dan prijsbeheersing. Het is ook de vraag of het volume in de curatieve zorg in Nederland een probleem is. In verkiezingsprogramma s wordt flink gehamerd op doelmatiger zorggebruik. Het heeft de charme dat niemand tegen doelmatigheid is en dat moeilijker keuzen uit de weg gegaan kunnen worden. Op basis van wederom vergelijkend internationaal onderzoek kan geconcludeerd worden dat het zorggebruik in Nederland zo gek nog niet is (zie tabel 2). De tabel kan met veel ingrepen worden aangevuld die bijna zonder uitzondering hetzelfde beeld geven: de consumptie van curatieve ingrepen is rond de 30% lager dan in de OESO (de belangrijkste uitzondering is het verwijderen van amandels, dat in Nederland 70% vaker gebeurt dan in het buitenland). De uitgaven aan medicijnen zijn met 347 per hoofd van de bevolking ongeveer 15% lager dan het Europese gemiddelde ( 401, bedragen 2010). 18 Wel zien we in Nederland nog een grote variatie in zorggebruik: deze verschillen in praktijkvariatie krijgen terecht steeds meer aandacht. Een goede score op zinnig zorggebruik kan nog altijd verbeterd worden. De echte afwijking zit echter in de care, zoals uit figuur 3 blijkt en ook uit de onderste rij van tabel 2. Tabel 2. Curatieve zorgconsumptie in Nederland is matig maar care wijkt af 17 Zie CPB (2012), bijlage E5. 18 SFK (2012). 8

9 Nederland Duitsland Frankrijk VS OESO Doktersbezoek per capita 5,7 8,2 6,9 3,9 6,5 MRI/CT per miljoen inwoners 11/11,3 9,5/17,2 6,4/11,1 25,9/34,3 12,2/22,8 Knievervanging per inwoners Dialyse per inwoners 36,8 80,7 52,1 125,7 65,2 Keizersneden per 100 geboortes 14,3 30, ,3 25,8 Antibioticagebruik (DDD) 11,4 14,9 29,6 n.a. 21,1 %bevolking 65plus dat gebruik maakt van long term care 19,4 11,3 11,1 6,5 12,2 Bron: OESO (2012). Om meer inzicht te krijgen in de volumebeheersing is het nuttig vraag-, aanbod- en structuurfactoren in de zorg te ontleden. Hieronder ga ik nader in op respectievelijk vraag- en aanbodbeheersing. Vraagbeheersing Bij vraagfactoren spelen zaken als vergrijzing (demografie), inkomen, het chronisch worden van ziekten die voorheen veelal fataal waren, levensstijl, en prijsgevoeligheid. Vergrijzing is een exogene (niet beïnvloedbare) factor, die echter een beperkte verklaring is voor de groeiende zorguitgaven. Voor inkomen geldt eveneens dat deze niet direct beïnvloedbaar is, maar dat een hoger inkomen aangewend wordt om relatief meer aan zorg uit te geven is niet zorgelijk (economen spreken in zo n situatie van luxegoederen ). De huidige problemen rond de houdbaarheid van zorguitgaven komen vooral door een stagnerende inkomensgroei. Het chronisch worden van voorheen fatale aandoeningen moeten we zien als een succes van de gezondheidszorg. Wel kan geprobeerd worden om de bijkomende kosten te verschuiven van dure zorg naar goedkopere zorg (van derde naar tweede naar eerst lijn, zo niet zelfmanagement). Het nieuwe kabinet draagt daar zeer bescheiden aan bij door meer geld uit te trekken voor wijkverpleegkundigen. Het programma van voormalig minister van VWS, Ab Klink, om met keten-dbc s tweedelijnszorg naar de eerste lijn te verhuizen is jammerlijk mislukt en heeft ook in de nieuwe kabinetsplannen geen tweede kans gekregen. Wel is het mogelijk dat verzekeraars daarin alsnog beweging brengen. Hiermee rest de discussie over prijsbewustzijn. Instrumenten hiervoor zijn het verkleinen van het verzekerde pakket, hogere eigen bijdragen en door andere prikkels aan de vraagkant, zoals zorgsparen (een variant op hoger eigen bijdragen) of verzekeringspremies te koppelen aan de effectiviteit van zorg (value based health care) of de levensstijl van de verzekerde. De kabinetsplannen maken gewag van beperkt verkleinen van het verzekerde pakket in de cure. Stringent pakketbeheer wordt wel genoemd en moet in de cure een besparing van 200 miljoen euro genereren. Dat behelst minder dan een procent van de curatieve zorguitgaven. In de care gaat het om 1,7 miljard (vermindering van aanspraken op begeleiding en persoonlijke verzorging). Ook het eigen risico wordt iets verhoogd maar tevens inkomensafhankelijk gemaakt een maatregel die administratief niet eenvoudig uit te voeren is. Het eigen risico in de cure blijft per saldo internationaal vergeleken laag. Als eigen bijdragen slechts tot een verschuiving (van collectief gefinancierd naar privaat gefinancierd) leiden dan is het nut ervan klein. Liggelden in ziekenhuizen 9

10 van een tientje per nacht behoren tot die categorie: het is onwaarschijnlijk dat ze een volume-effect opleveren. Wat dat betreft trekt het kabinet deze maatregel terecht in, nog voordat ze daadwerkelijk ingevoerd was. Maar veel eigen bijdragen hebben wel degelijk een remmend effect op de zorgvraag. 19 Bij bemoeizorg in de psychiatrie is dat sterk het geval, maar ook waar substituten beschikbaar zijn, zoals een huisartsenpost in plaats van een spoedeisende hulp, hebben prijsmaatregelen een sterk verwacht effect. GGZ-instellingen rapporteren sterke productieverminderingen als gevolg van hogere eigen bijdragen. In Duitsland is verpleeghuiszorg deels verzekerd, maar als ouderen zelf de significante eigen bijdrage niet kunnen betalen wordt de rekening aan de kinderen overgedragen. Het is geen toeval dat in zo n situatie er veel minder intramurale ouderenzorg is. Het nieuwe kabinet stelt zich hier nog zeer voorzichtig op. Waar de kosten van verpleging in een AWBZ-instelling rond de euro per maand bedragen, blijft de eigen bijdrage niet veel meer dan euro per maand voor mensen met hogere inkomens. Kinderen blijven nog altijd buiten schot. Met hogere eigen bijdragen in de AWBZ denkt het kabinet structureel 50 miljoen euro te besparen. Hogere eigen bijdragen zijn niet erg populair bij kiezers. SCP (2012, blz. 41) heeft dit onderzocht, door deelnemers aan een panel (het continu onderzoek burgerperspectieven) het volgende voor te leggen. De kosten voor gezondheidszorg stijgen. Als u moest kiezen uit drie ingrepen, wat zou u kiezen? De antwoorden zijn als volgt verdeeld: Meer belasting en premies betalen 33 Een kleiner pakket 28 Een hoger eigen risico 13 Weet niet 26 Aanbodbeperking Bij aanbodfactoren gaat het om nieuwe technologie, veranderende winstgevendheid, verschuiven van indicatieniveaus, meer zorgprofessionals (supply driven demand) en de arbeidsproductiviteit (wet van Baumol). Nieuwe technologie is, net als demografie, een exogene factor. De roep vanuit de politiek om slimmere technologie in te zetten doet het weer goed op de zeepkist, maar in het gros van de gevallen leidt slimmere technologie eerder tot meer- dan tot minderkosten. Wat zijn wel mogelijkheden om het aanbod van zorg te remmen? De eerste optie is het rantsoeneren van zorg. In het regeerakkoord wordt inderdaad een plafond aan de groei gesteld: het streven is om de volumegroei te beperken tot 2% (voor huisartsen 2,5%), met een beroep op een convenant met zorgaanbieders. In de cure moet dit structureel ruim 1,1 miljard euro uitsparen. Een volumegroei van 2% kent vrijwel geen historisch precedent. Of dit nu gaat lukken is twijfelachtig, maar het streven is dapper. Cruciaal voor het welslagen is een zeer sterke focus op zinnige zorg. Bijvoorbeeld het verminderen van praktijkvariatie kan bijdragen aan een effectieve beperking van de zorggroei als althans het gemiddelde (of het laagste deciel) samenvalt met optimale zorg. Als daarentegen de volumebeperking leidt tot groeiende wachtlijsten dan is een opstand van de kiezers op termijn onvermijdelijk. Rantsoeneren heeft verder als risico dat prikkels voor zorgaanbieders om doelmatiger te werken verdwijnen. De dynamiek van het zorgaanbod wordt minder en dat is op termijn ongunstig voor innovatie en doelmatigheid. 19 Zie hiervoor vooral de resultaten van het beroemde RAND-experiment, samengevat in Keeler (1992). 10

11 Naast convenanten en rantsoeneren kan het aanbod ook beheerst worden door prijsprikkels anders te laten werken. Als de prikkels gericht zijn op het maken van productie (betalen voor verrichtingen), dan zal er meer productie komen. Om deze reden stelden sommige politieke partijen voor om artsen in loondienst van zorginstellingen onder te brengen daarmee verdwijnt de individuele prikkel om de schoorsteen te laten roken. Onderzoek van het CPB duidt er op dat loondienst inderdaad een kleine rem op de zorguitgaven geeft. 20 Het regeerakkoord heeft hierover echter geen positie gekozen, anders dan dat de belangen van professionals en instellingen beter op elkaar afgestemd worden door de invoering van integrale tarieven in de cure. Een andere aanpassing van prijsprikkels is de overgang op regiobudgetten. Het regeerakkoord bevat hierover enkele vage frasen, hoe deze vertaald gaan worden in beleid is nog ongewis. Het is echter belangrijk om de les van de European Health Consumer Index in het achterhoofd te houden: single payer systems (waar partijen in de zorg een monopoliepositie in verwerven) leiden steevast tot slechtere zorguitkomsten. Terwijl aanbodbeperking een bescheiden bijdrage kan leveren aan uitgavenbeheersing, moet niet vergeten worden dat een deel van de kostenverhoging in het aanbod wordt opgelegd door de overheid. En vaak niet ten onrechte. Veel kwaliteitsverbeteringen die de samenleving wenst kosten geld. Denk aan meer privacy (eenpersoonskamers) in langdurige zorgvoorzieningen, of eisen rondom medicatieveiligheid. Tegenover zulke kwaliteitseisen staan kwaliteitsverbeteringen. Hoe de afweging in kosten en baten uitvallen is niet altijd even helder. Structuurfactoren Tot slot ga ik nog kort in op structuurfactoren: zaken als het zorgstelsel. In de cure is afgezien van herziening van het stelsel. De discussie over de verzekeringspremie gaat over inkomenspolitiek, niet over zorgpolitiek. Discussanten die het sterker inkomensafhankelijk maken van de zorgpremie gelijkstellen met de terugkeer naar het ziekenfonds van weleer slaan de plan stevig mis: het stelsel van concurrerende, risicodragende verzekeraars blijft overeind, de uitvoeringskosten worden zelfs iets lager (een besparing van 15 miljoen euro door het vervallen van de zorgtoeslag). Of de kabinetsplannen voor de care tot een andere marktstructuur leiden valt nog nauwelijks te zeggen. Daarmee is ook ongewis of daardoor de zorgkosten meer beheersbaar worden. Conclusie De Nederlandse gezondheidszorg is goed, maar de betaalbaarheid staat onder toenemende druk. Het nieuwe kabinet heeft als grote doelstelling de kosten van zorg sterker te beheersen en de solidariteit bij de bekostiging te vergroten. Wat hebben de plannen naar verwachting voor effect op de positie van Nederland als koploper in internationale vergelijkingen? Kijken we terug naar de vijf kenmerken van de European Health Consumer Index (EHCI): (1) patiëntenrechten en informatie, (2) wachttijden en toegankelijkheid, (3) uitkomsten van zorg, (4) de breedte van het verzekerde pakket en (5) de omgang met medicijnen. Voor patiëntenrechten zullen de kabinetsplannen geen significante wijzigingen opleveren. Wachttijden en toegankelijkheid daarentegen kunnen door de plannen negatief beïnvloed worden. De toegankelijkheid van acute tweedelijns zorg (SEH) wordt financieel ontmoedigd voor zelfverwijzers, terwijl de volumebeperking tot maximaal 2% groei een serieuze kans op groeiende wachtlijsten levert. Uitkomsten van zorg zullen, met de extra druk op transparantie en de stok achter 20 Douven e.a. (2012). 11

12 de deur van het Kwaliteitsinstituut, positief beïnvloed worden. De breedte van het verzekerde pakket blijft internationaal vergeleken groot. Het is niet aannemelijk dat de kabinetsplannen hier een kentering in betekenen. En op het punt van de omgang met medicijnen zal de Nederlandse gezondheidszorg de komende tijd eerder beter dan slechter gaan scoren. De medicatieveiligheid zal dankzij het Veiligheid Management Systeem bovendien verbeteren. Concluderend valt te verwachten dat de score van Nederland in de EHCI hoog zal blijven. De toegankelijkheid van de zorg blijft met het Nederlandse stelsel van concurrerende zorgverzekeraars en een op solidariteit gebaseerde premie gehandhaafd. Het tumult over de premie laat wel zien dat de grenzen aan solidariteit in zicht komen. Alles overziend is een crisissfeer in de Nederlandse gezondheidszorg niet terecht. Met de kabinetsplannen is een structurele ombuiging van minder dan een procent van het bbp gemoeid. Als dit slaagt, blijft Nederland internationaal vergeleken aan de bovenkant van het spectrum qua zorguitgaven. De uitgaven voor de cure blijven gemiddeld, die voor de care blijven ook met de maatregelen van het regeerakkoord veel hoger dan elders in de wereld. In die zin zijn de kabinetsplannen slechts een voorbode van wat nog komen gaat. 12

13 Literatuur BCG (2011), Zorg voor Waarde Boston Consulting Group, Amsterdam. CBS (2012), Gezondheid en zorg in cijfers, Den Haag / Heerlen. CPB (2012), Macro Economische Verkenningen 2013, Den Haag. Cutler, David M. (1995), Technology, health costs, and the NIH (paper prepared for the National Institutes of Health Economics Roundtable on Biomedical Research, September 1995). Davis, Karen, Cathy Schoen en Kristof Stremikis (2010), Mirror, mirror on the wall: How the performance of the U.S. health care system compares internationally, 2010 Update, Commonwealth Fund. Douven, Rudy, Remco Mocking en Ilaria Mosca (2012), The effect of physician fees and density differences on regional variation in hospital treatments, CPB Discussion Paper 208. Health Consumer Powerhouse (2012), Euro Health Consumer Index Keeler, Emmett B. (1992), Effects of cost sharing on use of medical services and health, Medical Practice Management, blz Keuzenkamp, Hugo (2012), De ziekenhuisbekostiging gefileerd, Preadviezen Koninklijke Vereniging voor de Staathuishoudkunde, blz. Newhouse, Joseph P. (1993), An iconoclastic view of health cost-containment, Health Affairs, vol. 12, Supplement, pp OECD (2012), Health at a glance, Parijs. Reinhardt, Uwe E., Peter S. Hussey en Gerard F. Anderson (2004), U.S. Health Care Spending In An International Context, Health Affairs, vol. 23 no. 3 blz SCP (2012), Burgerperspectieven 2012/3, Den Haag. SER (2012), Ontwerpadvies, Naar een kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg: een tussenadvies op hoofdlijnen. SFK (2012), Pharmaceutisch Weekblad, Jaargang 147 Nr 23, Stichting Farmaceutische Kengetallen. Smith, Sheila D., Stephen K. Heffler, en Mark S. Freeland (2000), The impact of technological change on health care cost increases: an evaluation of the literature (working paper). Taskforce beheersing zorguitgaven (2012), Naar beter betaalbare zorg, Ministerie van Financiën, Den Haag. 13

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden

Opbouw. Zorgverzekeringswet 2006 Redenen voor hervorming. De kern van Zvw. Privaat zorgstelsel met veel publieke randvoorwaarden Opbouw De visie van zorgverzekeraars Jaarcongres V&VN, 10 april 2015 Marianne Lensink Het stelsel en de rol van zorgverzekeraars Opgaven voor de toekomst: - minder meer zorguitgaven - transparantie over

Nadere informatie

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014

Van goede zorg verzekerd. Zorgverzekering. Oegstgeest 27 september 2014 1 Van goede zorg verzekerd Zorgverzekering Oegstgeest 27 september 2014 Volksgezondheid Toekomst Verkenningen VTV 2013 Uitgangspunten zorgverzekeraars Zorgverzekeraars: Hanteren solidariteit en voor iedereen

Nadere informatie

10 jaar Zvw. Operatie Cure geslaagd? Centraal Planbureau

10 jaar Zvw. Operatie Cure geslaagd? Centraal Planbureau 10 jaar Zvw Operatie Cure geslaagd? 10 jaar Zvw: Resultaten in grote lijnen Werkt het zoals beoogd? Hoe nu verder? Ontwikkeling uitgaven in de curatieve zorg 9 Volumegroei curatieve zorg in % (rechteras)

Nadere informatie

De Rijksbegroting voor dokters

De Rijksbegroting voor dokters Medisch Contact Live 11 december 2013 De Rijksbegroting voor dokters Marco Varkevisser Universitair hoofddocent Economie en Beleid van de Gezondheidszorg Erasmus Universiteit Rotterdam Contact: varkevisser@bmg.eur.nl

Nadere informatie

Transitie Langdurige Zorg

Transitie Langdurige Zorg Transitie Langdurige Zorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg Manager Inkoop Verpleging, Verzorging, Thuiszorg AWBZ in historisch perspectief 1968 Ontstaan van de AWBZ voor langdurige onverzekerbare

Nadere informatie

De zorg en uw portemonnee. Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl

De zorg en uw portemonnee. Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl De zorg en uw portemonnee Grip op je vermogen 19 april 2013 Peter Ruys Directeur ZorgKiezer.nl 12,5 jaar Transparantie Vanaf 2005 ZorgKiezer.nl, nu grootste onafhankelijke zorgsite van Nederland Trends

Nadere informatie

10 jaar Zvw: een evaluatie

10 jaar Zvw: een evaluatie 10 jaar Zvw: een evaluatie Masterclass NieuweZorg 3.0, 11 februari 2016 Wim Groot Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing

Nadere informatie

Betere zorg met minder kosten: kan dat? Jaarcongres Intrakoop, 17 juni 2014 André Rouvoet, voorzitter ZN

Betere zorg met minder kosten: kan dat? Jaarcongres Intrakoop, 17 juni 2014 André Rouvoet, voorzitter ZN Betere zorg met minder kosten: kan dat? Jaarcongres Intrakoop, 17 juni 2014 André Rouvoet, voorzitter ZN Zorguitgaven Bruto-BKZ uitgaven 72.900.000.000 Per dag: 200.000.000 Per uur: 8.300.000 Per minuut:

Nadere informatie

De zorgmiljarden in de Miljoenennota

De zorgmiljarden in de Miljoenennota De zorgmiljarden in de Miljoenennota HEAD CONGRES 2016 Houten, 9-10 Juni Richard Doornbosch Plv directeur Macro-Economische Vraagstukken en Arbeidsmarkt It is not a solution, if its not affordable Dr davis

Nadere informatie

Waarom stijgen de uitgaven? Prijs- en volume. Vergrijzing als kostenbom. Kostenontwikkeling 1999-2003 Bron: Zorg voor euro s-2

Waarom stijgen de uitgaven? Prijs- en volume. Vergrijzing als kostenbom. Kostenontwikkeling 1999-2003 Bron: Zorg voor euro s-2 Zorguitgaven, 1972-2009 miljard euro (bron:cbs) Macro-economie, gezondheid en zorg Johan Polder 1 NVAG Jubileumcongres 19 november 2010 Zorguitgaven, 1972-2009 miljard euro Zorguitgaven, 1972-2009 miljard

Nadere informatie

perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea

perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea perspectief zorgverzekeraar Jeroen Crasborn Senior adviseur zorgstrategie Rvb & Directie Zilverenkruis Achmea 1 2 3 Zorgkostenstijging is van alle jaren maar extra waakzaamheid geboden Ontwikkeling zorguitgaven

Nadere informatie

Doelmatigheid als panacee, makkelijker gezegd dan gedaan

Doelmatigheid als panacee, makkelijker gezegd dan gedaan Doelmatigheid als panacee, makkelijker gezegd dan gedaan Laura van Geest Overzicht 1. Historische trends 2. Toekomstscenario s CPB overzicht is meer zorg een probleem? meer zorg en meer solidariteit? 3.

Nadere informatie

Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen

Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen Ontwikkelingen in de Zorg voor Ouderen Belangenvereniging pensioengerechtigden Politie 21 november 2012 Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG. Belangenvereniging Pensioengerechtigden

Nadere informatie

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico

Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Fout van CPB bij berekening remgeldeffect eigen risico Wynand van de Ven en Erik Schut Wederreactie op Douven en Mannaerts In ons artikel in TPEdigitaal (Van de Ven en Schut 2010) hebben wij uiteengezet

Nadere informatie

Remgeldeffecten van het verplichte eigen risico in de zvw

Remgeldeffecten van het verplichte eigen risico in de zvw Remgeldeffecten van het verplichte eigen risico in de zvw Rudy Douven en Hein Mannaerts Ingezonden brief naar aanleiding van Is de Zorgverzekeringswet een succes? In TPEdigitaal 4(1) pp. 1-24 Wynand van

Nadere informatie

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht

Zorg om de zorg. Paul Schnabel. Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Zorg om de zorg Paul Schnabel Amsterdam, 9 oktober 2013 Universiteit Utrecht Hoe rijker het land Hoe duurder de zorg! 16-18% BBP VS! 13-14% BBP Nederland! 10-12% BBP BRD, Frankrijk, Canada, Zwitserland,

Nadere informatie

Opzet van het gezondheidszorgsysteem (paragraaf 1) Ziekenhuiszorg aanbod en productie (paragraaf 2) Ziekenhuiszorg prestaties (paragraaf 3)

Opzet van het gezondheidszorgsysteem (paragraaf 1) Ziekenhuiszorg aanbod en productie (paragraaf 2) Ziekenhuiszorg prestaties (paragraaf 3) Opzet van het gezondheidszorgsysteem (paragraaf 1) Globale systeemvergelijking Ziekenhuiszorg aanbod en productie (paragraaf 2) Aanbod Productie Ziekenhuiszorg prestaties (paragraaf 3) Kwaliteit Toegankelijkheid

Nadere informatie

Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars. AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013

Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars. AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013 Zorg en betaalbaarheid - de rol van zorgverzekeraars AndrØ Rouvoet, Voorzitter Zorgverzekeraars Nederland Zorgseminar AvØro Achmea, 3 september 2013 Rode draad De kosten van de zorg: een probleem? Rol

Nadere informatie

Solidariteit, Toezicht en Hervorming van de zorg

Solidariteit, Toezicht en Hervorming van de zorg Solidariteit, Toezicht en Hervorming van de zorg Wim Groot Hoogleraar gezondheidseconomie Universiteit Maastricht Lid Raad voor de Volksgezondheid en Zorg (RVZ) Health Services Research Focusing on Chronic

Nadere informatie

Financiering van gezondheidszorg. Jaap Doets consultant VVAA

Financiering van gezondheidszorg. Jaap Doets consultant VVAA Financiering van gezondheidszorg Jaap Doets consultant VVAA Het Nederlandse zorgstelsel Zorgstelsel -Collectief gefinancierde wettelijk vastgelegde zorg aanspraak -vraagsturing -prestatiebekostiging -maatschappelijke

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 29 mei 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66.

No show in de zorg. Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66. No show in de zorg Voorstel om verspilling in de gezondheidszorg aan te pakken. Notitie Juli 2012 Pia Dijkstra Tweede Kamerlid D66 Inleiding De kosten van de gezondheidzorg stijgen hard. Dat komt voornamelijk

Nadere informatie

De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden

De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden De impact van de kosten van Zorg en Welzijn op de inkomenspositie van gepensioneerden ALV Vereniging Deelnemers NEDLLOYD Pensioenfonds Utrecht, 20 maart 2013. Joop Blom Voorzitter commissie Zorg en Welzijn

Nadere informatie

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden:

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden: Vrijheid en verantwoordelijkheid Regeerakkoord VVD-CDA De Koepel Wmo-raden heeft voor u het huidige regeerakkoord en bijbehorende stukken doorgenomen. Er zijn weinig specifieke opmerkingen over de WMO

Nadere informatie

RUIMTE VOOR GEZONDHEIDSZORG. Paul Schnabel, Universiteit Utrecht Leidsche Rijn 6 maart 2014

RUIMTE VOOR GEZONDHEIDSZORG. Paul Schnabel, Universiteit Utrecht Leidsche Rijn 6 maart 2014 RUIMTE VOOR GEZONDHEIDSZORG Paul Schnabel, Universiteit Utrecht Leidsche Rijn 6 maart 2014 15 MILJARD EURO MEER TOT 2015 Een dergelijke stijging van de uitgaven is op termijn echter onhoudbaar Troonrede

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden DuPont Nederland op 23 april 2015. Ontwikkelingen.

Nadere informatie

Gevolgen van het regeerakkoord voor de zorg Herman Klein Tiessink

Gevolgen van het regeerakkoord voor de zorg Herman Klein Tiessink Gevolgen van het regeerakkoord voor de zorg Herman Klein Tiessink Stand van zaken regeerakkoord op dit moment Kern is versterking van zorg thuis ( extramuraliseren ) via Wmo en Zorgverzekeringswet Uit

Nadere informatie

Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg

Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg Betaalbaarheid en knelpunten arbeidsmarkt Zorg Reactie van het Actuarieel Genootschap op de door de Sociaal Economische Raad uitgezette consultatie 29 februari 2012 De Sociaal-Economische Raad (SER) organiseert

Nadere informatie

Zelfmanagement versus professionele zorg?

Zelfmanagement versus professionele zorg? Zelfmanagement versus professionele zorg? Vitale Toekomst van de Nederlandse Gezondheidszorg Marc Berg Het probleem: excess growth Gemiddelde jaarlijkse groei uitgaven welzijns- en gezondheidszorg, 2000-2010

Nadere informatie

Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015. Zó werkt de zorg in Nederland. inkijkexemplaar. dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen

Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015. Zó werkt de zorg in Nederland. inkijkexemplaar. dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen Zó werkt de zorg in Nederland Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015 dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen Inhoudsopgave Voorwoord VvAA 3 Voorwoord De Argumentenfabriek 7 Verantwoording 13 Lijst van

Nadere informatie

Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015. Zó werkt de zorg in Nederland. inkijkexemplaar. dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen

Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015. Zó werkt de zorg in Nederland. inkijkexemplaar. dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen Zó werkt de zorg in Nederland Kaartenboek Gezondheidszorg Editie 2015 dr Maaike de Vries en drs Jenny Kossen Inhoudsopgave Inleiding 3 Voorwoord 3 Medicijn tegen dat knagende gevoel en andere 5 redenen

Nadere informatie

De zorg (nu en) in de toekomst: weelde of armoe?

De zorg (nu en) in de toekomst: weelde of armoe? De zorg (nu en) in de toekomst: weelde of armoe? Hoe beïnvloeden de veranderingen in financiering van de zorg klinisch onderzoek CRA-dag 24 april 2014 Ulrich Oron, apotheker MBA Een maatschappelijke blik

Nadere informatie

BIJLAGE A. Financieel beeld. Samenvatting financieel beeld. Totaaloverzicht (in mln. -/- is 2013 2014 2015 2016 2017 struc

BIJLAGE A. Financieel beeld. Samenvatting financieel beeld. Totaaloverzicht (in mln. -/- is 2013 2014 2015 2016 2017 struc BIJLAGE A Financieel beeld Samenvatting financieel beeld. Totaaloverzicht (in mln. -/- is 2013 2014 2015 2016 2017 struc saldoverbeterend) Uitgaven (incl. indicatief GF/PF-effect) 527-12 -3.293-5.874-8.998-10.522

Nadere informatie

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ De 12 gemeenten in Brabant Noordoost-oost (BNO-o) hebben samen met een groot aantal instellingen hard gewerkt aan de voorbereidingen voor de transitie AWBZ.

Nadere informatie

Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen?

Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen? Presentatie VGE Masterclass, 14 april 2011 Het budgettaire zorgenkind: wat kunnen we doen? Erik Schut 2 Vragen Wat is het probleem? Welke oplossingen? Gaan die werken? Zo niet, wat dan? 3 Wat is het probleem?

Nadere informatie

Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven. FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost?

Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven. FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost? Internationaal onderzoek naar de relatie tussen medische technologie en zorguitgaven FHI Symposium Medische technologie; gouden ei of kostenpost? 26 september 2013 Paul Besseling Programmaleider Zorg Inhoud

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 25 april 2013 Betreft Verdeling middelen zorgafspraken

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 25 april 2013 Betreft Verdeling middelen zorgafspraken > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Rijnstraat 50 2515 XP Den Haag www.rijksoverheid.nl Kenmerk

Nadere informatie

Is onze zorg over De Zorg een terechte zorg?

Is onze zorg over De Zorg een terechte zorg? Is onze zorg over De Zorg een terechte zorg? 09-04-2013 Peter Spaans Achmea, partner van de Unie KBO 1 De zorg is feitelijk zeer succesvol.. 2 2 3 3 3 Nederlanders leven langer gezond Mede dankzij betere

Nadere informatie

Hogere zorgkosten, afvlakking premies basisverzekering, stijging vermogens zorgverzekeraars 2006 2013

Hogere zorgkosten, afvlakking premies basisverzekering, stijging vermogens zorgverzekeraars 2006 2013 Hogere zorgkosten, afvlakking premies basisverzekering, stijging vermogens zorgverzekeraars 2006 2013 09-12-2014 gepubliceerd op cbs.nl CBS 2014 Working Paper 1 1. Hogere zorgkosten, afvlakking premies

Nadere informatie

Werkloosheid 2004-2011. Ontwikkeling en. zorglasten sinds 2006. Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie

Werkloosheid 2004-2011. Ontwikkeling en. zorglasten sinds 2006. Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie Sociaal Economische Trends 2013 De Nederlandse economie Werkloosheid 2004-2011 Ontwikkeling en Stromen financiering en duren van de Werkloosheidsduren op basis van de Enquête zorglasten sinds 2006 beroepsbevolking

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 44403 9 december 2015 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 2 december 2015, kenmerk 873674-144431-Z,

Nadere informatie

Zorgvastgoed. Verwachte groei op de korte en lange termijn. Matthieu Zuidema, Programmaleider Vastgoed EIB. Zorgvastgoed Delft, 8 juli 2015 1

Zorgvastgoed. Verwachte groei op de korte en lange termijn. Matthieu Zuidema, Programmaleider Vastgoed EIB. Zorgvastgoed Delft, 8 juli 2015 1 Zorgvastgoed Verwachte groei op de korte en lange termijn Matthieu Zuidema, Programmaleider Vastgoed EIB Zorgvastgoed Delft, 8 juli 2015 1 Zorgvastgoed Agenda Wat is het perspectief? Wat is de positie

Nadere informatie

Nota. 1. Inleiding. Rudi Bakker Sector SQS 11 Februari 2014

Nota. 1. Inleiding. Rudi Bakker Sector SQS 11 Februari 2014 Nota Financiële kengetallen Careinstellingen en zorgzwaarte 2012 Rudi Bakker Sector SQS 11 Februari 2014 1. Inleiding Het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) heeft het CBS verzocht om,

Nadere informatie

Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update

Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update Impactanalyse kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptensector update Inleiding In juni 2013 heeft de VGN de eerste impactanalyse van het kabinetsbeleid langdurige zorg voor de gehandicaptenzorg

Nadere informatie

Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief.

Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief. Hoe houden we de zorg betaalbaar? Een macro-economisch perspectief. Dames en heren, Tijdens de afgelopen verkiezingscampagne was de toekomst van onze gezondheidszorg één van de hoofdthema s in de debatten.

Nadere informatie

De zorg verandert, het werk van de CRA ook? Paulien Nieuwendijk april 2012

De zorg verandert, het werk van de CRA ook? Paulien Nieuwendijk april 2012 De zorg verandert, het werk van de CRA ook? 1 Paulien Nieuwendijk april 2012 Waar gaan we het over hebben? 1. De zorgmarkt hoe ziet die markt eruit? 2. De stijging van de zorgkosten 3. Kostenbeheersing;

Nadere informatie

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom

Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nederlandse Vereniging van Organisaties van Gepensioneerden Van systemen naar mensen Gezamenlijke agenda VWS 8 februari 2013. Vereniging Senioren ING Regio Rotterdam/Zeeland 24 april 2014 Joop Blom Nieuwe

Nadere informatie

2016D21474. Lijst van vragen

2016D21474. Lijst van vragen 2016D21474 Lijst van vragen De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Algemene Rekenkamer inzake het rapport Resultaten verantwoordingsonderzoek

Nadere informatie

Evaluatie aspecten verplicht eigen risico 2012 en 2013

Evaluatie aspecten verplicht eigen risico 2012 en 2013 Rapportage Evaluatie aspecten verplicht eigen risico 2012 en 2013 - Betalingsregelingen eigen risico Zvw - Sturing met eigen risico 13 mei 2014 Rapport evaluatie aspecten verplicht eigen risico 2012 en

Nadere informatie

Inhoud. Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot

Inhoud. Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot Onderzoek naar potentiële besparingen van innovatieve complexe wondzorg September 2014 Transform to the power of digital Inhoud Doel en uitgangspunten Aanpak en gegevensverzameling Resultaten Tot slot

Nadere informatie

Prijsvergelijking Jumbo Nederland Bonaire Warehouse, augustus 2012

Prijsvergelijking Jumbo Nederland Bonaire Warehouse, augustus 2012 Pagina 1 Prijzen eerste levensbehoeften In augustus 2012 is een beperkte prijsvergelijking gedaan waarin de prijzen van Jumbo in Nederland zijn vergeleken met de prijzen van Warehouse Bonaire, een supermarkt

Nadere informatie

Handout bezoek minister Plasterk aan Bonaire

Handout bezoek minister Plasterk aan Bonaire Pagina 1 Aan de minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties Postbus 20011 2500 EA Den Haag Handout bezoek minister Plasterk aan Bonaire Met deze handout wil consumentenbond Unkobon u feitelijke

Nadere informatie

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg.

Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Eigen regie en eigen verantwoordelijkheid in de (ouderen) zorg. Joop Blom, voorzitter commissie Zorg en Welzijn en Wonen VOOR: Gepensioneerden AGRIFIRM 24 en 26 maart 2015. Kort filmpje over mijn voettocht

Nadere informatie

wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief

wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief wonen met zorg vanuit een nieuw perspectief scheiden van Verblijf van wonen naar Wonen en zorg & van verblijf naar wonen door extramuralisering en scheiden wonen/zorg Programma Doel van vandaag Meer grip

Nadere informatie

De gouden eieren van de gezondheidszorg. Marc Pomp, adviseur gezondheidseconomie

De gouden eieren van de gezondheidszorg. Marc Pomp, adviseur gezondheidseconomie De gouden eieren van de gezondheidszorg Marc Pomp, adviseur gezondheidseconomie GEEN WOORDEN MAAR DADEN Pharmapartners 14 11 2013 Hoe sexy is ICT in de zorg? Wat weten economen van de zorg? AMC-baas Marcel

Nadere informatie

Dure of waardevolle geneesmiddelen? Waar maken we ons druk over?

Dure of waardevolle geneesmiddelen? Waar maken we ons druk over? Dure of waardevolle geneesmiddelen? Waar maken we ons druk over? Joris Uges Haga Ambassade 8-september 2015 waardecreatie in de zorg 2 Uit onderzoek blijkt dat de lancering van nieuwe geneesmiddelen tussen

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ZORG IN DE TOEKOMST. Standpunten

Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ZORG IN DE TOEKOMST. Standpunten Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen ZORG IN DE TOEKOMST Standpunten Over de NVZ De Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen is in twintig jaar tijd uitgegroeid tot een invloedrijke belangenbehartiger

Nadere informatie

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten

Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten Zorg in de G4; Verschillen tussen zorg in de G4 en daarbuiten September 2013 Door: N. Rosendaal Introductie Amsterdam (A), Den Haag (DH), Rotterdam (R), en Utrecht (U) vormen samen de vier grootste steden

Nadere informatie

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport

Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport 29689 Herziening Zorgstelsel 31016 Ziekenhuiszorg Nr. 623 Brief van de minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 23 juni 2015 Hierbij

Nadere informatie

Manifest over medische hulpmiddelen en technologie. Kabinetsperiode 2012-2016

Manifest over medische hulpmiddelen en technologie. Kabinetsperiode 2012-2016 Manifest over medische hulpmiddelen en technologie Kabinetsperiode 2012-2016 Manifest over medische hulpmiddelen en technologie Kabinetsperiode 2012-2016 Medische hulpmiddelen en belang voor de samenleving

Nadere informatie

Sturen op gezondheid. Rien Meijerink Sturen op gezondheid, betere zorg, andere prikkels 24 januari 2013 Glazen Zaal Den Haag

Sturen op gezondheid. Rien Meijerink Sturen op gezondheid, betere zorg, andere prikkels 24 januari 2013 Glazen Zaal Den Haag Sturen op gezondheid Rien Meijerink Sturen op gezondheid, betere zorg, andere prikkels 24 januari 2013 Glazen Zaal Den Haag Is het zinvol? Is het mogelijk? RVZ-advies, juni 2011 Aanleiding Achterblijvende

Nadere informatie

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg

Zorg voor innovatie! Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Zorg voor innovatie! Bijlage Sneller Beter - Innovatie en ICT in de curatieve zorg Bijlage eindrapportage KPN juni 2006 Dit is een bijlage bij het rapport Zorg voor innovatie! Innovatie en ICT in de curatieve

Nadere informatie

Het Nederlandse Zorgstelsel

Het Nederlandse Zorgstelsel Het Nederlandse Zorgstelsel Een heldere blik op de regels in de gezondheidszorg Corné Adriaansen 12 september 2012 Door de bomen het bos niet meer te zien? Zorgstelsel Nederland 2012 Financieringsstromen

Nadere informatie

Compensatie eigen risico is nog onbekend

Compensatie eigen risico is nog onbekend Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U

Nadere informatie

Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO

Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO Het nieuwe zorgstelsel en de arts BMO Een verkennende rondgang door het nieuwe stelsel Jacques van der Most 1 Menu herverdeling van verantwoordelijkheden publieke en private sociale verzekering solidariteitskenmerken

Nadere informatie

Op weg naar integrale zorg. Op weg naar integrale zorg voor chronisch zieken en ouderen

Op weg naar integrale zorg. Op weg naar integrale zorg voor chronisch zieken en ouderen Op weg naar integrale zorg voor chronisch zieken en ouderen Lustrum Symposium PoZoB 11 oktober 2012 Leo van der Geest Maatschappelijke opgave 1: veranderende ziektelast minder acuut meer chronisch Maatschappelijke

Nadere informatie

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012.

De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. De AWBZ en de VVT (verpleging, verzorging en thuiszorg) na de verkiezingen van september 2012. Savant-Zorg Regionale gecertificeerde organisatie voor verpleging en verzorging. Wij bieden verpleging en

Nadere informatie

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg

Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg Onderzoeksvoorstel Voorbeelden van Taakherschikking in de Zorg De Verpleegkundig Specialist: De invloed op zorgpraktijken, kwaliteit en kosten van zorg in Nederland Iris Wallenburg, Antoinette de Bont,

Nadere informatie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie

Innovatie in de Zorg en in de farmacie Innovatie in de Zorg en in de farmacie niets nieuws onder de horizon, wel bitter noodzakelijk Patrick Edgar Senior Manager Zorginkoop Is innovatie in de zorg nodig? Het gaat toch goed? Nederlanders leven

Nadere informatie

C.R.C. Huizinga-Arp. Praktijkorganisatie voor apothekersassistenten

C.R.C. Huizinga-Arp. Praktijkorganisatie voor apothekersassistenten C.R.C. Huizinga-Arp Praktijkorganisatie voor apothekersassistenten Houten 013 9 De bekostiging van de zorg.1 Inleiding 10. Definitie van de zorg 10.3 De kosten van de zorg 10.4 De betalers van de zorg

Nadere informatie

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer

Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Ronde Tafel Gesprek / bijzondere procedure - 19 januari 2015 Tweede Kamer Dames en heren, Kwalitatief goede, toegankelijke en betaalbare zorg dat is de inzet van de overheid, de verzekeraars en de aanbieders.

Nadere informatie

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2013 Nibud, september 2014 In opdracht

Nadere informatie

INVESTEREN IN WONEN, WELZIJN EN ZORG. www.aimtrack.nl PAUL REIJN & AUKE VLONK

INVESTEREN IN WONEN, WELZIJN EN ZORG. www.aimtrack.nl PAUL REIJN & AUKE VLONK BEVOLKINGSPROGNOSES ESSENTIEEL VOOR INVESTEREN IN WONEN, WELZIJN EN ZORG www.aimtrack.nl PAUL REIJN & AUKE VLONK SEMINAR BEVOLKINGSPROGNOSES IN THEORIE, BELEID EN PRAKTIJK 6 OKTOBER 2015, CBS, DEN HAAG

Nadere informatie

PCkwadraat heeft de belangrijkste maatregelen met impact op de zorgsector op een rijtje gezet.

PCkwadraat heeft de belangrijkste maatregelen met impact op de zorgsector op een rijtje gezet. BRUGGEN SLAAN Regeerakkoord VVD PvdA Op 29 oktober hebben de Partij van de Arbeid en de VVD hun Regeerakkoord gepresenteerd. Van het totaal van ruim 16 miljard aan bezuinigingen dient het grootste deel,

Nadere informatie

De verpleeg- en verzorgingshuiszorg en thuiszorg in kaart. Feiten, financiering, kosten en opbrengsten

De verpleeg- en verzorgingshuiszorg en thuiszorg in kaart. Feiten, financiering, kosten en opbrengsten De verpleeg- en verzorgingshuiszorg en thuiszorg in Feiten, financiering, kosten en opbrengsten Wat is verpleeg- en verzorgingshuiszorg en thuiszorg? Wat zijn feiten rondom verpleeg- en verzorgingshuiszorg

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 29 689 Herziening Zorgstelsel Nr. 479 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

De vergrijzing in Nederland. Presentatie Joop Blom - 25 november 2015 2

De vergrijzing in Nederland. Presentatie Joop Blom - 25 november 2015 2 De vergrijzing in Nederland Presentatie Joop Blom - 25 november 2015 2 Gemiddelde zorgkosten per volwassene 2015 2016 Nominale premie zorgverzekering 1158 1243 (verwachte stijging!) Inkomensafhankelijke

Nadere informatie

De gevolgen van het regeerakkoord VVD-PvdA 2012 voor het thema zorg.

De gevolgen van het regeerakkoord VVD-PvdA 2012 voor het thema zorg. Februari 2013 Bruggen slaan De gevolgen van het regeerakkoord VVD-PvdA 2012 voor het thema zorg. Door: E. E. IJszenga, MSc. Programmamedewerker Zorg voor de Toekomst Noord- en Oost-Groningen. e.ijszenga@hotmail.nl

Nadere informatie

Leiden veranderingen in de VVT tot samenwerking

Leiden veranderingen in de VVT tot samenwerking Leiden veranderingen in de VVT tot samenwerking Dwingt de veranderingen in de sector Verpleging, Verzorging en Thuiszorg zorgaanbieders tot samenwerking? Frans van Rijn 21 maart 2013 1 Veranderingen in

Nadere informatie

Beleid & regelgeving. Innovatie Kwaliteit Motivatie

Beleid & regelgeving. Innovatie Kwaliteit Motivatie Beleid & regelgeving => Innovatie Kwaliteit Motivatie Disclaimer En nog wat verwarring: Zorguitgaven volgens VWS: circa 74 mld Zorguitgaven volgens CBS: circa 94 mld Achtergrond Edwin Brugman directeur

Nadere informatie

Intro 1. Waarom is taakherschikking zo belangrijk? Voor VWS en naar mijn mening voor de samenleving.

Intro 1. Waarom is taakherschikking zo belangrijk? Voor VWS en naar mijn mening voor de samenleving. Toespraak drs. H.C.M. Middelplaats (hoofd afdeling Beroepen, Opleidingen en Arbeidsmarkt van het ministerie van VWS) ten behoeve de opening NAPAcongres INVEST 2012 d.d. 9 november 2012. Intro - Het ministerie

Nadere informatie

Gedeeltelijk Eigen Risico Veelgestelde Vragen

Gedeeltelijk Eigen Risico Veelgestelde Vragen Gedeeltelijk Eigen Risico Veelgestelde Vragen Contactpersoon: Laurens Krüger l.kruger@nationale-denktank.nl 06-43262560 De Frequently Asked Questions 1. Wat is het Gedeeltelijk Eigen Risico? 2. Hoe zit

Nadere informatie

Koopkrachtberekeningen voor huishoudens met extra zorgkosten naar aanleiding van de Miljoenennota 2012

Koopkrachtberekeningen voor huishoudens met extra zorgkosten naar aanleiding van de Miljoenennota 2012 Koopkrachtberekeningen voor huishoudens met extra zorgkosten naar aanleiding van de Miljoenennota 2012 Nibud, 16 september 2011 Koopkrachtberekeningen voor huishoudens met extra zorgkosten naar aanleiding

Nadere informatie

Ontwikkelingen in zorg, welzijn en wonen Joop Blom, voorzi-er commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden ANWB.

Ontwikkelingen in zorg, welzijn en wonen Joop Blom, voorzi-er commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden ANWB. Ontwikkelingen in zorg, welzijn en wonen Joop Blom, voorzi-er commissie Zorg en Welzijn en Wonen NVOG VOOR: Vereniging Gepensioneerden ANWB. De Bilt, 27 november 2015. Vergrijzing in Nederland 27 november

Nadere informatie

Bekostiging van dure geneesmiddelen (incl. off-label gebruik)

Bekostiging van dure geneesmiddelen (incl. off-label gebruik) Bekostiging van dure geneesmiddelen (incl. off-label gebruik) Ingrid van der Eijk Market Access Manager NIA Symposium, 27 maart 2014 Takeda Nederland bv Vergoeding van dure geneesmiddelen hoe werkt dat?

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 27 400 Nota over de toestand van s Rijks Financiën Nr. 42 BRIEF VAN DE MINISTER VAN FINANCIËN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Integrale en Nabije Zorg

Integrale en Nabije Zorg Integrale en Nabije Zorg Dirk Ruwaard Nederlands Congres VGZ Amsterdam, 11 april 2012 Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing Health Services Research Focusing on Chronic Care and

Nadere informatie

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage.

Examen HAVO. economie. tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur. Bij dit examen hoort een bijlage. Examen HAVO 2010 tijdvak 2 woensdag 23 juni 13.30-16.00 uur economie tevens oud programma economie 1,2 Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 27 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen

Goede zorg van groot belang. Nederlanders staan open voor private investeringen Goede zorg van groot belang Nederlanders staan open voor private investeringen Index 1. Inleiding p. 3. Huidige en toekomstige gezondheidszorg in Nederland p. 6 3. Houding ten aanzien van private investeerders

Nadere informatie

Populatiemanagement vanuit perspectief Achmea. Congres Wijkgericht werken: De Eerste Lijn Transformeert 2 november 2012

Populatiemanagement vanuit perspectief Achmea. Congres Wijkgericht werken: De Eerste Lijn Transformeert 2 november 2012 Populatiemanagement vanuit perspectief Achmea Congres Wijkgericht werken: De Eerste Lijn Transformeert 2 november 2012 1. Populatiemanagement is erg actueel Maandag 29 oktober: PvdA en VVD komen tot een

Nadere informatie

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015

Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 Koopkrachtverandering van ouderen 2014-2015 Berekeningen Prinsjesdag 2014 Nibud, september 2014 In opdracht

Nadere informatie

De verdeling van de lasten in de zorg

De verdeling van de lasten in de zorg T. van Zonneveld, V. van Polanen Petel en J. Smit De verdeling van de lasten in de zorg De uitgaven aan zorg nemen in een snel tempo toe. In 1998 bedroegen in Nederland de totale uitgaven aan zorg nog

Nadere informatie

Zorggebruik en zorgkosten in de afgelopen 25 jaar. Onno van Hilten 27 maart 2013 Seminar Vergrijzing, zorgvraag en zorgkosten

Zorggebruik en zorgkosten in de afgelopen 25 jaar. Onno van Hilten 27 maart 2013 Seminar Vergrijzing, zorgvraag en zorgkosten Zorggebruik en zorgkosten in de afgelopen 25 jaar Onno van Hilten 27 maart 2013 Seminar Vergrijzing, zorgvraag en zorgkosten 1985 1987 1989 1991 1993 1995 1997 1999 2001 2003 2005 2007 2009 450 Exploderende

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XVI Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (XVI) voor het jaar 2015 Nr. 1 VOORSTEL

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 19 januari 2016 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX Den Haag T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

De zorgverzekeraar: Vriend of vijand?

De zorgverzekeraar: Vriend of vijand? De zorgverzekeraar: Vriend of vijand? Workshop HEAD Congrens 2016 DSW ZORGVERZEKERAAR Houten, Vrijdag 10 juni 2016 Bas Keijzer 2 3 VWS: De Zvw is een wet die iedere nederlander van een breed basispakket

Nadere informatie

Ik word verantwoordelijk geacht voor de AWBZ en daarom krijg ik veel van de kritiek op mijn bordje.

Ik word verantwoordelijk geacht voor de AWBZ en daarom krijg ik veel van de kritiek op mijn bordje. Directie Voorlichting en Communicatie Parnassusplein 5 Postbus 20350 2500 EJ Den Haag T 070 340 79 11 T 070 340 60 00 F 070 340 62 92 Hebt u 's avonds of in het weekend dringend een voorlichter nodig,

Nadere informatie

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

> Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag. De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Nieuwsbrief Zorg WENb WWb

Nieuwsbrief Zorg WENb WWb Nieuwsbrief Zorg WENb WWb Inhoud Pakketwijzigingen per 1-1-2015... 1 Hervorming langdurige zorg... 1 Wijzigingen artikel 13 Zorgverzekeringswet... 6 Uitspraak kort geding tegen CZ... 8 Pakketwijzigingen

Nadere informatie