.ego. De informatieruimte. D o o r : J a a p v a n Re e s

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download ".ego. De informatieruimte. D o o r : J a a p v a n Re e s"

Transcriptie

1 D o o r : J a a p v a n Re e s DE INFORMATIERUIMTE, HET KENOBJECT VAN DE INFORMATIEKUNDE G e e n ke n o bj e c t, g e e n v a k. H e t v a k g e b i e d i n fo r m at i e k u n d e i s e i g e n lij k n o o i t u i t d e s c h a d u w v a n h e t v a k g e b i e d i n fo r m at i c a g e k o m e n. D e o o r z a a k d a a r v o o r li g t i n h e t fe i t d at i n fo r m at i e k u n d e n o o i t e e n e i g e n ke n o bj e c t h e e f t g e h a d. I n fo r m at i e k u n d i g e n h o u d e n z i c h b e z i g m e t h e t v e r b a n d t u s s e n o r g a n i s at i e e n i n fo r m at i e. M a a r o r g a n i s at i e i s h e t ke n o bj e c t v a n d e o r g a n i s at i e l e e r e n d e i n fo r m at i e s y s t e m e n z ij n h e t ke n o bj e c t v a n d e i n fo r m at i c a (I C T ). N u k a n m e n a lt ij d z e g g e n d at i n fo r m at i e k u n d e z i c h b e z i g h o u d t m e t e e n s p e c i f i e k a s p e c t v a n d e o r g a n i s at i e, h e t a s p e c t i n fo r m at i e v o o r z i e n i n g o f m e t e e n s p e c i f i e k a s p e c t v a n d e i n fo r m at i e s y s t e m e n, n a m e lij k h e t fu n c t i o n e l e a s p e c t. M a a r h e t b lijf t a lt ij d m e e p r at e n o v e r e e n o n d e r w e r p w a a r o v e r a n d e r e n h e t v o o r t o u w h e b b e n. Bouwkundig architecten bevinden zich in een vergelijkbare situatie. Architecten ontwerpen gebouwen maar bouwen die zelf niet. Sterker nog in de opleiding van architecten komen een aantal essentiële vakken niet voor die nodig zijn om de constructieberekeningen van een gebouw te maken. Dat is allang het vakgebied van de weg- en waterbouw ingenieur, de constructeur. Wat doet de bouwkundig architect dan wel? Het antwoord is: de bouwkundig architecten houden zich bezig met het indelen en inrichten van de ruimte. Ruimtelijke ordening heet het dan ook wanneer het gaat over de ruimte buiten het gebouw. Maar ook voor de binnenkant van gebouwen zijn de tekeningen van de bouwkundig architect vooral gericht op de ruimte. Waar de bouwkundig architect kijkt naar de witte vlakken, kijken de aannemer en de constructeur naar de zwarte strepen. Wanneer we deze analogie door trekken kunnen we voor een informatiekundige tot de conclusie komen dat deze zich bezighoudt met het inrichten van de informatieruimte. Een even abstract begrip als het fysieke ruimte begrip. Daarover gaat dit artikel. De informatieruimte Het begrip (virtuele) informatieruimte kan het best worden geïntroduceerd met een simpel voorbeeld. Figuur 1 is een model van een veel voorkomende situatie in een organisatie: tijdregistratie. In dit diagram zien we twee informatieruimten (IR n): de IR van een teamlid en de IR van de teamleider. Het teamlid toont zijn tijdverantwoording aan de teamleider met behulp van een toonvenster in zijn IR. Vanuit het oogpunt van de teamleider kunnen we dit formuleren als: de teamleider heeft de mogelijkheid in de IR van het teamlid te kijken door middel van het kijkvenster in de IR van de teamleider. Merk op dat als regel een kijkvenster in de ene IR is verbonden met een toonvenster in een andere IR. Deze verbinding kan worden gelegd door elke vorm van informatietechnologie: fax, webcam, papieren formulier, ERP-systeem of smartphone app. In de figuur 1 zien we in de IR van het teamlid nog een ander soort venster (reëel venster) dat niet verbonden is met een andere IR, maar met een oog op de wereld. Het staat voor de waarnemingen die gedaan kunnen worden van uit de IR van het teamlid aan de processen in de werkelijkheid, in dit geval de eigen tijdbesteding van een teamlid. Figuur 1: Voorbeeld informatieruimte Het schema leest als volgt: een teamlid heeft in zijn informatieruimte de mogelijkheid om zijn eigen activiteiten 3

2 waar te nemen (reëel venster) en een beeld te vormen van dit aspect van de wereld. Dit beeld van de wereld (en vele andere overwegingen niet weergegeven in dit model, zoals reacties van de teamleider op eerdere tijdrapportages) zal worden gebruikt om te beslissen wat het teamlid zal tonen in het toonvenster om het beeld te beïnvloeden dat de teamleider vormt door het bekijken van zijn tijdregistratie kijkvenster. Een fysieke informatieruimte is een locatie waar men naartoe kan gaan om een beeld te vormen van een bepaald onderwerp. Binnen een fysieke informatieruimte wordt een persoon omringd door de muren van de ruimte en door voorwerpen en gegevens over het betreffende onderwerp. Een virtuele informatieruimte (IR) is een digitale analogie van dit fysieke begrip. In een virtuele informatieruimte wordt een persoon omgeven door datasystemen. Ik gebruik de term informatieruimte voor de virtuele ruimte tussen de datasystemen waar een mens de typisch menselijke mentale activiteit uitvoert van het vormen van beelden van (een relevant deel van) de wereld. functie van de muren. De architect LeCorbusier formuleerde als een van de grondbeginselen van het Modernisme in de architectuur: een strikte scheiding van ondersteunende elementen en ruimteverdelende elementen in de constructie van een gebouw. Voor het begrip virtuele informatieruimte is het essentieel in te zien dat de datasystemen aan de ene kant ondersteunen, door het transport en de opslag van data, en aan de andere kant kanaliseren en mensen beperken in het vormen van beelden van de wereld waarover zij denken en praten. Voorbeelden van dit soort beperkingen die zeer succesvol blijken zijn SMS-berichten en Twitter. Voor professionals in de IT is het een onbegrijpelijk fenomeen dat mensen die en bloggen bij de hand hebben de voorkeur geven aan het gebruik van deze beperkte en vaak duurdere diensten. Waarom zijn ze succesvol? De beperking is klaarblijkelijk een essentiële functie, die voortkomt uit de behoefte aan autonomie van de mens en daarmee onderdeel is van Ondersteunen en verdelen Essentieel voor het begrip van informatieruimte is het idee dat datasystemen twee functies hebben: (1) datasystemen verwerken en leveren data en (2) datasystemen scheiden de informatieruimte aan de invoer kant van de informatieruimte aan de uitvoer kant van het datasysteem. Een datasysteem is als een muur in de fysieke wereld. Deze tweede functie van een datasysteem is er altijd geweest, maar het is nieuw om het te bekijken als een essentieel element in de informatiearchitectuur. Deze stap in de ontwikkeling in ons denken over de informatievoorziening is vergelijkbaar met een soortgelijke stap in de ontwikkeling van de fysieke architectuur. Muren in gebouwen hebben ook twee functies. (1) Een muur is een ondersteunend element in de constructie van het gebouw. Ondersteuning van het dak of hoger gelegen verdiepingen van het gebouw. En (2) muren verdelen de verdieping in de kamers. Zolang de bouwmaterialen en technieken beperkt waren, domineerde de ondersteunende functie het ontwerp (de plattegrond) van de kamers en verdiepingen. De verdeling moest worden geaccepteerd. Men had grotere kamers kunnen wensen, maar de technologie stond dat niet toe. In het begin van de 20e eeuw openden beton, staal en kennis over de sterkteberekening in principe de mogelijkheid om kamers zo groot te maken als de gehele verdieping. Hierdoor werd de aandacht gevestigd op de ruimteverdelende Figuur 2: Basissymbolen Basissymbolen Een zeshoek staat voor een informatieruimte (IR). In figuur 2 zien we t wee informatieruimten, A en B. De verbinding tussen de informatieruimten A en B is een lijn met aan het ene uiteinde een cirkel (IR A) en aan de andere kant drie strepen (IR B). De cirkel staat voor een kijkvenster dat een persoon in IR A in staat stelt te kijken in de IR B. De cirkel is gekozen naar analogie met een kijkgat of een vergrootglas. Het symbool in IR B staat voor een toonvenster. Het eerste idee was om het symbool te gebruiken voor een pagina met drie lijnen als voor een invulformulier. Maar daarna werd besloten om de rand weg te laten en het bij de drie lijnen te laten. Dit doet ook denken aan horizontale lamellen. En dat ligt dicht bij wat er in de praktijk gebeur t met een toonvenster: het beperkt het zicht. Of beter geformuleerd het geeft een persoon in IR B de mogelijkheid om het zicht te beperken dat een persoon vanuit IR A heeft in IR B. Een persoon in B kan gebruik maken van het toonvenster om het beeld te manipuleren dat een persoon in A vormt. 4

3 De informatieruimte Het reële venster Een persoon in een informatieruimte kan, afgezien van het kijkvenster natuurlijk zijn eigen waarnemingen doen aan de objecten in de werkelijkheid. Dit wordt gemodelleerd door een reëel venster. Dat is een kijkvenster dat niet verbonden is met een andere IR maar met een oog op de relevante objecten. Dit is te zien in figuur 3. Essentieel voor dit type van waarneming is dat er geen andere IR bij betrokken is. Er is geen menselijke ver taalstap tussen de persoon in de IR en het deel van de echte wereld waar van hij een beeld vormt. Daarbij kunnen wel allerlei technische hulpmiddelen worden gebruikt. Waarnemingsinstrumenten als een bril, een microscoop, een verrekijker, een Geiger teller, een camera met een LED -scherm, een automatische infrarood teller enzovoor ts. het model blijkt dat de manager in zijn kijkvenster een geaggregeerd rapport krijgt waarin hij niet kan zien wat de afzonderlijke bijdragen zijn van de teamleden of de teamleider. Alternatieven en de invloed van de organisatiecultuur De tijdrapportage aan de manager in figuur 4 is samengesteld uit de tijdrapportages die de teamleden en teamleider in hun toonvensters hebben getoond. Op deze manier gemodelleerd zal het een neutrale samenvatting zijn die is afgeleid van de gedetailleerde data die door het team werd verstrekt in de toonvensters. Als alternatief zou de teamleider de gelegenheid willen hebben om wijzigingen of correcties aan te brengen vóór het verslag naar de manager gaat. Aanpassingen van data om te voorkomen dat er discussies ontstaan als gevolg van verkeerde interpretaties door de manager, die de context niet kent. Dit is weergegeven in figuur 5, waar de teamleider de tijdbesteding van het team rapporteert door middel van een toonvenster aan het kijkvenster van de manager. Een derde mogelijkheid is weergegeven in figuur 6, waar de manager toegang heeft tot dezelfde toonvensters van de individuele teamleden als de teamleider. Het zal duidelijk zijn dat deze drie verschillende modellen van de tijdrapportage staan voor drie verschillende stijlen van management of beter drie verschillende manieren om samen te werken, drie verschillende weergaven van de autonomie van de teamleden en vooral van de teamleider. Figuur 3: Waarnemen van de werkelijkheid Verschillende rollen en mogelijkheden voor het manipuleren van de beeldvorming van personen in andere IR n, de cultuur van een samenleving en van organisaties. Dit inzicht leidt tot het idee dat een informatieruimte wordt begrensd door datasystemen, de scheidingswanden, die een beperkte kijk in andere informatieruimten faciliteren. De datasystemen ondersteunen de data en scheiden informatieruimten. Geneste informatieruimten Een informatieruimte kan onderdeel zijn van een grotere informatieruimte en kan zelf informatieruimten omvatten. Figuur 4 toont het schema van een tijdregistratie uitgebreid met de manager. Hier zien we dat de informatieruimten van de teamleden en van de teamleider onderdeel zijn van een omvattende informatieruimte van het team. Zij hebben een gemeenschappelijk toonvenster voor de tijdverantwoording aan de manager. Dit leidt tot een regel voor het indelen in informatieruimten: personen bevinden zich in dezelfde informatieruimte als ze een of meer toon- of kijkvensters gemeenschappelijk hebben. Merk op dat in dit geval uit Figuur 4: Geneste informatieruimten 5

4 een plattegrond in de fysieke wereld. Stel bij twijfel altijd de vraag: hoe zou het eruit zien in de fysieke plattegrond? Natuurlijk zijn er verschillen, die vooral worden veroorzaakt door de beperking in de fysieke wereld tot drie dimensies. Deze beperkingen hebben we niet bij informatieruimten, maar afgezien daarvan is de analogie groot. De belangrijkste punten van overeenkomst zijn: Technologie is transparant In de plattegrond van een gebouw zien we niet hoe de wanden van binnen zijn geconstrueerd. Evenzo zien we in een IR-diagram niet hoe het datasysteem in elkaar zit. Figuur 5: Alternatief 2 met andere woorden verschillende culturen. En dit is precies het doel van het IR-diagram: het weergeven van de informatie aspecten van de organisatiecultuur of misschien beter weergeven van de cultuur aspecten van de informatievoorziening. Het IR-diagram als plattegrond Wanneer men de IR-diagrammen begint te gebruiken is het nuttig om te onthouden dat een IR-diagram heel erg lijkt op Geen processen Het IR diagram is geen procesbeschrijving, zoals de plattegrond van een kantoorgebouw geen processen beschrijft. Beide zijn modellen van de ruimte of ruimten die nodig zijn om processen uit te voeren. Geen tijd In een plattegrond wordt niet aangegeven welke persoon en op welk tijdstip in een ruimte zal zijn of wanneer iemand in een kamer uit het raam zal kijken. Het toont alleen de faciliteiten die beschikbaar zijn. Op dezelfde manier zegt de verbinding van een toonvenster met een kijkvenster niets over het moment waarop een persoon gegevens invoert in een toonvenster en wanneer een 6

5 De informatieruimte persoon aan de andere kant, in een andere IR zal kijken naar het betreffende kijkvenster. Bijvoorbeeld: op een sociale netwerksite zoals Facebook kan men kijken naar de persoonsgegevens van iemand (kijkvenster) die soms drie jaar eerder door die persoon werden verstrekt (toonvenster). Verdeling, maar niet opsluiten Een plattegrond met kamers laat zien welke mogelijkheden personen, die werken of wonen in deze kamers, hebben om hun eigen autonome plek te creëren. Maar in de plattegrond zien we niet, noch wordt het verboden, dat iemand van de ene kamer naar een andere kamer kan lopen om met een collega te spreken. Evenzo zijn er allerlei vormen van communicatie mogelijk tussen personen die werkzaam zijn in verschillende informatieruimten, zoals gesprekken in de koffiehoek of discussies in vergaderingen. 1 Nieuwe definitie van Informatiekunde We kunnen de indeling in informatieruimten als uitgangspunt nemen voor het inrichten van de informatievoorziening van een organisatie. Van elke informatieruimte stellen we vervolgens vast welke kijk- en toonvensters nodig zijn om de bewoner van die ruimte in zijn werk te ondersteunen. Op deze manier stellen we de mens centraal in tegenstelling tot het denken van de ICT waar de systemen centraal staan. Een volgende stap in de ontwikkeling van de theorie is het opstellen van ontwerppatronen voor het inrichten van informatieruimten. 1 Figuur 6: Alternatief 3 Met Informatieruimte als kenobject kunnen we ook het vak Informatiekunde opnieuw definiëren: I n f o r m a t i e k u n d e i s h e t v a k g e b i e d d a t z i c h b e z i g h o u d t m e t h e t i n d e l e n e n i n r i c h t e n v a n i n f o r m a t i e r u i m t e n, g e b r u i k m a k e n d v a n d e m o g e l i j k h e d e n v a n d e i n f o r m a t i e t e c h n o l o g i e O v e r d e a u t e u r Jaap van Rees (1945) studeerde wiskunde aan de TU Delft, werkte als systeemont werper bij Shell en als wetenschappelijk medewerker bij de TU Delft. Eind richtte hij zijn Adviesbureau voor Informatiekunde op en introduceerde daarmee de term Informatiekunde in de Nederlandse taal. Sinds die tijd werkt hij als zelfstandig adviseur en docent. Kijk voor meer informatie op w w w.jaapvanrees.nl en w w w.informatieruimte.nl 7

De ontdekking van de informatieruimte

De ontdekking van de informatieruimte De ontdekking van de informatieruimte Een eerste inleiding Jaap van Rees Jaloers was ik op de bouwkundig architecten, toen ik inzag dat zij in hun plattegrond van een gebouw de cultuur van een organisatie

Nadere informatie

Hoofdstuk 18: Een presentatie maken

Hoofdstuk 18: Een presentatie maken Hoofdstuk 18: Een presentatie maken 18.0 Inleiding De focus van een PowerPoint presentatie valt meestal op één dia. Dit betekend dat een PowerPoint presentatie een goed middel is om concepten via punten

Nadere informatie

Jan Schouten. Anke Baak. Wiebe Kamminga

Jan Schouten. Anke Baak. Wiebe Kamminga VERBETEREN VAN Jan Schouten Anke Baak Wiebe Kamminga Inhoud Inleiding 11 1 Wat is een team? 17 2 De effectiviteit van teams. Hoe kijkt u? 32 3 De harde kanten van een team 39 4 De binnenkant van het team

Nadere informatie

DE ONTWIKKELING NAAR RESULTAATVERANTWOORDELIJKE TEAMS ORGANISATIEVERANDERING ZONDER BLAUWDRUK

DE ONTWIKKELING NAAR RESULTAATVERANTWOORDELIJKE TEAMS ORGANISATIEVERANDERING ZONDER BLAUWDRUK DE ONTWIKKELING NAAR RESULTAATVERANTWOORDELIJKE TEAMS ORGANISATIEVERANDERING ZONDER BLAUWDRUK Het perfecte team bestaat niet, zo blijkt uit recent onderzoek van Google naar goed functionerende teams. Een

Nadere informatie

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Perspectief

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Perspectief Escher in Het Paleis Wiskundepakket Perspectief Perspectief We leven in een driedimensionale wereld. Deze wereld nemen we echter waar door projecties op tweedimensionale vlakken of gebogen vlakken. In

Nadere informatie

Mijn Natuurlijke Werk Stijl (NWS)

Mijn Natuurlijke Werk Stijl (NWS) Mijn Natuurlijke Werk Stijl (NWS) Gegevens van de referentiegroep: Uw unieke logincode: Bewaar deze code goed, u kan ze gebruiken voor het aanvragen van bijkomende rapporten. Copyright 2011-2013 Pontis

Nadere informatie

Persoonlijke GPS Certificatie Training

Persoonlijke GPS Certificatie Training Persoonlijke GPS Certificatie Training gedrag en communicatie Als uw personeel de belangrijkste pijler is in uw organisatie, dan is het noodzakelijk dat het personeel een uitdaging ziet in een gezond en

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten dit vakgebied

Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten dit vakgebied Nederlandse samenvatting voor geïnteresseerden buiten dit vakgebied Modellen Lego voor het leven Wij mensen houden van modellen. Als kinderen beginnen wij de opbouw van dingen te begrijpen door ze met

Nadere informatie

Archimate risico extensies modelleren

Archimate risico extensies modelleren Archimate risico extensies modelleren Notatiewijzen van risico analyses op basis van checklists versie 0.2 Bert Dingemans 1 Inleiding Risico s zijn een extra dimensie bij het uitwerken van een architectuur.

Nadere informatie

Thermografische analyse gevels. Gouda

Thermografische analyse gevels. Gouda Thermografische analyse gevels.. Gouda Opdracht In opdracht van: Adres Contactpersoon Telefoonnummer Email Zijn op:. thermografische opnames gemaakt van de gevels van de woning aan de in Gouda. Uitvoering

Nadere informatie

Informatie Logistiek op basis van RAMS en Architectuur Inleiding in RAMS (Diagonale Matrix) methode en Architectuuraanpak

Informatie Logistiek op basis van RAMS en Architectuur Inleiding in RAMS (Diagonale Matrix) methode en Architectuuraanpak Informatie Logistiek op basis van RAMS en Architectuur Inleiding in RAMS (Diagonale Matrix) methode en Architectuuraanpak Yuj Advies, René R. Tol Versie 1.1 Inleiding De beschreven combinatie van methodes

Nadere informatie

Korte inleiding in het informatiekundig denken.

Korte inleiding in het informatiekundig denken. Korte inleiding in het informatiekundig denken. Jaap van Rees, maart 2008 In de discussie over de rol van de architect in de IT wordt steeds vaker verwezen naar de rol van de informatiekundige. In de praktijk

Nadere informatie

mind@work en yuj advies Informatie Logistiek: Architectuur(proces)benadering en minds2gather Werkconferenties van visies naar resultaat

mind@work en yuj advies Informatie Logistiek: Architectuur(proces)benadering en minds2gather Werkconferenties van visies naar resultaat Informatie Logistiek: Architectuur(proces)benadering en minds2gather Werkconferenties van visies naar resultaat yuj advies en mind@work versie 1.2, 28 April 2005 Inleiding Onder Informatie Logistiek verstaan

Nadere informatie

Vopak EMEA Rotterdam

Vopak EMEA Rotterdam Vopak EMEA Rotterdam Vopak EMEA, Rotterdam Inleiding Het kantoor van Vopak Emea, de Midden Oosten tak van Vopak, ligt op de 9de verdieping van de Westerlaantoren aan de rand van het Rotterdamse scheepvaartkwartier,

Nadere informatie

Veldwerk innovatie project

Veldwerk innovatie project Veldwerk innovatie project Blended learning binnen geografisch veldwerk Utrechts Stimuleringfonds Onderwijs project Wouter Marra, Koko Alberti, Derek Karssenberg Faculteit Geowetenschappen 9 december 2014

Nadere informatie

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008

COLUMN VERBINDEND EN ONDERWIJSKUNDIG LEIDERSCHAP NATIONAAL ONDERWIJSDEBAT 9 OKTOBER 2008 HARRIE AARDEMA, CONCEPT 071008 Ik zie mijn inleiding vooral als een opwarmer voor de discussie. Ik ga daarom proberen zo veel mogelijk vragen op te roepen, waar we dan straks onder leiding van Wilma Borgman met elkaar over kunnen gaan

Nadere informatie

Rapportage Lineage. Introductie. Methode. J. Stuiver

Rapportage Lineage. Introductie. Methode. J. Stuiver Rapportage Lineage Rapportage Lineage J. Stuiver Introductie In elk project is het essentieel om informatie over het project en haar activiteiten voor alle partijen beschikbaar te stellen. Deze informatie

Nadere informatie

jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers

jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers ZELF (VER)BOUWEN? Zelf bouwen of verbouwen? JADE architecten biedt hiervoor reeds sinds 2010 een laagdrempelige service. Wij zijn gespecialiseerd in het ontwerpen

Nadere informatie

Fractale dimensie. Eline Sommereyns 6wwIi nr.9

Fractale dimensie. Eline Sommereyns 6wwIi nr.9 Fractale dimensie Eline Sommereyns 6wwIi nr.9 Inhoudstabel Inleiding... 3 Gehele dimensie... 4 Begrip dimensie... 4 Lengte, breedte, hoogte... 4 Tijd-ruimte... 4 Fractale dimensie... 5 Fractalen... 5 Wat?...

Nadere informatie

Voorbeeldvraag 1. Welke uitspraak is JUIST:

Voorbeeldvraag 1. Welke uitspraak is JUIST: Voorbeeldvraag 1 Welke uitspraak is JUIST: 1. De basisstelling van Nicolas Carr (auteur van "IT doesn't matter") is dat de investeringen die in IT gedaan worden niet opwegen tegen de voordelen ervan. Het

Nadere informatie

Uitgave Publikatieburo. Faculteit Publicatiebureau der Bouwkunde Technische Universiteit Delft Type-/correctiewerk. Telefoon (015) 2784737

Uitgave Publikatieburo. Faculteit Publicatiebureau der Bouwkunde Technische Universiteit Delft Type-/correctiewerk. Telefoon (015) 2784737 uit de hand Uitgave Publikatieburo Faculteit Publicatiebureau der Bouwkunde Technische Universiteit Delft Faculteit der Bouwkunde Type-/correctiewerk Technische Universiteit Delft Carla Berlageweg van

Nadere informatie

Inhoud. 11 Verkoopondersteuning. Ontdek je huis. Licht+lampen. Meubels. Kleuren. Materialen. Bakstenen en dakpannen. Stoffering. website.

Inhoud. 11 Verkoopondersteuning. Ontdek je huis. Licht+lampen. Meubels. Kleuren. Materialen. Bakstenen en dakpannen. Stoffering. website. Inhoud Ontdek je huis 1 Kleuren 2 Materialen 3 Meubels 5 Stoffering 6 Licht+lampen 7 Bakstenen en dakpannen 11 Verkoopondersteuning 14 website presentatie brochures Ontdek je huis Online uw woning inrichten

Nadere informatie

Master Your Own Life Jouw weg naar Succes & Geluk Les 2: Weten wat je echt wilt

Master Your Own Life Jouw weg naar Succes & Geluk Les 2: Weten wat je echt wilt Master Your Own Life Jouw weg naar Succes & Geluk Les 2: Weten wat je echt wilt Leroy Seijdel Company Les 2: Weten wat je echt wilt Je moet eerst mentaal presteren, voordat je fysiek kunt presteren Hoe

Nadere informatie

STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING

STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING STAPPENPLAN: ONTWIKKELEN VAN VRAAGGERICHTE MODULAIRE ZORG EN DIENSTVERLENING Inhoudsopgave Inleiding Stap 1: Identificeren van doelgroepen en hun behoeften Stap 2: Samenstellen multidisciplinaire projectgroep

Nadere informatie

EMPLOYABILITY, CONTINUE ONTWIKKELING VAN MEDEWERKERS ÉN ORGANISATIE

EMPLOYABILITY, CONTINUE ONTWIKKELING VAN MEDEWERKERS ÉN ORGANISATIE EMPLOYABILITY, CONTINUE ONTWIKKELING VAN MEDEWERKERS ÉN ORGANISATIE HULPMIDDEL 4 HOE BEPAALT U HET EMPLOYABILITYGEHALTE VAN UW HUIDIGE ORGANISATIEBELEID EN PERSONEELSBELEID? 1 Dit hulpmiddel kunt u gebruiken

Nadere informatie

Bedrijfsgericht Informatiseren

Bedrijfsgericht Informatiseren Bedrijfsgericht Informatiseren Alignment, Architecturen & Besturen DeGouw Trainingen Visie en werkzaamheden Business & ICT Alignment: beiden schuiven steeds meer in elkaar! Architectuur: een hulpmiddel

Nadere informatie

Activiteiten in het klaslokaal met de HP Sprout Pro PC

Activiteiten in het klaslokaal met de HP Sprout Pro PC HP Sprout Pro - Lesmateriaal Activiteiten in het klaslokaal met de HP Sprout Pro PC De HP Sprout Pro is een compleet nieuwe all-in-one PC die zowel docenten als leerlingen in staat stelt de wereld om hun

Nadere informatie

podium 3 podium 5 podium 9 podium 10 podium voor kunst

podium 3 podium 5 podium 9 podium 10 podium voor kunst 09:00 09:15 09:30 09:45 10:00 10:15 10:30 10:45 11:00 11:15 11:30 11:45 12:00 12:15 12:30 12:45 13:00 13:15 13:30 13:45 14:00 14:15 14:30 14:45 15:00 15:15 15:30 15:45 16:00 16:15 16:30 16:45 17:00 podium

Nadere informatie

Communicatie verenigingen KNVB 2014

Communicatie verenigingen KNVB 2014 1 Communicatie verenigingen KNVB 2014 1. Achtergrond van de notitie: veranderde rollen De kern van de bestuurlijke vernieuwing is het realiseren van een efficiëntere besluitvorming in het amateurvoetbal.

Nadere informatie

SITUATIONEEL LEIDERSCHAP EN VERZUIM

SITUATIONEEL LEIDERSCHAP EN VERZUIM Trefwoorden Leiderschapsstijl Leidinggeven Verzuim JORINDE MOEKE SITUATIONEEL LEIDERSCHAP EN VERZUIM Waarom wordt er binnen het ene bedrijf of op die ene afdeling veel meer verzuimd dan bij een andere

Nadere informatie

Architectuur, Organisatie en Business Cases

Architectuur, Organisatie en Business Cases Architectuur, Organisatie en Business Cases Ervaringen uit de praktijk Jan de Baat CMG Trade, Transport & Industry B.V. Inleiding In de Dynamiek track van LAC 2000 is de problematiek omtrent de alignment

Nadere informatie

AAN DE SLAG MET INFORMATIEMANAGEMENT. Masterclass Informatiemanagement

AAN DE SLAG MET INFORMATIEMANAGEMENT. Masterclass Informatiemanagement AAN DE SLAG MET INFORMATIEMANAGEMENT Masterclass Informatiemanagement AAN DE SLAG MET INFORMATIEMANAGEMENT INTRODUCTIE Informatie is voor elke organisatie een cruciale asset. Efficiënte uitvoering van

Nadere informatie

Onderzoek 29: De plaats delict in kaart brengen

Onderzoek 29: De plaats delict in kaart brengen Onderzoek 29: De plaats delict in kaart brengen 1. Onderzoeksvraag De verdachten van de moord zijn aangeduid. We willen meer info over de verdachten. De 3 verdachten die we ondervragen wonen in éénzelfde

Nadere informatie

Interieur met potlood of met de computer tekenen?

Interieur met potlood of met de computer tekenen? Interieur met potlood of met de computer tekenen? Het blijft een telkens terugkerende vraag, die slechts beantwoord kan worden door te doen. Het presentatiemiddel dient zo gekozen te worden dat het het

Nadere informatie

Faculteit Bouwkunde Leerstoel ADE. OEFEN-Tentamen Architectuur en Techniek Vakcode: 7T8X0 ALGEMENE TOELICHTING

Faculteit Bouwkunde Leerstoel ADE. OEFEN-Tentamen Architectuur en Techniek Vakcode: 7T8X0 ALGEMENE TOELICHTING Faculteit Bouwkunde Leerstoel ADE OEFEN-Tentamen Architectuur en Techniek Vakcode: 7T8X0 ALGEMENE TOELICHTING - LET OP: Dit is een oud tentamen waarbij de stof wat anders was dan nu; andere architecten

Nadere informatie

Verantwoordelijkheid: Wij vinden dat meten alleen waarde heeft als je de uitkomst zelf kunt en wilt vertalen naar concrete actie

Verantwoordelijkheid: Wij vinden dat meten alleen waarde heeft als je de uitkomst zelf kunt en wilt vertalen naar concrete actie Bottom up: Wij geloven in de kracht van teams in het waarmaken van verandering. Veranderen is niet eenvoudig, noch top-down af te dwingen. Dit team assessment biedt een bottom up benadering om verandering

Nadere informatie

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL

artikel SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH TECHNISCH ARTIKEL SUSTAINGRAPH is een Europees project, gericht (op het verbeteren van) de milieuprestaties van Europese Grafimediabedrijven binnen de productlevenscyclus van hun grafimedia

Nadere informatie

Thema avond Maerlant Brugklas ouders

Thema avond Maerlant Brugklas ouders Thema avond Maerlant Brugklas ouders Onze kinderen in de Brugklas.. van 1 leerkracht naar 25 docenten. van juf Petra, naar meneer en mevrouw. van 1 lokaal naar 50 lokalen. van oudste op de school naar

Nadere informatie

nationale staalprijs 2012 BAG-A-BOX

nationale staalprijs 2012 BAG-A-BOX nationale staalprijs 2012 BAG-A-BOX ADRESGEGEVENS: Geert Hein van der Neut Polluxstraat 42 1363 VB Almere COURAGE architecten bna t +31 (0)55 360 55 63 u www.courage.nl Veenhuizerweg 207 f +31 (0)55 360

Nadere informatie

Wonen op maat O&O-PROJECT O&O -Project Wonen op maat [Technasium] januari 2012 Wonen op maat Informatie voor de leerlingen Inhoud

Wonen op maat O&O-PROJECT O&O -Project Wonen op maat [Technasium] januari 2012 Wonen op maat Informatie voor de leerlingen Inhoud Wonen op maat O&O-PROJECT Wonen op maat Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 Projectinformatie 2 Uitwerking opdracht 3 Vaktaalveld 4 Beroep en opleiding 5 Organisatie 6 Afronding project 7 Bijlagen A

Nadere informatie

moestuin rosaklooster plaats: Amsterdam opdrachtgever: Reliplan oppervlakte: 1.200 m2 status: Studie

moestuin rosaklooster plaats: Amsterdam opdrachtgever: Reliplan oppervlakte: 1.200 m2 status: Studie moestuin plaats: Amsterdam opdrachtgever: Reliplan oppervlakte: 1.200 m2 rosaklooster Het Rosaklooster wordt door het Leger des Heils gebruikt als opvanghuis voor vrouwen met psychische problemen. Het

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst

BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s. A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst BIM Laatste BIM ontwikkelingen efficiency, kwaliteit en euro s A.M. Slockers Admea / Smits van Burgst Voorstellen Anton Slockers Directeur Admea / Smits van Burgst Admea is onderdeel van de Smits van Burgst

Nadere informatie

Beschrijving van het leertraject. Duurzaam inrichten van Service Management

Beschrijving van het leertraject. Duurzaam inrichten van Service Management Beschrijving van het leertraject Duurzaam inrichten van Service Management INHOUDSOPGAVE INHOUDSOPGAVE... 2 DIT LEERTRAJECT VOOR SERVICE MANAGERS GAAT VERDER DAN DE BES TAANDE TRAININGEN!... 3 LEREN HOE

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Hoofdstuk 31: Controleren

Hoofdstuk 31: Controleren Hoofdstuk 31: Controleren 31.0 Inleiding Het is heel eenvoudig om wijzigingen aan te brengen in Excel, maar daardoor is het tegelijk ook gemakkelijk om fouten te maken. Het is dus aan te raden om je werk

Nadere informatie

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

WERKVORMEN MAGAZIJN. Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo WERKVORMEN MAGAZIJN Wat is netwerken? Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Voorwoord Voor u heeft u Thema boekje 1 Wat is netwerken? Dit themaboekje is een onderdeel van de lessenserie Netwerken.

Nadere informatie

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Bouwkunde hva techniek HVA TECHNIEK bouwkunde 2013-2014 Bouwkunde: studeren in dé bouwplaats van Nederland Bouwkunde studeren in Amsterdam biedt veel uitdagingen. Want als er

Nadere informatie

Hoofdstuk 16: Grafieken en diagrammen: hoe

Hoofdstuk 16: Grafieken en diagrammen: hoe Hoofdstuk 16: Grafieken en diagrammen: hoe 16.0 Inleiding Wanneer je de betekenis van een serie nummers in een presentatie wilt weergeven, zal je ondervinden dat een diagram de meest effectieve manier

Nadere informatie

Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level C en D

Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level C en D Oefenopgaven gedragsmatige competenties deel 1, level en e antwoorden van onderstaande oefenopgaven zijn op de laatste bladzijde van dit document te vinden. ito ertification V rnhem Oefenopg gedrag comp

Nadere informatie

PASSEERDERSGRACHT TUINKAMER AMSTERDAM, 28 SEPTEMBER 2011 SCHETSONTWERP VOOR EEN IN OPDRACHT VAN BURO AMSTERDAM DONALD OSBORNE ARCHITECT

PASSEERDERSGRACHT TUINKAMER AMSTERDAM, 28 SEPTEMBER 2011 SCHETSONTWERP VOOR EEN IN OPDRACHT VAN BURO AMSTERDAM DONALD OSBORNE ARCHITECT PASSEERDERSGRACHT SCHETSONTWERP VOOR EEN TUINKAMER AMSTERDAM, 28 SEPTEMBER 2011 IN OPDRACHT VAN BURO AMSTERDAM DONALD OSBORNE ARCHITECT WWW.DONALDOSBORNE.NL 21 IMPRESSIE ACHTERGEVEL BEELD VAN DE TUINKAMER

Nadere informatie

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties

CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties CORA 1.0 Bedrijfs- en ICT-referentiearchitectuur voor woningcorporaties Hoe zorgen we ervoor dat we nieuwe diensten en producten soepel in onze bedrijfsvoering op kunnen nemen? Hoe geven we betere invulling

Nadere informatie

Leerstijlen. www.gertjanschop.com/kennisenleren - pagina 1 van 5

Leerstijlen. www.gertjanschop.com/kennisenleren - pagina 1 van 5 Leerstijlen Leren volgens Kolb Kolb vat leren op als een proces dat, steeds weer, vier stadia doorloopt: fase 1: concreet ervaren fase 2: waarnemen en overdenken (reflecteren) fase 3: abstracte begripsvorming

Nadere informatie

Stadsdeel Nieuw-West, Amsterdam. Licht en lucht in het Tuinstadhuis

Stadsdeel Nieuw-West, Amsterdam. Licht en lucht in het Tuinstadhuis Stadsdeel Nieuw-West, Amsterdam Licht en lucht in het Tuinstadhuis Het Tuinstadhuis In het Tuinstadhuis, een naoorlogs kantoorgebouw aan het Plein 40-45, brengt Fokkema & Partners voor het Amsterdamse

Nadere informatie

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen

Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Wat is een universiteit? Over de res publica en het publiek maken van dingen Een denkoefening Prof. Dr. Jan Masschelein Historische uitvindingen: De school De Academie van Plato De middeleeuwse universiteit

Nadere informatie

Donderdag 19 januari Kennisdeling NLQAVET

Donderdag 19 januari Kennisdeling NLQAVET Donderdag 19 januari 2012 Kennisdeling NLQAVET Doel en programma Leren van elkaar Inhoudelijke verdieping Verdiepen cultuuraspect van je pilot Intro Uitwisselen stand van zaken pilots Verdiepen cultuuraspect

Nadere informatie

Gastcollege BPM. 19 december 2011. Research Centre for Innova0ons in Health Care www.kenniscentrumivz.hu.nl

Gastcollege BPM. 19 december 2011. Research Centre for Innova0ons in Health Care www.kenniscentrumivz.hu.nl Gastcollege BPM 19 december 2011 Wiebe Wiersema Wiebe Wiersema, bijzonder lector Pragmatische bruggenbouwer 3,5 jaar lector 1 dag/week lector HU 1 dag/week lijnmanager Solution Architectuur Capgemini 3

Nadere informatie

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart

BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart BIM: kennis delen is macht! ing. Gerrie Mühren MBA Voorzitter, Benelux chapter buildingsmart Inleiding Kennismaking: Beton- en Staalconstructeur Betontechnoloog IPMA gecertificeerd projectmanager Sinds

Nadere informatie

De mediator als relatiechirurg

De mediator als relatiechirurg De mediator als relatiechirurg Joep Choy partner van bv & NISTO opleidingen info@choyconsultants.nl www.choyconsultants.nl Persoon, relatiepatroon en context in mediation Werksetting A B Thuissituatie

Nadere informatie

Verborgen gebreken in de defence in depth theorie

Verborgen gebreken in de defence in depth theorie Verborgen gebreken in de defence in depth theorie Iedere beveiligingsprofessional kent waarschijnlijk het schillenconcept. Dit staat bekend onder verschillende benamingen zoals defence in depth of layers

Nadere informatie

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics

De controller als choice architect. Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics De controller als choice architect Prof. dr. Victor Maas Hoogleraar Management Accounting & Control Erasmus School of Economics Wat doet een controller? Hoofd administratie Boekhoudsysteem/grootboek/accountingregels

Nadere informatie

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014

!!! !!!!!!! Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 PLAATJESKUNST Beleven we beelden als materie, of is het juist andersom? Lennart de Neef - CTS Essay - Imara Felkers - 16 juni 2014 1 Het internet, nog nooit is er in mijn beleving zo n bijzondere uitvinding

Nadere informatie

IN GESPREK OVER DE BENCHMARK KETENZORG JOHN HOENEN, REOS

IN GESPREK OVER DE BENCHMARK KETENZORG JOHN HOENEN, REOS IN GESPREK OVER DE BENCHMARK KETENZORG JOHN HOENEN, REOS Betere gesprekken voeren over benchmarkgegevens chronische zorg John Hoenen Reos, Leiden Workshop Kwaliteitsnetwerk InEen 12 november 2015, de Bilt

Nadere informatie

Architecture Governance

Architecture Governance Architecture Governance Plan van aanpak Auteur: Docent: Stijn Hoppenbrouwers Plaats, datum: Nijmegen, 14 november 2003 Versie: 1.0 Inhoudsopgave 1. INLEIDING... 3 2. PROBLEEMSTELLING EN DOELSTELLING...

Nadere informatie

Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015. DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding

Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015. DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding Starters Handleiding DuboCalc Project versie 4.0 21 juni 2015 DuboCalc Project 4.0 StartersHandleiding Inhoud 1 Aan de slag met DuboCalc Project... 5 1.1 Wat is DuboCalc Project?... 5 1.2 Starten van

Nadere informatie

Samenvatting. Figuur 2

Samenvatting. Figuur 2 Cellen, de bouwstenen van ons lichaam, zijn verassend goed georganiseerde systemen. Verrassend, aangezien cellen erg klein zijn. Een typische cel in ons lichaam is tientallen micrometer in doorsnede, duizend

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Ruimtelijke figuren

Escher in Het Paleis. Wiskundepakket. Ruimtelijke figuren Escher in Het Paleis Wiskundepakket Ruimtelijke figuren Ruimtelijke figuren Escher maakt in EEN AANTAL prenten gebruik van wiskundig interessante ruimtelijke vormen, zoals Platonische lichamen en Möbiusbanden.

Nadere informatie

Een H.R. oplossing voor het beheer van planners, aan- en afwezigheden, volledige interactieve met interne communicatie, simpel en efficiënt

Een H.R. oplossing voor het beheer van planners, aan- en afwezigheden, volledige interactieve met interne communicatie, simpel en efficiënt Een H.R. oplossing voor het beheer van planners, aan- en afwezigheden, volledige interactieve met interne communicatie, simpel en efficiënt AAN- & AFWEZIGHEDEN, TIJDREGISTRATIE, TOEGANGSCONTROLE, PLOEG

Nadere informatie

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0

WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEXAMEN 2016 V15.7.0 WISKUNDE D VWO VAKINFORMATIE STAATSEAMEN 2016 V15.7.0 De vakinformatie in dit document is vastgesteld door het College voor Toetsen en Examens (CvTE). Het CvTE is verantwoordelijk voor de afname van de

Nadere informatie

Op het werkblad staat de uitslag van een kijkdoos, die omstreeks 1980 als doos gebruikt is om gebak bij een bakker in te pakken.

Op het werkblad staat de uitslag van een kijkdoos, die omstreeks 1980 als doos gebruikt is om gebak bij een bakker in te pakken. 1 Een kijkdoos Op het werkblad staat de uitslag van een kijkdoos, die omstreeks 1980 als doos gebruikt is om gebak bij een bakker in te pakken. Knip de uitslag uit. Breng op de aangegeven plaatsen gleuven

Nadere informatie

FMIS als facilitaire tool. Tips voor aanschaf en implementatie

FMIS als facilitaire tool. Tips voor aanschaf en implementatie FMIS als facilitaire tool Tips voor aanschaf en implementatie Inhoud Voorwoord Rondetafelgesprek FMISmonitor 2012 Cijfers, trends en ontwikkelingen Nederlandse FMIS-markt FMIS en het hbo-fm-onderwijs Tien

Nadere informatie

10 huur- en 27 koop woningen en een parkeergarage. In opdracht van Ymere Ontwikkeling. Mokumer

10 huur- en 27 koop woningen en een parkeergarage. In opdracht van Ymere Ontwikkeling. Mokumer de 10 huur- en 27 koop woningen en een parkeergarage In opdracht van Ymere Ontwikkeling 1/7 De is een stadsvernieuwingsproject in de 19e eeuwse Staatsliedenbuurt van Amsterdam. Het gebouw wordt op alle

Nadere informatie

Algemene ontwikkelingen en verschuivingen in het werken. Plaats & tijd onafhankelijkheid

Algemene ontwikkelingen en verschuivingen in het werken. Plaats & tijd onafhankelijkheid Inspiratiefilm Algemene ontwikkelingen en verschuivingen in het werken Werkplek! Activiteit Individu! Samen Routinematig! Projectmatig Taakgericht! Multidisciplinair Aanwezigheid (9-5)! Ontmoeting, resultaat

Nadere informatie

Administratie Leuker kunnen we het niet maken, wel sneller!

Administratie Leuker kunnen we het niet maken, wel sneller! Administratie Leuker kunnen we het niet maken, wel sneller! EEN ONDERZOEK NAAR ADMINISTRATIESYSTEMEN VOOR ALTERNATIEVE GENEZERS Administratie is een bijkomend nadeel bij elke zorgpraktijk. Veel praktijken

Nadere informatie

Masterclass IT Savvy. Impact van trends

Masterclass IT Savvy. Impact van trends Masterclass IT Savvy Impact van trends Regelmatig komen onderzoeksbureaus zoals Gartner en McKinsey met rapporten waarin nieuwe trends worden aangekondigd. Belangrijke vraag, en niet eenvoudig te beantwoorden,

Nadere informatie

Raspberry Pi Webhosting Datacenter

Raspberry Pi Webhosting Datacenter Raspberry Pi Webhosting Datacenter Bram De Meester Bram Scheerder Jan Vernackt Projecten 1 Academiejaar 2013-2014 Professionele Bachelor ICT Inhoud Vastleggen projectvoorstel... 2 Omschrijving van het

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo

Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken. Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo 2 Achtergrondinformatie bij de opdrachtenserie netwerken Met dit document geven wij docenten en loopbaanbegeleiders

Nadere informatie

c l e u r e n _ m e r k e n RUIMTELIJKE PLANNING EN ARCHITECTUUR

c l e u r e n _ m e r k e n RUIMTELIJKE PLANNING EN ARCHITECTUUR c l e u r e n _ m e r k e n RUIMTELIJKE PLANNING EN ARCHITECTUUR - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Nadere informatie

Training Teamleiderschap

Training Teamleiderschap Training Teamleiderschap Versterk uw rol als boegbeeld van uw team In vier dagen een effectief Teamleider Training Teamleiderschap U bent als teamleider het boegbeeld van uw team. Uw teamleden verwachten

Nadere informatie

TEUNISBLOEM UDENHOUT VRIJSTAANDE VILLA

TEUNISBLOEM UDENHOUT VRIJSTAANDE VILLA TEUNISBLOEM UDENHOUT VRIJSTAANDE VILLA Vrijstaande Villa Teunisbloem Gemeente Udenhout, Tilburg 2 EIGENTIJDSE VILLA WONING Een korte introductie Deze woningen worden door FAB5+ ontwikkeld. Uniek duurzaam

Nadere informatie

Onderzoek naar: Inhoud De impact van BIM op de rol van de projectmanager

Onderzoek naar: Inhoud De impact van BIM op de rol van de projectmanager Onderzoek naar: De impact van BIM op de rol van de projectmanager P5 presentatie Annieke Smith Inhoud Waarom? Hoe? Resultaten Theorie Resultaten Praktijk Conclusie Aanbevelingen Aanbevelingen Stevens Van

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20225 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20225 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20225 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Heijstek, Werner Title: Architecture design in global and model-centric software

Nadere informatie

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe

Big Ideas Great STEM. Katrien Strubbe + Big Ideas Great STEM Katrien Strubbe (Natuur)wetenschappen: doelen 2 Natuurwetenschappen geven leerlingen een fundamenteel en duurzaam inzicht in de structuren en processen die de mens, de natuur en

Nadere informatie

Landgoed Sparrendaal Noord Brabant, Nederland

Landgoed Sparrendaal Noord Brabant, Nederland Landgoed Sparrendaal Noord Brabant, Nederland 2 Landgoed Sparrendaal 3 4 Landgoed Sparrendaal Landgoed Sparrendaal DE LUXE VAN PRIVACY EN ELEGANTE ARCHITECTUUR Landgoed Sparrendaal in het zuiden van Nederland

Nadere informatie

Effectieve informatievoorziening op de afdelingen AOZ in het VU Medisch Centrum

Effectieve informatievoorziening op de afdelingen AOZ in het VU Medisch Centrum Effectieve informatievoorziening op de afdelingen AOZ in het VU Medisch Centrum Probleemstelling : Vertraagde en ontoegankelijke nieuwsberichten De afdeling AOZ van het VUmc heeft ongeveer 800 medewerkers,

Nadere informatie

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen.

Ontdekken hoe je je tijd goed kunt beheren, bestaat voor. Jezelf voorbereiden op succes. Hoofdstuk 1. Leer jezelf kennen. Hoofdstuk 1 Jezelf voorbereiden op succes In dit hoofdstuk: Een solide timemanagementsysteem opbouwen De grootste uitdagingen van timemanagement het hoofd bieden Het verband zien tussen doelen stellen

Nadere informatie

management & organisatie

management & organisatie Voorlichting management & organisatie vernieuwde tweede fase HAVO/VWO Een nieuw vak in de bovenbouw Ter voorbereiding is een deel van de stof bij het vak economie in de derde klas HAVO /VWO opgenomen.

Nadere informatie

Wat is cultuur? Uit de honderden definities die er van cultuur bestaan kun je de volgende gemeenschappelijke kenmerken halen:

Wat is cultuur? Uit de honderden definities die er van cultuur bestaan kun je de volgende gemeenschappelijke kenmerken halen: Sturen op houding en gedrag Organisatieveranderingen vragen om een omslag in houding en gedrag. Medewerkers én managers zullen anders moeten gaan denken, voelen en doen. De cultuur binnen de organisatie

Nadere informatie

STUDIEWIJZER ARBEID, ENERGIE EN INVLOEDSLIJNEN. ir J.W. Welleman

STUDIEWIJZER ARBEID, ENERGIE EN INVLOEDSLIJNEN. ir J.W. Welleman STUDIEWIJZER ARBEID, ENERGIE EN INVLOEDSLIJNEN ir J.W. Welleman Mei, 2007 I N H O U D S O P G A V E 1 INLEIDING... 1 1.1... 1 1.2 Leerdoelen...1 1.3 Opzet van deze studiewijzer... 1 1.4 Leermiddelen...

Nadere informatie

BIM Congres Anders denken anders doen Bouw Compleet 10 oktober 2013

BIM Congres Anders denken anders doen Bouw Compleet 10 oktober 2013 BIM Congres Anders denken anders doen Bouw Compleet 10 oktober 2013 de adviseur de opdrachtgever de aannemer de architect 1 INHOUD Op zijn BrugVB s Beeld gelijk richten Eisen aan modellen en Fasering Opleveren

Nadere informatie

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap

Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap Beeldvorming als Leidraad voor Leiderschap in de reflectie zie je de bron Effectief Leiderschap.. een persoonlijke audit U geeft leiding aan een team, een project of een afdeling. U hebt veel kennis, u

Nadere informatie

architectuur MAKEN Het metselwerkverband verwijst naar zowel voor- als naoorlogse architectuur. Het verdubbelde kettingverband eindigt bovenin

architectuur MAKEN Het metselwerkverband verwijst naar zowel voor- als naoorlogse architectuur. Het verdubbelde kettingverband eindigt bovenin De Gouverneur is een nieuw woonhuis tussen bestaande gebouwen in het Oude Westen van Rotterdam. Het is door de bouwhoogte en de metselwerk gevel een neutrale inpassing in haar omgeving en van binnen verrassend

Nadere informatie

TARA. of een open architectuur voor archieven. een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis

TARA. of een open architectuur voor archieven. een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis TARA of een open architectuur voor archieven een verkenning door Karin van der Heiden en Ivo Zandhuis TARA Toegankelijke Archieven Referentie Architectuur toegankelijke archieven wat wil uw baas? profileren

Nadere informatie

Masterclass. Business Model Canvas gebruiken bij communicatie. Een visueel hulpmiddel om de brug tussen IT en business te slaan

Masterclass. Business Model Canvas gebruiken bij communicatie. Een visueel hulpmiddel om de brug tussen IT en business te slaan Masterclass Business Model Canvas gebruiken bij communicatie Een visueel hulpmiddel om de brug tussen IT en business te slaan De laatste jaren hanteren organisaties steeds vaker het Business Model Canvas

Nadere informatie

Lead Architect. facilitator. Combineer de rollen ICT architect en workshop. ! M@rk.NL www.leerfaciliteren.nl. isbn 978-94-91779-08-4 Versie 1

Lead Architect. facilitator. Combineer de rollen ICT architect en workshop. ! M@rk.NL www.leerfaciliteren.nl. isbn 978-94-91779-08-4 Versie 1 Lead Architect Facilitator Combineer de rollen ICT architect en workshop facilitator!! M@rk.NL www.leerfaciliteren.nl isbn 978-94-91779-08-4 Versie 1 Lead Architect Facilitator... 3 De ICT architectuurworkshop...

Nadere informatie

Coöperatief Vergaderen

Coöperatief Vergaderen Coöperatief Vergaderen Een complete aanpak voor actief vergaderen met betrokken deelnemers Dr. Spencer Kagan Met Betty de Jaeger en Dook Kopmels Inhoud Hoe dit boek tot stand kwam 4 Voorwoord 5 Hoofdstuk

Nadere informatie

Veda Consultancy kunt u daar, met onze vele jaren ervaring in organisaties en veel jaren ervaring als coaches en trainers, uitstekend bij helpen.

Veda Consultancy kunt u daar, met onze vele jaren ervaring in organisaties en veel jaren ervaring als coaches en trainers, uitstekend bij helpen. Informatie voor cliënten coachingstrajecten U wilt een coachingstraject volgen omdat u zichzelf op professioneel gebied en op persoonlijk gebied wilt ontwikkeling en verbeteren. U werkt als professional

Nadere informatie

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving

Onderzoeksopzet. Marktonderzoek Klantbeleving Onderzoeksopzet Marktonderzoek Klantbeleving Utrecht, september 2009 1. Inleiding De beleving van de klant ten opzichte van dienstverlening wordt een steeds belangrijker onderwerp in het ontwikkelen van

Nadere informatie

De evolutie-sprong van management naar leiderschap

De evolutie-sprong van management naar leiderschap De evolutie-sprong van management naar leiderschap What got you here, won't get you there - Marshall Goldsmith Als ervaren manager heb je het allemaal al eerder gehoord Als effectief manager gebruik je

Nadere informatie