Strategische Research- en Innovatieagenda

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Strategische Research- en Innovatieagenda 2014-2015"

Transcriptie

1 Strategische Research- en Innovatieagenda november 2013 Torenallee BD Eindhoven T

2 2 24 INHOUDSOPGAVE SAMENVATTING 3 INLEIDING 5 DE CLICKNL AGENDA Voorgeschiedenis 6 CLICKNL 6 Strategische onderzoeks- en innovatieagenda Vernieuwde agenda Synergie en dwarsverbindingen 8 Cross-overs: de waarde van creatie voor andere sectoren 12 Internationalisering 13 Societal challenges 15 Creative research areas 15 Extra aandacht in 2014: Cross-overs Health & Wellbeing 15 DE AGENDA S VAN DE CLICKNL-NETWERKEN 15 BIJLAGE 19 Onderzoeks-en innovatieagenda s CLICKNL-netwerken 19

3 3 24 SAMENVATTING In CLICKNL dat creatieve netwerken in verschillende deelsectoren van de creatieve industrie met elkaar verbindt - werken de kenniswereld en de creatieve sector samen op basis van een gedeelde Strategische Researchen Innovatieagenda (SRIA). De SRIA benoemt de belangrijke kennisvragen die leven in de sector. Door antwoorden op die vragen te zoeken en kennis met elkaar te delen, biedt CLICKNL de creatieve industrie nieuwe handvaten om te komen tot innovatieve producten en diensten. In het Innovatiecontract dat in oktober 2013 is ondertekend door de belangrijkste stakeholders in de sector zijn afspraken vastgelegd over de toekenning van middelen voor publiek-private samenwerking, waarmee de agenda in 2014 en 2015 kan worden uitgevoerd. Hiertoe zullen in 2014 nieuwe calls for proposals (oproepen tot indienen onderzoeksvoorstellen) worden gepubliceerd. De SRIA voor 2014 en 2015 bouwt voort op de agenda die al in 2012 is opgesteld, maar is op een aantal punten aangescherpt. In de bijgestelde agenda is meer aandacht voor synergie tussen de netwerken, voor crossovers (samenwerking met andere sectoren) en voor internationalisering. De bijgestelde agenda is in het volgende plaatje kort en krachtig samengevat: Societal challenges CLICKNL zoekt aansluiting bij de Europese onderzoeks- en innovatie agenda Horizon 2020, en zet vooral in op de maatschappelijke uitdagingen Health & Wellbeing, Inclusive Societies, Climate Action/Energy en Transport. Dat betekent ook dat geinvesteerd wordt in cross-overs met de topsectoren Life Sciences & Health (LSH), Energie & Logistiek.

4 4 24 Creative research areas New materials, digitalisation, business transformation en creative methods zijn de verbindende onderzoeksthema s in de CLICKNL agenda. Deze thema s geven op hun beurt ook weer richting aan cross-overs, samenwerking met andere topsectoren en aan internationale samenwerking. Aansluitend bij de eerste twee thema s liggen bijvoorbeeld cross-overs met de topsectoren High Tech Systems & Materials (HTSM) en Chemie voor de hand. In de Europese agenda lijkt goede aansluiting mogelijk bij programma s rond ICT, Advanced Materials en Advanced Manufacturing & Processing. Dit wordt in de komende tijd nader verkend. Solution spaces De creatieve industrie omvat meerdere deelsectoren, die ieder weer hun eigen kennisvragen hebben rond de maatschappelijke en technologische en wetenschappelijke uitdagingen die hierboven beschreven zijn. In CLICKNL zijn de volgende deelsectoren betrokken bij de verdere uitwerking van de SRIA: Games, Media & ICT, Next Fashion, Design, Built Environment en Heritage. Extra aandacht in 2014: Cross-overs Health & Wellbeing CLICKNL geeft in 2014 extra aandacht aan cross-over pilotprojecten die zich richten op Health & Wellbeing, en dus ook op samenwerking met de topsector Life Sciences & Health. Pilotprojecten kunnen regionaal, nationaal en internationaal worden opgepakt en door meerdere netwerken tezamen worden gerealiseerd. We gaan op zoek naar iconische projecten onder deze vlag: projecten met een sectorbrede uitstraling, die uitstekende showcases zijn van de waarde van creatie. Roadmaps Het CLICKNL bestuur beveelt aan om in 2014 de agenda sterker in te kaderen door roadmaps te maken. Deze illustreren stapsgewijs de antwoorden op de vragen waar we willen staan in 2020 en wat de stappen zijn die we dan in die richting hebben gezet.

5 5 24 INLEIDING De creatieve industrie is een van de negen topsectoren in het Nederlandse bedrijvenbeleid. In september 2011 gaf toenmalig minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en Innovatie opdracht aan het Topteam Creatieve Industrie om met de gouden driehoek van bedrijven, kennisinstellingen en overheid een innovatiecontract voor te bereiden. Richtinggevend daarbij was een door de sector gedragen strategische onderzoeks- en innovatieagenda. Deze agenda adresseert de belangrijkste vragen die leven in de sector en sluit aan op de sterktes van de sector. In het innovatiecontract dat in april 2012 is ondertekend door de belangrijkste stakeholders zijn de afspraken vastgelegd over de toekenning van middelen voor publiek-private samenwerking, waarmee de agenda voor 2012 en 2013 kon worden uitgevoerd. Dat heeft in 2013 geleid tot: De start van 23 NWO- en TNO-projecten die op deze agenda zijn gebaseerd. In deze projecten participeren, naast een groot aantal creatieve bedrijven en culturele organisaties, vrijwel alle Nederlandse universiteiten. De realisatie van twee projecten met HBO-instellingen (Next Fashion, Media & ICT) in het kader van de SIA RAAK-regeling. De realisatie van een aantal projecten die door MKB-bedrijven zijn ontwikkeld in het kader van de MKB Innovatieregeling Topsectoren (MIT) (vouchers en R&D-samenwerkingsprojecten) 1. De inrichting van een MKB-loket samen met Syntens, dat MKB-bedrijven ondersteunt bij de toegang tot kennis, netwerken en regelingen die voor het MKB relevant zijn. Het MKB-loket is een belangrijke schakel in de matchmaking. Vele netwerk- en matchmakingsbijeenkomsten, gericht op het smeden van publiek-private samenwerking en het uitwisselen en delen van kennis. Een website waaruit een intensieve informatie-uitwisseling is voortgevloeid (www.clicknl.nl). In oktober 2013 is met de partners een nieuw innovatiecontract opgesteld voor de periode 2014 en De strategische agenda die de basis vormde voor het Innovatiecontract was daarvoor opnieuw het primaire uitgangspunt. Maar tegelijkertijd is goed gekeken waar aanscherping gewenst is en nadere keuzes kunnen worden gemaakt 2. Op drie punten is aanscherping gezocht: a. meer synergie tussen de verschillende deelagenda s, b. kansen voor cross-overs en c. kansen voor internationalisering. De aangescherpte agenda is leidend voor de uitvoering van het innovatiecontract (in het bijzonder voor de invulling van nieuwe calls) in de periode Welke MIT- projecten van start zullen gaan is op dit moment (november2013) nog niet bekend. 2 De CLICKNL- agenda is met de CLICKNL- netwerken, het CLICKNL- bestuur en de Dutch Creative Council besproken, en daaruit is dit document voortgekomen. Ter voorbereiding is een tweetal verkenningen uitgevoerd over internationalisering (door Mir Wermuth van Immovator) en cross- overs (door Jop Esmeijer van TNO). Paul Rutten van CLICKNL- CI Next heeft de inhoudelijke aftrap van een heisessie waar de aanscherping van de agenda centraal stond, voor zijn rekening genomen.

6 6 24 DE CLICKNL AGENDA Voorgeschiedenis In zijn advies aan het kabinet Creatieve industrie in topvorm van juni 2011 schetste het topteam de eerste contouren van een onderzoeks-en innovatieagenda langs drie hoofdlijnen: 1. Kennis over de creatieve industrie - onderzoek naar de toegevoegde waarde van de creatieve industrie voor de economie en de samenleving; 2. Kennis voor de creatieve industrie - onderzoek dat de sector handvatten geeft om groei en innovatiekracht van de sector zelf te versterken; en 3. Toegepaste wetenschappelijke kennis - toepassing en validatie van relevante wetenschappelijke kennis voor en door de sector, vertalen van relevante inzichten uit de creatieve praktijk naar wetenschappelijke kennis. In de tweede helft van 2011 is vervolgens in de aanloop naar het innovatiecontract intensief overlegd tussen de verschillende betrokken partijen uit de kenniswereld en de creatieve sector. Dit heeft geleid tot een gezamenlijke onderzoeks- en innovatieagenda voor de Creatieve Industrie, een Innovatiecontract voor en de oprichting van CLICKNL. CLICKNL De ambitie van de topsector Creatieve Industrie is om Nederland in 2020 tot de meest creatieve economie van Europa te maken. Die ambitie kan alleen werkelijkheid worden als de creatieve industrie stevig is ingebed in het gehele kennis- en innovatiesysteem. Om dat te realiseren is CLICKNL opgericht. In CLICKNL werken bedrijven, culturele instellingen, NWO, TNO, HBO, universiteiten en overheden intensief met elkaar samen. De creatieve industrie is een relatief jonge en dynamische topsector, met een grote diversiteit aan bedrijfstakken en invalshoeken. Voor de sector is het niet alleen van belang om meer lijn te brengen in de gezamenlijke kennisontwikkeling maar ook om recht te doen aan de uiteenlopende vragen en uitdagingen in de verschillende deelsectoren. CLICKNL zet daarbij sterk in op het verzilveren van de waarde van creatie: het beter benutten van de creativiteit en innovatiekracht van de Nederlandse creatieve industrie om de Nederlandse economie en samenleving sterker te maken. CLICKNL heeft dan ook een expliciete ambitie om cross-overs naar andere sectoren te realiseren. Denk aan games waarmee spelenderwijs een gezonde leefstijl wordt aangeleerd en kosten in de zorg bespaard kunnen worden, aan de slimme snelweg van Daan Roosegaarde, of aan kleding die energie opwekt. Een belangrijk middel waarmee CLICKNL de ambities waar wil maken is met een gezamenlijke onderzoeks- en innovatieagenda.

7 7 24 Strategische onderzoeks- en innovatie-agenda De SRIA is langs drie assen ingevuld. Aan de linkerzijde van deze figuur zien we de inhoudelijke kennisthema s. Deze thema s zijn met name geïnspireerd door de wetenschappelijke uitdagingen die in 2011 door NWO zijn uitgewerkt voor het NWO-brede thema Creatieve Industrie 3. De kennisthema s geven weer op welke inhoudelijke thema s we sterk zijn en waar de belangrijkste wetenschappelijke uitdagingen zitten. Ze bouwen voort op de agenda s van voorlopers van CLICKNL (IIP Create, GATE en CRISP). Kenmerkend is het uitgangspunt van multidisciplinariteit: kennis rond deze thema s komt tot stand door samenwerking tussen onderzoekers, ondernemers, ontwerpers, erfgoed-beheerders en kunstenaars, tussen universiteiten en hogescholen, én tussen verschillende wetenschappelijke disciplines. Zo ontwikkelen chemici en materiaalkundigen samen met kunsthistorici nieuwe methoden om door de verflagen van meesterwerken heen te kijken. Gedragswetenschappers en softwareonderzoekers doen onderzoek naar perfecte en geloofwaardige nabootsing van menselijk gedrag in serious games. Geesteswetenschappers doen onderzoek naar het veranderende mediagedrag van de consument onder invloed van digitale en sociale media. En juristen buigen zich over intellectueel eigendom in een digitaliserende omgeving. (Bron: NWO) Voor sommige van deze thema s geldt dat ze vooral van belang zijn voor specifieke deelsectoren van de creatieve industrie. Zo is het thema Virtual Worlds vooral voor de gamessector interessant en het thema Sustainable Design voor de ontwerpsectoren mode, design en architectuur; we zien dit terug in de pinnetjes in het plaatje. Twee van de thema s aan de linkerzijde 3 Met als onderwerpen Interactieve virtuele werelden, Sociale media, Sociale Innovatie via Creative Thinking, Design, Kunst en creatie, Cultureel erfgoed en Business Innovation. De NWO- thema s zijn in 2011 met enige aanpassingen (bijvoorbeeld een expliciete focus op big data), geadopteerd door de partijen die betrokken waren bij het opstellen van de agenda.

8 8 24 worden als belangrijk voor de hele sector gezien: Heritage en CI Next/ Business Innovation (en zijn daarom in een andere kleur weergegeven in het plaatje). Aan de rechterzijde van de figuur zien we de sectorale invalshoek, de verschillende werkvelden ( solution spaces ) van de creatieve industrie. Benoemd zijn die onderdelen van de creatieve industrie waar al een zekere mate van inhoudelijke verbinding en samenwerking in de gouden driehoek zichtbaar was. CLICKNL bouwt daarop voort. De keuze voor deze sectorale focus maakt het mogelijk de grote onderzoeksthema s aan de linkerzijde inhoudelijk aan te scherpen en meer concreet te maken vanuit het perspectief van een deelsector. Die concretisering zien we terug in de deelagenda s van de CLICKNL netwerken, die verderop worden beschreven. De derde dimensie in het plaatje representeert tenslotte de cross-over ambities van de CI, waarbij is gekozen voor een expliciete focus op de grote Europese maatschappelijke uitdagingen, en daarmee voor een sociale innovatie -invalshoek. Vernieuwde agenda In 2013 heeft CLICKNL bekeken of deze agenda voldoende richting geeft aan de ambities van CLICKNL en zijn achterban, en of aanscherpingen, focus en nadere keuzes aan de orde zijn. Daarbij is de aandacht vooral gericht op versterking van de synergie en dwarsverbindingen tussen de netwerken en op kansen voor cross-overs en internationalisering. Synergie en dwarsverbindingen Je kunt vanuit twee perspectieven kijken naar hoe innovatie in de creatieve industrie gestalte krijgt en kan worden aangejaagd. Enerzijds vanuit het perspectief: waar is de sector goed in (wat zijn de opportunities?) en anderzijds vanuit het perspectief: waar zit de meest urgente vraag (wat zijn de urgencies?). Urgencies In de verschillende deelsectoren spelen uiteenlopende urgente vraagstukken, die voor de strategische agenda van belang zijn. In de architectuur is bijvoorbeeld de economische crisis in de bouwwereld een van de grootste uitdagingen waar de sector voor staat. Hier zien we ook een cross-over met erfgoed, nu mede ingegeven door de crisis - hergebruik van gebouwen steeds meer aandacht krijgt. Hergebruik van gebouwen - en in bredere zin ook van materialen - is ook een relevant thema vanuit duurzaamheidsperspectief. Denk aan de modesector die zich niet bepaald kenmerkt door duurzame productiemethoden. Hier is de recycling van textiel en kleding of de ontwikkeling van nieuwe duurzame materialen een uitdaging die zowel economisch als maatschappelijk noodzakelijk is. Hergebruik van materialen, hergebruik van erfgoed, de verduurzaming van de modeketen, de circulaire economie, smart cities, zero energy buildings en slimme mobiliteitsconcepten zijn allemaal vraagstukken die in het bredere perspectief van duurzaamheid aan de orde zijn. In sectoren waar retail belangrijk is (mode, design, diensten), is de transformatie van de economische en logistieke keten rond winkelen en

9 9 24 distributie als gevolg van digitalisering bijvoorbeeld weer een urgent thema. Dit heeft in 2013 bijvoorbeeld geleid tot samenwerking van verschillende CLICKNL-netwerken met externe partijen rond het thema Shopping Bij Shopping 2020 gaat het ook om vragen als: wat betekent het nieuwe winkelgedrag van consumenten voor de toekomstige functie en inrichting van binnensteden en winkelcentra. In de gamessector is er weer veel belangstelling voor Games for Health. Er is behoefte aan een antwoord op de vraag hoe games kunnen bijdragen aan een gezonde levensstijl en aan betaalbare zorg. Games kunnen bijdragen aan gezond gedrag (spelenderwijs stoppen met roken, verantwoord omgaan met voedsel, meer bewegen) of aan zelfmanagement van patiënten. Games ontwikkelen zich in zekere zin tot nieuwe behandelmethodes en daarmee worden ze ook weer onderdeel van nieuwe financieringsmodellen in de zorg. De vraag naar de effectiviteit en validatie van health games wordt steeds relevanter voor zorgverzekeraars, die in hun pakketten meer op preventie willen sturen. In 2013 heeft een groot aantal kennis-en marktpartijen de krachten gebundeld om het economisch en maatschappelijk potentieel van Applied Games beter te benutten. In september is een landelijk stimuleringsprogramma Growing Games gestart, waaraan 25 partners deelnemen en investeren. Het betreft enkele tientallen miljoenen euro s voor investeringen in nieuwe gamestudio s, incubators en nieuwe gametechnologie. De provincie Utrecht financiert de opzet van het programma (waaronder coaching en matchmaking), private investeerders participeren in de gamefondsen en het opzetten van een Value Center. Het Value Center gaat games valideren op hun beoogde effecten, zodat de toekomstige afnemers zeker zijn van de werkzaamheid van de games. Een dergelijk center is uniek in de wereld. Andere partners brengen kennis in op het gebied van professionalisering, ondernemerschap en applied gaming. 4 Zorg en gezondheid blijkt een belangrijk thema te zijn voor veel van de CLICKNL-netwerken. Denk aan innovatieve zorgconcepten en zorgdiensten waarbij de beleving van de patiënt centraal staat, of creatieve oplossingen voor active aging - anders vormgeven van de leefomgeving van ouderen - of aan nieuwe manieren om te komen tot kostenbesparingen in de zorg. Een mooi voorbeeld daarvan is de zogenoemde Chirurgengame die het speels aanleren van vaardigheden van chirurgen thuis op de Wii mogelijk maakt, waardoor kosten aanzienlijk kunnen worden bespaard. Maar ook vraagstukken rond social cohesion en social inclusion zijn aan de orde: het versterken van de betrokkenheid, empowerment en zelfredzaamheid van gebruikers en burgers, of het versterken van de 21st century skills ). Onder cross-overs en internationalisering komen we daar op terug. Opportunities Hier gaat het vooral om de vraag wat in onze ogen de belangrijke inzichten en kennisontwikkelingen in de sector zijn om te komen tot nieuwe toepassingen, producten en diensten. Welke belangrijke ontwikkelingen in technologie en wetenschap bieden de beste toepassingskansen voor innovaties in de creatieve industrie? 4 Zie verder:

10 10 24 In de SRIA zoals hierboven gevisualiseerd worden zeven opportunities - inhoudelijke kennisthema s - benoemd. Een nadere analyse (onder meer gebaseerd op voortschrijdend inzicht over waar in de netwerken nu al aan gewerkt en samengewerkt wordt) maakte duidelijk dat als die thema s meer gebundeld worden en op een wat andere manier benoemd, ze voor de netwerken als verbindende kennisthema s meer herkenbaar zijn. Wat daardoor bijvoorbeeld explicieter dan oorspronkelijk kan worden aangepakt, is het thema nieuwe materialen. Dit thema speelt een belangrijke rol in de nadere uitwerking van de deelagenda s van de netwerken en de projecten die gehonoreerd zijn in De analyse geeft daarnaast ook aan dat Heritage weliswaar veel verbindingen heeft met verschillende CLICKNLnetwerken, maar toch meer als een eigen sector of solution space - de erfgoedsector - opereert dan als een verbindend thema. Terwijl dat juist niet geldt voor CI Next: in de aangescherpte agenda wordt CI NEXT daarom juist nadrukkelijker als een verbindend thema gezien ( business transformation ) dan als een solution space. De analyse leidt tot het benoemen van vier nieuwe verbindende thema s - creative research areas - waarin de oorspronkelijke zeven thema s zijn geïncorporeerd: a. New materials In onderzoek naar nieuwe materialen worden momenteel tal van interessante resultaten geboekt. Er wordt bijvoorbeeld gezocht naar het gebruik van andere dan fossiele grondstoffen, en hergebruik staat meer centraal (denk aan onderzoek naar de verduurzaming van gebouwen, of hergebruikte materialen in de mode). Op basis van nieuwe processen worden materialen geproduceerd die beter scoren op bepaalde functionaliteiten (kracht, gewicht, intelligentie). Door middel van integratie van digitale toepassingen in materialen, worden ze smart ( internet of things ) en openen zich nieuwe toepassingsgebieden (bijvoorbeeld wearables ). De maatschappelijke waarde van deze nieuwe toepassingen zien we terug in gericht, efficiënt en effectief gebruik van die materialen in constructies, constellaties en eindproducten. Denk bijvoorbeeld aan de integratie van zonnecellen in textiel. Hierbij zijn de creatieve ontwerpdisciplines van cruciaal belang. Zij hebben oog voor gebruik, beleving en levensstijlwaarde en kunnen vanuit die expertise zelfs inspiratie geven aan het fundamentele onderzoek naar nieuwe materialen en systemen. Dit thema incorporeert het oorspronkelijke kennisthema sustainable design. Door dit thema als new materials te benoemen wordt duidelijk dat het hier om meer gaat dan alleen duurzaam ontwerpen, zoals het thema oorspronkelijk was benoemd. b. Digitalisation De ontwikkelingen in de informatie- en communicatietechnologie hebben, met informatie als centraal element in hun propositie, creatieve bedrijfstakken structureel veranderd. De aard van de producten en diensten, de wijze van distributie en aanbod en de relatie met consumenten is radicaal anders geworden. Denk aan de erfgoedsector, waarin erfgoed steeds meer een genetwerkt karakter krijgt, maar ook aan de transformatie van media en omroepbedrijven.

11 11 24 De digitale revolutie heeft ook voor de totale economie verregaande gevolgen. Economische netwerken stoelen op data en informatie, de informatiestroom en het gebruik ervan zijn door de komst van de digitale netwerken radicaal veranderd. Digitale toepassingen liggen ten grondslag aan innovaties in proces, product en diensten in alle sectoren, bijvoorbeeld de opkomst van webshops in een retailsector als de mode. Zelfs materialen worden nu gereduceerd tot digitale informatie die vervolgens na verspreiding als informatie weer op vrijwel iedere locatie tot materie kunnen worden getransformeerd (3D-printing, advanced/additive manufacturing). Digitalisering is voor de creatieve industrie - waarin informatie, beleving en content centraler staan dan in welke sector ook een sleuteltechnologie. Omgekeerd is ook de creatieve industrie van cruciaal belang om aan deze transformatie in andere sectoren vorm en richting te geven (denk aan appification, gamification, 3D-ontwerpen, et cetera). Dit thema incorporeert de oorspronkelijke thema s Virtual Interactive Worlds, Smart & Social Media en Big Data. Door deze thema s te bundelen en ze als digitalisation te benoemen, kunnen ook digitaliseringsvraagstukken die spelen in de designdisciplines explicieter worden meegenomen. c. Business transformation Binnen ons economisch systeem verandert de wijze waarop bedrijven hun geld verdienen vrijwel continu. Technologische ontwikkelingen en daaraan gekoppeld meer algemene processen als globalisering zijn daar debet aan. Door de introductie van nieuwe technologieën zien bedrijven zich genoodzaakt om, met het oog op hun concurrentiepositie, hun businessprocessen en -modellen aan te passen om voortdurend op veranderingen te kunnen inspelen of te anticiperen. De meest radicale businesstransformaties vinden momenteel plaats in de creatieve industrie, in het bijzonder binnen de media- en entertainmentindustrie maar ook in de ontwerpsectoren waar de kern van de creatieprocessen sterk verandert. De creatieve industrie is zelf sterk betrokken bij het vormgeven en ontwerpen van die transformaties. In samenwerking met de ICT-sector worden allerlei nieuwe processen vormgegeven die voor de brede economie van groot belang kunnen worden (nieuwe manieren van (samen)werken, nieuwe vormen van eigendom, nieuwe verdienmodellen). Duidelijke voorbeelden zijn serious gaming en additive manufacturing. Om succes te boeken moeten ook regionale en lokale overheden die innovatie stimuleren meebewegen. Onderwijsinstellingen moeten talent afleveren dat in staat is in deze dynamiek mee te kunnen (21st century skills). Dit vraagt om een groot adaptief vermogen van regionale innovatiesystemen. Het thema Business transformation als verbindend kennisthema correspondeert met het oorspronkelijke thema CI NEXT- Business Innovation. d. Creative methods De belangrijkste toegevoegde waarde van de creatieve industrie voor andere sectoren en voor eindafnemers op de consumentenmarkt zit in het ontwerp, de verbeeldingskracht en de storytelling die de sector levert. Creatieve methoden helpen bij het vormgeven en beïnvloeden van gedrag en de manier waarop mensen leven (denk aan games gericht op gezond gedrag). De waarde die creatie op die wijze realiseert is uniek. Het begrip van processen

12 12 24 die daarin een rol spelen, het belang van de juiste competenties en de relevantie van juiste methodieken is vooralsnog echter weinig onderzocht. Wanneer de sector die waarde van creatie wil vergroten en als een sterk punt wil blijven uitspelen, is het van groot belang de kennisbasis die daarvoor nodig is te versterken, om deze waarde te laten beklijven bij nieuwe generaties creatieven en daardoor tot opschaling te komen. Opschaling vormt immers de basis voor een duurzaam concurrentievoordeel, en bepaalt of de waarde van creatie in de zakelijke markt in combinatie met andere sectoren en domeinen echt verzilverd kan worden. Dit thema correspondeert met het oorspronkelijke thema creative & design thinking. CLICKNL bouwt hier onder meer voort op onderzoek naar creative thinking en/of design thinking en ontwerpend onderzoek van CRISP. CLICKNL wil in deze vier creative research areas centraal stellen bij de uitwerking van nieuwe calls. De keuze voor deze vier maakt het ook mogelijk gericht in te zetten op samenwerking met andere topsectoren. Wat betreft thema a. en b. liggen bijvoorbeeld cross-overs met HTSM/ICT (smart materials, ICT) en Chemie/Biobased (materialen) voor de hand, en kan aansluiting worden gezocht bij vergelijkbare thema s in Horizon Van belang is hierbij steeds om te zoeken naar sterke verbindingen tussen opportunities en urgencies. In de volgende paragrafen werken we de kansen voor cross-overs en internationalisering verder uit. Het bestuur van CLICKNL stelt voor om in 2014 hiervoor roadmaps te ontwikkelen: meer uitgewerkte visies op waar we in 2020 willen staan en welke stappen worden gezet om daar te komen. Cross-overs: de waarde van creatie voor andere sectoren Een sleutelambitie van CLICKNL is het zichtbaar maken en verzilveren van de waarde van creatie. CLICKNL moet duidelijk kunnen maken wat de meerwaarde van creativiteit is voor andere sectoren en/of voor het oplossen van maatschappelijke uitdagingen. De creatieve industrie is weliswaar al sterk in cross-overs, maar dat zien we nu vooral terug in dienstverlening (opdrachten) en veel minder in samenwerkingsverbanden rond onderzoek en innovatie. De kennis die in opdrachten wordt opgedaan wordt nog weinig gedeeld, waardoor kansen voor opschaling blijven liggen. Anderzijds vinden relevante onderzoeksinzichten die de propositie van de sector kunnen versterken nog onvoldoende hun weg naar het opdrachtenwerk. Aan de ambitie om cross-overs te realiseren is tot op heden niet nadrukkelijk gestuurd vanuit een visie op welke cross-overs het meest kansrijk zijn. Kijken we naar projecten die inmiddels zijn gehonoreerd en naar de vragen die op CLICKNL afkomen, dan zien we hier wel steeds meer richting in ontstaan. Zo is opvallend dat veel van de gehonoreerde projecten in de Open Call van 2013 een cross-over naar het health-domein maken. Daarnaast is duurzaamheid een belangrijk thema. De cross-over-kansen die worden benoemd vanuit de urgencies-optiek zijn met name cross-overs met de topsectoren Life Sciences & Health, Energie en Logistiek. Hier gaat het bijvoorbeeld om vraagstukken rond systeem- en gedragsverandering, waarbij de creatieve industrie een belangrijke rol kan

13 13 24 spelen. Wanneer we expliciet kijken naar de Europese kansen (de societal challenges ), dan liggen er vooral kansen binnen de thema s Health & Wellbeing, Inclusive Societies, Climate action/energy en Transport. Vooral Health is in de verkenning door vrijwel alle netwerken benoemd als een cross-over met grote potentie en urgentie. Vanuit de opportunitiesinvalshoek worden vooral cross-overs met de topsectoren High Tech Systems & Materials HTSM (ICT, big data, smart materials), en Chemie (biobased, vezels) als kansrijk gezien. Op grond van deze analyse kiest CLICKNL ervoor om in 2014 extra inspanningen te doen op één specifiek cross-over-gebied, namelijk Health & Wellbeing, respectievelijk om met voorrang in te zetten op samenwerking met de topsector Life Sciences & Health. Sommige netwerken zijn hier nu ook al zichtbaar actief, met name Design en Games. Dit gebied wordt het cross-over pilotdomein voor De vormgeving van pilotprojecten kan zowel regionaal, nationaal als internationaal worden opgepakt en door meerdere netwerken samen worden uitgewerkt. Internationalisering Vooraf is het goed om vast te stellen dat het in Europa om veel meer gaat dan alleen Horizon Het gaat ook om Europese programma s als de JPI s, EITS, Creative Europe, Digital Agenda, EFRO, Interreg et cetera. Daarnaast is internationalisering ook meer dan alleen binnen Europa - denk aan de internationaliseringsagenda van het topteam waarbij aansluiting gezocht moet worden - en ook meer dan alleen klassieke R&D; denk aan kennis en innovatie in internationale businessnetwerken en in de cultuursector. De H2020-verkenning die door CLICKNL is uitgevoerd laat vooral zien dat de Europa-doelstellingen van CLICKNL nog niet uitgekristalliseerd zijn, en dat er aanzienlijke verschillen tussen de netwerken zijn. Heritage bijvoorbeeld is in Europa uitstekend (vooral wetenschappelijk) aangehaakt, via het Joint Programming Initiative (JPI) Cultural Heritage. Sommige CLICKNL-netwerken hebben via hun academische en/of TNO-netwerken goede internationale verbindingen (Design, Built Environment, Media & ICT) en gebruiken die netwerken ook voor het bouwen aan samenwerking in internationale consortia. Andere CLICKNL-netwerken zoals Next Fashion hebben juist weer een goede uitgangspositie via een krachtige internationale organisatie van bedrijven. Over de gehele linie geldt echter dat meer focus nodig is om strategisch slim te kunnen opereren. Met name de societal-challenges-invalshoek wordt door CLICKNL als kansrijk gezien, zoals al aangegeven. Uit de inventarisatie blijkt dat vooral Health, Climate Action, Energy, Transport en Inclusive Society als meest kansrijke uitdagingen worden benoemd. Vanuit een meer technologisch perspectief bieden ICT/Digitalisering, Advanced Materials en Advanced Manufacturing & Processing goede aanknopingspunten in Horizon In de komende periode worden deze kansen verder verkend en opgepakt. Kansen voor een expliciete rol van CLICKNL zijn er bijvoorbeeld ook nadrukkelijk rond de Europese thema s Ambient & Assisted Living, Smart Cities en LifeLong Learning.

14 14 24 Hiervoor is een strategie nodig op twee fronten, enerzijds gericht op het opbouwen van internationale netwerken, anderzijds gerichte actie op enkele geprioriteerde thema s. Sommige netwerken zullen in 2014 vooral moeten investeren in de opbouw van relevante samenwerkingsverbanden, andere netwerken kunnen in 2014 al gericht inzetten op calls. De H2020-strategie moet onderdeel zijn van een bredere internationaliseringsstrategie. Dit betekent ook intensivering van de samenwerking met de regio s, (EFRO, Interreg, et cetera). Tenslotte is een goede aansluiting nodig bij de internationaliseringsactiviteiten van het Topteam en de Creative Council en van het Stimuleringsfonds voor de Creatieve Industrie (bijvoorbeeld het integreren van kennis- en innovatieperspectief in handelsmissies). De werkgroep internationalisering van CLICKNL gaat hier de komende tijd actief mee aan slag5. Daarnaast is gezamenlijk optrekken van het Topteam en de Creative Council en CLICKNL gewenst. Gezien de ambitie van de topsector om in 2020 Europese topspeler te zijn, is internationalisering in de komende tijd een topprioriteit. Samenvattend kunnen we de agenda voor 2014 en 2015 in aangepaste vorm op de volgende wijze visueel weergeven waarbij de aangescherpte keuzes opnieuw langs drie lijnen zijn vormgegeven: societal challenges, creative research areas (opportunities, kennisthema s) en solution spaces (toepassingsgebieden, deelsectoren): 5 In deze werkgroep participeren vertegenwoordigers van de CLICKNL- netwerken, van de regio s, van NWO, TNO, HBO- SIA en van AgentschapNL (met specifieke portefeuilles internationalisering/europa).

15 15 24 Societal challenges CLICKNL zoekt aansluiting bij de Europese onderzoeks- en innovatie agenda Horizon 2020, en zet daarbij vooral in op de maatschappelijke uitdagingen Health & Wellbeing, Inclusive Societies, Climate Action/Energy en Transport. Dat betekent ook dat geïnvesteerd wordt in cross-overs met de topsectoren Life Sciences & Health (LSH), Energie & Logistiek. Creative research areas New materials, digitalisation, business transformation en creative methods zijn de verbindende kennisthema s in de CLICKNL agenda. Deze thema s geven op hun beurt ook weer richting aan cross-overs, samenwerking met andere topsectoren en aan internationale samenwerking. Aansluitend bij de eerste twee thema s liggen bijvoorbeeld cross-overs met de topsectoren High Tech Systems & Materials (HTSM) en Chemie voor de hand. In de Europese agenda lijkt goede aansluiting mogelijk bij programma s rond ICT, Advanced Materials en Advanced Manufacturing & Processing. Die kansen worden in de komende tijd nader verkend. Solution spaces De creatieve industrie omvat meerdere deelsectoren, die ieder weer hun eigen kennisvragen hebben rond de maatschappelijke en technologische en wetenschappelijke uitdagingen die hierboven beschreven zijn. In CLICKNL zijn de volgende deelsectoren betrokken bij de verdere uitwerking van de SRIA: Games, Media & ICT, Next Fashion, Design, Built Environment en Heritage. Extra aandacht in 2014: Cross-overs Health & Wellbeing CLICKNL geeft in 2014 extra aandacht aan de ontwikkeling van cross-over pilotprojecten die zich richten op Health & Wellbeing, en dus ook op samenwerking met de topsector Life Sciences & Health. Pilotprojecten kunnen regionaal, nationaal en internationaal worden opgepakt en door meerdere netwerken tezamen worden gerealiseerd. We gaan op zoek naar iconische projecten onder deze vlag: projecten met een sectorbrede uitstraling, die uitstekende showcases zijn van de waarde van creatie. DE AGENDA S VAN DE CLICKNL-NETWERKEN De CLICKNL-netwerken (die de solution spaces vertegenwoordigen) hebben ieder ook eigen agenda s uitgewerkt die tezamen aan deze gezamenlijke agenda verder invulling geven (zie de Bijlage voor een meer uitgebreide versie). Voor de meeste netwerken geldt dat zij voor geen fundamentele wijzigingen in hun agenda hebben aangebracht voor (het netwerk Design uitgezonderd, dat zijn agenda aanzienlijk heeft aangepast). Kort samengevat zien de deelagenda s er als volgt uit:

16 16 24 CLICKNL Games richt zich op drie onderling verweven onderzoeksthema s: 1. Game worlds, 2. Users and interaction en 3. Transfer of gaming (onder meer game-designprincipes en het meten van de effectiviteit van serious games). Nadruk ligt in deze agenda op toepassing van games in de domeinen safety, health, education, entertainment en heritage. CLICKNL Media & ICT richt zich op zes hoofdthema s: 1. Smart & social media: de opkomst van nieuwe, intelligente, technologie en van de gebruiker als prosumer heeft grote impact op het aanbod en gebruik van media; 2. Design thinking: manieren van denken (ontwerpen, storytelling) vanuit de media om een bijdrage te leveren aan de EU societal challenges en andere topsectoren; 3. Big data: de groeiende hoeveelheid data en de ontwikkeling van vernieuwende diensten om data op te slaan, te ontsluiten en te exploiteren; 4. Business innovation: sectorspecifieke innovatie en transformatie van de media en ict-business; 5. Cultural heritage: in een sterk gemediatiseerde wereld is erfgoed cruciaal als reservoir (digitale archivering), als reflectie op identiteit (mediawijsheid) en als inspiratiebron (zie ook CLICK//Cultural Heritage); 6. Virtual interactive worlds: innovatie richt zich op het verder integreren van de interactiviteit in media en contentdiensten. CLICKNL Design onderscheidt vier hoofdlijnen in haar agenda: 1. Design voor een gezonde en duurzame samenleving CLICKNL Design focust hier op twee maatschappelijke uitdagingen, namelijk Health en Circular Economy. 2. Gebruik van geavanceerde data en technologie Dit richt zich op mogelijkheden van Big Data, advanced manufacturing, robotisering, additive manufacturing (waaronder 3D printing), virtual reality en intelligente materialen. 3. Gepersonaliseerde oplossingen in product/dienst systemen 4. Onderzoek, ontwikkeling en validatie in Living Labs. CLICKNL Next Fashion richt zich op vier innovatiethema s en de doorsnijdende thema s business innovation en cultureel erfgoed (i.s.m. de netwerken Heritage en CI Next). Die thema s zijn: 1. De waarde van mode (fashion values) Nieuwe en andere waarden, betekenissen en dimensies die mode en kleding kunnen krijgen voor de consument. 2. Mode en technologie (fashionable technology) Dit houdt in de ontwikkeling van nieuwe, slimme, materialen door combinatie van textieltechnologie en ICT, inclusief de industriële productie ervan en toepassing voor een slimme keten. 3. Mode en duurzaamheid (sustainable design) Dit staat voor de verduurzaming van de gehele productieketen door alternatieve vezels en garens, door verduurzaming van onderhoud (levenscyclus) en door verduurzaming van de logistiek. 4. Versterking van het mode-innovatiesysteem

17 17 24 CLICKNL Built Environment richt zich op vier inhoudelijk verweven programma s : 1. Cutting edge focust op de innovatiestappen die de sector moet maken: a. oplossingen voor resource-efficiency, b. de uitdaging van user inspired design, en c. de uitdaging van reuse (hergebruik, herbestemming) van gebouwen én omgevingen. 2. Value chain richt zich op business-innovatie-uitdagingen in de architectuur waarbij de positie van de ontwerper in de keten veranderd en verbreed wordt. 3. Hot/test bed ontwikkelt testgebieden (living labs) voor de cutting-edgeoplossingen uit de eerste programmalijn. 4. Creative cloud ontwikkelt een open-data- en open-access-omgeving waarbinnen bedrijven en kennisinstellingen in de sector kennis kunnen uitwisselen. CLICKNL Heritage heeft vijf prioriteiten en bijbehorende ambities: 1. Genetwerkt erfgoed en het ontstaan van een Commonwealth Erfgoedinstellingen dragen via het online beschikbaar stellen van collecties bij aan een nieuw informatie ecosysteem. 2. Nieuwe gebruikers en diensteninnovatie. Het algemene publiek neemt een steeds prominentere plaats in en lijkt de leidraad te gaan vormen voor het aanbod. 3. Ontstaan van nieuwe multidisciplinaire onderzoeksmethoden. Wetenschappers en professionals werken in toenemende mate multidisciplinair samen binnen alle domeinen van het erfgoed. 4. Techniek als nieuwe intermediair. Met name rond de snelle opmars van mobiele media, nieuwe vormen van mens-computer-interactie en inzet van semantische webstandaarden is een nieuwe innovatiegolf ingezet. 5. Hergebruik en herbestemming. Dit thema richt zich enerzijds op het duurzaam creëren, cureren en op lange termijn bewaren van data en collecties opdat hergebruik mogelijk is, en anderzijds op het creatief ontwikkelen van roerend en onroerend erfgoed en het stimuleren van hergebruik en herbestemming van gebouwen. CLICKNL CI NEXT 6 kent zes onderzoekslijnen: 1. Economische waarde van de creatieve industrie, 2. Levenscyclus van creatieve ondernemingen, 3. Digitalisering, intellectueel eigendom en verdienmodellen, 4. Dynamiek van innovatie, 5. Creatieve industrie in smart regions en 6. Internationalisering en specialisatie. Deze deelagenda s zijn in 2012 richtinggevend geweest voor de call for proposals van NWO en TNO (de Open Call en twee zogenaamde Topcalls), die in april 2013 hebben geleid tot de honorering van 23 nieuwe projecten. In 2014 en 2015 werken we niet meer met een generieke call maar komt er meer maatwerk in de calls. Daarnaast is de SRIA leidend voor calls in het kader van de MIT-regeling. Deze regeling steunt het creatieve MKB om 6 In de SRIA van is CI NEXT als deelsector of solution space opgevat, waarbij dit de uitwerking is van die specifike deelagenda; in de bijgestelde SRIA wordt CI Next als kennisthema gepositioneerd: deze agenda kan daarom als een verdere invulling van dat thema worden opgevat.

18 18 24 samen met kennisinstellingen onderzoeks- en innovatievragen op te pakken en uit te werken. De CLICKNL-agenda is tenslotte ook leidend voor de inzet van de TKI toeslag 7. 7 In 2013 is door CLICKNL een aanvraag voor TKI- toeslag gedaan, die is gehonoreerd. Ook voor 2014 wordt een aanvraag voor TKI toeslag ingediend. Het bestuur van CLICNL besluit over de inzet daarvan; de onderzoeks- en innovatie- agenda is daarbij leidend.

19 19 24 BIJLAGE Onderzoeks-en innovatieagenda s CLICKNL-netwerken CLICKNL Games Games spelen een steeds belangrijkere rol in economische en maatschappelijke sectoren. Games stellen gebruikers in staat te oefenen, experimenteren en leren in een veilige en motiverende omgeving. De Nederlandse Games-sector is in een goede positie om te profiteren van en bij te dragen aan de globale ontwikkelingen op het gebied van games. De Nederlandse gamesindustrie heeft grote potentie, zowel op toegepast als entertainment-gebied. Voor 2013 wordt een omzetgroei tot 805 miljoen euro voorzien. De sector is echter ook kwetsbaar. Meer dan de helft van de bedrijven is pas na 2005 opgericht. CLICK//GATHER wil de internationale positie en het ecosysteem van de Nederlandse gamesindustrie versterken. De pijlers van het programma zijn: Onderzoeksagenda De publiek-private samenwerking richt zich op drie, onderling verweven onderzoeksthema s: 1. Game worlds, 2. Users and interaction en 3. Transfer of gaming (onder meer game designprincipes en het meten van de effectiviteit van serious games). Deze thema s vinden hun aansluiting op de belangrijke programma s, zowel nationaal als internationaal. Ecosysteem Om de internationale positie van Nederland te behouden en te verstevigen is schaal- en marktvergroting voor onze producten en diensten van belang. Dit wordt bevorderd door het werken in multi-disciplinaire teams aan innovatieve gametechnologie, design, toepassingen en validatie van effectiviteit met een scherpe focus op behoeften van de gebruikers en de maatschappij. Hierin zijn coördinatie, matchmaking, valorisatie en disseminatie van groot belang. Games in context Het is van belang om aan innovatieve cross-over-projecten deel te nemen om aan te tonen hoe games kunnen worden toegepast, en de mogelijkheden van games te laten zien en zo de acceptatie van games te vergroten. Games richt zich met name op safety, health, education, entertainment en heritage. CLICKNL Media & ICT CLICKNL Media & ICT wil eraan bijdragen dat Nederland in 2020 tot de top-3 van mediaregio s in Europa behoort, en dat ons land leidend is voor het ontwikkelen van nieuwe smart-media- en breedbanddiensten. Nederland moet gaan fungeren als living lab waarvandaan hier uitontwikkelde diensten door bedrijven geëxporteerd kunnen worden. Centraal in de kennis- en innovatieagenda van CLICKNL Media & ICT staat dienstenontwikkeling: het toepasbaar maken van technologie om innovatieve diensten te ontwikkelen voor (latente) behoeftes van de gebruiker. Daarbij staan dialoog en de

20 20 24 gebruiker als prosument (producerende consument) centraal. De kracht van storytelling is essentieel om de content van die nieuwe diensten over te brengen. Naast innovatieve mediadiensten voor informatie en entertainment gaat het steeds meer om innovatieve contentdiensten voor de grand challenges en andere topsectoren. CLICKNL Media & ICT concentreert zich inhoudelijk op zes thema s: 1. Smart & social media: de opkomst van nieuwe, intelligente, technologie en van de gebruiker als prosumer heeft grote impact op het aanbod en gebruik van media. 2. Design thinking: manier van denken (ontwerpen, storytelling) vanuit de media om een bijdrage te leveren aan de EU grand challenges en andere topsectoren. 3. Big data: de groeiende hoeveelheid data en de ontwikkeling van vernieuwende diensten om data op te slaan, te ontsluiten en te exploiteren. 4. Business innovation: sectorspecifieke innovatie en innovatie (zie ook de onderzoeksagenda CLICK//CI NeXt). 5. Cultural heritage: in een sterk gemedialiseerde wereld blijft erfgoed cruciaal als reservoir (digitale archivering), als reflectie op identiteit (mediawijsheid) en als inspiratiebron (zie ook CLICK//Cultural Heritage). 6. Virtual interactive worlds: innovatie richt zich op het verder integreren van de interactiviteit. CLICKNL Next Fashion De Nederlandse mode- en textielsector, met een omzet van 20 miljard euro, bestaat enerzijds uit grote, internationaal opererende bedrijven en anderzijds uit kleine, vaak ambachtelijk werkende, designerlabels, ieder met hun eigen uitdagingen op het gebied van innovatie. Deze twee innovatiesystemen zijn verschillend, ook in hun ontwikkelings-mogelijkheden. Om grote stappen te kunnen zetten en sectorale innovaties te bewerkstelligen, zijn dan ook allianties nodig tussen grote bedrijven (soms uit verschillende topsectoren, zoals HTSM of Logistiek), die zo hun innovatiepotentieel bundelen. De urgentie van die coalities wordt groter door de toenemende grondstoffenschaarste, globalisering van productieketens en tegelijk regionalisering van innovatiehaarden, digitalisering en de groeiende aandacht voor gezondheid en veiligheid. CLICKNL NF richt zich op vier innovatiethema s en de doorsnijdende thema s business innovation (zie CLICKNL CI NeXt en cultureel erfgoed (zie CLICKNL Heritage): 1. De waarde van mode (fashion values). Binnen dit thema gaat het om nieuwe en andere waarden, betekenissen en dimensies die mode en kleding kunnen krijgen voor de consument. 2. Mode en technologie (fashionable technology). Centraal staat de ontwikkeling van nieuwe, slimme, materialen door combinatie van textieltechnologie en ICT, inclusief de industriële productie ervan en toepassing voor een slimme keten. 3. Mode en duurzaamheid (sustainable design). De verduurzaming van de gehele productieketen door alternatieve vezels en garens, door verdere verduurzaming van onderhoud(levenscyclus) en door verduurzaming van de logistiek.

Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Creatieve Industrie

Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Creatieve Industrie Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Creatieve Industrie CLICK is het antwoord van de topsector creatieve industrie op de behoefte aan meer en betere samenwerking tussen creatieve

Nadere informatie

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen

Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Holland High Tech High Tech Solutions for Global Challenges Topsector High Tech Systemen en Materialen Amandus Lundqvist Voorzitter Topteam HTSM 21 maart 2014 Topteam HTSM advies toename private én publieke

Nadere informatie

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland

Samenwerkingsagenda Hogeschool van Arnhem en Nijmegen en de Provincie Gelderland en de Provincie Gelderland 22 maart 2016 Overwegende dat: De provincie Gelderland veel waarde hecht aan de aanwezigheid van onderwijs/kennisinstellingen in haar Provincie. Uiteraard in hun functie van

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren als een regio

Nadere informatie

Businessplan op hoofdlijnen

Businessplan op hoofdlijnen CLICK Creativity - Learning - Innovation - Co-creation - Knowledge Businessplan op hoofdlijnen 24 Februari 2012 CLICK IS......een landelijk innovatienetwerk van en voor een ijzersterke, innovatieve en

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie

Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Europese EFRO-subsidies voor innovatie en CO 2 -reductie Via het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO) stimuleert Europa de regionale

Nadere informatie

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1

Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Achterhoek 2020 Tom van der Horst, TNO 28 januari 2015 1 Dutch industry fit for the future?! onze wereld verandert en dus ook onze industrie. met impact op economie en samenleving smart industry agenda

Nadere informatie

Het creëren van een innovatieklimaat

Het creëren van een innovatieklimaat Het creëren van een innovatieklimaat Bertholt Leeftink Directeur- Generaal Bedrijfsleven & Innovatie Inhoud 1. Waarom bedrijven- en topsectorenbeleid? 2. Verdienvermogen en oplossingen voor maatschappelijke

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

Symposium Groene chemie in de delta

Symposium Groene chemie in de delta DPI Value Centre als onderdeel van TKI SPM en het valorisatienetwerk 2.0 Symposium Groene chemie in de delta A. Brouwer, 12 November 2012 TKI Smart Polymeric Materials Topresearch in polymeren 5-10 jaar

Nadere informatie

Het Bedrijfslevenbeleid

Het Bedrijfslevenbeleid Het Bedrijfslevenbeleid NAAR DE TOP! Sjoerd Visser Programmadirectie Topsectoren i.o. Inhoud Regeerakkoord Bedrijfslevenbeleid - ambitie - topsectoren - ruimtelijke aspecten - financiering - Proces fasering

Nadere informatie

Onderwijs en Kennisoverdracht

Onderwijs en Kennisoverdracht Onderwijs en Kennisoverdracht Ontwikkelingen in de duurzame landbouw in Suriname Prof. Tiny van Boekel, Decaan voor Onderwijs/Vice-rector, Wageningen University & Research Centre, NL Inhoud lezing Ontwikkelingen

Nadere informatie

Digitale cultuur als continuüm

Digitale cultuur als continuüm Digitale cultuur als continuüm Samenvatting Activiteitenplan 2017-2020 Stichting Digitaal Erfgoed Nederland (DEN) Den Haag, 31 januari 2016 1/5 1. Vooraf Deze samenvatting is gebaseerd op de subsidieaanvraag

Nadere informatie

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving

BOUWNETWERK. Kiezen en uitblinken. Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving BOUWNETWERK Kiezen en uitblinken Bouwnetwerk is hét netwerk voor vrouwen die werken aan de gebouwde omgeving Kiezen en uitblinken Aan mevrouw Schultz van Haegen, minister van infrastructuur en milieu,

Nadere informatie

KvK dienstverlening topsectoren

KvK dienstverlening topsectoren MIT regeling 2014 KvK dienstverlening topsectoren Bon Uijting senior adviseur KvK 15 mei 2014 KvK verzorgt vele MKB loketten topsectoren Telnr MKB Loket MKB loketten topsectoren MKB loket Agro Food 088-585

Nadere informatie

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils

Visie op Valorisatie. van onderzoeken naar ondernemen. InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011. Maarten van Gils Visie op Valorisatie van onderzoeken naar ondernemen InnoTep, Radboud Universiteit Nijmegen, 30 september 2011 Maarten van Gils Agenda Persoonlijke introductie Het onderzoeken bij MICORD De overgang in

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Klimaat voor Verandering Amsterdam, 26 januari 2016 1 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 Waarom circulair? 6 Nederland Circulair! 7

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016

De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector. 25 mei 2016 De kansen en mogelijkheden voor serious gaming in de logistieke sector 25 mei 2016 Agenda Serious gaming lijkt overal op te komen in de logistiek. Een bekend en veel gebruikt voorbeeld van serious gaming

Nadere informatie

Hoofdstuk. Kennis en Innovatieagenda 2016-2019

Hoofdstuk. Kennis en Innovatieagenda 2016-2019 Hoofdstuk Kennis en Innovatieagenda CREATIEVE INDUSTRIE 2016-2019 Tot stand gekomen in samenwerking met Ministeries van Economische Zaken en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, NWO, TNO en vastgesteld

Nadere informatie

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen:

Economische kracht van de maritieme sector in de Zuidvleugel (van tweede Maasvlakte tot Gorinchem) verder versterken door inzet op vier lijnen: Bijlage 1B behorend bij Voortgangsrapportage vragen Economie door gemeenten MKB: overzicht initiatieven MKB-kennisinstellingen Naam project Maritime Delta Economische kracht van de maritieme sector in

Nadere informatie

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s

Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Excellente partnerschappen binnen Europa: de KIC s Martin Bakker, 18 februari 2014 Eind 2014 gaan twee nieuwe Europese samenwerkingsverbanden van start. Verspreid over Europa zullen universiteiten, kennisinstellingen,

Nadere informatie

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5

Innovatiethema s. Pagina! 1 van! 5 Innovatiethema s MIT 2016 Pagina 1 van 5 Innovatiethema s MIT 2016 Innovatieve MKB-ers kunnen subsidie aanvragen binnen de MKB Innovatiestimuleringsregeling Topsectoren (MIT). Daarin zijn de volgende instrumenten

Nadere informatie

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren

Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Ondernemen in de kansrijke groeimarkten van de Topsectoren Syntens, Maart 2013 Paul d Hond pdh@syntens.nl Voorbeeld: Ambitie Innovatiecontract: Topsector High Tech Systemen en Materialen De topsector

Nadere informatie

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief

De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid. Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief De ontwikkeling en toepassing van games voor gezondheid Een verkenning van de Nederlandse situatie in internationaal perspectief HKU, Applied Games R&D programma Lector Jeroen van Mastrigt In opdracht

Nadere informatie

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting,

LED & de integratie in slimme netwerken met diverse sensoren, bieden nieuwe kansen voor openbare verlichting, / solution partner of the at TU/e De vraag Samenhangende vraagstellingen mbt openbare verlichting: Mogelijke vervanging van 21.000 lichtmasten in de stad Strategie die breder kijkt dan energiebesparing

Nadere informatie

Creatieve industrie. Call for proposals

Creatieve industrie. Call for proposals Geesteswetenschappen Exacte Wetenschappen Maatschappij- en Gedragswetenschappen Nederlands Initiatief Hersenen en Cognitie (NIHC) Call for proposals Creatieve industrie Ronde 2012 Den Haag, juli 2012 Nederlandse

Nadere informatie

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot:

Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: Jac. Gofers 16 april 2015 1 Smart Industry Een Smart Industry is een industrie met (productie)faciliteiten die een maximale flexibiliteit realiseren met betrekking tot: de productvraag (specificaties,

Nadere informatie

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top!

Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie. Samen naar de top! Ministerie van Economische Zaken, Landbouw & Innovatie Topsectoren aanpak en de Nederlandse Defensie & Veiligheid gerelateerde industrie Samen naar de top! Drs. G.M. Landheer Directeur Topsectoren en Industriebeleid

Nadere informatie

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society

RICHES Renewal, Innovation and Change: Heritage and European Society This project has received funding from the European Union s Seventh Framework Programme for research, technological development and demonstration under grant agreement no 612789 RICHES Renewal, Innovation

Nadere informatie

Programmalijnen. Stichting izovator:

Programmalijnen. Stichting izovator: Programmalijnen Stichting izovator 2014 Stichting izovator, 27 november Stichting izovator: Oude Amersfoortseweg 121 1212 AA Hilversum E-mailadres: info@izovator.nl Website: www.izovator.nl 1 1. Context

Nadere informatie

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst

Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde. Uw businessmodel voor de toekomst Dries Stoel en Marcèle van Kerkvoorde Uw businessmodel voor de toekomst Missie: economische groei door versterken van innovatie in het MKB Concurrentiekracht van Nederland versterken Innovatie in het MKB

Nadere informatie

Diensteninnovatie: wat is dat?

Diensteninnovatie: wat is dat? Over de AWT De Adviesraad voor het Wetenschaps- en Technologiebeleid (AWT) adviseert regering en parlement over beleid voor wetenschap, technologie en innovatie De AWT adviseert gevraagd en ongevraagd.

Nadere informatie

Kennis en Innovatieagenda Creatieve Industrie 2016-2019

Kennis en Innovatieagenda Creatieve Industrie 2016-2019 Kennis en Innovatieagenda Creatieve Industrie 2016-2019 Tot stand gekomen in samenwerking met Ministeries van Economische Zaken en van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, NWO, TNO en vastgesteld door het

Nadere informatie

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur

Startbijeenkomst keten innovatieprogramma. Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Startbijeenkomst keten innovatieprogramma Kunststof & Rubber in de Ondergrondse Infrastructuur Utrecht, 21 oktober 2015 Inhoud Introductie 3 Zij waren er bij! 4 Circulaire economie 5 RACE programma 6 Sectoranalyse

Nadere informatie

HU GERICHT IN BEWEGING

HU GERICHT IN BEWEGING HU GERICHT IN BEWEGING Organisatieontwikkeling HU het verhaal - versie maart 2016 - Agenda Waar komen we vandaan? Waarom gaan we veranderen? Wie willen we zijn? Hoe gaan we dit bereiken? Wat verandert

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design

innovatiebevordering RIS3 MKB OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland overheden living labs koolstofarme economie cross-overs design OPZuid Europees Innovatieprogramma voor Zuid-Nederland BIObased logistiek maintenance hightech systems agrofood overheden RIS3 innovatiebevordering duurzaamheid schone energie welzijn samenwerking gezondheid

Nadere informatie

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013

Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT. RvT maart 2013 Uw business case voor energiebesparing TKI-ISPT RvT maart 2013 Het topsectorenbeleid Overheid, Rijksdient voor ondernemend Nederland Tenders voor Demo, pilot en Early adapter projecten Topcluster voor

Nadere informatie

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen

Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen The Next Step: Coalition of the Willing Krachten bundelen, kennis delen en allianties vormen Een regio om trots

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 34 000 XIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Economische Zaken (XIII) en de Diergezondheidsfonds (F) voor het jaar 2015

Nadere informatie

Roadmap Next Economy. Hans Beekman

Roadmap Next Economy. Hans Beekman Roadmap Next Economy Hans Beekman Aanleiding Roadmap Next Economy Economische potentie wordt onvoldoende benut Versterken regionale samenwerking noodzakelijk (OESO) Eenduidige toekomstbestendige economische

Nadere informatie

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland

Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland Samenvatting Operationeel Programma EFRO Noord-Nederland 2014-2020 Inzet op innovatie en een koolstofarme economie oktober 2014 In het Europa van 2020 wil Noord-Nederland zich ontwikkelen en profileren

Nadere informatie

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE

Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen BRAINPORT SMART VILLAGE Ruimte voor de maatschappij van morgen De maatschappij van morgen is fundamenteel anders dan die van gisteren. De wereld wordt kleiner door

Nadere informatie

Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt.

Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt. Vacatures Innovatief Ondernemen Innovatief Ondernemen is de handelsnaam waarmee MKB Steunpunt Energie en Chemie naar buiten treedt. Datum: 1 april 2015 Door: Chris Bruijnes, directeur bestuurder stichting

Nadere informatie

De derde industriële revolutie is de redding van de Nederlandse Economie

De derde industriële revolutie is de redding van de Nederlandse Economie is de redding van de Nederlandse Economie 3D printing als voorbeeld van een nieuw industrieel paradigma Managing Director Industrial Innovation 2 Hier de RTL video over 3D-printen invoegen 3 De vraag Een

Nadere informatie

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015

StadsDashboard. Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld. Merle Blok 12 mei 2015 StadsDashboard Staat van de Stad brengt slimme logistiek in beeld Merle Blok 12 mei 2015 Missie TNO verbindt mensen en kennis om innovaties te creëren die de concurrentiekracht van bedrijven en het welzijn

Nadere informatie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie

TNO-instrumentarium Creatieve Industrie TNO-instrumentarium Creatieve Industrie Instrumenten TNO voor Innovatie Vraagarticulatie Kennisoverdracht Kennisontwikkeling Technologisch consult in samenwerking met Syntens Branche Innovatie Agenda Challenge

Nadere informatie

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing

Onderzoeksopdracht Crossmedialab. Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Onderzoeksopdracht Crossmedialab Titel Mobile meets Social: de volgende stap voor mobile marketing Probleemomgeving De exponentiële opkomst van smart phones, met als (voorlopige) koploper de iphone van

Nadere informatie

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016

Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Toelichting criteria kleine projecten Brabant C versie 18-01-2016 Om in aanmerking te komen voor een subsidie tussen 25.000 en 65.000 euro moet een project aan de volgende criteria voldoen: 1. het project

Nadere informatie

Innovatie op wereldschaal begint in de regio

Innovatie op wereldschaal begint in de regio Innovatie op wereldschaal begint in de regio Gouda, 4 juni 2015 Erwin Riedstra, PNO Consultants Opbouw presentatie 1. Introductie 2. Regionale innovatie 4. Uw innovatiewensen? 3. EFRO Introductie Erwin

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Zicht op de toekomst. 22 september 2014

Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie. Zicht op de toekomst. 22 september 2014 Nederlandse Vereniging voor Manuele Therapie 22 september 2014 Inhoud 1. Inleiding en aanleiding 2. Strategische outline 3. De markt en de vereniging 4. Strategische domeinen 5. Beweging 1. Inleiding en

Nadere informatie

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5

Samenvatting. Balans van de topsectoren 2014 5 Samenvatting Aanleiding In 2010 kondigde het kabinet Rutte I de topsectorenaanpak aan. Inmiddels is de aanpak een aantal jaren in uitvoering en kan er worden geleerd van de ervaringen tot nu toe. Daarom

Nadere informatie

Bijlage 2. Human Capital Agenda s

Bijlage 2. Human Capital Agenda s Bijlage 2 Capital s De topsectoren gaan een human (onderwijs en scholing) voor de langere termijn opstellen en zullen onderwijsinstellingen hierbij betrekken. De s bevatten o.a. een analyse van de behoefte

Nadere informatie

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011

Valorisatie Technosprong. Paul Althuis, 10-10-2011 Valorisatie Technosprong Paul Althuis, 10-10-2011 Visie Op regionaal niveau heeft Technosprong over 2010-2016 bijgedragen aan de realisatie van een optimaal starterklimaat in een regio vol open innovatie

Nadere informatie

MEDIAPACT 2020 Hilversum, 26 juni 2014

MEDIAPACT 2020 Hilversum, 26 juni 2014 Hilversum, 26 juni 2014 Mediapact MEDIAPACT De Nederlandse mediasector heeft een naam hoog te houden. Niet voor niets is Media & ICT een apart netwerk binnen de Nederlandse topsector creatieve industrie.

Nadere informatie

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen

We zien een datagedreven wereld vol kansen. Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien een datagedreven wereld vol kansen Toepassingscentrum voor big data oplossingen We zien succesvolle organisaties groeien door big data 50% van de meest succesvolle organisaties Volg ons op twitter:

Nadere informatie

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Industrie in Vlaanderen blijft belangrijk 40 % Vlaamse toegevoegde waarde (15% BBP) 70 % O&O uitgaven 80 % Vlaamse export

Nadere informatie

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant

Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering. Berry Roelofs Principal Consultant Naar meer scherpte in de Rijk-Regio agenda voor innovatiestimulering Berry Roelofs Principal Consultant Utrecht, 17 december 2015 Goede uitgangssituatie, maar Nederland doet het goed 16 e economie van

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

Nextport International community Zwolle Region

Nextport International community Zwolle Region Nextport International community Zwolle Region December 2014 1 Ideaalbeeld Zwolle 2020 Wat hebben we bereikt? We schrijven 2020. Regio Zwolle heeft een transitie doorgemaakt en wordt internationaal gezien

Nadere informatie

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015

Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 Circulaire gebiedsontwikkeling Jeanet van Antwerpen, directeur SADC Ontbijtsessie Dutch Green Building Week 22 september 2015 SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 titel SADC 9/23/2015 Circulaire werkmilieus

Nadere informatie

Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Agro&Food

Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Agro&Food Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Agro&Food Inleiding: De Topsector Agro&Food is de stabiele motor van de Nederlandse Economie, in totaal genereert de sector 48 miljard aan toegevoegde

Nadere informatie

AMBITIES HOLLAND FINTECH

AMBITIES HOLLAND FINTECH AMBITIES HOLLAND FINTECH 1 infrastructuur Holland FinTech streeft naar het creëren van transparantere, toegankelijke (digitale) financiële diensten en financiële van het allerbeste niveau door middel van

Nadere informatie

Kansen voor topsector HTSM:

Kansen voor topsector HTSM: Kansen voor topsector HTSM: Nederlands-Aziatische samenwerking in high-tech clusters Sound analysis, inspiring ideas Nederlands-Aziatische samenwerking biedt kansen voor topsector HTSM Het Nederlandse

Nadere informatie

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013

Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Verslag VNCI stakeholderdialoog 2013 Stakeholderdialoog VNCI Pieterstraat 11 3512 JT Utrecht T +31 (0) 30 234 00 31 info@vbdo.nl www.vbdo.nl Samenvatting Op 14 oktober 2013 heeft de Vereniging van de Nederlandse

Nadere informatie

new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus

new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus new world CAMPUS Op de grens van organisaties begint de New World Campus New World Water & Sanitatie Campus Agri & Food De New World Campus is dé plek waar oplossingen worden gevonden voor mondiale vraagstukken

Nadere informatie

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort

GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI 2015 & de werkgemeenschappen in het kort GLOEI = sociale duurzaamheid, van A naar anders. Anders denken, nieuwe wegen bewandelen en nieuwe, niet voor de hand liggende samenwerking tot stand brengen

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk

Hart voor je patiënt, goed in je vak, trots op je werk Visie Verpleging & Verzorging VUmc 2015 Preventie Zorg plannen Pro-actief State-of-the-art zorg Samen Zorg uitvoeren Gezamenlijk verant wo or de lijk Screening & diagnostiek Efficiënt Zinvolle ontmoeting

Nadere informatie

Roadmaps Innovatieagenda 2016 2019

Roadmaps Innovatieagenda 2016 2019 Roadmaps Innovatieagenda 2016 2019 Koepel PPS/(sub)thema: New business met groene & hoogwaardige uit de tuinbouw Trekkers: Eric Poot en Jan Smits 1. Visie en ambitie: Beschrijf het thema en beschrijf de

Nadere informatie

Metaal- en foodindustrie naar 2020

Metaal- en foodindustrie naar 2020 Metaal- en foodindustrie naar 2020 Lunch & learn, 24 september 2014 Rabobank LVC en Maasduinen Henri Cocu, Sectormanager Industrie Hans van Haaren Sectormanager Food Sectormanagement als inspiratie Hans

Nadere informatie

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers

ATLANTIS GAMES BV. Frank Zijlmans, Managing Director. Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Frank Zijlmans, Managing Director Innovatie en cross sectorale samenwerking door City of Imagineers ATLANTIS GAMES BV Spin off van de NHTV op het gebied van game development, onderdeel

Nadere informatie

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT

5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT 5 CRUCIALE COMPETENTIES VOOR EEN DUURZAAM HRM/L&D DIMITRI MAENHOUDT WAT BETEKENT DUURZAAM? Duurzaam betekent aansluiten op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties om in

Nadere informatie

Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies

Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies Europa 2014-2020 voor gemeenten en provincies Vincent Ketelaars ERAC B.V. Binnenlands Bestuur Europa-debat Houten, 21 november 2013 Inhoud van presentatie Indeling 1 Uw ervaringen in eerdere projecten?

Nadere informatie

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI

14/09/2012 WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD. Elie Ratinckx VRWI WETENSCHAP, TECHNOLOGIE, INNOVATIE EN DE MAATSCHAPPIJ: EEN PRAKTIJKVOORBEELD Elie Ratinckx VRWI Studiedag Toekomstverkenningen 21 september 2012 HISTORIEK VRWI TOEKOMSTVERKENNINGEN Ontwikkeling Methodologie

Nadere informatie

Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Agro&Food

Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Agro&Food Samenvatting/ Management Summary Innovatiecontract Topsector Agro&Food Inleiding: De Topsector Agro&Food is de stabiele motor van de Nederlandse Economie, in totaal genereert de sector 48 miljard aan toegevoegde

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010

Nieuwe verbindingen. Inspiratie voor innovatie. Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie. Peter Koudstaal 3 juni 2010 Nieuwe verbindingen Inspiratie voor innovatie Van Kenniscreatie naar Kenniscirculatie Peter Koudstaal 3 juni 2010 2 Inhoud 1. Hoe behoeften leiden tot nieuwe verbindingen 2. Aan de slag met nieuwe verbindingen

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

Interregionale Cooperatie. Intraregionale. Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013

Interregionale Cooperatie. Intraregionale. Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013 Research and Innovation Strategy Noord Nederland, Europa 2 december 2013 Intraregionale Interregionale Cooperatie RIS3 Willem Reek Om met de deur in huis te vallen: Wat hebben we zoal aan Europese cooperatie?

Nadere informatie

Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal

Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal Door Tony van der Meer Jos Kleiboer Directeur Beleid Koninklijke Metaalunie Industriebeleid vertalen naar MKB-metaal STAAL IN BEELD MAART 2015 10 De industrie wordt steeds meer gezien, wordt steeds belangrijker

Nadere informatie

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek.

Kenmerkend voor ruimtevaart is de succesvolle samenwerking van bedrijfsleven, universiteiten & kennisinstituten en overheid: de gouden driehoek. 00 Ruimtevaart in Nederland en in Europa - Kort resume van de Nederlandse positie. Aandacht voor de komende Ministersconferentie van de European Space Agency (ESA) In december 2014 vindt de ESA Ministersconferentie

Nadere informatie

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA

1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA BEOORDELINGSKADER REGIONALE EN INNOVATIEVE PROJECTEN 1. Aanpak beoordeling Regionale en Innovatieve Projecten door RGA De regionale samenwerking Groningen-Assen is ontstaan om economische kansen te benutten

Nadere informatie

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015

NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 NOTITIE DE BRAINPORT SCHOOL PER 1 JANUARI 2015 - 2 - INLEIDING Twee jaar geleden kwamen de directeuren van het Jan van Brabant College in Helmond, het Strabrecht College in Geldrop en het Heerbeeck College

Nadere informatie

Samen op weg naar een Smart City

Samen op weg naar een Smart City Samen op weg naar een Smart City Amsterdam Smart City (ASC) is een uniek samenwerkingsverband tussen bedrijven, overheden, kennisinstellingen én de Amsterdammer. ASC loopt voorop in de ontwikkeling van

Nadere informatie

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl

The Netherlands of 2040. www.nl2040.nl The Netherlands of 2040 www.nl2040.nl 1 Tijden veranderen 2 Tijden veranderen 3 Nieuwe CPB scenario studie Vraag Waarmee verdienen we ons brood in 2040? Aanpak Scenario s, geven inzicht in onzekerheid

Nadere informatie

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK

DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK DE BOUWCAMPUS GIDS VAN EEN MERK VERSIE JUNI 2014 INLEIDING De Bouwcampus staat in de steigers: hier pakken we de uitdagingen binnen de bouw gezamenlijk op. In vraagstukken die zowel private als publieke

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie

Groene Energie van buiten = Inspiratie voor Binnen Maarten van Woerden Jan Krol Wim Cnossen

Groene Energie van buiten = Inspiratie voor Binnen Maarten van Woerden Jan Krol Wim Cnossen 9 april 2014 Groene Energie van buiten = Inspiratie voor Binnen Maarten van Woerden Jan Krol Wim Cnossen 1 Aanleiding (1) Deelnemersaantallen staan onder druk Leven lang leren leidt onder economisch crisis

Nadere informatie

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020.

Horizon 2020. MKB instrument & Fast track to Innovation. Martijn Lammers. Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020. Horizon 2020 MKB instrument & Fast track to Innovation 10 juni 2015 Martijn Lammers Nationaal Contactpunt voor het MKB in Horizon 2020 2 1 Boodschap 3 MKB instrument: wat is het? Financiering voor High

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid

Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid Het TKI SOLAR ENERGY in het Nederlandse Energie- / Topsectorenbeleid SundayNL 2014-19 november 2014 - Arnhem Wijnand van Hooff Programmadirecteur TKI Solar Energy Inhoud Het Nederlandse Energiebeleid en

Nadere informatie

Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel

Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel Matchmaking Event Cyber Security Research 22 May 2012 Jan Piet Barthel Uitvoering lange termijn onderzoek call for proposals cyber security research NWO 2012 Jan Piet Barthel (NWO) Programma coördinator

Nadere informatie

Een beter imago begint bij jezelf

Een beter imago begint bij jezelf Een beter imago begint bij jezelf David Kok in gesprek met Thomas Marzano Gemeenten, ambtenaren, de politiek, de overheid als geheel: we kampen met een imagoprobleem. We doen ons werk (vaak) niet goed,

Nadere informatie

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space

Topsector HTSM. Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Topsector HTSM Innovatie Contract LRN Subthema (Aero)space Netwerkmeeting NSO 28-10-2011 1 Inhoud HTSM en LRN Wat is een innovatiecontract? Hoe ziet de organisatie eruit? Hoe gaat de werking in de Gouden

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie