OVAM.link. Inhoud. Goede vaart. afval-, bodem- en duurzaam materialenbeleid voor de professional. 4 Een draaischijf voor

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OVAM.link. Inhoud. Goede vaart. afval-, bodem- en duurzaam materialenbeleid voor de professional. 4 Een draaischijf voor"

Transcriptie

1 OVAM.link Editie 11 maart 2013 afval-, bodem- en duurzaam materialenbeleid voor de professional De OVAM werkt samen met de havens van Antwerpen, Gent en Zeebrugge. Lees er alles over op pagina 2 en 3. Inhoud Pagina 2 Vlaamse havens krijgen goed rapport voor inzameling scheepsafval 4 Een draaischijf voor reststromen 5 Nieuwe materialenmethodiek voor gebouwen 6 Versnelde overdracht 7 3D-printing: transitie naar lokale productie op maat Goede vaart We noemen onze aarde niet zomaar de blauwe planeet : maar liefst 71 procent van het aardoppervlak is bedekt met water. Vlaanderen mag dan al een kleine regio zijn; in een geglobaliseerde economie bevaren de schepen die onze zeehavens aanlopen de hele blauwe planeet. Het afval van al die schepen wordt nog vaak gezien als een probleem. Iedereen kent de getuigenissen over de plastic soep in de Stille Oceaan, of de horrorverhalen over het slopen van afgedankte schepen in mensonterende en milieugevaarlijke omstandigheden in derdewereldlanden. Toch hoeft het zo niet te zijn. De Vlaamse havens en de OVAM tonen dat het ook anders en duurzamer kan, zoals uit deze editie van OVAM.link blijkt. De Vlaamse werkwijze met havenontvangstinstallaties voor afval werkt! Vandaag zamelen we drie keer meer scheepsafval in dan in De International Maritime Organization (IMO) organiseerde eind vorig jaar een workshop in de haven van Antwerpen. Daarbij werd de Vlaamse aanpak voorgesteld als beste praktijkvoorbeeld op wereldschaal (p. 2). die ingenomen wordt door havenbedrijven en -faciliteiten om containers, goederen en producten aan land te brengen en verder te distribueren naar het hinterland, zijn enorm waardevol. Duurzaam bodem- en ruimtebeheer is dan ook van groot belang. Dat is precies de reden waarom Port of Zeebrugge en de OVAM in februari van dit jaar een specifieke overeenkomst afsloten om duurzaam bodembeheer in de Zeebrugse haven te garanderen (p. 3). In deze editie van OVAM.link gaan we ook scheep met enkele innovatieve projecten en realisaties uit het Vlaamse materialenbeleid. Met de nieuwe materialenmethodiek voor gebouwen berekenen we weldra het materialenpeil van een gebouw, net zoals we dat vandaag al doen met het energiepeil voor energieverbruik (p. 5). Het verhaal over imade toont dan weer hoe we binnenkort de transitie kunnen maken naar lokale productie op maat door de techniek van 3D-printing (p. 7). Om af te sluiten nog een uitstapje naar een andere haven. Samen met Fost Plus en Brussels Airport start de OVAM dit voorjaar een unieke campagne om selectieve inzameling op de luchthaven van Zaventem te stimuleren (p. 8). Even belangrijk voor een haven als zee en water is land en bodem. De kade waar schepen aanmeren en de ruimte Jan Verheyen, woordvoerder Ecodesign op school Brussels Airport verbetert afvalinzameling.1

2 Vlaamse havens krijgen goed rapport Wereldwijd worden elke dag vijf miljoen stuks afval overboord gegooid. Scheepsafval is een probleem dat hoe dan ook internationaal bestreden moet worden. De Vlaamse werkwijze met ontvangstinstallaties snijdt alvast hout: onze havens zamelen vandaag drie keer zoveel scheepsafval in als in De International Maritime Organization (IMO) ziet die aanpak wel zitten. Midden op zee afval overboord kieperen: niemand die het ziet. Het gebeurt dan ook massaal. Volgens cijfers van het United Nations Environment Programme (UNEP) worden wereldwijd elke dag vijf miljoen afvalstukken overboord gegooid. In elke vierkante kilometer oceaan drijven naar schatting stukken plastic. Die lozingen zijn nefast voor het mariene ecosysteem. In zee geloosde olie of overboord gegooid afval heeft een grote impact op vogels, vissen en andere zeedieren, en indirect ook op mensen. Plastic soep In het noorden van de Stille Oceaan drijft zoveel afval en plastic, dat het gebied de naam kunststofarchipel of plastic soep kreeg. Het afval verzamelt zich hier omdat de grote ringvormige zeestroom van de Stille Oceaan, de Noord-Pacifische Gyre, het afval naar zich toe trekt. De grootte van die kunststofarchipel is onbekend, maar wordt geschat tussen km 2 en meer dan 15 miljoen km 2. Het probleem is dat plastic niet snel afbreekt. Het valt uit elkaar in steeds kleinere stukjes, die heel lang in het milieu blijven. Vissen en kwallen houden de drijvende plasticdeeltjes verkeerdelijk voor zoöplankton en eten ze op. Zo komen de schadelijke stoffen in de voedselketen terecht. Dat verstoort de hormoonhuishouding van vissen en kan op termijn tot vergiftiging leiden. Als we vis of zeevruchten eten, komen de vervuilende stoffen bovendien in ons lichaam terecht. Zwerfvuil De vervuiling op zee is afkomstig van schepen, visserij, offshore-industrie, maar ook van zwerfvuil op het vasteland dat via rivieren, kanalen en riolen in de zee terechtkomt. De internationale gemeenschap maakt werk van het scheepsafvalprobleem. Al in 1973 werd een internationaal verdrag afgesloten dat verontreiniging door schepen moest voorkomen. Het Marine Polution- of MARPOL-verdrag regelt de lozing van olie en huishoudelijk afval door schepen. MARPOL verplichtte de lidstaten bij het verdrag om de nodige infrastructuur uit te bouwen voor de inzameling van scheepsafval. Op 1 januari 2013 werden die internationale MARPOLregels verder aangescherpt. Waar men vroeger nog een groot deel van het scheepsvuilnis overboord mocht gooien, geldt vandaag een algemeen lozingsverbod op zee. Drie keer meer scheepsafval De OVAM pakt het probleem op meerdere fronten aan. De bestrijding van zwerfvuil is in Vlaanderen al jaren een prioriteit. Ook de inzameling van scheepsafval krijgt heel wat aandacht. De OVAM goot het internationale MARPOL-verdrag al eerder in de Vlaamse afvalwetgeving. In 2003 deed ze dat ook met de EU-richtlijn voor havenontvangstinstallaties, ditmaal in nauw overleg met de havens en de dienst Scheepvaartcontrole van de federale overheid. Gudrun Janssens van de OVAM: Elke haven moet een afvalbeheerplan opmaken, dat de inzameling en verwerking van het scheepsafval regelt. Sinds begin dit jaar zijn de nieuwe afvalbeheerplannen voor de havens van Antwerpen, Gent en Zeebrugge van kracht. Daarin beschrijven de havenbedrijven hoe ze omgaan met scheepsafval en hoe ze de Europese én de nieuwe MARPOL-regels integreren. Elk schip dat in een Vlaamse haven aanmeert, moet een afvalbijdrage betalen aan het havenbedrijf. Levert het schip zijn afval af aan een zogenaamde havenontvangstinstallatie, dan geeft het havenbedrijf in ruil daarvoor een tegemoetkoming. Dankzij die incentive valt de afvalfactuur van het schip lager uit. Zo worden schepen aangemoedigd om hun scheepsafval aan wal achter te laten, in plaats van het in zee te lozen. En dat werkt: sinds de regeling in 2004 van kracht ging, verdrievoudigde de hoeveelheid ingezameld scheepsafval. De efficiëntie van de Vlaamse regelgeving is ook de International Maritime Organization (IMO) niet ontgaan. In november vorig jaar organiseerde de IMO een internationale workshop over havenontvangstinstallaties voor scheepsafval en ladingresten in de haven van Antwerpen. De OVAM lichtte de Vlaamse aanpak toe aan vijftig internationale experts uit een twintigtal landen. Gudrun Janssens: Onze aanpak werd door de IMO voorgesteld als beste praktijkvoorbeeld op wereldschaal. Chemische ramp Dat schepen hun afval steeds meer in Vlaamse havens afgeven, is niet alleen een opsteker voor het leven in de oceanen. Ook de derdewereldlanden hebben er baat bij. Met het afval dat schepen in hun havens droppen, weten zij doorgaans geen blijf. Toch is er nog werk aan de winkel. In 2010 leverde slechts 43 procent van de schepen die naar havens buiten de Europese Unie vertrokken vanuit Vlaamse havens, zijn afval af aan de havenontvangstinstallaties. In 2006 veroorzaakte het schip Probo Koala nog een chemische ramp na lozing van vierhonderd ton zwaar vervuilde afvalstoffen voor Ivoorkust. Gudrun Janssens: Met de strengere regelgeving rond scheepsafval behoren zulke praktijken hopelijk voorgoed tot het verleden..2

3 voor inzameling scheepsafval OVAM drijft samenwerking met Vlaamse havens op Begin dit jaar kwamen de OVAM en Port of Zeebrugge overeen om voortaan nauwer samen te werken rond bodembeheer en gegevensuitwisseling. Ook met de havens van Antwerpen en Gent werkt de OVAM al > meerdere jaren samen rond uiteenlopende dossiers. Slopen van schepen moet milieuvriendelijker Het slopen van schepen gebeurt vandaag vooral in derdewereldlanden, vaak in mensonterende en milieubelastende omstandigheden. Om die praktijken aan banden te leggen werkt de OVAM mee aan een Europese verordening rond scheepsrecyclage. Die wordt momenteel besproken door het Europees Parlement en in de Europese Raad. Verwacht wordt dat de verordening in 2015 in werking treedt. Op de meeste gronden in de haven van Brugge-Zeebrugge zijn private bedrijven actief. Ze mogen de terreinen gebruiken via een concessie van het havenbedrijf, Port of Zeebrugge. De haven van Zeebrugge beheert honderden gronden en wil een beter zicht krijgen op de toestand ervan. Clean port Havenvoorzitter Joachim Coens: De bodem en de gronden in het havengebied zijn voor ons als havenbestuur uiterst belangrijk. We willen ervoor zorgen dat men er nu en in de toekomst zorgzaam mee omspringt. De haven van Zeebrugge is een clean port. Wij verkiezen duurzame oplossingen en dus is duurzaam bodembeheer ook iets waar wij als clean port veel belang aan hechten. De samenwerking met de OVAM houdt praktisch in dat wij een inventaris van de havengronden opmaken en bijhouden. Alle mogelijke informatie, zelfs die van een ver verleden, zal gestructureerd in kaart worden gebracht. Zo kunnen we het hele havengebied in zijn totaliteit inventariseren. Sensibiliseren Maar de samenwerking gaat verder dan louter gegevensuitwisseling. Henny De Baets: De overeenkomst opent ook de deur om de havengebruikers te sensibiliseren rond de afval- en bodemproblematiek. De samenwerking past bovendien in de gebiedsgerichte aanpak die de OVAM hanteert. Ann Cuyckens van de OVAM: Bij de sanering van vervuilde terreinen in het havengebied overleggen we zo goed mogelijk met het havenbedrijf. Door vooraf duidelijke afspraken te maken kunnen we de sanering optimaal afstemmen op de herontwikkeling van de site. Meer nog: door slim te saneren kunnen we de herbestemming van het terrein vaak versnellen. Herontwikkeling Carcoke-site > Het terrein van Carcoke in Zeebrugge toont de gebiedsgerichte aanpak van de OVAM. Een kleine eeuw lang was daar een cokes- en gasfabriek gevestigd. In 1996 moest die de boeken sluiten. De OVAM nam het terrein over. Eerst werd breed overlegd met het havenbedrijf, de aannemers, lokale besturen en bedrijven om de sanering zoveel mogelijk af te stemmen op de herontwikkeling van het terrein. Pas dan startte de OVAM de eigenlijke sanering op; die fungeerde als hefboom voor de herontwikkeling van de site. Ook voor de OVAM is het van belang om een goed overzicht te hebben. Henny De Baets van de OVAM: Dankzij die samenwerking krijgen we zicht op de bestaande infrastructuur, lopende concessies en milieuvergunningen. Zo kunnen we de naleving van de bodemwetgeving veel beter opvolgen. Een eerste stap is het uitwisselen van GIS-datalagen. Nulonderzoeken Vooruitstrevend is dat de haven van Zeebrugge zich met die overeenkomst engageert om de bodemkwaliteit in kaart te brengen vóór een terrein aan een nieuwe klant in concessie gegeven wordt. Hiermee loopt de haven van Zeebrugge vooruit op de omzetting van de Europese Richtlijn Industriële Emissies. Die bepaalt dat bedrijven eerst de nultoestand van de bodem in een situatierapport in kaart moeten brengen, voordat ze een milieuvergunningsaanvraag indienen voor bepaalde risicoinrichtingen. Henny De Baets (OVAM) en Joachim Coens (Port of Zeebrugge) ondertekenen een overeenkomst voor een duurzaam bodembeheer in de haven van Zeebrugge..3

4 Een draaischijf voor reststromen Gegeven: resten van kunststofschuim uit de auto-industrie. Gevraagd: een bouwbedrijf dat die reststroom omvormt tot hoogwaardige panelen voor de woningbouw. In de nabije toekomst leidt die zoektocht beslist tot een match, want overheid en industrie werken samen aan een Vlaams SYMBIOSE-platform. Een draaischijf voor materialen die zal instaan voor een hoogwaardige en efficiënte uitwisseling van reststromen tussen industriële sectoren. Dat grondstoffen schaarser en duurder worden, is steeds meer een economische realiteit. Bedrijven zijn dan ook genoodzaakt om weloverwogen met materialen om te gaan. Wat voor het ene bedrijf een afvalstroom is, kan een grondstof of energiebron zijn voor het andere. Zo kan van aardappelresten polyethyleen gemaakt worden, dat men als grondstof kan inzetten in diverse processen. Nog een voorbeeld: in het CORE-businessproject, in het kader van de oproep Nieuw Industrieel Beleid - Fabriek van de Toekomst van het Agentschap Ondernemen, onderzoeken Centexbel, Flanders Plastic Vision, Febem en Federplast de hoogwaardige inzet van kunststofrecyclaten. Bij dat proces zijn de chemie- en textielsector, kunststofverwerkers en recyclagebedrijven betrokken. Het is duidelijk: de vroegere afvalstoffen zijn vandaag waardevolle grondstoffen geworden voor de industrie. Maar waar zijn die interessante afval- en grondstoffen te vinden? En hoe kunnen we ze efficiënt uitwisselen? Er is een platform in de maak dat antwoord geeft op die vragen: SYMBIOSE. Businessopportuniteiten Projectleider Carl Van der Auwera van essenscia: De komende twee jaar werken we samen aan een platform dat synergieën detecteert om industriële reststromen efficiënter uit te wisselen, over de sectoren heen. In een later stadium moet het platform ook alle Carl Van der Auwera andere hulpbronnen uitwisselen: restwarmte, (innovatie-)infrastructuur, logistiek, reservematerialen, personeel. Tijdens workshops en bedrijfsbezoeken bij bedrijven uit alle sectoren gaan we actief op zoek naar hoe we vraag en aanbod van grondstoffen op elkaar kunnen afstemmen. We willen bedrijven prikkelen om matches te exploreren en zo nieuwe businessopportuniteiten te creëren. We willen een groot en door alle stakeholders gedragen netwerk voor de uitwisseling van reststromen doen ontstaan. Hoe meer organisaties zich achter SYMBIOSE scharen, hoe groter de reikwijdte van het platform zal zijn. SYMBIOSE brengt alle nodige expertise samen: industriële knowhow, maar ook beleidskennis. Meg Scheppers van de OVAM: De OVAM volgt het project actief mee op in de stuurgroep. We zullen bekijken hoe de nieuwe businessopportuniteiten meegenomen kunnen worden in het beleid van de OVAM en hoe mogelijke juridische belemmeringen weggewerkt kunnen worden. Daarnaast kunnen we via de materialenscan symbioses tussen bedrijven detecteren. Materialenscan Hoe spoor je waardevolle reststromen efficiënt op? Daar kan de materialenscan bij helpen. Dat nieuwe instrument screent bedrijven op in- en uitgaande stromen en toont hen hoe ze kosten kunnen besparen door duurzaam met materialen om te gaan. De tool is een eerste concrete actie van het Vlaams Materialenprogramma. Dat recente actieplan bundelt concrete afspraken tussen partners uit alle geledingen van de maatschappij. Het doel: tegen 2020 een nieuw soort economie lanceren, waarin slim gesloten materialenkringlopen centraal staan. De materialenscan zal de volgende twee jaar een tweehonderdtal kmo s doorlichten. Jeroen Persyn van de OVAM: Uit studies blijkt dat 40 procent van de kosten van kmo s opgaat aan materialen. Met de materialenscan willen we bedrijven wijzen op de winsten die ze kunnen boeken door hun afvalstromen efficiënter te beheren. Dat doen we zowel bij individuele bedrijven als collectief op bedrijventerreinen. De ontwikkeling en uitvoering van de materialenscan is een gezamenlijk programma van de OVAM en het Agentschap Ondernemen. Concreet zullen bedrijven bij geselecteerde adviseurs met materiaalexpertise terechtkunnen voor een gratis analyse van de grondstoffen die het bedrijf gebruikt en van de afvalstromen die na productie overblijven. Na die doorlichting kan de kmo instappen in een opvolgingstraject op maat. Jeroen Persyn: Stel dat de materialenscan aantoont dat de kosten voor de grondstoffen torenhoog oplopen, dan bekijken we welke alternatieve materialen mogelijk zijn. Of nog: heeft een kmo veel reststromen na productie, dan gaan we na of dat materiaal niet elders nuttig kan worden ingezet of doorverkocht aan een ander bedrijf. Fabriek van de Toekomst Het SYMBIOSE-project past in de visie Nieuw Industrieel Beleid - Fabriek van de Toekomst van de Vlaamse Regering. Het maakt deel uit van een portfolio van 51 projecten die na de projectoproepen Fabriek van de Toekomst van het Agentschap Ondernemen zijn geselecteerd voor Vlaamse steun. Als we de toekomst van onze industrie willen verzekeren, moeten we daar samen aan werken en evolueren naar een meer groene, sociale, creatieve en innovatieve industrie. Kortom: de Fabriek van de Toekomst. SYMBIOSE is een van de belangrijke projecten die de transitie van de industrie mogelijk moeten maken. Na afloop van het pilootproject zal Vlaanderen beschikken over een permanent platform dat met zo weinig mogelijk overheidsfinanciering opereert. Daarvoor werken de projectpartners de komende twee jaar het businessmodel uit dat het platform zo onafhankelijk mogelijk moet laten werken. Deze partners werken de volgende twee jaar aan het SYMBIOSE-project: essenscia (federatie van de chemische industrie en life sciences), FEBEM (federatie van bedrijven voor milieubeheer), de OVAM, Plan C, International Synergies (VK), Tessenderlo Chemie en Van Gansewinkel. Meer info op of via

5 Nieuwe bouwmaterialenmethodiek voor gebouwen Hoe duurzaam bouwt u? In onze huizen moeten we minder energie verbruiken, meer isoleren, spaarzaam zijn met water en milieuvriendelijke materialen gebruiken. Duurzamer bouwen en wonen heet dat. Maar welke bouwmaterialen zijn echt duurzaam? En hoe vergelijk je verschillende materiaalsoorten voor een bepaalde toepassing, zoals thermische isolatie van een buitenwand? Met de nieuwe bouwmaterialenmethodiek kunnen we straks de milieu-impact van meer dan honderd gebouwelementen meten, en met meer inzicht materialen kiezen. Of we het nu leuk vinden of niet, onze huizen hebben een impact op het milieu. Dat gaat niet alleen over energieverbruik; ook de materialen waaruit een huis is opgetrokken, zijn duurzaam of minder duurzaam. Ramen uit hout of pvc? Parket of laminaatvloerafwerking? Bakstenen of betonnen draagmuren? Wat is de meest milieuvriendelijke keuze? Bouwmaterialen bepalen makkelijk 10 tot 30 procent van de milieukosten van een woning. En die impact zal nog groter worden, omdat nieuwe en gerenoveerde gebouwen steeds minder energie verbruiken door de strengere energierichtlijnen. Nu al neemt het aantal lage-energie-, passief- en nulenergiewoningen in Vlaanderen toe, met een toenemend gebruik van isolatiematerialen tot gevolg. De keuze van materialen wordt dus meer en meer bepalend voor de totale milieu-impact van onze woning. Verstandig bouwen en wonen begint in de ontwerpfase. Bouwproducenten en architecten moeten de milieu-impact van bouwmaterialen in hun ontwerpen beperken. Maar daarvoor moeten zij de totale impact van materialen in een specifieke bouwtoepassing met elkaar kunnen vergelijken. Hoog tijd dus voor een goed meetinstrument, een materialenpeiler. De OVAM gaf daarom aan de Vlaamse Instelling voor Technologisch Onderzoek (VITO), de KU Leuven en het Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf (WTCB) de opdracht om een bouwmaterialenmethodiek en rekentool te ontwikkelen. Daarmee kan de milieu-impact van enkele elementvarianten, zoals verschillende wand-, dak- en vloerconstructies, vergeleken worden. Het onderzoek gebeurt via een gekwantificeerde methode op basis van een levenscyclusanalyse (LCA). Meer Vlaams, meer Belgisch Roos Servaes van de OVAM: De bouwsector wil meer inzicht in de milieu-impact van materialen. Momenteel gebruikt de sector buitenlandse evaluatiemethodieken (NIBE, Green Guide to Specification), maar die zijn niet toereikend voor de Vlaamse of Belgische bouwscenario s. Transportafstanden, productiemethoden, de energiemix en grondstoffenvoorraden zijn vaak heel verschillend in het buitenland. Om een materialenmethodiek voor onze context te ontwikkelen, is een bepalingsmethode nodig waarmee we de milieu-impact op het niveau van gebruiksklare bouwelementen kunnen berekenen. We zijn met de Vlaamse en federale beleidsmakers en alle stakeholders aan tafel gaan zitten om dat uit te klaren. Samen hebben we de krijtlijnen bepaald van hoe we de milieuimpact kunnen berekenen en vergelijken vanaf de ontginning en productie tot aan het onderhoud, maar ook de afbraak van gebouwelementen. Gezondheid, ecosystemen en grondstoffen onder één noemer De milieu-impact van een gebouw laat zich voelen op vele fronten: de klimaatverandering, verzuring van de bodem, waterverontreiniging, ozonaantasting, uitputting van de natuurlijke grondstoffen, fotochemische oxidantvorming, vermesting, smogvorming, toxiciteit, fijnstofvorming, landgebruik, waterschaarste Al die milieu-impactcategorieën werden in de methodiek opgenomen. Wim Debacker van VITO: We hebben bewust voor al die impactcategorieën gekozen. Ze zijn compatibel met de laatste wijziging van de Europese norm voor duurzaamheidsevaluaties van bouwproducenten. Het is natuurlijk geen sinecure om die precieze impact voor alle vermelde categorieën te bepalen en een methode te vinden om die met elkaar te vergelijken. Om die verschillende soorten impact te kunnen optellen, zodat een architect of bouwheer met één totaalscore voor een bouwelement rekening kan houden, hebben we alle milieu-impact vertaald in euro s. Voor die monetarisatieoefening konden we gelukkig grotendeels een beroep doen op een bestaande leidraad van de Europese Commissie. De milieudata voor de diverse materialen haalden we uit een Zwitserse databank, die we afstemden op de Belgische situatie. Gebruiksvriendelijke tool voor architecten Zodra de milieu-impact op gebruiksklare bouwmaterialen berekend was, maakte VITO verdere berekeningen tot op het niveau van het gebouwelement. Het resultaat is een databank met milieuprofielen van 115 vaak voorkomende gebouwelementen: verschillende varianten van buiten- en binnenmuren, platte en hellende daken, vloeren, ramen en binnenschrijnwerk. Philippe Van de Velde van de OVAM: De bouwmaterialenmethodiek genereert heel wat inzichten voor de bouwsector en is op maat van de Belgische situatie. We zijn nu druk bezig aan de ontwikkeling van een gebruiksvriendelijke tool, zodat architecten aan de slag kunnen voor hun eigen ontwerp. De belangrijkste verdienste van dit onderzoek is ongetwijfeld dat de methodiek in nauwe samenwerking met de bouwsector tot stand is gekomen. Doordat alle stakeholders mee aan tafel zaten, staat zowat iedereen erachter. Dit onderzoek is niets minder dan een mijlpaal. Om al die verschillende soorten milieu-impact te kunnen optellen hebben we die vertaald naar euro s. Wim Debacker Meer info:

6 Versnelde overdracht Overdracht van gronden kan ook sneller In de regel mag een risicogrond pas overgedragen worden als de OVAM het bodemsaneringsproject heeft goedgekeurd. Maar soms kan de aankoop van gronden sneller gebeuren. Intercommunale Leiedal maakte dankbaar gebruik van die versnelde overdracht. Projectverantwoordelijke Stijn Vannieuwenborg getuigt. Leiedal is het intergemeentelijke samenwerkingsverband van dertien gemeenten en steden in de regio Kortrijk. Wij werken aan de ontwikkeling van de streek, zodat het er goed is om te wonen, te werken en te leven. Een van onze taken is de uitbouw van bedrijventerreinen. Vroeger werd daarbij vaak open ruimte aangesneden, maar vandaag nemen we vooral bestaande industriële sites onder handen. Leiedal koopt de site op, leidt de herinrichting in goede banen en brengt het nieuwe bedrijventerrein opnieuw op de markt. Kloppend hart van Lendelede Eind 2011 kocht Leiedal de site Nelca in Lendelede aan. Het terrein van tien hectare was eigendom van de textielgroep Dejaeghere, die in 2007 failliet ging. Sindsdien lag die uitgestrekte site vlak bij het centrum er verlaten en verwaarloosd bij, tot grote ergernis van de omwonenden. Samen met de gemeente Lendelede wilden we het tij doen keren en de Nelca-site omvormen tot het nieuwe kloppende hart van het dorp, waar het aangenaam wonen en werken is. In een masterplan legden we vast hoe de site er in de toekomst moet uitzien: er komt ruimte voor lokale bedrijven, in combinatie met flexibele wooneenheden en openbare voorzieningen. Maar eerst moet de site gesaneerd worden. Bodemonderzoek had aangetoond dat de bodem zwaar verontreinigd was. Bodemsaneringsproject De procedure bepaalt dat men een risicogrond pas kan aankopen nadat de OVAM het bodemsaneringsproject heeft goedgekeurd. Maar volgens onze plannen zou de site een nieuwe bestemming krijgen: naast industriezone wordt er ruimte gemaakt voor wonen. Aangezien een bodemsaneringsproject het best wordt afgestemd op die bestemming, had het weinig zin om dat nu al op te maken. Dat zou het volledige project immers vertraagd hebben. De OVAM stelde daarom voor om de procedure versnelde overdracht te gebruiken. Die regeling bepaalt dat een risicogrond overgedragen mag worden nadat de OVAM het beschrijvende bodemonderzoek heeft goedgekeurd. We moesten voldoen aan een aantal voorwaarden: zo moesten we de OVAM schriftelijk verzekeren dat de bodem in een later stadium volgens de regels van de kunst zou worden gesaneerd. Dankzij de speciale procedure konden we de Nelca-site sneller dan verwacht aankopen. Het masterplan is ondertussen in een ruimtelijk uitvoeringsplan gegoten en goedgekeurd door de gemeente. Momenteel bereiden we de sloop van het voormalige textielbedrijf en de sanering van de site voor. We hopen eind dit jaar met de sloop te kunnen beginnen. We willen de herontwikkeling van risicogronden stimuleren In 2011 vereenvoudigde de OVAM de procedure voor de verkoop van verontreinigde risicogronden. Dat kan sindsdien gevoelig sneller. Met die maatregel willen we de herontwikkeling van risicogronden stimuleren, licht Patrick Ceulemans van de OVAM toe. Tot voor kort vereiste de verkoop van een verontreinigde risicogrond een goedgekeurd bodemsaneringsproject. Maar de opmaak en goedkeuring van zo n project nemen behoorlijk wat tijd in beslag. De OVAM wil de herontwikkeling van dergelijke gronden stimuleren. Daarom hebben we de procedure versneld. Nu kan de verkoop al plaatsvinden na een beschrijvend bodemonderzoek. Niet alleen ontwerpers bepalen design Met de juiste tools leren designers in spe ecodesignprincipes van bij het begin toepassen, zegt Evelyn Lafond van de OVAM. Maar naast productontwikkelaars blijken ook ingenieurs elektromechanica veel beslissingsrecht te hebben bij de ontwikkeling van nieuwe producten. Hoe kunnen we ecodesign nog meer integreren bij de creatie van nieuwe producten? Evelyn Lafond van de OVAM: Ontwerpers bepalen in grote mate welk en hoeveel materiaal ze gebruiken om een product te maken, hoe het verpakt wordt, enzovoort. Daarom is het belangrijk dat we toekomstige designers van bij de start van hun opleiding de juiste handvaten aanreiken om ecodesignprincipes toe te passen. Ecodesigndenken moet voor jonge ontwerpers een natuurlijke reflex worden. De OVAM helpt hen daarbij. Onze website biedt een overzicht van al onze instrumenten, kennis en tools omtrent ecodesign. Via dat trefpunt willen we organisaties en ontwerpers informeren en helpen bij hun werking rond ecodesign. Jullie werken ook specifiek via de ontwerpopleidingen. Hoe dan wel? Evelyn Lafond: We werken al jaren samen met de tien grootste ontwerphogescholen van Vlaanderen. Die contacten verlopen veelal met een beperkt aantal docenten. Hoewel zij ecodesign in hun lessen integreren, betekent dat niet automatisch dat eco-innovatie ook integraal deel uitmaakt van het curriculum van de student. Daarom heeft de OVAM een methodologie ontwikkeld die hogescholen toont hoe ze ecodesign in alle vakken en jaargangen van de richting kunnen integreren. We bekijken nu in overleg met de hogescholen welke begeleiding hiervoor ook in de toekomst aangewezen is. Ook ingenieurs hebben vaak een vinger in de pap bij het maken van een product. Evelyn Lafond: Dat klopt. De OVAM liet onderzoeken wie in een bedrijf beslissingen neemt over de vormgeving, materiaalkeuze en lancering van een product. Naast productontwikkelaars blijken vooral ingenieurs elektromechanica het design van producten te beïnvloeden. Daarom ontwikkelde de OVAM een opleidingspakket op maat voor de ingenieursopleidingen, de ecodesign in hoger onderwijs -kit of EHO-kit. Zeven van de vijftien relevante hogescholen en universiteiten gingen al aan de slag met de EHO-kit. Concreet toetsten de docenten het bestaande curriculum in een workshop af aan de EHO-kit en bekeken ze hoe ze dat in het volledige lessenpakket kunnen integreren. Europees netwerk voor ecodesign Vijf Europese ecodesigncentra gaan samenwerken rond ecodesign en levenscyclusdenken. Via het platform European Network of Ecodesign Centres (ENEC) willen ze hun knowhow over ecodesign uitwisselen en verder ontwikkelen. Evelyn Lafond: Door samen te werken vermijden we dat we dubbel onderzoek voeren. Maar de ambities reiken verder. Met het netwerk willen we wegen op het Europese beleid rond ecodesign en eco-innovatie. ENEC zal zich in de eerste plaats richten op ecodesign voor kmo s. Op termijn wil ENEC internationaal erkend worden als het toonaangevende platform voor ecodesign en levenscyclusdenken in kmo s. Een eerste wapenfeit van de samenwerking is de verspreiding van de Ecolizer 2.0 van de OVAM in 42 designcentra in Frankrijk. Deze ecodesigncentra maken deel uit van ENEC: Ecodesign Centre (Wales), Basque Ecodesign Center (Baskenland), de OVAM (Vlaanderen), Effizienz-Agentur (Noordrijn-Westfalen) en Pôle écoconception (Rhône-Alpes). Meer info vindt u op Op kunt u de methodologie voor de integratie van ecodesign gratis downloaden. Binnenkort vindt u er ook de EHO-kit..6

7 3D-printing luidt transitie in naar lokale productie op maat Quin.MGX by Bathsheba Grossman. Lamp gebouwd in 3D-printing Is uw wasmachine stuk? Laat het wisselstuk dan lokaal produceren via digitale fabricage. Dat is niet alleen sneller, maar ook goedkoper én milieuvriendelijker dan het onderdeel van de andere kant van de wereld te laten komen. Het project imade test dat nieuwe productiemodel uit. Hasselt, januari Bij een 83-jarige vrouw wordt een volledige onderkaak, vervaardigd door het 3D-printen van titaniumpoeder, succesvol ingeplant. Een wereldprimeur voor Vlaanderen, die druk besproken wordt in de internationale pers. In vergelijking met de ons omringende landen staat Vlaanderen sterk in digitale productie. Verschillende Vlaamse fabrikanten, zoals Materialise, LayerWise en Melotte, zijn aan de slag met 3D-printing, laser cutting en additieve fabricage. Bovendien herbergt Vlaanderen ook het grootste productiecentrum van Europa. Plan C, het Vlaamse Transitienetwerk voor Duurzaam Materialenbeheer, wil op die troeven inspelen. Vorig najaar lanceerde het samen met negentien Vlaamse partners imade. imade wordt een netwerk van dienstencentra voor digital manufacturing. Dat is een term die begrippen als rapid prototyping, 3D-printing, digitale, clouden additieve fabricage samenvat. Dat soort dienstverlening sluit naadloos aan bij de ambitie om duurzame productie en consumptie in Vlaanderen zo concreet mogelijk te maken. Lokale productie op maat Jan Leyssens van Plan C, de trekker van imade: Onze economie evolueert van massaproductie naar een productie op maat. Die evolutie speelt in op de stijgende vraag van consumenten naar personalisering en individualisering. Consumenten voelen zich uniek en dat willen ze ook tonen via de kleren die ze dragen en de producten die ze gebruiken. Veel bedrijven spelen daar nu al op in. Nike laat zijn klanten bijvoorbeeld de kleur van sportschoenen en veters kiezen. Ook automerken bieden een verregaande vorm van customisatie. Toch is dat nog maar het begin. Flexibele fabrieken Stel: uw wasmachine is stuk. Het blijkt vandaag vaak voordeliger om een nieuw toestel te kopen dan het oude te herstellen. Hoe komt dat? Herstelarbeid is in Vlaanderen relatief duur. De productie en logistieke kosten voor het bijhouden of bestellen van individuele onderdelen van elektronische apparaten zijn ook hoog. Elmar Willems van de OVAM: Via digital manufacturing draai je dat businessmodel volledig om: de fabrikant stelt 3D-modellen van het vereiste wisselstuk ter beschikking en laat het hier lokaal fabriceren. Dat gebeurt in een nieuwe generatie flexibele fabrieken of dienstencentra, waar verschillende bedrijven of consumenten hun producten maken via digitale productietechnieken, zoals 3D-printing. Die lokale productie vlak bij de consument leidt tot minder transport van materialen en producten. Ook de levensduur van producten kan worden verlengd, wat een aanzienlijke winst voor het milieu betekent. Hoe kunnen we die productie op maat duurzaam inbedden in de Vlaamse industrie? Dat bestuderen de OVAM, materiaalproducenten, retailers, technologische bedrijven, onderzoeksbureaus, partners uit de sociale economie en ontwerpbureaus de komende twee jaar in het project imade. imade onderzoekt of het technisch en economisch haalbaar is om producten en onderdelen die nu veelal in lageloonlanden vervaardigd worden, in Vlaanderen te produceren. Elmar Willems: We verwachten daarbij veel van geavanceerde technieken als 3D-printing en additieve fabricage. Die kunnen immers inspelen op lokale noden en productiecapaciteiten. Maar de technologie alleen zal onvoldoende zijn; de relatie tussen producenten en afnemers is aan herziening toe. 3D-ontwerpen Deel van de noodzakelijke infrastructuur is een softwareplatform dat de 3D-ontwerpen veilig en vlot verdeelt en verkoopt. Die digitale techniek biedt heel wat voordelen: zo zijn opslagplaatsen overbodig, omdat alle gegevens digitaal zijn. Crowdsourcing maakt het dan weer mogelijk om via het internet op allerlei manieren klanten, leveranciers en het brede publiek te betrekken bij het ontwikkelen van nieuwe producten en diensten. Al in mei 2010 voorspelde architectuurjournalist Jonathan Bell in Wallpaper Magazine: Iedereen wordt in de toekomst designer, bedenkt zijn eigen merk, of drukt een stempel op de dingen die hij koopt. Die mentaliteitswijziging zou weleens de transitie naar een volledig nieuw en open source businessmodel kunnen inluiden. Industriële revolutie? Net zoals het SYMBIOSE-platform past ook imade in de visie Fabriek van de Toekomst van het Agentschap Ondernemen (zie pagina 4). imade is een van de projecten die de transitie naar een meer groene, sociale, creatieve en innovatieve industrie mogelijk moeten maken. imade wil die technologische en industriële revolutie meteen koppelen aan een sociale en ecologische evolutie. Hoe kunnen we die technologische innovatie inschakelen om een mentaliteitswijziging te faciliteren? Welke arbeidskansen ontstaan er? Hoe kunnen we een gadgetcultuur vermijden? Jan Leyssens: Op die uitdagingen proberen we de volgende twee jaar antwoorden te formuleren via workshops en netwerkmomenten. Daarnaast zullen ook twee pilootprojecten de kans krijgen om te experimenteren met de nieuwste digitale productietechnieken. Op termijn willen we hieruit een waardevol businessmodel distilleren. Meer info: of via Het Leuvense bedrijf Materialise beschikt met 80 machines over de grootste 3D-printingcapaciteit wereldwijd. Jurk in 3D geprint bij Materialise. Ontwerp van Iris van Herpen en Julia Koerner. Dashboard van de Pininfarina Sintesi concept car in één stuk geprint bij Materialise.7

8 Brussels Airport maakt afvalinzameling OVAM Ecodesign Awards PRO 2012 duidelijker Op de luchthaven van Zaventem komen straks doordacht geplaatste vuilniszakken, in de vertrouwde kleuren: blauw voor pmd, geel voor papier en karton en grijs voor restafval. Op Brussels Airport staan al enkele jaren gescheiden afvalbakken: voor papier en karton, pmd, glas en restafval. Maar de passagiers bleken hier niet volgens de regels van de kunst gebruik van te maken. Sarah Van den Heuvel van Brussels Airport: In de zakken voor pmd en papier en karton zat al te vaak afval dat er niet in thuishoorde. Daarom moesten we die zakken bijna altijd bij het restafval gooien. Samen met de OVAM en Fost Plus onderzocht Brussels Airport wat er misliep. Om te beginnen hebben we de plaatsing van de vuilnisbakken onder de loep genomen. Daaruit bleek dat zodra passagiers aan de gate zijn aangekomen, ze geen vuilnisbakken in hun blikveld zien staan. Een meer zichtbare en strategische plaatsing was dus nodig. Niet alleen de plaatsing kon beter; ook de gebruikte kleuren en informatie op de vuilnisbakken bleken voor veel passagiers verwarrend. Sarah Van den Heuvel: De kleuren kwamen niet overeen met de kleuren die mensen thuis kennen. Op de luchthaven moest pmd bijvoorbeeld in de rode vuilnisbak, terwijl die in heel België meestal blauw is. Vanaf maart past Brussels Airport de bestickering, deksels en plaatsing van de vuilnisbakken stapsgewijs aan. In juni zal die omschakeling grotendeels achter de rug zijn. Vanaf april worden de passagiers met een grootscheepse sensibiliseringsactie aangespoord om het afval selectief in te zamelen zoals het hoort. Voor die campagne worden zoveel mogelijk middelen ingezet: affiches in de publieke ruimtes en toiletten, website, sociale media, films bij de screening en acteurs die op ludieke wijze de passagiers helpen met sorteren. Het effect van de omschakeling en sensibilisering zal regelmatig gemeten worden via kwaliteitsmetingen. 1 2 Op 15 januari werden de winnaars van de OVAM Ecodesign Award PRO 2012 bekendgemaakt. In de categorie product op de markt kreeg de Beamsradiator van Studio Segers alle lof (foto 1). Die radiator is uit 100% gerecycleerd aluminium vervaardigd en levert een forse energiebesparing op. De Quinny Jett van Studio Peter Van Riet & Quinny Team gooide hoge ogen in de categorie product in ontwikkeling (foto 2). Met het longboard kunnen jonge ouders zich makkelijk én milieuvriendelijk door hun stad verplaatsen, en samen met hun kind in het buggyzitje langs de files zoeven. Meer weten? De OVAM is geïnteresseerd in uw vragen, opmerkingen en suggesties. Schrijf ons via Colofon Verantwoordelijke uitgever en hoofdredacteur: Jan Verheyen - Redactieraad: Patriek Casier, Sofie De Keyser, Els De Picker, Willy Sarlee, Els Van Camp, Anne Vandeputte en Stefan Van Geenhoven. Redactieadres: OVAM, Stationsstraat 110, 2800 Mechelen, - Foto s: Vilda Yves Adams, Port of Zeebrugge, Shutterstock, Materialise, Michael Zoeter, Fox&Freeze, OVAM - Redactie en realisatie: - Wettelijk depotnummer: D/2013/5024/03 - Oplage OVAM: 3600 ex. De meningen die derden in dit magazine vertolken, vallen buiten de verantwoordelijkheid van de OVAM. Gegevens uit deze nieuwsbrief mag u overnemen mits de bron wordt vermeld. De OVAM en de bij deze uitgave betrokken redactie en medewerkers aanvaarden geen aansprakelijkheid voor gevolgen die zouden kunnen ontstaan uit het gebruik van in deze uitgave opgenomen informatie..8

Doorstart (?) symbioseplatform Symbiose-event Zemst 17/11/15

Doorstart (?) symbioseplatform Symbiose-event Zemst 17/11/15 Doorstart (?) symbioseplatform Symbiose-event Zemst 17/11/15 Meg Scheppers, dienst Beleidsinnovatie, OVAM Symbiose 3.0 binnen CE? Vlaamse Regering: Visie 2050: Vlaanderen circulair (CE): Grondstoffenschaarste

Nadere informatie

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren,

Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau, Dames en heren, Vrijdag 10 september 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Comité van de Regio s Resource Efficient Europa Mevrouw de voorzitter, Geachte leden van het Bureau,

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 8. Raam

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 8. Raam Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 8. Raam Domentbeschrijving 1. Titel publicatie Milieuprofiel van gebouwelementen, details per variant: raam 2. Verantwoordelijke uitgever Danny Wille,

Nadere informatie

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd

Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Persmededeling JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR Dinsdag 13 november 2012 Vlaamse bedrijven produceren minder afval en sorteren voortaan ook pmd Vlaams minister van Leefmilieu

Nadere informatie

Waarom onze bodem de beste bescherming verdient. OVAM, uw beleidspartner in afval en bodem

Waarom onze bodem de beste bescherming verdient. OVAM, uw beleidspartner in afval en bodem Waarom onze bodem de beste bescherming verdient. OVAM, uw beleidspartner in afval en bodem Onze bodem beschermen is onze toekomst beschermen. De bodem vervult een onschatbare rol in de voedselproductie,

Nadere informatie

Chemie & Kunststoffen

Chemie & Kunststoffen Chemie & Kunststoffen Vlaams Materialenprogramma VMP Congres - Wim Grymonprez Overzicht Voorstelling Flanders PlasticVision Vlaanderen Kunststofland Core Business project Doelstellingen Aandachtspunten

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie

Ecodesign. Leen Van Aken. Groep Design & Technologie Ecodesign Leen Van Aken Groep Design & Technologie Wat is ecodesign? Eco - design Ecologisch > esthetisch, ergonomisch, economisch, functioneel, Levenscyclus > ontwerp, productie, distributie, gebruik

Nadere informatie

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID

Lesbrief. aardrijkskunde DUURZAAM PRODUCEREN OPDRACHT 1 - DUURZAAMHEID Lesbrief Onderbouw voortgezet onderwijs - VMBO DUURZAAM PRODUCEREN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip in Rotterdam binnen.

Nadere informatie

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam:

Rotie: Cleaning & Services Amsterdam: Tankstorage Amsterdam: Orgaworld: Biodiesel Amsterdam: Rotie maakt onderdeel uit van de Simadan Groep. De Simadan Groep is een wereldwijd uniek industrieel ecosysteem waarin bij het verwerken van organische reststromen en frituurvet geen bruikbare energie

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - BOVENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per schip

Nadere informatie

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Industrie in Vlaanderen blijft belangrijk 40 % Vlaamse toegevoegde waarde (15% BBP) 70 % O&O uitgaven 80 % Vlaamse export

Nadere informatie

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam

De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam De Keizer Kennismakelaar bij Haven Amsterdam Afdelingsoverleg NS-Beleid Donderdag 9 april 2009 Haven Amsterdam is een bedrijf van de gemeente Amsterdam Inhoud presentatie De Keizer Kennismakelaar HAP -

Nadere informatie

Meer en Betere Recycling

Meer en Betere Recycling Meer en Betere Recycling als onderdeel van VANG Uw sprekers: Max de Vries Marco Kraakman Jacobine Meijer Emile Bruls Geert Cuperus Inhoud deelsessie Meer en Beter Recycling Inleiding Pitches projecten

Nadere informatie

Congres Urban Mining: de jacht op grondstoffen in Vlaanderen. Sessie Ruimte voor materiaalbewust bouwen' door Marc Dillen Directeur-generaal

Congres Urban Mining: de jacht op grondstoffen in Vlaanderen. Sessie Ruimte voor materiaalbewust bouwen' door Marc Dillen Directeur-generaal Congres Urban Mining: de jacht op grondstoffen in Vlaanderen Sessie Ruimte voor materiaalbewust bouwen' door Marc Dillen Directeur-generaal Bouw, milieu en energie Een verankerde industriële cluster met

Nadere informatie

Onafhankelijk Belgisch matchmaking service platform voor de valorisatie van afval en nevenstromen naar materialen

Onafhankelijk Belgisch matchmaking service platform voor de valorisatie van afval en nevenstromen naar materialen Onafhankelijk Belgisch matchmaking service platform voor de valorisatie van afval en nevenstromen naar materialen www.smartsymbiose.be info@smartsymbiose.be Omschrijving project Symbiose creëert in Vlaanderen

Nadere informatie

HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht

HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht HAVEN VAN ANTWERPEN Ruimte voor evenwicht NIEUW HANDIGE DUURZAAMHEIDSTIPS www.duurzamehavenvanantwerpen.be Evenwicht tussen mens (people), milieu (planet) en welvaart (prosperity) H et tweede duurzaamheidsverslag,

Nadere informatie

Waarom onze bodem de beste bescherming verdient. Samen maken we morgen mooier.

Waarom onze bodem de beste bescherming verdient. Samen maken we morgen mooier. Waarom onze bodem de beste bescherming verdient. Samen maken we morgen mooier. Goede bodemkwaliteit voor betere levenskwaliteit. 2 Niet overal in Vlaanderen is de bodem even gezond: zware metalen, organische

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 10. Binnenschrijnwerk

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 10. Binnenschrijnwerk Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 1. Binnenschrijnwerk Domentbeschrijving 1. Titel publicatie Milieuprofiel van gebouwelementen, details per variant: binnenschrijnwerkerij 2. Verantwoordelijke

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw: Duurzame materialen: hoe kiezen? Leefmilieu Brussel

Opleiding Duurzaam Gebouw: Duurzame materialen: hoe kiezen? Leefmilieu Brussel Opleiding Duurzaam Gebouw: Duurzame materialen: hoe kiezen? Leefmilieu Brussel Duurzaam materiaalgebruik: problematiek en uitdagingen Liesbet TEMMERMAN cera a asbl Doelstellingen van de presentatie Stilstaan

Nadere informatie

Dinsdag 19 januari 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Uitreiking OVAM Ecodesign Award PRO

Dinsdag 19 januari 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR. Uitreiking OVAM Ecodesign Award PRO Dinsdag 19 januari 2010 Toespraak van JOKE SCHAUVLIEGE VLAAMS MINISTER VAN LEEFMILIEU, NATUUR EN CULTUUR (uitgesproken door kabinetsadviseur Hugo Geerts) Uitreiking OVAM Ecodesign Award PRO Mijnheer de

Nadere informatie

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE?

PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? PREMIES VOOR UW VERPAKKINGS- AFVAL, INTERESSE? WEET U DAT UW VERPAKKINGSAFVAL GELD WAARD IS? TE MOOI OM WAAR TE ZIJN? LEES SNEL VERDER! Afval is in vele sectoren een onvermijdelijk gevolg van de economische

Nadere informatie

Gericht bedrijfsbenaderingsproject in kader van NIB-Nieuwe Fabriek voor de Toekomst m.b.t. recyclage en hergebruik van polymeren

Gericht bedrijfsbenaderingsproject in kader van NIB-Nieuwe Fabriek voor de Toekomst m.b.t. recyclage en hergebruik van polymeren CORE BUSINESS TO CREATE NEW VALUE CHAINS OF DOWNSTREAM USERS OF THERMOPLASTICS Gericht bedrijfsbenaderingsproject in kader van NIB-Nieuwe Fabriek voor de Toekomst m.b.t. recyclage en hergebruik van polymeren

Nadere informatie

Hoe een duurzaam bodembeleid ons innovatievermogen, ons leven en onze toekomst kan veranderen.

Hoe een duurzaam bodembeleid ons innovatievermogen, ons leven en onze toekomst kan veranderen. White Paper Hoe een duurzaam bodembeleid ons innovatievermogen, ons leven en onze toekomst kan veranderen. De Verenigde Naties hebben 2015 uitgeroepen tot het Internationaal Jaar van de Bodem. Omdat we

Nadere informatie

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck

Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck Persconferentie «Ecobouw stimuleren» 8 februari 2007 Toespraak van Evelyne Huytebroeck De potentiële verbetering van de energie- en milieuprestaties van gebouwen in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest is

Nadere informatie

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING NIEUWE VISIE OP ZONREGELING Zon en daglicht regeling als deel van de energieprestaties in gebouwen Peter Winters President of the European Solar Shading Organization Director Shading & Building Dickson

Nadere informatie

Materialendecreet: grondstofverklaring. Meg Scheppers OVAM-Dienst Beleidsinnovatie Symbioseworkshop te Melle, 25.11.2014

Materialendecreet: grondstofverklaring. Meg Scheppers OVAM-Dienst Beleidsinnovatie Symbioseworkshop te Melle, 25.11.2014 Materialendecreet: grondstofverklaring OVAM-Dienst Beleidsinnovatie Symbioseworkshop te Melle, 25.11.2014 Wetgevend kader Materialendecreet en VLAREMA Materialendecreet (van kracht van 1/06/2012) Omzetting

Nadere informatie

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water

het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water het groenste papier ter wereld spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & north river écht duurzaam produceren 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie

De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie De Drievoudige Bottom Line, een noodzakelijke economische innovatie Feike Sijbesma, CEO Royal DSM In de loop der tijd is het effect van bedrijven op de maatschappij enorm veranderd. Vijftig tot honderd

Nadere informatie

OVAM Ecodesign Award PRO 2013 gaat naar Bulo en Studio Segers

OVAM Ecodesign Award PRO 2013 gaat naar Bulo en Studio Segers Brussel, 21 januari 2014 OVAM Ecodesign Award PRO 2013 gaat naar Bulo en Studio Segers Aankondiging van de OVAM Ecodesign Award PRO met embargo t.e.m. 21 januari 2014, 18 uur. Deze informatie wordt u in

Nadere informatie

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water

HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water HET GROENSTE PAPIER TER WERELD spaart bomen spaart energie spaart water 100%eco & NORTH RIVER ÉCHT DUURZAAM PRODUCEREN 100%eco 100% betrouwbaar - 100% transparant Ons doel is een kleurrijk voetspoor op

Nadere informatie

Er is een onderscheid tussen de verontreiniging die van het land afkomstig is en verontreiniging afkomstig van schepen.

Er is een onderscheid tussen de verontreiniging die van het land afkomstig is en verontreiniging afkomstig van schepen. Beantwoording van de vragen van het lid Ouwehand (PvdD) door de minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer mede namens de Minister van Buitenlandse Zaken en de staatssecretaris

Nadere informatie

De Octrooicellen. Bescherm en valoriseer uw uitvindingen. Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming

De Octrooicellen. Bescherm en valoriseer uw uitvindingen. Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming De Octrooicellen Bescherm en valoriseer uw uitvindingen Gratis sectorale ondersteuning rond intellectuele eigendom op maat van uw onderneming De octrooicellen Bescherm en valoriseer uw uitvindingen Gratis

Nadere informatie

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET

BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET BETER ZORGEN VOOR ONSZELF EN ONZE PLANEET Meer dan 550.000 gezinnen hebben al een milieubewuste en verantwoorde kijk op energie. Omdat je energiebudget steeds belangrijker wordt, biedt Lampiris je verschillende

Nadere informatie

Inzameling en verwerking van vlakglas

Inzameling en verwerking van vlakglas Inzameling en verwerking van vlakglas Vlaanderen gebruikt en verbruikt heel wat materialen, grondstoffen en energie. In tijden van toenemende schaarste dringt de vraag zich op hoe we ze zo efficiënt mogelijk

Nadere informatie

Sessie Bouwen en milieu. De problematiek afval en bodem. Eddy Wille, afdelingshoofd OVAM 19 maart 2010

Sessie Bouwen en milieu. De problematiek afval en bodem. Eddy Wille, afdelingshoofd OVAM 19 maart 2010 Sessie Bouwen en milieu. De problematiek afval en bodem. Eddy Wille, afdelingshoofd OVAM 19 maart 2010 Inleiding OVAM staat sinds 1981 in voor de uitvoering van het afvalstoffenbeleid; aangevuld in 1995

Nadere informatie

ESSAY 3 EEN GOED ONTWERP IS CONSISTENT Een goed ontwerp is consistent als diverse opeenvolgende ontwerpen van een merk samenhangen. Denk bijvoorbeeld aan het automerk Volkswagen. Hoe de diverse modellen

Nadere informatie

Grondstof voor een beter milieu

Grondstof voor een beter milieu Afval is Grondstof voor een beter milieu ISO-14001 Haal meer uit afval Gescheiden inzameling De Gewestelijke Afvalstoffen Dienst (GAD) zorgt voor het inzamelen van het huishoudelijk afval in Gooi en Vechtstreek.

Nadere informatie

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam

Werken bij Havenbedrijf Amsterdam Werken bij Havenbedrijf Amsterdam De Amsterdamse haven Als vierde haven van West-Europa speelt de Amsterdamse haven een belangrijke rol in de regionale en nationale economie. Door de strategische ligging

Nadere informatie

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 1. Vloer op volle grond

Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant. 1. Vloer op volle grond Milieuprofiel van gebouwelementen details per variant 1. Vloer op volle grond Domentbeschrijving geïntegreerde milieubeoordeling details van per materialengebruik variant: vloer op in volle gebouwen grond

Nadere informatie

[ew32] 4 SUG s. Serious Game vs. Urban Game vs. Serious Urban Game. Nieuwe tendensen binnen digitale participatie

[ew32] 4 SUG s. Serious Game vs. Urban Game vs. Serious Urban Game. Nieuwe tendensen binnen digitale participatie Nieuwe tendensen binnen digitale participatie [ew32] Serious Game vs. Urban Game vs. Serious Urban Game 4 SUG s SUG GROOTSTE AANDACHT NAAR HET PROCES Het ParticipatieProces DE TOOLS LearningLabs #WORK

Nadere informatie

Selectief slopen en ontmantelen Sloopinventaris afvalstoffen

Selectief slopen en ontmantelen Sloopinventaris afvalstoffen Selectief slopen en ontmantelen Sloopinventaris afvalstoffen Studiedag Grondverzet en selectief slopen december 2010 - januari 2011 Philippe Van de Velde OVAM -Afvalstoffen en Materialenbeheer - dienst

Nadere informatie

De ecologisch. verantwoorde recyclageparken

De ecologisch. verantwoorde recyclageparken De ecologisch verantwoorde recyclageparken Modulo Béton, een sociale speler Dit decennium wordt gekenmerkt door de bewustwording van de rechtstreekse invloed van ons consumptiegedrag op het milieu. Modulo

Nadere informatie

HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN!

HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN! HET STARTFORFAIT U SORTEERT UW KARTONAFVAL? WIJ STEUNEN U HIERIN! Versie 2015 Afval is, zowel in uw sector als in een andere, een onvermijdelijk gevolg van de economische activiteit. Een gevolg dat echter

Nadere informatie

Wat als... ... er een nieuwe toekomst zou zijn voor groene energie?

Wat als... ... er een nieuwe toekomst zou zijn voor groene energie? NL ... er een nieuwe toekomst zou zijn voor groene energie? De zon, als onuitputtelijke bron van energie, is van cruciaal belang voor mens en natuur: ze beslist over het leven op onze planeet. BISOL gebruikt

Nadere informatie

the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven

the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven the future in mind De groene toplocatie voor innovatieve bedrijven 2 Vlaanderen is in actie op Blue Gate Antwerp. Aan de rand van de stad Antwerpen ontwikkelt Vlaanderen samen met de stad een nieuw bedrijventerrein

Nadere informatie

Duurzaam door innovatieve materialen en processen

Duurzaam door innovatieve materialen en processen Adres Bergensesteenweg 32 B-1651 Lot Contactpersoon Website Dhr. Stefan Theunis Product Manager Europe www.derbigum.be DERBIPURE : plantaardige grondstoffen voor een wit dak Activiteiten De Belgische onderneming

Nadere informatie

Nieuwe instrumenten in het bodembeleid

Nieuwe instrumenten in het bodembeleid Nieuwe instrumenten in het bodembeleid ECOnext, Afdelingshoofd Bodembeheer OVAM Programma Nieuwe instrumenten voor de vastgoedsector Regeling cofinanciering Wijzigingen door omzetting Richtlijn Industriële

Nadere informatie

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen?

Sheet 2: Bekijk met de kinderen de tussenstand van Afval the Game op Instagram en/of Facebook. Hoe gaat het bij de kinderen met inzamelen? Afval the Game Docentenhandleiding les 2 Duur Voor deze les hebt u ongeveer 80 minuten nodig. Leerdoelen De kinderen hebben in de vorige les geleerd dat het belangrijk is om plastic te scheiden, zodat

Nadere informatie

UITDAGINGEN BINNENVAART

UITDAGINGEN BINNENVAART UITDAGINGEN BINNENVAART PROMOTIE BINNENVAART VLAANDEREN 2012 09 18 WATERWEGEN West Europa heeft het dichtste waterwegennetwerk van de EU 90 miljoen inwoners EUR 910 miljard BBP 320 miljoen ton via Rijn

Nadere informatie

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN

Lesbrief DUURZAAM WERKEN OPDRACHT 1 - WERKEN IN DE HAVEN Lesbrief Primair onderwijs - MIDDENBOUW DUURZAAM WERKEN De haven van Rotterdam is de grootste haven van Europa. Veel mensen werken in de haven. Steeds meer spullen die je in de winkel koopt, komen per

Nadere informatie

1. D U U R Z A A M B O U W E N. Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be

1. D U U R Z A A M B O U W E N. Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be 1. D U U R Z A A M B O U W E N Charline Boyer 02 545 58 35 charline.boyer@confederatiebouw.be E CO- C O N S T R U C T I E We leven in een wereld waarin natuurlijke hulpbronnen niet onuitputtelijk blijken,

Nadere informatie

Van bouwsector naar woonsector

Van bouwsector naar woonsector Van bouwsector naar woonsector donderdag - 24 04 2014-12:23 Van bouwsector naar woonsector De bouw ondergaat vandaag een grote transformatie: naar een sector die inspeelt op de behoefte aan betaalbare

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Een duurzaam bestaan voor de woning

Een duurzaam bestaan voor de woning Een duurzaam bestaan voor de woning Over de milieueffecten van het onderhouden, aanpassen en bewonen van woningen Arjen Meijer en Ad Straub, Onderzoeksinstituut OTB 3-11-2011 Delft University of Technology

Nadere informatie

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen

3/12/13. Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen 3/12/13 Horizon 2020 Challenge 5: klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Mieke Houwen Horizon 2020 : klimaat, milieu, resource efficiency en grondstoffen Agenda n Horizon 2020 algemeen n

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Duurzame materialen voor de binnenafwerking kiezen

Duurzame materialen voor de binnenafwerking kiezen Seminarie Duurzaam Bouwen : Duurzame materialen voor de binnenafwerking kiezen 5 juni 2015 Leefmilieu Brussel Case study: passieve kleuterschool Etterbeek Marieke De Ridder, project-architect evr-architecten

Nadere informatie

Art-NORM. V.Pellens S. Schreurs M. Stals B. Boeckx. donderdag 5 april 2012

Art-NORM. V.Pellens S. Schreurs M. Stals B. Boeckx. donderdag 5 april 2012 Art-NORM V.Pellens S. Schreurs M. Stals B. Boeckx donderdag 5 april 2012 1 NuTeC NuTeC Nucleair Technologisch Centrum Onderzoeksgroep binnen de xios hogeschool Unieke opleiding nucleaire technologie NuTeC:

Nadere informatie

Dhr. Peter Van den bossche is projectleider Bodem bij het adviesbureau Witteveen+Bos

Dhr. Peter Van den bossche is projectleider Bodem bij het adviesbureau Witteveen+Bos Dhr. Peter Van den bossche is projectleider Bodem bij het adviesbureau Witteveen+Bos ir. Peter Van den bossche t +32 (0) 3 286 75 06 gsm +32 (0) 476 84 02 22 peter.van.den.bossche@witteveenbos.com Witteveen+Bos

Nadere informatie

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter

De slimme meter. Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter Informatie over de nieuwe energiemeter De slimme meter in vogelvlucht Alle huishoudens in Nederland krijgen een nieuw soort energiemeter aangeboden: de zogenaamde slimme meter. Deze digitale

Nadere informatie

Hoe kijken bedrijven naar hun afvalkost en kunnen zij er werkelijk iets aan doen? Steven Ghysens, directeur Enviro+ en bestuurder VMC

Hoe kijken bedrijven naar hun afvalkost en kunnen zij er werkelijk iets aan doen? Steven Ghysens, directeur Enviro+ en bestuurder VMC Hoe kijken bedrijven naar hun afvalkost en kunnen zij er werkelijk iets aan doen? Steven Ghysens, directeur Enviro+ en bestuurder VMC Visie Professioneel en dynamisch team van een 30-tal gepassioneerde

Nadere informatie

Bouw met lef, bouw voor het leven

Bouw met lef, bouw voor het leven Bouw met lef, bouw voor het leven De nieuwe aanpak Energie-efficiënt en duurzaam. Dat is de toekomst van de bouw en installatietechniek. De nieuwe aanpak is intelligent bouwen. Kennis en techniek zijn

Nadere informatie

ThreeC - verpakkingen. Lessenserie

ThreeC - verpakkingen. Lessenserie ThreeC - verpakkingen Lessenserie Opzet van het project Lesblok1 Maandag 16 maart Lesblok 2 Donderdag 19 maart Lesblok 3 Vrijdag 20 maart Introduc>e op het onderwerp Uitwerken oplossing Posterpresenta>e

Nadere informatie

Aluminium en duurzaamheid

Aluminium en duurzaamheid Aluminium en duurzaamheid samenvatting van het rapport Duurzaamheidsaspecten van aluminium geschreven in opdracht van het Aluminium Centrum. Niels Jonkers, Lieke Dreijerink Amsterdam, april 2011 IVAM research

Nadere informatie

Onze innovatie, uw winst. AirDeck. maakt uw bouwproject zoveel lichter

Onze innovatie, uw winst. AirDeck. maakt uw bouwproject zoveel lichter Onze innovatie, uw winst AirDeck maakt uw bouwproject zoveel lichter een nieuw én innoverend bouwsysteem van Marmorith Betonindustrie AirDeck AirDeck, het nieuwe gepatenteerde vloersysteem zorgt voor een

Nadere informatie

Beken Kleur Gooi je troeven op tafel. handleiding

Beken Kleur Gooi je troeven op tafel. handleiding Beken Kleur Gooi je troeven op tafel handleiding Deze tool werd ontwikkeld door het Flanders DC Kennis centrum aan Antwerp Management School. Het is gebaseerd op het onderzoeksrapport Dominante denkkaders

Nadere informatie

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF

Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF Jouw sportinfrastructuur en omgeving ECOSPORTIEF I. Ecosportief, sporten doe je spoorloos! II. Belangrijke uitdagingen voor de sport III. Ecosportieve instrumenten IV. Ecosportieve infrastructuur en ruimte

Nadere informatie

De kritische consument

De kritische consument De kritische consument Inleiding Om producten te kunnen maken heb je grondstoffen nodig. Mensen werken met deze grondstoffen en maken er producten van die we consumeren. Een ondernemer is tevreden als

Nadere informatie

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk. Partnerforum Gent 18 oktober 2016

Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk. Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Beleidsplan Ruimte Vlaanderen Werkgroep Logistiek Netwerk Partnerforum Gent 18 oktober 2016 Ruimtebeslag in Vlaanderen 33% Prognose VITO: kan oplopen tot 50% in 2050 Ruimtebeslag = Ruimte ingenomen door

Nadere informatie

WIN ALS EERSTE THE BLUE HOUSE

WIN ALS EERSTE THE BLUE HOUSE WIN ALS EERSTE THE BLUE HOUSE PRIJS VOOR DUURZAAM & BETAALBAAR BOUWEN THE BLUE HOUSE / PRIJS VOOR DUURZAAM & BETAALBAAR BOUWEN Duurzaam bouwen gaat verder dan wat zonnepanelen hier en wat warmtepompen

Nadere informatie

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen.

Wij informeren u graag over de mogelijkheden, tips en handige weetjes op het gebeid van duurzaamheid en vooral wat ook zelf kunt doen. Investeren in duurzaamheid In de samenleving is er steeds meer aandacht voor duurzaamheid en energiebesparing. We gaan de komende jaren actief inzetten op duurzaam beheren. Energiezuinig wonen. Niet alleen

Nadere informatie

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD

SCRATCH KLANT AAN HET WOORD 4... lessons learned in Nederland zijn vliegwiel BIM-projecten in het buitenland... Internationale BIM-uitdaging bij Deerns Partnership belangrijker dan ontwerptools 5 BIM is geen doel op zich je hoort

Nadere informatie

Het duurzaam materialenbeheer in de bouwsector in Vlaanderen

Het duurzaam materialenbeheer in de bouwsector in Vlaanderen Het duurzaam materialenbeheer in de bouwsector in Vlaanderen Beleidsmedewerker, afdeling Afvalstoffen- en Materialenbeheer, team bouw Uitvoeringsplan Bouw 2007-2013: Pionier in zijn soort, zowel naar vorm

Nadere informatie

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden

Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Artikel Chemie Magazine VNCI BASF reductie lachgas emissies Cursief rode tekst maakt geen deel uit van het artikel Max 1200 woorden Titel: Subtitel: Een win-win situatie Vlaamse Kyoto-doelstelling komt

Nadere informatie

De impact van het Bodemdecreet. op scholen

De impact van het Bodemdecreet. op scholen De impact van het Bodemdecreet 06 op scholen 6.1 Bescherming Het doel van het Bodemdecreet is een overnemer van grond (bijvoorbeeld een koper of concessiehouder) te beschermen tegen de gevolgen van een

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken

MISSIES. M01 Gerecycled materiaal gebruiken MISSIES M01 Gerecycled materiaal gebruiken Bouwmaterialen zijn vaak afkomstig uit de natuur, maar veel van deze materialen zijn schaars of het duurt vele jaren of zelfs eeuwen om de bouwmaterialen aan

Nadere informatie

Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant.

Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant. Wij maken uw houten verpakking op maat van uw bedrijf en op tijd voor uw klant. MISSIE Rodanar is een Belgisch familiebedrijf dat sinds 1982 houten pallets produceert. Wij zijn echter meer dan een producent,

Nadere informatie

Ondersteuning bij deelname aan KP7

Ondersteuning bij deelname aan KP7 Samenwerkingsverband tussen IWT Vlaanderen en het departement Economie, Wetenschap en Innovatie van de Vlaamse overheid Thematische infosessie KP7 Overzicht presentatie 1. Ondersteuning door het Vlaams

Nadere informatie

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010

Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persdossier ikgeeflevenaanmijnplaneet.indeklas.be 28 september 2010 Persbericht Wat vind je in de virtuele edukit? Een dynamische website Activiteiten in detail De algemene campagne ikgeeflevenaanmijnplaneet.be

Nadere informatie

Vlaams afval- en materialencongres 6 april

Vlaams afval- en materialencongres 6 april Vlaams afval- en materialencongres 6 april Erik de Baedts Directeur NVRD President MWE Board member ISWA Strategisch omgaan met grondstoffen Nederlandse vereniging van gemeenten ogv afvalbeheer & reiniging

Nadere informatie

Missies. Achtergrond. M01 - Gerecycled materiaal gebruiken

Missies. Achtergrond. M01 - Gerecycled materiaal gebruiken Missies Achtergrond De TRASH TREK SM Challenge gaat over wat er gebeurt met spullen wanneer we denken dat we er klaar mee zijn of wanneer we denken dat ze niet meer bruikbaar zijn. Met een beetje fantasie

Nadere informatie

Aanbesteding van Toerit Someren

Aanbesteding van Toerit Someren Aanbesteding van Toerit Someren Rijkswaterstaat, Nederland De nieuwe aanbestedingsmethode gericht op vermindering van milieueffecten en CO2 uitstoot werd succesvol toegepast bij een aanbesteding voor een

Nadere informatie

Zorg om talent: van inzicht naar implementatie

Zorg om talent: van inzicht naar implementatie Zorg om talent: van inzicht naar implementatie Johan Hellings voorzitter Zorgvernieuwingsplatform ViA Ronde Tafel, Brussel, 18 februari 2013 Flanders Care Bredere kader = Gekaderd in doorbraak warme samenleving

Nadere informatie

E-invoicing. Efficiëntere verwerking van al uw binnenkomende facturen. Hans C. Arents

E-invoicing. Efficiëntere verwerking van al uw binnenkomende facturen. Hans C. Arents E-invoicing Efficiëntere verwerking van al uw binnenkomende facturen Hans C. Arents Senior adviseur e-government strategie & programma management Coördinatiecel Vlaams e-government (CORVE) - Departement

Nadere informatie

Bedrijventerrein Woestijne

Bedrijventerrein Woestijne Bedrijventerrein Woestijne Aalter Inhoud 1. Inleiding en situering 1 2. Inrichtingsplan 4 2.1 Ontsluiting 6 2.2 Zonering 8 2.3 Woestijnegoed 10 2.4 Duurzaam bedrijventerrein 12 3. Uitgifte van terreinen

Nadere informatie

Ontwikkelingssamenwerking in de Antwerpse strategische cyclus

Ontwikkelingssamenwerking in de Antwerpse strategische cyclus Ontwikkelingssamenwerking in de Antwerpse strategische cyclus Inleiding - De Antwerpse dienst ontwikkelingssamenwerking - Stad Antwerpen / stadsbedrijf Samen Leven / afdeling Ontmoeting - Stad Antwerpen

Nadere informatie

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste

Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Vermeden CO 2 emissies door recycling van e-waste Monitoring 2013 Datum: 6-5-2014 Versie: Eindrapport Project nummer: CL1039 In opdracht van: Hendrik Bijker, Wecycle. Uitgevoerd door: Jorrit Leijting,

Nadere informatie

De selectieve fracties bij ondergrondse inzameling

De selectieve fracties bij ondergrondse inzameling De selectieve fracties bij ondergrondse inzameling Studiedag VVSG 11.3.2014 - Afval gaat ondergronds Presentaties : http://tinyurl.com/po8purh Fost Plus Erkend organisme voor huishoudelijk verpakkingsafval

Nadere informatie

De uitdaging van een duurzaam mobiliteitsbeleid

De uitdaging van een duurzaam mobiliteitsbeleid De uitdaging van een duurzaam mobiliteitsbeleid Economische groei Meer economische activiteit Hoger inkomen Meer consumptie veroorzaakt Vraag naar vervoer Woon-werkverkeer Goederenvervoer Consumptief vervoer

Nadere informatie

Help plastic afval de zeeën uit

Help plastic afval de zeeën uit Help plastic afval de zeeën uit 8 Plastic afval in zee is een toenemend probleem dat honderden diersoorten aantast. Ook zijn er grote onzekerheden over de indirecte effecten. Voldoende reden voor onmiddellijke

Nadere informatie

MBO afgedankte batterijen en accu s

MBO afgedankte batterijen en accu s Briefadvies MBO afgedankte batterijen en accu s Advies over de startnota MBO afgedankte batterijen en accu s Datum van goedkeuring 11 maart 2015 Volgnummer 2015 005 Coördinator + e-mailadres Co-auteur

Nadere informatie

METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING. Stijn Bruers

METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING. Stijn Bruers METING EN INBEDDING VAN ECOLOGISCHE VOETAFDRUK IN BEDRIJFSVOERING Stijn Bruers OVERZICHT MILIEUZORGSYSTEEM NULMETING REDUCTIEDOELSTELLING ANALYSES EN SIMULATIES ACTIEPLAN CASE STUDIES 1 1. MILIEUZORGSYSTEEM

Nadere informatie

Koken met de groene antikleefpan

Koken met de groene antikleefpan Adres Antoon Catriestraat 16 Contactpersoon Website 9031 Drongen David Verhofstadt Communications Manager www.green-pan.com Koken met de groene antikleefpan Activiteiten GreenPan is een Gents bedrijf dat

Nadere informatie

Informational Governance

Informational Governance Story Informational Governance Juli 2013 Nog niet zo heel lang geleden voltrokken veranderingen in de maatschappij zich volgens logische, min of meer vaste patronen. Overheden, bedrijven, wetenschappers,

Nadere informatie

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen

Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof in Vlaanderen; gezondheidseffecten, oorsprong en reductiemaatregelen Fijn stof kost de Vlaming tot 3 gezonde levensjaren. Vlaanderen zal ook in de toekomst moeite hebben om aan de Europese fijn

Nadere informatie