ADDITIVE MANUFACTURING

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ADDITIVE MANUFACTURING"

Transcriptie

1 ADDITIVE MANUFACTURING Toekomstige sleuteltechnologie voor het opwaarderen van textiel- en kunststofproductie [AMonTP] AMonTP is partner van het Nieuw Industrieel Beleid, mogelijk gemaakt door Vlaanderen in Actie en het Agentschap Ondernemen

2 VOORWOORD De textiel- en kunststofverwerkende industrie in Vlaanderen heeft het moeilijk zich te handhaven tegenover goedkopere mondiale producenten. Maar naast de vraag naar massaproductie is er ook een toenemende vraag naar productie-op-maat en naar hoog-innovatieve producten. Dit zijn dan ook de domeinen waarin onze sterk kennisgedreven industrie het verschil kan maken om het huidige niveau van productie en tewerkstelling in Europa te behouden en opnieuw te versterken. Om dit te kunnen realiseren zoekt de textiel- en kunststofverwerkende industrie terecht innovatieve technologieën op. Eén van die innovatieve technologieën is 3D-printen, of preciezer Additive Manufacturing (AM). Als productieproces is deze technologie de laatste jaren sterk doorgebroken, met toepassingen in uiteenlopende domeinen. Tot nu toe wordt AM vooral toegepast als een techniek op zichzelf, waarbij de beperkte productiesnelheid soms nog een belangrijke drempel is. Maar wat als AM met andere (snelle) productietechnieken gecombineerd kan worden? Wat als de hoge mate van flexibiliteit en vormvrijheid van Additive Manufacturing gecombineerd wordt met de snelheid van conventionele productietechnieken in de textiel- en kunststofverwerkende industrie? De mogelijkheden van het rechtstreeks printen van 3D-structuren op conventioneel geproduceerde textielen kunststofsubstraten werd daarom geëvalueerd in het project AMonTP: Additive Manufacturing: toekomstige sleuteltechnologie voor het opwaarderen van textiel-& kunststofproductie. Dit project werd van 1 maart 2013 tot 28 februari 2015 uitgevoerd door Centexbel, Flanders PlasticVision en Federplast.be & Sirris, als partner in het Nieuw Industrieel Beleid van het Agentschap Ondernemen. In deze publicatie begeleiden we u met plezier doorheen de mogelijkheden van Additive Manufacturing als nieuwe technologie in de textiel- en kunststofverwerking. Karen Deleersnyder - Centexbel Projectcoördinator [AMonTP] - 2 -

3 INHOUD ADDITIVE MANUFACTURING IN DE TEXTIEL- EN KUNSTSTOFVERWERKENDE SECTOR 4 PROJECTUITVOERING AMONTP 6 PROJECTAANPAK STUURGROEP GEBRUIKERSGROEP 3D-PRINTTESTEN OP TEXTIEL EN KUNSTSTOFFEN ORGANISATIE VAN WORKSHOPS ADDITIVE MANUFACTURING (AM) TECHNIEKEN 14 MATERIAL EXTRUSION STEREOLITHOGRAFIE (SLA) DIGITAL LIGHT PROCESSING (DLP) PHOTOPOLYMER (MATERIAL) JETTING INKJET PRINTING BINDER JETTING SELECTIVE LASER SINTERING (SLS) PROOF OF CONCEPT: 3D-PRINTEN OP TEXTIEL- EN KUNSTSTOFMATERIALEN 30 TOEKOMSTPERSPECTIEVEN EN VERDERE ACTIES

4 ADDITIVE MANUFACTURING IN DE TEXTIEL- EN KUNSTSTOFVERWERKENDE INDUSTRIE Additive Manufacturing (AM) kent als productieproces de laatste jaren een heel sterke doorbraak met toepassingen in heel diverse domeinen. In de media wordt hierbij kortweg over 3D-printing gesproken maar het gaat eigenlijk om een reeks technieken volgens het principe van Additive Manufacturing. Deze aanpak verschilt radicaal van traditionele productiemethodes omdat de objecten worden gemaakt via het selectief stapelen - laag per laag - van materialen in tegenstelling tot het subtractief bewerken van halffabricaten. Met behulp van een hele reeks Additive Manufacturing technieken kunnen materialen geprint worden gaande van metalen, kunststoffen, keramische materialen, tot zelfs beton en voedsel. PAGINA S 15 TOT 29 BESCHRIJVEN DE DIVERSE ADDITIVE MANUFACTURING TECHNIEKEN WAARBIJ GEBRUIK KAN WORDEN GEMAAKT VAN KUNSTSTOFFEN Additive Manufacturing vindt zijn oorsprong in rapid prototying, waarbij op een snelle manier prototypes vervaardigd worden om te testen voorafgaand aan grootschalige productie met klassieke technieken. Daarnaast is Additive Manufacturing ook een efficiënt proces voor rapid tooling, bijvoorbeeld voor de productie van specifieke mallen of vervangstukken. Intussen worden AM-technieken in steeds grotere mate voor grootschalige productie ingezet (rapid manufacturing), voornamelijk voor kleine series of voor grote series van op maat gemaakte producten met een hoge toegevoegde waarde. Additive Manufacturing kent tegenwoordig succes in heel uiteenlopende domeinen gaande van highend toepassingen in de aerospace, automotive, medische sector (protheses op maat), industrieel design (complexe machinecomponenten), mode en juwelen tot 3D-printers voor thuisgebruik

5 In de kunststofverwerkende industrie wordt Additive Manufacturing steeds vaker gebruikt als aanvullende productietechniek of voor prototyping. Hieronder worden een aantal voorbeelden weergegeven die geprint werden in Vlaanderen voor de kunststofsector. Machinecomponenten uit kunststof geproduceerd via Additive Manufacturing door Sirris Bol in EC500 (was) voor lost-wax casting geprint door Tenco DDM Specifiek onderdeel van robotgrijper, geprint door Materialise voor Intrion - 5 -

6 De jongste jaren worden Additive Manufacturing technieken ook gebruikt binnen de textielsector om unieke modeartikelen te printen. Zo presenteerde de Nederlandse modeontwerpster Iris van Herpen verschillende jurken die volledig zijn geproduceerd met Additive Manufacturing technieken. Hierbij wordt zowel geprint met flexibele materalen alsook met stijvere materialen. Bij het gebruik van stijvere materialen wordt de flexibiliteit van textiel vaak geëvenaard door het printen met schakelstructuren. Additive Manufacturing zal nooit de klassieke textielproductie vervangen, maar kan een bijkomende troef zijn in het vervaardigen van hoogwaardige toepassingen. Het combineren van Additive Manufacturing met traditionele productietechnieken tot een hybridetechnologie kan leiden tot technisch en economisch interessante innovaties

7 PROJECTUITVOERING AMONTP PROJECTAANPAK Om de mogelijkheden van Additive Manufacturing (AM) in combinatie met conventionele productietechnieken te evalueren werd het project AMonTP: Additive Manufacturing als toekomstige sleuteltechnologie voor het opwaarderen van textiel-& kunststofverwerking opgestart. Dit demodisseminatieproject werd van 1 maart 2013 tot 28 februari 2015 uitgevoerd door Centexbel, Flanders PlasticVision en Federplast.be & Sirris, als partner in het Nieuw Industrieel Beleid van het Agentschap Ondernemen. Het project had als voornaamste doelstellingen: het informeren van textiel en kunststofverwerkende bedrijven over de mogelijkheden van Additive Manufacturing technieken via demonstratie-initiatieven een proof of concept uitwerken van het rechtstreeks printen van 3D-Structuren op textiel en kunststoffen het definiëren van domeinen en toepassingen waar het 3D-printen op textiel en kunststoffen kan bijdragen tot de sterk groeiende vraag naar massacustomisatie de mogelijkheden van Additive Manufacturing als aanvulling op conventionele productietechnieken promoten om zodoende in sterke mate bij te dragen tot het creëren van innovatievere producten Bij de praktische uitwerking binnen dit project werden geïnteresseerde bedrijven en organisaties van nabij betrokken vanuit de vorming van een gebruikersgroep en stuurgroep. STUURGROEP Een beperkte groep bedrijven die de verschillende doelgroepsectoren vertegenwoordigen, kwamen op regelmatige tijdstien bijeen om het project mee te sturen samen met de uitvoerende partners en het Agentschap Ondernemen als waarnemer. De uitvoerende projectpartners wensen dan ook deze bedrijven te bedanken voor hun actieve input naar de thema s voor de workshops en de uitvoering van de democases

8 GEBRUIKERSGROEP In het kader van disseminatie werden de leden van de gebruikersgroep via verschillende kanalen (via inloggen op projectwebsite, diverse publicaties en een gebruikersgroepsvergadering) op de hoogte gehouden van de vordering van het project. We willen ook de deelnemers van de gebruikersgroep bedanken voor hun bijdrage tijdens de workshops en uitwerking van de democases (o.a. door het aanbrengen van ideeën en materialen). Naast de reeds eerder vermelde deelnemers van de stuurgroep maakten onderstaande bedrijven en organisaties deel uit van de gebruikersgroep: Alyse Anita Evenepoel Conwed Plastics Eclair Prym Elasta ind Estrela Textiles HoGent (natuur & techniek) PCVO West-Vlaanderen Picanol POM West-Vlaanderen Quadrant CMS Showtex TiO3 UGent (afdeling CPMT) Unico Vitalo Industries nv Vives (afdeling VHTI) Weverij Jules Clarysse Het AMonTP project gaf mij een goede kijk op de mogelijkheden van 3D-printen op textiel en kunststoffen. Als 3D-print bedrijf zien wij duidelijk de meerwaarde van het 3D-printen op textiel en kunststoffen en gaan we zeker de ontwikkelingen nauwgezet volgen omdat dit een markt is met groot potentieel. Jullie project toonde een nieuwe toepassing van het 3D-printen. TOM CASTERMANS Tenco DDM Als lid van de onderzoekscel 3D-printing in Vives (met specialisatie in machinebouw design voor speciale 3D-print toepassingen) hebben wij interessante informatie verkregen over oervlakte-afwerking van 3D geprinte onderdelen. Op Vives focussen we op speciale toepassingen, zoals grote volumes of embedded printen, en dit onderwerp is ook vaak aan bod gekomen. GEERT CLAEYS Vives hogeschool Kortrijk afstudeerrichting kunststofverwerking - 8 -

9 3D-PRINTTESTEN OP TEXTIEL- EN KUNSTSTOFFEN In samenspraak met bedrijven uit de gebruikersgroep werden demonstrator cases uitgevoerd die de mogelijkheden evalueren om met AM-technieken rechtstreeks op weefsels, breisels, nonwovens, injection molded parts, films, enz. te printen. Mogelijke toepassingen zijn o.a. het aanbrengen van verstevigingen, bevestigingsstukken, specifieke functionaliteiten, alsook het printen van detailstructuren (zodat niet telkens een nieuwe mal geproduceerd moet worden). Heel belangrijk hierbij is de evaluatie van de hechting van 3D geprinte onderdelen op bestaande materialen. Een eerste screening van mogelijkheden werd uitgevoerd door een eenvoudige structuur te printen op uiteenlopende textiel- en kunststofmaterialen van de uitvoerende partners en deelnemers van de gebruikersgroep. In het geval een goede hechting bekomen werd bij manuele evaluatie, werd dit bevestigd via trekproeven waarbij een geprint trekstaafje zelf doorbreekt en/of het textiel begint te scheuren eerder dan dat de print loskomt van het textieloervlak of kunststofplaatje. Een overzicht van de voornaamste substraatmaterialen waarop 3D-Structuren via de FDM techniek geprint werden met verschillende filamentmaterialen zijn samengevat in Schema 1. Met deze gegevens werd in samenspraak met de deelnemende bedrijven uit de gebruikersgroep een aantal kleinschalige alicaties uitgewerkt als proof of concept van het rechtstreeks printen van 3D-Structuren op textiel en kunststoffen. Enkele voorbeelden hiervan staan beschreven vanaf pagina 30. SUBSTRATEN WAAROP GEPRINT WERD... MET FILAMENTEN UIT Weefsels uit PLA (polymelkzuur), PES (polyester), PA (polyamide), PES/PP, viscose Breisels uit PES, elastisch PES Afstandsweefsels uit PA & PES Tapeweefsels Nonwovens Composietplaat vlas/pla PLA, ABS, PC, PS platen uit spuitgietproces ABS PLA (polymelkzuur) PES (amorf polyester) PA (polyamide) TPE (thermoplastisch elastomeer) Schema 1: Overzicht van de voornaamste substraten waarop 3D-Structuren geprint werden met verschillende filamentmaterialen

10 ORGANISATIE VAN WORKSHOPS Gedurende het project werden er thematische workshops georganiseerd die voor iedereen toegankelijk waren. Tijdens deze workshops werden uiteenlopende thema s belicht rond productie via Additive Manufacturing en aspecten die een rol spelen bij het 3D-printen op bestaande materialen. Tijdens deze workshops werden naast de voordrachten van externe sprekers rond het specifieke thema ook de resultaten uit de printtesten uit het project voorgesteld. Er werd ook aandacht besteed aan de opvolging van nieuwe toepassingen en technieken voor Additive Manufacturing. In de eerste workshop Additive Manufacturing met kunststoffen werden de diverse technieken om met polymeren te printen uiteengezet. Naast de theorie kwamen ook de praktische mogelijkheden van het 3D-printen met kunststoffen aan bod. ADDITIVE MANUFACTURING (AM) MET KUNSTSTOFFEN 06/06/13 (Kortrijk) Additive Manufacturing met polymeren (Sirris) Additive Manufacturing van kunststoffen met een hoge graad van afwerking (Tenco DDM) 5 jaar AM aan de Katho: industriële alicaties en ervaringen (Vives) Bioplotter technologie voor biomedische alicaties (PBM UGent) Leerrijke bijeenkomst met sprekers en publiek die de passie voor 3D-printen delen. Interessante contacten gelegd die leiden tot samenwerking en innovatieve ideeën. GEERT CLAEYS Vives hogeschool Kortrijk

11 Het implementeren van Additive Manufacturing geeft aanleiding tot een nieuwe manier van denken en organisatie doorheen de volledige productieketen. Daarom werd een workshop georganiseerd rond het thema Nieuwe businessmodellen en productieconcepten met Additive Manufacturing. NIEUWE BUSINESSMODELLEN EN PRODUCTIECONCEPTEN MET ADDITIVE MANUFACTURING 29/10/13 (Luik) De kracht van Business Model Development voor innovatieve technologieën (Plan C) 3D-printing, enabler voor nieuwe business (Sirris) De economische evoluties vergen een nieuwe manier van denken omtrent productie (2Ingis) Rondleiding in het AM expertisecentrum van Sirris Quote uit de transitienota van Plan C omtrent de connectie tussen Additive Manufacturing en een circulaire economie: 3D-printing houdt de belofte in zich om de maakindustrie op een disruptieve manier dooreen te schudden. De kracht van de technologische innovatie an sich is onmiskenbaar, maar de link met onze grotere sociale en ecologische uitdagingen wordt nog te weinig bekeken. Het is pas vanaf het moment dat we de technologie kaderen binnen een bredere context, dat we deze next industrial revolution er ook één kunnen laten worden die naast een economische ook een grote maatschaelijke meerwaarde kan bieden. De technologie als middel dus, niet als doel. JAN LEYSSENS Plan C

12 Uit de eerste printtesten bleek dat op enkele substraten een betere hechting bekomen kon worden na een activering van deze substraten vooraleer er 3D-Structuren rechtstreeks op te printen. Daarom werd in een volgende workshop dieper ingegaan op de mogelijkheden van Oervlakte activering van kunststoffen en textielstructuren. OPPERVLAKTE ACTIVERING VAN KUNSTSTOFFEN EN TEXTIELSTRUCTUREN 28/05/14 (Kortrijk) Voorbereiding van oervlakken voor het maken van verbindingen (KULAB) Plasmatechnieken voor een betere hechting bij verbindingen (Rycobel) Hands-on demonstratie van plasmatechnologie Kennisoverdracht van een academische omgeving naar de industrie is een cruciale component. Basiskennis in verband met surface-engineering doorgeven aan de mensen die technologische realisaties waarmaken is zeer rendabel omdat hiermee kan gemotiveerd worden waarom tijdsintensieve, eenvoudige en ogenschijnlijk onbelangrijke handelingen noodzakelijkerwijze dienen uitgevoerd te worden om tot optimale verbindingen te komen. Dit mag ook blijken uit vele spontane reacties na het geven van de voordracht. POL COUDEVILLE KULAB Voor ons was het interessant om onze plasmatechnologie onder de aandacht te kunnen brengen van een doelgroep die hiermee wellicht nog niet vertrouwd was. Kort na het event kregen we een paar vragen van deelnemers om deze technologie van naderbij te bekijken en de mogelijke toepassingen binnen hun segment te toetsen. Een positief resultaat dus. KURT ROMMENS Rycobel

13 Uit de gebruikersgroep kwamen er ook voldoende vragen naar een workshop rond de specifieke normering bij Additive Manufacturing. Dit is een thematiek die in standaardisatiecommissies (zowel ISO als ASTM) volop uitgewerkt wordt. NORMERING BIJ ADDITIVE MANUFACTURING Normering van materialen (Agoria) 08/10/14 (Leuven) Normering bij Additive Manufacturing processen (Agoria) Het belang van normering bij de productie van Additive Manufacturing Met aansluitend bedrijfsbezoek (Layerwise) Om de productie via Additive Manufacturing op textiel en kunststoffen volledig te evalueren is het ook oortuun om een blik te werpen op de levensduur en duurzaamheid van deze nieuwe productietechnologie. ECOLOGIE EN LEVENSDUUR BIJ PRODUCTIE VIA ADDITIVE MANUFACTURING (AM) 01/12/14 (Gent) AM: een duurzaam alternatief voor de kunststofverwerking? (KU Leuven) Verschil in kwaliteit van 3D-geprinte stukken versus traditioneel verwerkt (UGent) Duurzaamheid via AM in de elektronica sector (TP Vision) Duurzaamheid van 3D-printen op textiel (Centexbel)

14 ADDITIVE MANUFACTURING (AM) TECHNIEKEN Er zijn voor de laagsgewijze productie heel wat specifieke productietechnieken en uiteenlopende materialen. In de volgende pagina s wordt een beknopt overzicht gegeven van de technieken die courant gebruikt worden voor de productie met kunststofmaterialen. Daarbij worden de verschillende technieken beschreven en vergeleken met aandacht voor: Het principe van de laagsgewijze productie De concrete werkwijze De materialen die voor iedere techniek gebruikt kunnen worden De voordelen (ten opzichte van vergelijkbare technieken) De nadelen (ten opzichte van vergelijkbare technieken) De geschiedenis van de productietechniek De fabrikanten en merknamen van de aaratuur Algemene bronnen

15 MATERIAL EXTRUSION Principe Thermoplastisch materiaal wordt via een spuitkop geëxtrudeerd en zo laag per laag opgebouwd tot een vast product. Deze techniek staat ook bekend onder de naam Fused Deposition Modelling (FDM) of Fused Filament Fabrication (FFF). Werking Bij deze techniek wordt thermoplastisch materiaal via een spuitkop verwarmd en geëxtrudeerd, om zo een laag (doorsnede) van het object op een platform aan te brengen. Daarna beweegt het platform een laagdikte naar beneden en wordt het proces herhaald voor het printen van een nieuwe laag. De spuitkop bevat verwarmingsweerstanden die de kunststof smelten wanneer die door de kop gaat. Het geëxtrudeerde laagje stolt onmiddellijk en bindt met de onderliggende laag. Op die manier wordt de gewenste vorm laag per laag opgebouwd. Voor uitsteeksels, overhangende delen of complexe geometrieën moeten suortstructuren mee opgebouwd worden, die voor ondersteuning zorgen. Eens het object volledig opgebouwd is, wordt het suortmateriaal verwijderd. Afhankelijk van het type printer wordt dit materiaal afgebroken of uitgewassen. Nabewerkingen zijn soms nodig om het oervlak van de geprinte objecten te optimaliseren. Zo worden de geprinte objecten dikwijls nog opgeschuurd of gepolijst zodat de verschillende individuele lagen niet meer zichtbaar zijn. Dit opschuren is echter wel een tijdrovend proces, en het is ook niet altijd mogelijk om alle oervlakken te bereiken bij complexe vormen. Voor sommige materialen zoals ABS is een acetondampbad ook een alternatief om het oervlak gladder en glanzender te maken

16 FDM-printers zijn er in veel verschillende prijscategorieën, van zelfbouwpakketten tot professionele printers. De aanwezigheid van meerdere spuitkoen heeft als voordeel dat het mogelijk is om de suortstructuren met een oplosbaar materiaal te printen, of dat het mogelijk is om met meerdere kleuren of materialen tegelijk te printen. Daarnaast maken professionele printers gebruik van een verwarmde printkamer, om krimpscheuren tegen te gaan. De goedkopere printers werken met een optioneel verwarmd bouwplatform. De kwaliteit van de prints hangt af van de dikte van de lagen (resolutie): hoe dunner de lagen (m.a.w. hoe hoger de resolutie), hoe minder zichtbaar ze zijn en hoe gladder het oervlak van de geprinte objecten is. De dikte van deze lagen ligt meestal tussen 75 en 300µm. Materialen FDM-printers worden gevoed met op rol gewikkeld filament, meestal een thermoplastisch materiaal. De meest gebruikte materialen zijn ABS, PC, PA en PLA. Oplosbare materialen zoals PVA (polyvinylalcohol) worden gebruikt voor de suorts. Ook meer exotische varianten zoals houtvezel gevulde of rubberachtige filamenten komen stilaan op. In vergelijking met andere 3D-printprocessen, zijn FDMmaterialen relatief goedkoop, wat hen ideaal maakt voor desktop 3D-printen. Echter professionele FDMprinters hebben meer mogelijkheden naar geavanceerde thermoplasten (zoals bv. PPSU, PEI). Voordelen FDM is de goedkoopste 3D-printtechniek en is daardoor heel populair. Er wordt geprint met gekende eindmaterialen en buiten de anisotropie in de Z-richting blijven de eigenschaen gelijk aan de gekende materialen. FDM-modellen zijn eenvoudig na te bewerken, d.m.v. opschuren of polijsten. Nadelen Zonder nabewerkingen heeft een FDM-model een lage oervlaktekwaliteit en zijn de lagen duidelijk zichtbaar. Verder zijn de mechanische eigenschaen ook anisotroop (meestal is de Z-richting zwakker dan X-Y). Er zijn veel verschillende kleuren beschikbaar, maar het is niet mogelijk om met veel verschillende kleuren gelijktijdig te printen. FDM is ook eerder traag voor sommige complexe geometrieën, vergeleken met andere 3D-printtechnieken

17 Geschiedenis De technologie werd ontwikkeld door S. Scott Crump eind jaren 80 en werd gecommercialiseerd in de jaren 90 door de firma Stratasys. De term Fused Deposition Modelling en de afkorting FDM zijn handelsmerken van Stratasys. Meer generieke benamingen zijn Fused Filament Fabrication (FFF) of Melted Extrusion Modelling (MEM). Fabrikanten (Merknamen) Stratasys (Mojo, uprint, Dimension, Fortus), 3D Systems (Cube), QU-BD (OneUp), Makerbot (Replicator), Ultimaker (Ultimaker), Leapfrog (Creatr), PP3DP (Up!), Mauk Custom Creations (Cartesio), Aleph Object (LulzBot), Beijing Tiertime Technology (Inspire), MixShop, Solidoodle, InDimension3, Vagler, Afinia, Printrbot, Builder, Tripodmaker, enz

18 STEREOLITHOGRAFIE (SLA) Principe Met behulp van een UV-laser wordt een vloeibaar fotopolymeer in een vat laag per laag uitgehard tot een vast product. Werking Het basismateriaal is een fotopolymeer. Dit is een polymeer dat lichtgevoelig is en bij blootstelling aan UV-licht polymeriseert en uithardt. Het fotopolymeer bevindt zich in een vat. Een laserstraal, die gestuurd wordt m.b.v. een beweegbare spiegel, tekent een doorsnede van het te printen object op het vloeistofoervlak van het bad met fotopolymeer. Wanneer het laagje op de gewenste plaatsen is uitgehard, beweegt een rakel heen en weer om het oervlak glad te strijken. Daarna beweegt het bouwplatform een laagdikte naar beneden. Een volgend laagje wordt dan opnieuw uitgehard bovenop de onderliggende, reeds uitgeharde lagen. Dit herhaalt zich tot het volledige object is opgebouwd. Voor uitsteeksels, overhangende delen of complexe geometrieën is het noodzakelijk om suortstructuren te gebruiken, die deze delen van het object verbinden met het bouwplatform. Deze suorts zijn breder en dikker aan hun basis en in het midden, dan waar ze verbinding maken met het object zelf. Hierdoor is er voldoende ondersteuning, maar kan het contactpunt tussen de suort en het object tot een minimum beperkt worden, zodoende dat de suorts achteraf gemakkelijk kunnen verwijderd worden. Eens het object volledig is wordt het uit het bad met vloeibaar polymeer gehaald en laat men het afdruipen en drogen. Eventueel overtollig polymeer wordt afgestreken of weggespoeld. In de meeste gevallen wordt het object nog eens in een UV-oven geplaatst voor een finale uitharding. Tenslotte worden de suorts afgeknipt of -gesneden en wordt het oervlak opgeschuurd of gepolijst

19 Materialen SLA printers kunnen objecten produceren met een grote verscheidenheid aan eigenschaen zoals waterbestendigheid, flexibiliteit, duurzaamheid, stijfheid, helderheid, temperatuurbestendigheid en hoge slagvastheid. De fotopolymeren zijn zo ontworpen dat ze andere klassieke kunststoffen zoals ABS of PP sterk benaderen. Helaas worden objecten gemaakt uit fotopolymeren bros na verloop van tijd, vooral wanneer ze veel blootgesteld worden aan licht. De materialen vertonen lichte scheurtjes of barstjes en worden gevoelig voor breuk. Voordelen SLA is een zeer nauwkeurige techniek, die toelaat objecten met zeer fijne details met hoge precisie te vervaardigen. Laagdiktes zijn doorgaans van grootteorde 50µ. Echter, een hoge resolutie gaat steeds ten koste van de productietijd. De goede oervlaktekwaliteit van het model maakt dat nabewerking niet noodzakelijk is. De individuele lagen zijn nauwelijks zichtbaar, in tegenstelling tot andere 3D-printtechnieken zoals bv. FDM. SLA laat ook toe vrij grote objecten te vervaardigen. Zo zijn de Mammoth -machines van Materialise in staat om een volledig autodashboard te produceren. Bij SLA gaat weinig materiaal verloren. Enkel de suortstructuren zijn afval. Overtollig niet-uitgehard, nog vloeibaar polymeer is opnieuw inzetbaar voor een volgende print. Nadelen Een nadeel van SLA is dat er weinig materialen en kleuren beschikbaar zijn. Bovendien zijn de harsen duur in vergelijking tot materialen van andere 3D-printtechnieken. In dit proces kan ook slechts één materiaal tegelijk gebruikt worden, omdat het object opgebouwd wordt in een vat gevuld met éénzelfde fotopolymeeroplossing. Vergeleken met Digital Light Processing (DLP, zie onder), zal SLA een relatief lagere opbouwsnelheid hebben omdat elke laag uitgetekend moet worden door de laserstraal, waar bij DLP elke laag gecreëerd wordt door projectie van een digitaal beeld. SLA kan vergeleken worden met laag per laag tekenen, terwijl DLP meer te vergelijken is met laag per laag drukken. Geschiedenis Stereolithografie was het eerste AM proces. Het hars bestaat al sinds de jaren 1950, maar het proces werd pas in de jaren 80 ontwikkeld door Charles Hull. Hij bracht de eerste commerciële SLA printer op de markt in Fabrikanten 3D Systems (ipro, ProJet), Formlabs (Form1+), D-MEC (Acculas), CMET (ATOMm), DWS (DigitalWax), FSL3D (Pegasus Touch), Shaanxi Hengtong (SPS-series), Shanghai Union Technology (RS-series),

20 DIGITAL LIGHT PROCESSING (DLP) Principe Met behulp van een projector wordt een vloeibaar fotopolymeer in een vat laag per laag uitgehard tot een vast product. Werking Het basismateriaal is een fotopolymeer, dat polymeriseert en uithardt bij blootstelling aan licht. Dit fotopolymeer bevindt zich in een vat. Bij DLP wordt gebruik gemaakt van een projector, van het type zoals gebruikt om beelden op een wand of scherm te projecteren. Een digitale microspiegel (DMD Digital Micromirror Device) is het kernonderdeel van deze projectors. Deze DMD projecteert een lichtpatroon van een dwarsdoorsnede van het te printen object door een afbeeldingslens op het fotopolymeer. Alleen het deel van het fotopolymeer dat belicht is geworden, hardt uit en hecht zich aan de onderliggende laag van het object in opbouw. Daarna beweegt het bouwplatform in verticale richting een laagdikte naar boven of beneden, afhankelijk van de opstelling. Op die manier wordt het object laag per laag opgebouwd. Uitsteeksels, overhangende delen of complexe geometrieën moeten, net zoals bij stereolithografie (SLA), ondersteund worden door suortstructuren die het object verbinden met het bouwplatform. Eens het object volledig is wordt het uit het bad met vloeibaar polymeer gehaald en laat men het afdruipen en drogen. Eventueel overtollig polymeer wordt afgestreken of weggespoeld. In de meeste gevallen wordt het object nog eens in een UV-oven geplaatst voor een finale uitharding. Tenslotte worden de suorts afgeknipt of -gesneden en wordt het oervlak opgeschuurd of gepolijst

21 Materialen DLP printers kunnen objecten produceren met een grote verscheidenheid aan eigenschaen zoals bv. waterbestendigheid, flexibiliteit, duurzaamheid, stijfheid, helderheid, temperatuurbestendigheid en hoge slagvastheid. De fotopolymeren zijn zo ontworpen dat ze andere klassieke kunststoffen zoals ABS of PP sterk benaderen. Echter objecten gemaakt uit fotopolymeren kunnen wel bros worden na verloop van tijd, met name wanneer ze veel blootgesteld worden aan licht. Deze materialen kunnen dan lichte scheurtjes of barstjes vertonen, en gevoelig worden voor breuk. Voordelen DLP is een zeer nauwkeurige techniek, die toelaat objecten met zeer fijne details met hoge precisie te vervaardigen. Laagdiktes zijn doorgaans van grootteorde 50µ (of minder). De goede oervlaktekwaliteit van het model maakt dat nabewerking niet noodzakelijk is. De individuele lagen zijn nauwelijks zichtbaar, in tegenstelling tot andere 3D-printtechnieken zoals bv. FDM. Bij DLP gaat weinig materiaal verloren. Enkel de suortstructuren zijn afval. Overtollig niet-uitgehard, nog vloeibaar polymeer is opnieuw inzetbaar voor een volgende print. Ten opzichte van SLA heeft DLP een relatief hoge opbouwsnelheid. Reden is dat één laag gecreëerd wordt in één enkele beeldprojectie, terwijl bij SLA de laser het oervlak moet scannen met één enkel punt. De aaratuur voor DLP is ook goedkoper dan die voor SLA. Nadelen Een nadeel van DLP t.o.v. SLA is dat de toestellen doorgaans veel groter zijn. De basismaterialen zijn dezelfde als voor SLA, dus eerder weinig verschillende harsen en kleuren beschikbaar. Bovendien zijn die harsen ook duur in vergelijking tot materialen van andere 3D-printtechnieken. In dit proces kan ook slechts één materiaal tegelijk gebruikt worden, omdat het object opgebouwd wordt in een vat gevuld met éénzelfde fotopolymeeroplossing. Geschiedenis DLP is nog een vrij nieuwe techniek. Deze techniek, oorspronkelijk ontwikkeld door de firma EnvisionTec, is nog maar op de markt sinds Fabrikanten (Merknamen) EnvisionTec (Perfactory), B9Creations (B9Creator), Kudo3D (Titan 1), Asiga (Freeform), Carima (Master+, Master EV), Kevvox (SP Series), Robotfactory (3DL printer), Trimaker, (T-Black), MiiCraft, Prodways, Rapidshape

Welkom! Workshop. 3D printen

Welkom! Workshop. 3D printen Welkom! Workshop Agenda: FabLab+ Wat is 3D? 3D printtechnieken Theorie: aan de slag STAP 1: bekom een 3D bestand STAP 2:.STL bestand maken STAP 3: slice en fixup STAP 4: STAP 5: 3D nabewerken Praktijk:

Nadere informatie

3D PRINTING: De Toekomst

3D PRINTING: De Toekomst 3D PRINTING: De Toekomst 21st eeuw: Revolutie van de technologie! In de 21ste eeuw komen grote wetenschappelijke veranderingen op het gebied van: Communicatie en Internet Micro Electronica Duurzame energie

Nadere informatie

3D printen. Door Hans Bellwinkel

3D printen. Door Hans Bellwinkel 3D printen Door Hans Bellwinkel Vanavond 1. 2. 3. 4. 5. 6. 7. 8. HCC Wat is 3D-printen, de geschiedenis? De materialen om te printen Gratis programma s om 3D-objecten te maken De printers Praktische toepassingen

Nadere informatie

De toekomst van keramiek. Mark Welters Innalox BV

De toekomst van keramiek. Mark Welters Innalox BV De toekomst van keramiek Mark Welters Innalox BV Innalox BV 2 Wie is Innalox Producent technisch keramiek Specialisatie in Natte vormgeving Innovaties in materialen Prototypes en zeer korte levertijden

Nadere informatie

Wat gaan wij en U doen vandaag

Wat gaan wij en U doen vandaag Wat gaan wij en U doen vandaag Agenda: Teqnow 3D print workshop Voorstelronde Korte presentatie met uitleg over FFF & SLA Model behandeling envisiontec Magics Presentatie & aansluitend workshop Job genereren

Nadere informatie

3D printen. Ilse Scheys Leuven 28/4/2015

3D printen. Ilse Scheys Leuven 28/4/2015 3D printen Ilse Scheys Leuven 28/4/2015 Deel I: Wat is 3D printen? Technieken, Toepassingsgebieden, Evolutie Deel II: Gevolgen van 3D printen op de economie, sociaal model, milieu Deel III: Ik wil ook

Nadere informatie

3D-scannen, -frezen en printen: in de restauratie, ook in de bouw?

3D-scannen, -frezen en printen: in de restauratie, ook in de bouw? 3D-scannen, -frezen en printen: in de restauratie, ook in de bouw? Michael de Bouw Laboratorium Renovatie WTCB 25/11/2015 - Pagina 1 Additive manufacturing / 3d-printing Laagsgewijs produceren Gekend voor

Nadere informatie

simulating standard plastics Een brede range aan fotopolymeren. Geschikt voor het realistisch weergeven van prototype modellen.

simulating standard plastics Een brede range aan fotopolymeren. Geschikt voor het realistisch weergeven van prototype modellen. Polyjet materialen Het printen van fotopolymeren met laagdiktes van 0,016mm zorgt voor een hoge resolutie. Verschillende materialen en kleuren zijn combineerbaar tijdens één print. Materialen kunnen stevig,

Nadere informatie

3D opbouwen van metaalproducten direct vanuit een CAD/CAM omgeving of puntenwolk Ook wel Additive Manufacturing genoemd Gebaseerd op Layer Technology

3D opbouwen van metaalproducten direct vanuit een CAD/CAM omgeving of puntenwolk Ook wel Additive Manufacturing genoemd Gebaseerd op Layer Technology 3D opbouwen van metaalproducten direct vanuit een CAD/CAM omgeving of puntenwolk Ook wel Additive Manufacturing genoemd Gebaseerd op Layer Technology Materialiseren van een virtueel ontwerp c.q. realiseren

Nadere informatie

1 Inleiding 1. 2 De voordelen van 3d-printen 15. De voordelen 16 De consument wordt producent 23 Beter voor de economie en het milieu 23

1 Inleiding 1. 2 De voordelen van 3d-printen 15. De voordelen 16 De consument wordt producent 23 Beter voor de economie en het milieu 23 Inhoudsopgave 1 Inleiding 1 Voor wie is dit boek bedoeld? 2 Is 3d-printen een hype? 2 Wat is 3d-printing? 3 Additive Manufacturing 4 Zoek de verschillen 4 Technieken 5 Materialen 5 De geschiedenis van

Nadere informatie

Printen in de derde dimensie

Printen in de derde dimensie AFKORTINGEN Windesheim zet kennis in werking TECHNIEKEN EN TOEPASSINGEN BINNEN HET MKB 3D-PRINTTECHNIEKEN 3DP RM RP AM CAD STL LOM FDM 3D-printen Rapid Manufacturing Rapid Prototyping Additive Manufacturing

Nadere informatie

Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be

Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be 26/01/2012 Lasercladden, een duurzaam proces voor het produceren en herstellen van componenten Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be Lasercentrum Vlaanderen

Nadere informatie

De invloed van matrijs materiaalselectie op de warmtehuishouding van hybride matrijzen

De invloed van matrijs materiaalselectie op de warmtehuishouding van hybride matrijzen De invloed van matrijs materiaalselectie op de warmtehuishouding van hybride matrijzen In bijgaand artikel wordt een beknopt overzicht gegeven wat de invloed is van matrijs materiaalselectie op de warmtehuishouding

Nadere informatie

TFF 3D-printen en het onderwijs. Robbie Woldendorp 10 september 2015

TFF 3D-printen en het onderwijs. Robbie Woldendorp 10 september 2015 TFF 3D-printen en het onderwijs Robbie Woldendorp 10 september 2015 Even voorstellen Robbie Woldendorp Hogeschool Windesheim, domein Techniek Zwolle Docent Werktuigbouwkunde Projectleider Lectoraat Kunststoftechnologie

Nadere informatie

Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie

Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie 26/01/2012 Duurzaam herstellen en produceren van hoogwaardige producten met lasertechnologie Marleen Rombouts Lasercentrum Vlaanderen, Vito, Mol (België) Marleen.Rombouts@vito.be Benelux Laserevent 2012,

Nadere informatie

Presentatie 3D Metaal Printen Techniek, (on)mogelijkheden en toepassingen

Presentatie 3D Metaal Printen Techniek, (on)mogelijkheden en toepassingen Presentatie 3D Metaal Printen Techniek, (on)mogelijkheden en toepassingen Hans Derks, Product verantwoordelijke 3D Metaal Printers bij CNC Consult & Automation/Brilliant Technology CNC-Consult: Service

Nadere informatie

GALBA, Jürgen co-founder www.inventorwizard.be /.nl

GALBA, Jürgen co-founder www.inventorwizard.be /.nl GALBA, Jürgen co-founder www.inventorwizard.be /.nl Bookmark: http://www.robohand.net/ Een van de lastigste aspecten van het integreren van elektronica in natuurlijk weefsel is de vele weefsels en

Nadere informatie

Seminar Rapid Engineering

Seminar Rapid Engineering Seminar Rapid Engineering Rapid Prototyping & Manufacturing en Reverse Engineering Uw toekomst is nu! Donderdag 22 mei 2008 3D-Lab XIOS Hogeschool Limburg, Universitaire Campus Agoralaan gebouw H, 3590

Nadere informatie

Snijprocessen laser snijden proces varianten

Snijprocessen laser snijden proces varianten Laskennis opgefrist (nr. 40) Snijprocessen laser snijden proces varianten De laser biedt een hoogst nauwkeurig CNC gestuurde methode voor het snijden van metalen, kunststoffen en keramische materialen.

Nadere informatie

STICHTING RAPID MANUFACTURING CENTER CENTER FOR BUSINESS, KNOWLEDGE AND INNOVATION

STICHTING RAPID MANUFACTURING CENTER CENTER FOR BUSINESS, KNOWLEDGE AND INNOVATION STICHTING RAPID MANUFACTURING CENTER CENTER FOR BUSINESS, KNOWLEDGE AND INNOVATION MISSIE & DOEL RMCENTER RMCenter: DE plaats waar je moet zijn als je iets met RM doet of wilt gaan doen Stichting Rapid

Nadere informatie

2. CAD/CAM, productieprocessen

2. CAD/CAM, productieprocessen 2. CAD/CAM, productieprocessen Een reeks standen toont het onderzoek dat verricht wordt in het domein van productiemethodes voor mechanische componenten (bvb. componenten die een wagen samenstellen: motorblok,

Nadere informatie

Kunststof en composiet

Kunststof en composiet Kunststof en composiet Kunststof en composiet 4e college kunststof Utrecht HKU Materialen Vandaag: Overige kunststoffen Composieten Kunststofherkenning en herhaling Materialen PE, polyetheen - LDPE en

Nadere informatie

Kunststof en composiet Kunststof en composiet

Kunststof en composiet Kunststof en composiet Kunststof en composiet Kunststof en composiet 4e college kunststof Utrecht HKU Vandaag: PE, polyetheen Overige kunststoffen Composieten Kunststofherkenning en herhaling - LDPE en HDPE: verschillend soortelijk

Nadere informatie

3D printen: Grijp je kansen! Sjef van Gastel, Lectoraat Innovatieve Productietechnologie, Fontys Hogeschool Engineering

3D printen: Grijp je kansen! Sjef van Gastel, Lectoraat Innovatieve Productietechnologie, Fontys Hogeschool Engineering 3D printen: Grijp je kansen! Sjef van Gastel, Lectoraat Innovatieve Productietechnologie, Fontys Hogeschool Engineering 1 Vergelijking subtractieve met additieve productietechnologie Subtractief (Conventioneel

Nadere informatie

De integratie van prototyping en Moldflow in het ontwerpproces

De integratie van prototyping en Moldflow in het ontwerpproces De integratie van prototyping en Moldflow in het ontwerpproces Mareco B.V. Ing. Marc Janssen Ir. Luc Janssen 17-02-2004 Prototyping en Moldflow de integratie in het ontwerpproces inhoud: 1) Mareco highlights

Nadere informatie

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam

Laser codeersystemen. Veilig, flexibel, duurzaam Laser codeersystemen Veilig, flexibel, duurzaam lasersystem INDUSTRIËLE GOEDEREN cosmetica CHEMICALIËN kleur verwijderen hygiëne producten PHARMACEUTISCHE PRODUCTEN CONSUMENTEN GOEDEREN MEDISCHE INSTRUMENTEN

Nadere informatie

3D- printen in de paramedische zorg

3D- printen in de paramedische zorg 3D- printen in de paramedische zorg Minor Zorgtechnologie De centrale vraag van het project van de minor "Zorgtechnologie" aan de Hogeschool van Amsterdam was: Wat zijn de mogelijkheden van 3D- printen

Nadere informatie

Symposium Rapid Manufacturing. Verwerking van biomaterialen voor medische toepassingen. 31 oktober 2006. RM en medische technologie

Symposium Rapid Manufacturing. Verwerking van biomaterialen voor medische toepassingen. 31 oktober 2006. RM en medische technologie Symposium Rapid Manufacturing Verwerking van biomaterialen voor medische toepassingen 31 oktober 2006 TNO TNO TNO Dutch Dutch organisation for for applied applied scientific scientific research research

Nadere informatie

Nieuwe kansen voor u en uw onderneming!

Nieuwe kansen voor u en uw onderneming! Layer Manufacturing Nieuwe kansen voor u en uw onderneming! Industrial Design Centre, Enschede 2009 SOLide FOC, Rollercoaster 1 Introductie Rein van der Mast 1. Adviseert de maakindustrie over de technologische

Nadere informatie

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM

SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM AMSTERDAM METROPOLITAN AREA SMART COOPERATION IN INDUSTRIAL 3D PRINTING WWW.3DMAKERSZONE.COM WELKOM. BIJ DE 3D MAKERS ZONE METROPOOLREGIO AMSTERDAM: 1 plek alle Additive Manufacturing / 3D-Printing mogelijkheden

Nadere informatie

3DPro Printservice De Chamotte 2 4191 GT Geldermalsen Tel 085-4872150 Email info@kisprint.nl

3DPro Printservice De Chamotte 2 4191 GT Geldermalsen Tel 085-4872150 Email info@kisprint.nl Full Color 3D printing en 3Dpro Printservice is een toonaangevend leverancier van 3D-content-to-print oplossingen. Voor professionals en consumenten met materialen zoals kunststoffen, metalen en keramiek.

Nadere informatie

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring

HEALTH CARE LAB. Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring HEALTH CARE LAB Scannen Visualisatie 3D Printen Simulatie Big Data Smart Textile Robotica Applicatie Sensoring Medische proeftuin en R&D centrum voor nieuwe innovaties Concept HEALTH CARE LAB Inleiding

Nadere informatie

1." "ontstaan! 2. "soorten! 3. "eigenschappen! 4. "verwerkingen! 5. "toepassinge! 6. "gieten!

1. ontstaan! 2. soorten! 3. eigenschappen! 4. verwerkingen! 5. toepassinge! 6. gieten! kunststof! 1. ontstaan! 2. soorten! 3. eigenschappen! 4. verwerkingen! 5. toepassinge! 6. gieten! ontstaan bakeliet! bakeliet (merknaam fenolhars) wordt beschouwd als de eerste kunststof. Bakeliet dankt

Nadere informatie

Wat is Hardmetaal? Wij produceren ons hardmetaal dus milieuvriendelijk!

Wat is Hardmetaal? Wij produceren ons hardmetaal dus milieuvriendelijk! Wat is Hardmetaal? Wat is Hardmetaal? Hardmetaal is een composiet wat bestaat uit een combinatie van harde, slijtvaste carbidedie zijn opgenomen in een bindmiddel. Hardmetaal ontstaat na een zorgvuldig

Nadere informatie

SHR. test. adviseert. deelt kennis in de bouw

SHR. test. adviseert. deelt kennis in de bouw SHR test adviseert deelt kennis in de bouw 1 SHR is dé test- en kennispartner voor bouw en bouw gerelateerde producten. In eigen laboratorium testen wij eindproducten en producten in ontwikkeling Wij adviseren

Nadere informatie

Inleiding. Pagina 2. IO2040 Specialisatieproject Groep 31. na te lezen op: http://www.mt.nl/artikel/1686424/rapid_manufacturing.

Inleiding. Pagina 2. IO2040 Specialisatieproject Groep 31. na te lezen op: http://www.mt.nl/artikel/1686424/rapid_manufacturing. Inleiding "De tijd dat we thuis een auto printen en in elkaar schroeven ligt nog ver voor ons. Maar onderdelen van die auto thuis downloaden en printen; dat ligt in de nabije toekomst" Kees Buijsrogge

Nadere informatie

Geen stress met Ruukki Laser

Geen stress met Ruukki Laser Geen stress met Ruukki Laser www.ruukki.com Meer dan 15 jaar expertise Géén spanning met Ruukki Laser Ruukki was de eerste staalproducent in Europa die de uitdaging aanging om plaatstaal te ontwikkelen

Nadere informatie

WWW.MMBTOOLS.NL INFO@MMBTOOLS.NL. Wat is Hardmetaal?

WWW.MMBTOOLS.NL INFO@MMBTOOLS.NL. Wat is Hardmetaal? WWW.MMBTOOLS.NL INFO@MMBTOOLS.NL Wat is Hardmetaal? MMB TOOLS 2015 Wat is Hardmetaal? Hardmetaal is een composiet wat bestaat uit een combinatie van harde, slijtvaste carbidedie zijn opgenomen in een bindmiddel.

Nadere informatie

Akaplast, top in vorm.

Akaplast, top in vorm. Top in vorm Akaplast, top in vorm. Akaplast is sinds de oprichting in 1999 uitgegroeid tot een van de meest gerenommeerde vacuümvormspecialisten in de Benelux. Klantgerichtheid en gezond ondernemerschap

Nadere informatie

Wanneer keramiek toepassen als constructiemateriaal?

Wanneer keramiek toepassen als constructiemateriaal? Wanneer keramiek toepassen als constructiemateriaal? Rick Bruggeman (HTS-materiaalkunde 1988) Inhoud presentatie Ceratec (kort) Inleiding keramiek Eigenschappen keramiek Toepassingen (nadruk hoog temperatuur)

Nadere informatie

De constructie van de mallen

De constructie van de mallen TECHNISCHE FICHE 3: De constructie van de mallen De buitenkant van de wagen zou uit koolstofvezel composietmateriaal gemaakt worden omwille van de extreme combinatie van licht gewicht en hoge sterkte die

Nadere informatie

In-de-matrijs decoreren Gunstige prijs, goede kwaliteit John Düring

In-de-matrijs decoreren Gunstige prijs, goede kwaliteit John Düring In-de-matrijs decoreren Gunstige prijs, goede kwaliteit John Düring Uit de omvangrijke octrooiliteratuur blijkt dat men al decennia geleden op het idee was gekomen om het decoreren van kunststofproducten

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Fibertech Industries

Kracht door samenwerking. VDL Fibertech Industries Kracht door samenwerking VDL Fibertech Industries VDL Fibertech Industries Composieten als carbon fiber en glas fiber worden onder andere gebruikt in formule 1 auto s en de nieuwste vliegtuigen, tennisrackets

Nadere informatie

SintLucas-lab. SintLucas- lab; laboratorium voor digitaal produceren in 2D en 3D

SintLucas-lab. SintLucas- lab; laboratorium voor digitaal produceren in 2D en 3D SintLucas-lab SintLucas- lab is een werkplaats om te experimenteren en te produceren met Moderne digitale technieken. Denk hierbij aan 3D printen en lasersnijden. Ook testen we hier nieuwe lesmethoden

Nadere informatie

HERSTELLEN EN VERBETEREN VAN ONDERDELEN D.M.V. LASERCLADDEN.» J. Lambrecht» Laser Cladding Venture

HERSTELLEN EN VERBETEREN VAN ONDERDELEN D.M.V. LASERCLADDEN.» J. Lambrecht» Laser Cladding Venture HERSTELLEN EN VERBETEREN VAN ONDERDELEN D.M.V. LASERCLADDEN» J. Lambrecht» Laser Cladding Venture LASERCLADDEN Beschrijving Karakteristieken Toepassingen Ontwikkelingen Slotwoord & vragen WAT IS LASERCLADDEN?

Nadere informatie

Werken met polyester, Uitgebreide handleiding.

Werken met polyester, Uitgebreide handleiding. Werken met polyester, Uitgebreide handleiding. 1)De ondergrond. In bijna de meeste toepassingen is een goede hechting met de ondergrond zeer belangrijk. Voor een goede hechting is het noodzakelijk dat

Nadere informatie

THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0

THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0 THE WAY TO FACTORY OF THE FUTURE 4.0 How to create a sustainable future for production companies in Belgium, given the context of high costs & global competition? Industry 4.0: visie op een industriële

Nadere informatie

Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016

Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016 Persbericht Atos en Cassidy Silbernagel winnaars Design for Additive Manufacturing Challenge 2016 Additive World Awards uitgereikt tijdens 4 de Additive World Conference Op woensdag 23 maart heeft Jury

Nadere informatie

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie.

Nuon Helianthos. Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. 2 Nuon Helianthos Een doorbraak in zonne-energie. Nuon Helianthos 3 Een duurzame samenleving staat hoog op de politieke en maatschappelijke agenda. Een wezenlijke

Nadere informatie

Ondernemerskansen met 3D printen. november 2014

Ondernemerskansen met 3D printen. november 2014 Ondernemerskansen met 3D printen november 2014 Wat gaan we doen? 2 Opbouw workshop New Business Werkelijke klantvraag 3Dprint techniek 3D 3D Scannen & herkennen Materiaal Productontwikkeling Medewerkers

Nadere informatie

Inkjet codeersystemen

Inkjet codeersystemen Inkjet codeersystemen Betrouwbaar, efficiënt, nauwkeurig alphajet CONSUMENTEN GOEDEREN cosmetica BARCODE CHEMICALIËN farmaceutica bouwmaterialen INDUSTRIËLE GOEDEREN elektronica componenten voedingsmiddelen

Nadere informatie

Handleiding werken met een mal Handleiding Het werken met een polyester mal.

Handleiding werken met een mal Handleiding Het werken met een polyester mal. Handleiding Het werken met een polyester mal. Hoekseize 3 8711 HR WORKUM tel.: 0515-543556 info@polymat.nl www.polymat.nl. Het werken met een polyester mal. 1. Info vooraf 2. Mallen bouw en plug. 3. het

Nadere informatie

BETONREPARATIEPASTA NIEUW! VOOR BETON EN STEENACHTIGE ONDERGRONDEN PRAKTISCH, SNEL EN COMPLEET

BETONREPARATIEPASTA NIEUW! VOOR BETON EN STEENACHTIGE ONDERGRONDEN PRAKTISCH, SNEL EN COMPLEET BETONREPARATIEPASTA VOOR BETON EN STEENACHTIGE ONDERGRONDEN NIEUW! DRY FLEX CO betonreparatiepasta Voor het repareren van niet-constructieve beschadigingen; Voor het repareren van losgerukte verankeringen

Nadere informatie

VIS traject. Duurzaam lasersnijden bij KMO s dankzij de nieuwe laserbronnen met hoog rendement. Ilse Dobbelaere, CLUSTA Mol, VITO, 2 oktober 2012

VIS traject. Duurzaam lasersnijden bij KMO s dankzij de nieuwe laserbronnen met hoog rendement. Ilse Dobbelaere, CLUSTA Mol, VITO, 2 oktober 2012 VIS traject Duurzaam lasersnijden bij KMO s dankzij de nieuwe laserbronnen met hoog rendement Ilse Dobbelaere, CLUSTA Mol, VITO, 2 oktober 2012 1 VIS traject Vlaams Innovatie Samenwerkingsverband Een VIS

Nadere informatie

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse...

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse... Page 1 of 5 Techniline v3 27-08-2010 Mechatronics Machines verbruiken minder energie door slimme keuze elektrische aandrijving (27-08-2010) Nr. 0 Ecologische en economische motieven, zoals nieuwe machinenormen

Nadere informatie

Applicatiemethoden voor Avery zelfklevende films uitgebracht: 20/09/2001

Applicatiemethoden voor Avery zelfklevende films uitgebracht: 20/09/2001 Applicatiemethoden voor Avery zelfklevende films uitgebracht: 20/09/2001 Avery zelfklevende films zijn verkrijgbaar in een groot aantal verschillende kwaliteiten voor even zovele verschillende toepassingen.

Nadere informatie

3D Printer. Printer + Filament

3D Printer. Printer + Filament 3D Printer Printer + Filament Wat is 3D printen? De UP 3d printer maakt gebruikt van filament (kunststof draad) dat wordt verwarmd tot het vloeibaar is, daarna bouwt de printer in dunne laagjes op een

Nadere informatie

Technologie in detail

Technologie in detail Technologie in detail Pretec Precisietechniek BV Postbus 149 2250 AC Voorschoten Industrieweg 16-18 2254 AE Voorschoten t +31 (0)71 56 19 164 f +31 (0)71 56 18 119 e info@pretec.nl. Deel kennis en maak

Nadere informatie

FabricAir Verdeelsystemen

FabricAir Verdeelsystemen FabricAir Verdeelsystemen Lichtgewicht Geen condensatie Aantrekkelijke prijzen geluidsloze ventilatie snelle en eenvoudige installatie tochtvrij binnenklimaat wasbaar en hygiënisch brede kleurselecties

Nadere informatie

Machinefabriek De Valk De Vest 76 NL-5555 XP Valkenswaard +31 (0)40 201 24 88 info@machinefabriekdevalk.nl V2.0

Machinefabriek De Valk De Vest 76 NL-5555 XP Valkenswaard +31 (0)40 201 24 88 info@machinefabriekdevalk.nl V2.0 Machinefabriek De Valk Fabricage mechanische componenten Assemblage van modules en machines Cleanroom faciliteit Competence Centre Additive Manufacturing 1 Machinefabriek De Valk in vogelvlucht Familiebedrijf

Nadere informatie

Vereniging van toeleveringsbedrijven uit West-Normandië

Vereniging van toeleveringsbedrijven uit West-Normandië Vereniging van toeleveringsbedrijven uit West-Normandië Leden SOTRABAN werd in 1972 opgericht en is een vereniging van +/- zestig toeleveringsbedrijven uit de departementen Calvados, Manche en Orne in

Nadere informatie

VIS traject. Duurzaam lasersnijden bij KMO s dankzij de nieuwe laserbronnen met hoog rendement. Ilse Dobbelaere, CLUSTA Mol, VITO, 2 oktober 2012

VIS traject. Duurzaam lasersnijden bij KMO s dankzij de nieuwe laserbronnen met hoog rendement. Ilse Dobbelaere, CLUSTA Mol, VITO, 2 oktober 2012 VIS traject Duurzaam lasersnijden bij KMO s dankzij de nieuwe laserbronnen met hoog rendement Ilse Dobbelaere, CLUSTA Mol, VITO, 2 oktober 2012 1 VIS traject Vlaams Innovatie Samenwerkingsverband Een VIS

Nadere informatie

ESA and architects team up to design method of 3D-printing lunar bases

ESA and architects team up to design method of 3D-printing lunar bases ESA and architects team up to design method of 3D-printing lunar bases Giant NASA spider robots could 3D print lunar base Welkom bij de Digitale Revolutie 3D Printen ons monetaire systeem zal doen veranderen

Nadere informatie

Exclusive Terrazzo. Minerale bekleding type «granito»

Exclusive Terrazzo. Minerale bekleding type «granito» NL Exclusive Terrazzo Minerale bekleding type «granito» BEALSTONE is een minerale bekleding met een «terrazzo / granito» uitzicht. Met een dikte vanaf 2 mm biedt het onbeperkte mogelijkheden voor uw projecten,

Nadere informatie

High-throughput technologieën versnellen de ontwikkeling van nieuwe formuleringen

High-throughput technologieën versnellen de ontwikkeling van nieuwe formuleringen High-throughput technologieën versnellen de ontwikkeling van nieuwe formuleringen Johan Paul FLAMAC, a division of SIM 1 Overzicht Inleiding Activiteiten van FLAMAC High-throughput formulatie onderzoek

Nadere informatie

Integratie van Micro- en Macro prototyping in het produktieproces

Integratie van Micro- en Macro prototyping in het produktieproces MARECO PROTOTYPING Integratie van Micro- en Macro prototyping in het produktieproces INTRODUCTIE Even voorstellen: mijn naam is Wim Janssen directeur van Mareco Kunststoffen B.V. en Mareco Prototyping

Nadere informatie

Wat betekent additief produceren voor de aandrijftechniek?

Wat betekent additief produceren voor de aandrijftechniek? Wat betekent additief produceren voor de aandrijftechniek? [tekst] ir. Maarten Swart Additive Manufacturing of Rapid Prototyping staat momenteel volop in de belangstelling. Hieronder verstaan we technieken

Nadere informatie

Maak nu zelf uw prototypes

Maak nu zelf uw prototypes Maak nu zelf uw prototypes In-house productie van prototypes is nu sneller, eenvoudiger en preciezer Prototyping is een essentiële fase in de ontwikkeling van een product. Prototypes geven ontwerpers de

Nadere informatie

DURABELLA DURABELLA. Specificaties Durabella Durabella WM Durabella STONE. Naadloze Terrazzo

DURABELLA DURABELLA. Specificaties Durabella Durabella WM Durabella STONE. Naadloze Terrazzo Specificaties Durabella Durabella WM Durabella STONE DURABELLA Naadloze Terrazzo Samenstelling: DURABELLA Terrazzo bestaat uit diverse componenten op basis van speciale krimpvrije bindmiddelen en diverse

Nadere informatie

3D-printerpen 2016 versie Handleiding

3D-printerpen 2016 versie Handleiding 3D-printerpen 2016 versie Handleiding Gefeliciteerd! U bent nu in het bezit van de nieuwste generatie 3D-printerpen. Hiermee heeft u het creëren van unieke 3D-tekeningen, miniaturen en accessoires zelf

Nadere informatie

MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING

MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING MAKING A DIFFERENCE / A DIFFERENCE IN MAKING De tentoonstelling onderzoekt de toegevoegde waarde van 3D-printing een baanbrekende productietechnologie die de volgende decennia een grote impact zal hebben

Nadere informatie

Tonerbased productieprintsystemen

Tonerbased productieprintsystemen DIGITAL PRINTING Tonerbased productieprintsystemen De huidige trend van kleine oplages, korte leveringstermijnen en bestellingen via internet vormt een hele uitdaging voor de klassieke offsetdrukkerij.

Nadere informatie

Uitdagingen bij de ontwikkeling van draadloze producten D&E event FHI ( s Hertogenbosch) 9 oktober 2013

Uitdagingen bij de ontwikkeling van draadloze producten D&E event FHI ( s Hertogenbosch) 9 oktober 2013 Uitdagingen bij de ontwikkeling van draadloze producten D&E event FHI ( s Hertogenbosch) 9 oktober 2013 Uitdagingen bij de ontwikkeling van draadloze producten Welkom Productontwikkelproces volgen: Inhoud

Nadere informatie

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen

Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Het nieuw industrieel beleid: - een korte review -de rol van Agentschap Ondernemen Industrie in Vlaanderen blijft belangrijk 40 % Vlaamse toegevoegde waarde (15% BBP) 70 % O&O uitgaven 80 % Vlaamse export

Nadere informatie

Maalmolens van hoge kwaliteit,

Maalmolens van hoge kwaliteit, De betere maalmolen! Maalmolens van hoge kwaliteit, op maat gesneden voor elk budget Wanner B 06.08 De maalmolen voor kleine aanspuitingen Wanner C 13.20s De bijzetmolen met veel voordelen Wanner Xtra2

Nadere informatie

VDL Wientjes Emmen. Kracht door samenwerking

VDL Wientjes Emmen. Kracht door samenwerking VDL Wientjes Emmen Kracht door samenwerking VDL Wientjes Emmen VDL WIENTJES EMMEN KENT DE ONEINDIG VELE MOGELIJKHEDEN VAN KUNSTSTOF. ALS SPECIALIST PRATEN WIJ U GRAAG BIJ OVER ONZE DIVERSE VERWERKINGSTECHNIEKEN

Nadere informatie

Industrieel Ontwerpen

Industrieel Ontwerpen Industrieel Ontwerpen Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen in Twente Industrieel Ont Industrieel ontwerpen, het vakgebied Industrieel Ontwerpen houdt zich bezig met het ontwikkelen

Nadere informatie

sia Abrasives Schuuroplossing

sia Abrasives Schuuroplossing sia Abrasives Schuuroplossing Het bedrijf De in het Zwitserse Frauenfeld gevestigde sia Group is een van s werelds grootste leveranciers van innovatieve schuurmiddelen. De groep ontwikkelt, produceert

Nadere informatie

AUTOMOTIVE GEREEDSCHAPPEN BEVESTIGEN AEROSPACE VIBA NV. Duallock en lijmsystemen Alex Scheenstra

AUTOMOTIVE GEREEDSCHAPPEN BEVESTIGEN AEROSPACE VIBA NV. Duallock en lijmsystemen Alex Scheenstra BEVESTIGEN AUTOMOTIVE GEREEDSCHAPPEN AEROSPACE VIBA NV Duallock en lijmsystemen Alex Scheenstra VHB Tapedispenser van Vulkan Technik 3M Hersluitbaar bevestigingssysteem: Dual lock 3M Hersluitbaar bevestigingssysteem:

Nadere informatie

Imade. Technologieën voor pop-up concept. datum 12-06-2014 referentie referentie copyright Sirris APPORT

Imade. Technologieën voor pop-up concept. datum 12-06-2014 referentie referentie copyright Sirris APPORT Brussel-Bruxelles Wetenschapspark 9 Charleroi BE-3590 Diepenbeek Gent tel. : +32 11 85 91 85 Hasselt fax : +32 11 22 92 90 Leuven info@sirris.be Liège www.sirris.be datum 12-06-2014 referentie referentie

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Wientjes

Kracht door samenwerking. VDL Wientjes Kracht door samenwerking VDL Wientjes VDL Wientjes KUNSTSTOF HEEFT ONEINDIG VEEL MOGELIJKHEDEN. VDL WIENTJES KENT ZE. BENIEUWD NAAR DE NIEUWSTE ONTWIKKELINGEN IN GRONDSTOFFEN EN VERWERKINGSTECHNIEKEN?

Nadere informatie

hout Zo kunt u zelf Overzicht producten Stappenplannen

hout Zo kunt u zelf Overzicht producten Stappenplannen hout Zo kunt u zelf houtproblemen Productinformatie oplossen Overzicht producten Stappenplannen Houtvuller Heeft u een beschadigde deur of een verrot kozijn? In deze folder vindt u hulp om de meest voorkomende

Nadere informatie

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen

INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen INNOVATIEVE PROCESSEN in de voertuigindustrie in Vlaanderen Prof.dr.ir.. Hendrik Van Landeghem Onderzoekscentrum voor In-Plant Logistics (AoG) Lean Enterprise Research Center Vakgroep Industrieel Beheer

Nadere informatie

Makrolon multi een goed gevoel dat van de daken verkondigd wordt.

Makrolon multi een goed gevoel dat van de daken verkondigd wordt. Makrolon multi een goed gevoel dat van de daken verkondigd wordt. Welkom bij Bayer MaterialScience Sheet Europe. Een aantrekkelijke partner stelt zich voor. Bayer MaterialScience Sheet Europe is een bedrijf

Nadere informatie

Rapid prototyping. Keywords Materialise, strandbeest,3dprinten, laser synthering, thermoplastics, PC

Rapid prototyping. Keywords Materialise, strandbeest,3dprinten, laser synthering, thermoplastics, PC Rapid prototyping Keywords Materialise, strandbeest,3dprinten, laser synthering, thermoplastics, PC Groep 3.05A Omer Wullur 1365193 Chiel Borgonjen 1376748 Enno Cleveringa 1521586 Tessa van der Heiden

Nadere informatie

DE PERFECTE ELEKTRONICA VOOR MEET- EN REGELTECHNIEK.

DE PERFECTE ELEKTRONICA VOOR MEET- EN REGELTECHNIEK. DE PERFECTE ELEKTRONICA VOOR MEET- EN REGELTECHNIEK. Made in Germany. 2 Verantwoording en betrokkenheid HET ZIJN MENSEN DIE IDEEËN UITVOEREN EN BETROUWBARE PRODUCTEN REALISEREN Het management, Störk-Tronic

Nadere informatie

allround metaalbewerking op topniveau

allround metaalbewerking op topniveau allround metaalbewerking op topniveau Laseren (FMT) is een betrouwbare toeleverancier in de metaalindustrie. Al meer dan vijftig jaar zijn wij in staat kwaliteit te leveren met een grote flexibiliteit

Nadere informatie

Kracht door samenwerking. VDL Steelweld

Kracht door samenwerking. VDL Steelweld Kracht door samenwerking VDL Steelweld VDL Steelweld VDL Steelweld staat op het gebied van productieautomatisering bekend als de innovatieve systeemintegrator. Wij hebben deze reputatie gedurende de afgelopen

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De wereldpopulatie verbruikt steeds meer energie. Momenteel wordt deze energie vooral geleverd door fossiele brandstoffen. Een groot nadeel van fossiele brandstoffen is dat hun aanwezigheid

Nadere informatie

Raam- en deursystemen : Serie 2000

Raam- en deursystemen : Serie 2000 Voor onze afdeling Ramen en Deuren in PVC werd er geopteerd een partnerschip op te richten met de firma Wymar. De mogelijkheden in profielen, de kleurvastheid, de sterkte van het profiel en het driekamersysteem

Nadere informatie

MARKTORIËNTATIE 3D-PRINTEN

MARKTORIËNTATIE 3D-PRINTEN MARKTORIËNTATIE 3D-PRINTEN 11 juni 2013 Bram Geenen Marie Claire van Hessen Celine Mataheru 1 INHOUDSOPGAVE 1 INLEIDING... 4 1.1 DOEL... 4 1.2 RELEVANTIE ONDERZOEK... 4 1.3 DEELVRAGEN... 4 1.4 METHODE...

Nadere informatie

Als alles glad moet verlopen. Het nieuwe Brillux pleisterassortiment

Als alles glad moet verlopen. Het nieuwe Brillux pleisterassortiment Als alles glad moet verlopen Het nieuwe Brillux pleisterassortiment Grondig vernieuwd Brillux pleister Achter elk perfect oppervlak gaat een perfecte voorbereiding schuil. Om deze belangrijke werkzaamheden

Nadere informatie

Mechatronica 4.0 maakt zorgbedden slim

Mechatronica 4.0 maakt zorgbedden slim Mechatronica 4.0 maakt zorgbedden slim Abstract: Flanders Make en Sirris stellen tijdens de Open Bedrijvendag een demo-opstelling voor van een slim bed. De ontwikkeling van dit bed verloopt in samenwerking

Nadere informatie

1069 PowerSpray. Product. Volumes. Eigenschappen

1069 PowerSpray. Product. Volumes. Eigenschappen Product Universele contactlijm op basis van synthetische rubbers en harsen in een draagbare canister voor het onmiddellijk verspuiten zonder spuitinstallatie.ontdek de Rectavit 1069 PowerSpray dankzij

Nadere informatie

POLYMAT Handleiding polyester algemeen. Inhoud. 1. Algemeen

POLYMAT Handleiding polyester algemeen. Inhoud. 1. Algemeen Hoekseize 3, 8711 HR WORKUM, tel.: 0515-543556, info@polymat.nl www.polymat.nl Inhoud 1. Algemeen 2. Gereedschappen 3. Voorbereiding 4. Aanbrengen Poly-Hechtgronding 5. Het lamineren van polyesterhars

Nadere informatie

Materialise levert al wat nodig is om in 3D te printen, behalve de prin

Materialise levert al wat nodig is om in 3D te printen, behalve de prin Materialise levert al wat nodig is om in 3D te printen, behalve de prin Interview met Peter Leys, uitvoerend voorzitter Victor Dubois Journalist vfb M Materialise levert alles wat je nodig hebt om in 3D

Nadere informatie

Uw producten altijd efficiënt geëtiketteerd? GEÏNTEGREERDE ETIKETTEEROPLOSSINGEN PRINT & APPLY / LABELLING / TOEBEHOREN / SERVICE ALWAYS A GOOD ID

Uw producten altijd efficiënt geëtiketteerd? GEÏNTEGREERDE ETIKETTEEROPLOSSINGEN PRINT & APPLY / LABELLING / TOEBEHOREN / SERVICE ALWAYS A GOOD ID Uw producten altijd efficiënt geëtiketteerd? GEÏNTEGREERDE ETIKETTEEROPLOSSINGEN PRINT & APPLY / LABELLING / TOEBEHOREN / SERVICE ALWAYS A GOOD ID Doeltreffend BETROUWBARE INTEGRATIE MET ERP/WMS/MES ROBUUSTE

Nadere informatie

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014

SOC Maakindustrie & Made Different. Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 SOC Maakindustrie & Made Different Wilson De Pril, Directeur-generaal Agoria Vlaanderen 15 mei 2014 Agoria: federatie van de technologische industrie 1.700 ondernemingen 10 domeinen Information and Communication

Nadere informatie