Eindwerkidee Master Energie

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eindwerkidee Master Energie"

Transcriptie

1 Nr: 1 ELECTRICAL INTERCONNECTION OF MECHANICALLY STACKED MULTIJUNCTION SOLAR CELLS IN CONCENTRATING PHOTOVOLTAICS SYSTEMS Contactpersoon: High-efficiency multijunction solar cells have in the last decade become the preferred solution for satellite power generation, due to their unrivaled power conversion efficiency. In such a multijunction cell a number of different solar cells are stacked on top of each other, such that each cell efficiently converts part of the incident spectrum into electrical power. A spin-off of this technology into terrestrial applications is currently ongoing, by integration of these multijunction cells into concentrator (CPV) systems that take full advantage of these cells high efficiencies. While current state-of-the-art is a monolithically stacked triple-junction cell, with inherent series-connection of the different cells in the stack, further improvements of the stack s conversion efficiency can be obtained by moving to a mechanically stacked architecture, where all cells are individually manufactured and glued together. This offers the possibility to extract the electrical power of each (sub)cell individually, and take full advantage of the current generated by every individual cell. This leaves however to some extent the question open on the optimal interconnection between these subcells. Different solutions, offering a minimization of resistive and DC/AC losses e.g. by optimizing the voltage or current matching of the different subcells and eventually a combination with high-efficiency invertors, are to be compared. The student will collaborate closely with the high flux devices team within IMEC s solar cell technology group, gaining insight into the field of high-efficiency multijunction solar cells and concentrator photovoltaics.

2 I1 I2 Rload Rload I3 Rload 400x10 12 Intensity InGaP 500 GaAs Ge Wavelength Figure: illustration of working principle of mechanically stacked multijunction solar cell

3 Nr: 2 OPTIMALE CONTROLE BIJ HYBRIDE VOERTUIGEN Contactpersoon: Eric Van den Bulck, Bart Saerens De milieuproblematiek, strenger wordende emissienormen en stijgende olieprijzen zetten de autoconstructeurs aan om voertuigen te produceren die steeds minder brandstof verbruiken. Heel wat nieuwe systemen en technologieën zijn geïntroduceerd in voertuigen. Men zegt wel vaker dat de controle van die systemen verscheidene jaren achterstaat op de technologie van de systemen zelf. Dit heeft als gevolg dat het potentieel van deze nieuwigheden niet volledig benut wordt. Een schoolvoorbeeld hiervan zijn hybride aandrijvingen. Hoewel er al verscheidene hybride voertuigen rondrijden (in België vooral de Toyota Prius) staat de controle van de vermogenstromen nog niet echt op punt. De meest gebruikte methodes zijn gebaseerd op de menselijke intuïtie en definiëren verschillende toestanden waarin het voertuig kan zijn. Analoog zijn er fuzzy regelaars. Meer en meer gaat men naar optimale modelgebaseerde regeling omdat het impliciet gebruiken van systeemkennis veel meer potentieel heeft. Voor deze optimale regeling wordt vooral gebruik gemaakt van dynamisch programmeren. Deze eenvoudige methode is echter niet goed real-time toepasbaar. Beter geschikte methodes voor optimale controle, zoals de directe methodes, worden zelden toegepast. Bovendien kan men zich de vraag stellen wat optimaal nu precies is. Naast verbruik en emissies is het wenselijk om ook rekening te houden met rijcomfort en rijplezier. Hoe houdt men hier best rekening mee? Zijn hier verschillen tussen klassieke voertuigen en hybride voertuigen? Referenties [1] L V Pérez, G R Bossio, D Moitre and G O García. Optimization of power management in an hybrid electric vehicle using dynamic programming. Mathematics and Computers in Simulation 73 (2006)

4 [2] C-C Lin, H Peng, J W Grizzle, J Liu and M Busdiecker. Control System Development for an Advanced-Technology Medium-Duty Hybrid Electric Truck. SAE technical paper [3] A Rajagopalan, G Washington, G Rizzoni and Y Guezennec. Development of Fuzzy Logic and Neural Network Control and Advanced Emissions Modeling for Parallel Hybrid Vehicles. National Renewable Energy Laboratory Subcontractor Report NREL/SR , December 2003 [4] T Binder, L Blank, H G Bock, R Bulirsch, W Dahmen, M Diehl, T Kronseder, W Marquardt, J P Schlöder and O v Stryk. Introduction to Model Based Optimization of Chemical Processes on Moving Horizons. In Online Optimization of Large Scale Systems: State of the Art p , Springer, 2001

5 Eindwerk Master Energie Nr. 3 VORMING VAN AGGLOMERATEN TIJDENS DE LAGE TEMPERATUUR PYROLYSE VAN CHROOM KOPER ARSEEN GEIMPREGNEERD AFVALHOUT Contactpersoon: Lieve Helsen, Frederic Cuypers De duurzame verwerking van chroom koper arseen (CCA) geïmpregneerd afvalhout is tot op de dag van vandaag nog steeds een uitdaging binnen de afvalverwerkende industrie. Het Chartherm proces (www.thermya.be), dat raakpunten heeft met pyrolyse, verkoling en distillatie, biedt perspectieven, maar moet nog verder geoptimaliseerd worden. De agglomeratie van houtmineralen en zware metalen speelt een cruciale rol in het voorkomen van emissies van zware metalen tijdens het proces en vormt de basis voor de scheiding van het vaste residu in zware metalen en mineralen enerzijds en koolstof anderzijds. Dit agglomeratieproces is echter nog steeds niet volledig doorgrond. Vertrekkende van een grondige analyse van bestaande kennis aangaande het gedrag van mineralen tijdens de verbranding en/of pyrolyse van andere brandstoffen (zoals steenkool) worden mogelijke mechanismen verantwoordelijk voor het agglomeratieproces afgeleid. Via elektronenmicroscopie (visualisatie van de structuur en samenstelling op microniveau) zal getracht worden een dieper inzicht te verkrijgen in de agglomeratiemechanismen die optreden tijdens het Chartherm proces bij verschillende werkingsvoorwaarden. Deze thesis, geschikt voor één student, omvat dus zowel een theoretisch als een experimenteel luik en kan eventueel resulteren in een publicatie. Referenties 1) Helsen L., Hacala A., Formation of metal agglomerates during carbonisation of chromated copper arsenate (CCA) treated wood waste: a comparison between a lab scale and an industrial plant, Journal of Hazardous Materials, 137 (3), 2006, ) Lind T., Valmari T., Kauppinen E., Nilsson K., Sfiris G., Maenhout W., Ash formation mechanisms during combustion of wood in circulating fluidized beds, Proceedings of the Combustion Institute, Volume 28, 2000, ) Kutchko B.G., Kim A.G., Fly ash characterization by SEM-EDS, Fuel, 85, 2006,

6 Eindwerk Master Energie Nr: 4 PARAMETERIDENTIFICATIE VAN EEN RC MODEL VOOR BETONKERNACTIVERING OP BASIS VAN METINGEN Contactpersoon: Lieve Helsen, Tine Baelmans, Maarten Sourbron Steeds meer gebouwen worden uitgerust met betonkernactivering (BKA), een klimatisatietechniek waarbij de leidingen voor verwarming en koeling voorzien worden in de betonnen draagstructuur van het gebouw, bijna altijd in de vloeren. De temperatuur voor verwarming kan heel laag blijven (< 28 C) en voor koeling heel hoog (>17 C), wat resulteert in heel hoge opwekkings- en verdeelrendementen van de installatie. Een belangrijk nadeel is de extreem trage werking, met tijdsconstanten die tot 4 keer groter zijn dan typische verstoorders van het thermisch comfort, zoals zoninstraling of bezetting. Accurate modellen zijn dan ook uitermate belangrijk om modelgebaseerde regelstrategieën te ontwikkelen. Modellen voor volle bekistingsvloeren bestaan en zijn gevalideerd, maar in België wordt meestal gewerkt met prefab welfsels. Hierin zijn luchtholtes voorzien, waardoor de aannames van de bestaande modellen niet meer gelden. In een lopend eindwerk ( ) worden de eerste stappen naar modelvorming en modelvalidatie gezet, onder andere door metingen op kleine schaal. Het doel van dit eindwerk is om met metingen en gepaste berekeningsmethoden het RC-model voor geactiveerd welfsels op punt te stellen en de waarden ervan te identificeren. De metingen zullen gebeuren in een geconditioneerde meetkamer van 4x4x3m en met een geactiveerd welfsel zoals het ook in de praktijk gebruikt wordt. Referenties 1. Gwerder, M., B. Lehmann, et al. (2007). "Control of thermally-activated building systems (TABS)." Applied Energy xxx (article in press)(xxx): xxx. 2. Weber, T., G. Johannesson, et al. (2005). "Validation of a FEM-program (frequencydomain) and a simplified RC-model (time-domain) for thermally activated building component systems (TABS) using measurement data." Energy and Buildings 37:

7 Nr: 5 EXERGETISCHE ANALYSE VAN HET CHARTHERM PROCES Contactpersoon: Lieve Helsen, Joan Govaerts Het Chartherm proces werd door het bedrijf Thermya (Bordeaux, Frankrijk) ontwikkeld voor de thermische verwerking van afvalhout, in het bijzonder CCA (chroom-koper-arseen) geïmpregneerd afvalhout. Het volledige systeem bestaat uit een houtverkleiner, een verkolingsreactor, een gaswassing, een gasbrander, een naverbrandingskamer, een compressor, een afvoersysteem voor de houtskool en een mechanische scheiding van de houtskool. Het afvalhout wordt in de vorm van spaanders in de reactor gebracht in tegenstroom regime: warme gassen worden onderaan toegevoegd terwijl het hout bovenaan in de reactor wordt toegevoegd en het verkoolde product onderaan regelmatig wordt verwijderd. Het doel van dit proces is alle metalen in het vaste verkoolde product te verzamelen en ze niet vrij te stellen via de gassen. Daarom worden relatief lage temperaturen ( C) en verhoogde drukken toegepast. Het Chartherm proces produceert twee brandstoffen: brandbare pyrolysedampen en koolstofpoeder. De geproduceerde pyrolysedampen worden verbrand in de gasbrander om het systeem van warmte te voorzien zodat het proces zelf in haar energiebehoefte kan voorzien. In dit eindwerk wordt een exergiebalans van het globale proces opgesteld. Exergie wordt een steeds belangrijker hulpmiddel bij het ontwerp en de analyse van thermische systemen. Niet alleen is de hoeveelheid energie belangrijk maar ook de kwaliteit van de energiestromen. Deze informatie laat toe te identificeren welke componenten het minst efficiënt werken. Voorstellen kunnen geformuleerd worden om het globale rendement van het Chartherm proces te verhogen.

8 Referenties 1. Ptasinski, K.J., Prins, M.J., and Pierik, A Exergetic evaluation of biomass gasification. Energy, 32: Taniguchi, H., Mouri, K., Nakahara, T., and Arai, N Energy analysis on combustion and energy conversion processes. Energy, 30:

9 Eindwerk Master Energie Nr: 6 VERWERKING VAN HOUTAFVAL: GRONDIGE ANALYSE VAN HET SPANNINGSVELD TUSSEN ENERGIE- EN MATERIAALRECUPERATIE Contactpersoon: Lieve Helsen, Frederic Cuypers, Joan Govaerts Houtafval is vandaag een gegeerd product, voor energierecuperatie en voor materiaalrecuperatie. Voor de spaanderplaatproductie was houtafval een goedkope grondstof. De quota opgelegd voor elektriciteitsproductie uit hernieuwbare energiebronnen en de daaraan gekoppelde introductie van groenestroomcertificaten doen echter de vraag naar bio-brandstoffen (waaronder houtafval) stijgen. Dit spanningsveld tussen energie- en materiaalrecuperatie resulteert in een stijgende prijs voor houtafval. De doelstelling van dit eindwerk is een energetische, ecologische en economische analyse van beide verwerkingsroutes voor houtafval (rekening houdend met de 3 klassen houtafval in Vlaanderen). Hierbij beperken energie- en materiaalrecuperatie zich niet tot respectievelijk bijstook in steenkoolcentrales en spaanderplaatproductie. Ook andere verwerkingsmethoden worden mee opgenomen in de analyse. Als uitgangspunt kan de MIRA-T studie rond energiehoudend afval (2008, draftversie klaar) genomen worden. Deze studie is echter maar een eerste stap met veel ruwe aannames en statische analyses. Referenties 1) Dornburg V., Faaij A.P.C., Meuleman B., Optimising waste treatment systems Part A; Methodology and technological data for optimising energy production and economic performance, Resources, Conservation and Recycling, 49, 2006, ) Bjorklund A.E., Finnveden G., Life cycle assessment of a national policy proposal The case of a Swedish waste incineration tax, Waste Management, 27, 2007,

10 Eindwerk Master Energie Nr: 7 ONTWIKKELING VAN EEN EENVOUDIG LUCHTGROEP-MODEL Contactpersoon: Lieve Helsen, Clara Verhelst In het voorjaar van 2008 zal in het Wetenschapspark (Heverlee) gestart worden met de bouw van twee energiezuinige kantoorgebouwen. De plannen voorzien een combinatie van vooruitstrevende technieken voor verwarming, koeling en ventilatie. Als backup wordt een klassiek verwarmingssysteem op aardgas voorzien en luchtgroepen voor airconditioning. Dit project, dat uniek is voor Vlaanderen, zal als demonstratieproject worden opgevolgd en geëvalueerd. Om deze combinatie van technologieën optimaal te regelen, is een intelligente regeling nodig. Een van de mogelijkheden is modelgebaseerde predictieve controle (MPC), een methode die aan de hand van een model expliciet het thermodynamisch gedrag van de verschillende componenten in rekening brengt. De doelstelling van deze thesis is de ontwikkeling van een eenvoudig model voor de luchtgroep, een cruciaal element in dit systeem, zodat deze component geïntegreerd kan worden in het systeemmodel van de MPC-regelaar. In een luchtgroep treden niet-lineaire processen (ontvochtigen, bevochtigen ) op. Hiervoor bestaan reeds gedetailleerde fysische modellen. Linearisatie van deze modellen laat een eenvoudigere implementatie in de regelaar toe. Men kan dan gebruik maken van lineaire MPC (modelgebaseerde predictieve controle), bijvoorbeeld in Matlab. Indien linearisatie tot te grote fouten leidt, dient niet-lineaire MPC worden toegepast waarvoor krachtigere software, zoals MUSCODII, nodig is. Het eindwerk moet uitwijzen of linearisatie van de fysische modellen al dan niet mogelijk is. De integratie van het model in een regelstrategie vormt het sluitstuk van dit eindwerk. Referenties 1. Findeisen, R. and F. Allgöwer (2002). An introduction to nonlinear model predictive control. 21st Benelux Meeting on Systems and Control. Veldhoven. 2. Ghiaus, C., A. Chicinas, et al. (2007). "Grey-box identification of air-handling unit elements." Control Engineering Practice 15(4):

11 Eindwerk Master Energie Nr: 8 HET GEBOUW KULEUVEN-MECHANICA ONDER DE LOEP Contactpersoon: Lieve Helsen, Maarten Sourbron Het gebouwenbestand van K.U.Leuven behoort niet tot de meest energiezuinige, wat duidelijk blijkt uit de jaarlijkse elektriciteits- en stookoliefactuur. De doelstelling van deze thesis is een energie-audit uitvoeren van de installatie van het gebouw van het departement werktuigkunde. Wat is de performantie van de gebruikte installatie? Hoe verlopen de energiestromen? Na het eerste luik van het eindwerk, het in kaart brengen van de huidige situatie, volgt in een tweede luik het uitwerken van een investeringsplan. Welke maatregelen dienen genomen te worden (isolatie, nieuwe beglazing, WKK, thermostatische kranen, regeling, )? Wat is het effect van die maatregelen en de terugverdientijd? Een dergelijke grondige analyse kan waardevolle informatie leveren aan de beslissende instanties om te investeren in energiebesparende maatregelen. Dit eindwerk kan eventueel uitgevoerd worden in samenwerking met een student bouwkunde of architectuur, die de gebouwfysische aspecten voor zijn/haar rekening neemt. Referenties 1) Poel, B., G. van Cruchten, et al. (2007). "Energy performance assessment of existing dwellings." Energy and Buildings 39(4): ) Alexandre, J. L., I. Knight, et al. (April 2006). About the audit of air conditioning systems: Customer advising with the help of case studies and benchmarks, modelling and simulation. Intelligent Energy Europe Building Performance Congress. Frankfurt.

12 Eindwerk Master Energie Nr: 9 ENERGIETECHNIEKEN VOOR DE GEBOUWDE OMGEVING: TOEPASSING OP MESO-NIVEAU Contactpersoon: Lieve Helsen (+ copromotor uit BWK), Clara Verhelst Op dit ogenblik wordt heel wat aandacht besteed aan duurzame energietechnieken voor gebouwen. Meestal behandelt men de energieproblematiek van duurzaam bouwen daarbij op de niveaus van het gebouw en zijn samenstellende componenten (micro-niveau). Zeker in Vlaanderen is er nog niet veel aandacht voor alternatieve energietechnieken op hogere schaalniveaus: grote complexen, wijken, stadsdistricten. Voorbeelden van dergelijke technieken zijn stadsverwarming, warmtekrachtkoppeling of warmte-koude-opslag in de bodem. Deze technieken onderscheiden zich op hun beurt van interventies op macro-niveau (bv. de aanleg van windmolenparken). Bedoeling van deze thesis is een state-of-the-art op te stellen over dit domein op meso-niveau, dus tussen het micro- en macroniveau. Dit houdt ondermeer een literatuurstudie in, en een bevraging van diverse actoren. Deze actoren zijn bijvoorbeeld studiebureaus, onderzoeksinstituten zoals het WTCB of het VITO, investeerders en overheden. Daarbij wordt een overzicht opgesteld van de diverse technieken m.i.v een evaluatie van hun ecologisch, technisch, economisch en maatschappelijk potentieel. De focus komt daarbij te liggen op toepassing in Vlaanderen, rekening houdend met al dan niet specifieke randvoorwaarden. Dit eindwerk kan uitgevoerd worden in samenwerking met een student uit de richting ASRO (Architectuur, Stedenbouw en Ruimtelijke ordening). Referenties 1) Ecoheatcool Work package 4, Possibilities with more district heating in Europe, Final Report, A Euroheat & Power Initiative, Supported by Intelligent Energy Europe, ) Cummunity Energy Programma, Community heating for planners and developers A guide to delivering sustainable communities using combined heat and power and renewables, December ) Nagota T., Shimoda Y., Mizuno M., Verification of the energy saving effect of the district heating and cooling system Simulation of an electric-driven heat pump system, Energy and Buildings, 40, 2008,

13 Eindwerk Master Energie Nr: 10 ONTWIKKELING VAN EEN MODELGEBASEERDE PREDICTIEVE REGELAAR (MPC) VOOR DE COMBINATIE VAN VLOERVERWARMING EN SANITAIR WARM WATER (SWW) PRODUCTIE Contactpersoon: Lieve Helsen, Clara Verhelst Dit eindwerk heeft als doelstelling een optimale regeling uit te werken voor een gecombineerd warmtepompsysteem (vloerverwarming en productie sanitair warm water, buffervat). Dit gecombineerde systeem wordt vandaag toegepast in lage-energiewoningen. De kleine warmtevraag voor verwarming, gecombineerd met de exergetisch efficiënte omzetting van omgevingswarmte tot op hogere temperatuur, resulteert in een laag energieverbruik voor verwarming. Uit recente praktijkstudies blijkt echter dat de performantie van de productie van sanitair warm water nauwelijks beter is dan dat van een elektrische verwarming. De redenen hiervoor zijn: grote mantelverliezen, groot aandeel van elektrische weerstand, hoge temperatuur waarop het SWW moet beschikbaar zijn. In dit eindwerk wordt getracht de combinatie van woningverwarming en SWW productie op een efficiëntere wijze te voorzien. In een eerste stap wordt de performantie van het huidige gecombineerde systeem geoptimaliseerd door het ontwikkelen van een modelgebaseerde predictieve regeling (MPC). Deze regelaar zal op basis van een voorspelling van de warmtevraag en kennis van de systeemdynamica een optimaal werkingsprofiel voorstellen. In een tweede fase wordt gekeken naar de combinatie van een warmtepomp met zonneboilers. Ook hiervoor wordt een optimale regelstrategie ontwikkeld. Dit eindwerk bouwt verder op een eindwerk waarin een MPC-regeling werd ontwikkeld voor een warmtepomp gekoppeld aan vloerverwarming. Referenties 1) Kummert, M. (2001). Contribution to the application of modern control techniques to solar buildings. Simulation-based approach and experimental validation. Ingénieur Civil mécanicien - électricien. Liège, Fondation Université Luxembourgeoise. Docteur en Sciences de l'environnement: ) Biaou, A. L. and M. A. Bernier "Achieving total domestic hot water production with renewable energy." Building and Environment In Press, Corrected Proof.

14 Eindwerk Master Energie Nr: 11 PASSIEFHUIS ONDER DE LOEP Contactpersoon: Lieve Helsen, Clara Verhelst Passiefwoningen zijn woningen die nauwelijks een verwarmingssysteem nodig hebben, dankzij doorgedreven isolatie, luchtdichtheid en gebalanceerde ventilatie met warmteterugwinning. Omwille van de toenemende brandstofprijzen, de zorg om de klimaatopwarming en de vraag naar thermisch comfort, groeit de interesse in passiefhuizen in Vlaanderen. Om het thermisch comfort en de energetische prestaties van deze passiefhuizen te kunnen evalueren, zijn goede meetdata van bewoonde passiefhuizen belangrijk. Het Passief Huis Platform biedt de mogelijkheid om een bewoond passiefhuis (gelegen in Kalken) te bemeten. Deze woning is uitgerust met een compacte lucht/water warmtepomp die naast sanitair warm water eveneens de naverwarming van de ventilatielucht verzorgt. Het doel van dit eindwerk is om de installaties in de woning op te volgen, de meetdata te verwerken en te analyseren. Zo dient de seizoensprestatie van de warmtepomp bepaald te worden. Daarnaast kan in het kader van dit eindwerk gezocht worden naar alternatieven om het systeem verder te verbeteren. Een interessant luik is tevens de vergelijking van de resultaten voor het passiefhuis met deze van een lage-energiewoning, opgemeten tijdens de winter Referenties 1) Audenaert, A., S. H. De Cleyn, et al. (2008). "Economic analysis of passive houses and low-energy houses compared with standard houses." Energy Policy 36(1): ) Wemhoener, C., T. Afjei, et al. "IEA HPP Annex 28 - standardised testing and seasonal performance calculation for multifunctional heat pump systems." Applied Thermal Engineering In Press, Corrected Proof.

15 Eindwerk Master Energie Nr: 12 DE ENERGIEPRESTATIE VAN HET WETENSCHAPSPARKKANTOOR: KAN HET NOG BETER? Contactpersoon: Lieve Helsen, Maarten Sourbron, Clara Verhelst In het voorjaar van 2008 zal in het Wetenschapspark (Heverlee) gestart worden met de bouw van twee energiezuinige kantoorgebouwen. De plannen voorzien een combinatie van vooruitstrevende technieken voor verwarming, koeling en ventilatie. Er is met name gekozen voor grondgekoppelde warmtepompen met seizoenopslag van warmte en koude en passieve koeling via betonkernactivering. Als backup wordt een klassiek verwarmings- en klimatisatiesysteem voorzien. Dit project, dat uniek is voor Vlaanderen, zal als demonstratieproject worden opgevolgd en geëvalueerd. Deze thesis heeft als doelstelling de toegepaste technieken te evalueren. Hiertoe wordt het gebouw met installaties eerst in TRNSYS gemodelleerd. Vervolgens wordt op basis van modelsimulaties een analyse uitgevoerd. Wat is het aandeel van elke component? Is passieve koeling voldoende of is de backup met klassieke airconditioning nodig? Kan de installatie scherper gedimensioneerd worden? Is de regeling in orde? Hierbij kunnen voorstellen ter verbetering opduiken. Het huidige systeem kan vergeleken worden met andere scenario s (enkel klassieke systemen, andere geavanceerde technologieën ) op energetisch en economisch vlak. Dit eindwerk geeft een aanzet tot een vervolgstudie waarin het ontwikkelde model en de systeemanalyse gevalideerd worden aan de hand van experimentele data. Referenties 1) Curtis, R., J. Lund, et al. Ground Source Heat Pumps - Geothermal Energy for Anyone, Anywhere: Current Worldwide Activity. Proceedings World Geothermal Congress 2005, Antalya, Turkey, April ) Lehmann, B., V. Dorer, et al. (2007). "Application range of thermally activated building systems tabs." Energy and Buildings 39(5):

16 Nr: 13 INTEGRALE OPTIMALISATIE VAN DE KOELING VAN EEN DATA- CENTER Contactpersoon: Prof. M. Baelmans, T. Stevens De toenemende nood aan rekencapaciteit in combinatie met de verhoging van de vermogendichtheid van de huidige elektronicacomponenten leidt ertoe dat datacenters steeds grotere problemen ondervinden met hun koeling. Zeker in de zomer, wanneer de omgevingstemperatuur hoog kan oplopen, blijken de huidige koelsystemen niet altijd voldoende performant. Bovendien worden oplossingen vooral gezocht in koelsystemen met hoog elektrisch verbruik (vb. airconditioning), wat energetisch niet verantwoord is en een hoge kost met zich meebrengt. Door verbeterde kennis over de heersende warmteoverdrachtsfenomenen in datacenters en daardoor efficiënter gebruik van de beschikbare koelmethodes zou het totale koelvermogen (en dus kost) gereduceerd kunnen worden. In dit eindwerk dienen verschillende koeltechnieken met elkaar vergeleken te worden op basis van een theoretische studie op componentniveau en systeemniveau, dit zowel energetisch als exergetisch. Op componentniveau wordt hierbij o.a. gekeken naar de mogelijkheden van luchtgekoelde en watergekoelde heat sinks, evenals naar luchtkoeling met ventilatie of natuurlijke convectie. Het relatieve belang van de verschillende warmteoverdrachtsfenomenen (convectie, geleiding en straling) wordt hierbij op systeemniveau onderzocht. Het einddoel van het eindwerk is om tot een volledige optimalisatie te komen van een geintegreerd koelsysteem voor gebruik in een specifiek datacenter die het totale benodigde koelvermogen minimaliseert met de bedoeling om tot een zo efficiënt mogelijk energieverbruik te komen. Het beschouwde datacenter is de hogevermogencluster op LUDIT. Dit datacenter heeft momenteel een hoge kost aan hun huidige actieve koelsystemen en heeft daarnaast reeds uitvalproblemen gehad omwille van oververhitting tijdens de zomermaanden. Aantal studenten: 1 of 2 studenten

17 Referenties Punch J. Point-of-Source Thermal Management, Proceedings of 6 th Int. Conference EuroSimE 2005, pp , Patel C. D., Bash C.E., Sharma, R., Beitelmal, A. and Malone, C.G. Smart Chip, Sytem and Data Center Enabled by Advanced Flexible Cooling Resources, Proceedings of 21 st IEEE SEMI-THERM Symposium, Shah, A., Carey, V., Bash C and Patel, C. Impact of Chip Power Dissipation on Thermodynamic Performance, Proceedings of 21 st IEEE SEMI-THERM Symposium, Bar-Cohen, A. Design and optimization of air-cooled heat sinks for sustainable development, IEEE Transactions on components and packaging technologies, Vol. 25, pp , 2002.

18 Nr: 14 EFFICIËNTERE KOELING MET BEHULP VAN 2-FASE STROMING IN MICROKANALEN Contactpersoon: T. Baelmans, T. Saenen In recente jaren is de snelheid en complexiteit van micro-elektronica sterk toegenomen. Deze trend wordt vooral ingezet door een toenemende miniaturisatie van de microelektronische onderdelen. De thermische huishouding van hedendaagse micro-elektronica wordt echter steeds moeilijker. De limieten van de huidige koeltechnieken zullen binnen enkele jaren worden bereikt. Eén van de nieuwe technologiën die een oplossing kunnen bieden is koeling door middel van microkanalen met behulp van een 1-fasige koelvloeistof. Een verdere verbetering van deze technologie is mogelijk door gebruik te maken van een faseovergang bij het koelen. Dit zou een verbetering met een factor kunnen opleveren ten opzichte van 1- fasige koeling. Een gevolg hiervan is dat bij eenzelfde koelvermogen een lager koelingsdebiet nodig, waardoor het energieverbruik van de koelinstallatie lager wordt. Anderzijds hebben 2- fasige stromingen inherent een grotere drukval dan 1-fasige stromingen bij eenzelfde debiet. Ook is een koelkring voor 2-fasige stroming complexer dan een 1-fasige koelkring. Een laatste punt is dat 2-fasige stroming in microkanalen onderhevig is aan instabiliteiten. Het is daarom niet uitgewezen of 2-fasige koeling efficiënter is als 1- fasige koeling. Binnen dit eindwerk zullen een 1-fasige en 2-fasige koelkring met microkanalen theoretisch worden onderzocht aan de hand van recente correlaties uit de litteratuur. Daarbij wordt vooral aandacht besteed aan het energieverbruik van beide. Het uitvoeren van experimenteel onderzoek om de theoretische conclusies te onderbouwen is mogelijk. Aantal studenten: 1 of 2 studenten

19 Referenties C.B. Sobhan, S.V. Garimella, A comparative analysis of studies on heat transfer and fluid flow in microchannels, Microscale Thermophys. Eng., Vol. 5, pp , G.L. Morini, Single-phase convective heat transfer in microchannels: a review of experimental results, International Journal of Thermal Sciences., Vol. 43, pp , G. Hetsroni, A. Mosyak, E. Pogrebnyak, L.P. Yarin, Fluid flow in micro-channels, Int. J. Heat Mass Transfer, Vol. 48, pp , G. Hetsroni, A. Mosyak, E. Pogrebnyak, L.P. Yarin, Heat transfer in micro-channels: Comparison of experiments with theory and numerical results, Int. J. Heat Mass Transfer, Vol. 48, pp , J.R. Thome, State-of-the-art overview of boiling and two-phase flows in microchannels, Heat Transfer Engineering, Vol.27, pp. 4-19, Qu and Mudawar, Flow boiling heat transfer in two-phase micro-channel heat sinks-i. Experimental investigation and assessment of correlation methods, Int. J. Heat and Mass Transfer, Vol. 46, pp , Revellin and Thome, Adiabatic two-phase pressure drops in microchannels, Experimental Thermal and Fluid Science, Vol. 31, pp , 2007.

20 Nr: 15 NUMERIEKE OPTIMALISATIE VAN EEN GEAVANCEERDE MICROKANAAL KOELER VOOR VOLGENDE GENERATIE MICROPROCESSOREN. Contactpersoon: Prof. M. Baelmans, F. Rogiers De almaar toenemende vermogendichtheid van microelektronica-componenten stelt steeds hogere eisen aan het koelsysteem om de chiptemperatuur binnen specificatie te houden. Een hoge chiptemperatuur heeft immers een verlaagde bedrijfszekerheid tot gevolg omwille van bv. reductie van kloksnelheid/bandbreedte, uitschakelen van het apparaat of zelfs het stuk gaan van de microchip. Om aan deze problemen tegemoet te komen wordt geïntegreerde vloeistofkoeling vooropgesteld in plaats van de alom gekende luchtgekoelde heat sinks. Bij geïntegreerde koeling wordt de heat sink sterk verkleind (tot typisch 0.5mm hoog en een oppervlak van enkele cm 2 ), tegen de achterkant van de chip gebond, en wordt het geheel vervolgens in één enkele behuizing geplaatst en van hydraulische aansluitingen voorzien. De meest eenvoudige koeler die zo kan worden gemaakt is de microchannel heat sink en bestaat uit een rij van parallelle kanalen met breede van grootteorde 100 μm en een hoogte van ongeveer 400 μm [1]. Op basis van het koelmiddel en het beschikbare pompvermogen kunnen de dimensies optimaal worden gekozen [2]. Dit soort koelers heeft echter een groot nadeel. Doordat de kanalen een constante breedte hebben is het temperatuursverschil met het doorstromend koelfluïdum constant langsheen het kanaal. Dit zorgt ervoor dat de chip dezelfde relatieve temperatuurstijging (typisch 50 C) ondergaat dan de koelvloeistof met als gevolg hoge thermische spanningen die aanleiding kunnen geven tot vroegtijdig falen van de chip. Om dit te vermijden stelt Bau [3] een concept met varierende kanaalbreedte voor. In dit eindwerk zal het variabele kanaalbreedte concept meer gedetailleerd worden onderzocht. De studenten ontwikkelen hiertoe een numeriek model voor de berekening van stromings- en temperatuursveld in de verbeterde geometrie met behulp van CFD. Aan dit model wordt vervolgens optimalisatie-software gekoppeld om de kanaalbreedte-verdeling optimaal te kiezen zodat de temperatuursgradienten minimaal blijven zonder een gevoelige verhoging van de thermische weerstand. Dit eindwerk is uitermate geschikt

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen

Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Energie en exergie in de gebouwde omgeving Door Sabine Jansen (TU Delft) 7 April 2015 Homelab 2050, serie 4: Optimaal gebruik van beschikbare energiebronnen Exergie voor de gebouwde omgeving Statements

Nadere informatie

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK

Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Uitwegen voor de moeilijke situatie van NL (industriële) WKK Kees den Blanken Cogen Nederland Driebergen, Dinsdag 3 juni 2014 Kees.denblanken@cogen.nl Renewables genereren alle stroom (in Nederland in

Nadere informatie

SolidWorks Simulation

SolidWorks Simulation SolidWorks Simulation Dolf Broekaart Manager Simulation Van strategie tot productie Simuleon - Introductie Wie is Simuleon? Van strategie tot productie Zusterbedrijf van Design Solutions Specialisten in

Nadere informatie

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems

Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Ervaringen met begeleiding FTA cursus Deployment of Free Software Systems Frans Mofers Nederland cursusmateriaal & CAA's alle cursusmateriaal vrij downloadbaar als PDF betalen voor volgen cursus cursussite

Nadere informatie

Risico s van CO2 leidingen

Risico s van CO2 leidingen takes gastransport further Risico s van CO2 leidingen Kennistafel buisleidingen T. Veenstra HSE coordinator Utrecht, 7 september 2010 Groningen, 9-9-2010 1 Inhoud Duurzaamheidsbeleid van Gasunie Ontwikkelingen

Nadere informatie

VOLGENDE GENERATIE REKENMODELLEN VOOR ENERGIESIMULATIES OP STADSNIVEAU

VOLGENDE GENERATIE REKENMODELLEN VOOR ENERGIESIMULATIES OP STADSNIVEAU VOLGENDE GENERATIE REKENMODELLEN VOOR ENERGIESIMULATIES OP STADSNIVEAU Ruben BAETENS KU Leuven Building Physics Section DE TRADITIONELE BENADERING binnen gebouwsimulatie Klassieke combinatie van warmte-

Nadere informatie

Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be. Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil?

Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be. Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil? Roel.DeConinck@3e.eu Roel.DeConinck@mech.kuleuven.be Slim bouwen: welke energietechnieken maken het verschil? Leuven, woensdag 6 april 2011 Content Evolution of energy consumption in buildings Challenges

Nadere informatie

Energievoorziening vanuit organische reststoffen

Energievoorziening vanuit organische reststoffen Energievoorziening vanuit organische reststoffen 28 September 2012 Jacques Poldervaart www.synvalor.com/info@synvalor.com Synvalor History First work on Gasification Development torrefaction with Torbed

Nadere informatie

ROL VAN INSTALLATIETECHNIEKEN EN IMPACT OP UW ONTWERP. Dirk Saelens. Afdeling Bouwfysica, Departement Burgerlijke Bouwkunde, K.U.

ROL VAN INSTALLATIETECHNIEKEN EN IMPACT OP UW ONTWERP. Dirk Saelens. Afdeling Bouwfysica, Departement Burgerlijke Bouwkunde, K.U. NAV STUDIENAMIDDAG MASSIEF PASSIEFBOUW IN DE PRAKTIJK: AANPAK VAN ONTWERP TOT REALISATIE NAAR EEN PASSIEVE WONING OP BASIS VAN TRADITIONELE BOUWMETHODES ROL VAN INSTALLATIETECHNIEKEN EN IMPACT OP UW ONTWERP

Nadere informatie

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014

Process Mining and audit support within financial services. KPMG IT Advisory 18 June 2014 Process Mining and audit support within financial services KPMG IT Advisory 18 June 2014 Agenda INTRODUCTION APPROACH 3 CASE STUDIES LEASONS LEARNED 1 APPROACH Process Mining Approach Five step program

Nadere informatie

Opschaling van. Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider

Opschaling van. Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider Opschaling van Martje van Horrik, Michiel Ritzen (OA), Zeger Vroon, Elianne Demollin Schneider Projectleider IEA PVPS Task 15 Onderzoeker BIHTS / Zuyd Hogeschool 18 november 2015 Develop fundamental Knowledge

Nadere informatie

Multiphysics simulations

Multiphysics simulations Eenvoudig bedienbare simulatiesoftware om gelijktijdig meerdere fysische fenomenen te beschrijven: wat zijn de mogelijkheden? Multiphysics simulations useful software, ready for use Comsol BV ir. Frank

Nadere informatie

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler

I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler MATEN & INFORMATIE I.S.T.C. Intelligent Saving Temperature Controler Deze unieke modulerende zender, als enige ter wereld, verlaagt het energieverbruik aanzienlijk. Het werkt in combinatie met de energy

Nadere informatie

Inhoud. Hernieuwbare energie voor gebouwen 18/09/2012

Inhoud. Hernieuwbare energie voor gebouwen 18/09/2012 18/09/2012 Hernieuwbare energie voor gebouwen Meetcampagne op DX warmtepomp met verticale boringen Inhoud» VITO» met verticale boringen» DX warmtepomp» Beschrijving meetcampagne» Resultaten meetcampagne»»

Nadere informatie

Digital municipal services for entrepreneurs

Digital municipal services for entrepreneurs Digital municipal services for entrepreneurs Smart Cities Meeting Amsterdam October 20th 2009 Business Contact Centres Project frame Mystery Shopper Research 2006: Assessment services and information for

Nadere informatie

Energie en water de circulaire economie

Energie en water de circulaire economie Energie en water de circulaire economie Prof. Dr. Ad van Wijk 4-6-2014 28-5-2014 Delft University of Technology Challenge the future Circular Economy (EMF) 2 Six principles of the Circle Economy All materials

Nadere informatie

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling

Toelichting Instrument 5. Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Toelichting Instrument 5 Onderdeel Toolbox voor energie in duurzame gebiedsontwikkeling Instrument 5, Concepten voor energieneutrale wijken De gehanteerde definitie voor energieneutraal is als volgt: Een

Nadere informatie

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006

Nuon Magnum. Een volgende stap in de energietransitie. Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum. Utrecht, 6 december 2006 Nuon Magnum Een volgende stap in de energietransitie Rien van Haperen, Project Directeur Nuon Magnum Utrecht, 6 december 2006 Nuon in het kort Nuon is een zelfstandig, internationaal energiebedrijf gevestigd

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager. Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014

Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager. Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014 Qmicro B.V. Vincent Spiering Business development manager Voor de ledenbijeenkomst BCS Enschede, 10 december 2014 About Qmicro Qmicro develops and manufactures solutions enabled by micro chip technology

Nadere informatie

Brandgevolgen voor Gebouwontwerp

Brandgevolgen voor Gebouwontwerp Brandgevolgen voor Gebouwontwerp Een perspectief vanuit Groot-Brittanië Susan Deeny, PhD 2 Broadgate Phase 8 3 5 Vormgeven aan een betere wereld Experience of working in Abu Dhabi 6 UAE 7 Gevolgen van

Nadere informatie

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE

LED LIGHTING FOR COLD STORAGE LED LIGHTING FOR COLD STORAGE Madrid, October 16 Maarten de Graaf Didyouknowthat? It takes 0.65KWh of air conditioning energy to cool down every 1 kwh of lighting heat. Didyouknowthat? Meaning that youernergybillforlightingis

Nadere informatie

Eandis smart metering uitdaging en uitrol

Eandis smart metering uitdaging en uitrol Eandis smart metering uitdaging en uitrol Agenda 2 Visionair Seminarie 2010 10 05 Eandis Cijfers Eandis actief in 239 gemeenten 1.5 milljoen LP gasaansluitingen 2.5 milljoen LV elektriciteitsaansluitingen

Nadere informatie

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis

Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Opleiding integraal denkende professionals: MSc Urban Environmental Management and Technology SIKB congres 6 Oktober 2010 Tim Grotenhuis Contact opleiding: Marc Spiller (marc.spiller@wur.nl) Integrale

Nadere informatie

Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler

Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler Lang leven het Smart Grid! Nu het gebouw nog! Wim Zeiler Context 40% van alle energie wordt in de westerse wereld gebruikt in gebouwen [1] Elektriciteit is een duurzame energie drager Een nieuw type elektriciteitsnet

Nadere informatie

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V.

Smart Power Networks. Energie Management. Bas de Koningh - HARTING B.V. Smart Power Networks Energie Management Bas de Koningh - HARTING B.V. Motivatie Politieke doelen Reductie CO2-Uitstoot nucleare energie fase out Meer renewable energie duurzame energieefficiëntie in de

Nadere informatie

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI

HEGRID EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO. Hybrid Energy GRID Management. TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI HEGRID Hybrid Energy GRID Management EIT ICT LABS HEGRID 2013-2014 TNO TNO, Siemens, KIT, Deutsche Telekom, UT, TU/e, VTT, CWI 1 Doel en verwachte resultaten Doel: realiseren van een Open HybridEnergy

Nadere informatie

Volgende generatie rekenmodellen voor energiesimulaties in stedelijke omgevingen

Volgende generatie rekenmodellen voor energiesimulaties in stedelijke omgevingen Vlgende generatie rekenmdellen vr energiesimulaties in stedelijke mgevingen Dirk Saelens KU Leuven, Department f Civil Engineering, Building Physics Sectin EnergyVille NVBV wrkshp "Buwfysische kennisntwikkeling

Nadere informatie

BVBA POMAC-LUB-SERVICES SPRL Korte Bruggestraat 28 B-8970 Poperinge Tel. 057/33 48 36 Fax 057/33 61 27 info@pomac.be internet: www.pomac.

BVBA POMAC-LUB-SERVICES SPRL Korte Bruggestraat 28 B-8970 Poperinge Tel. 057/33 48 36 Fax 057/33 61 27 info@pomac.be internet: www.pomac. Smeersysteem voor conveyors Conveyors lubrication systems KS-007a-1-NE SMEERSYSTEEM VOOR MONO OF BIRAIL CONVEYORS Dit systeem is ontworpen voor het gedoseerd smeren van de lagers van de rollen van conveyors

Nadere informatie

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012

Advanced Instrumentation. Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet. 10 Oktober 2012 Advanced Instrumentation Hans van Gageldonk, Henk Hoevers, Gerard Cornet 10 Oktober 2012 Agenda Wat is Advanced Instrumentation? Hoe past Advanced Instrumentation in de keten van fundamenteel onderzoek

Nadere informatie

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte

Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Vermijden van verliezen bij het gebruik van industriële restwarmte Exergie eenvoudig uitgelegd In opdracht van AgentschapNL Divisie NL Energie en Klimaat CCS B.V. Welle 36 7411 CC Deventer The Netherlands

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Feedback WG System Operations 21 November 2012

Feedback WG System Operations 21 November 2012 Feedback WG System Operations 21 November 2012 User Group 06/12/2012 Wim Michiels Content Feedback IGCC Winter action plan Draft ENTSO-E winter outlook 2012 2013 Capaciteit noordgrens Overview of dynamic

Nadere informatie

Opportuniteiten en nieuwe

Opportuniteiten en nieuwe Opportuniteiten en nieuwe tendensen voor een lager verbruik Kurt Stockman Hogeschool West-Vlaanderen, Kortrijk Winst door energie-efficiëntie: ook voor KMO s? Agoria workshop 12 juni 2012 Inleiding Maatschappelijk

Nadere informatie

Alternatieve energievormen. Vakgroep Mechanica van Stroming, Warmte en Verbranding Universiteit Gent UGent

Alternatieve energievormen. Vakgroep Mechanica van Stroming, Warmte en Verbranding  Universiteit Gent UGent Alternatieve energievormen Actieve technieken Prof. M. De Paepe 13u15 tot 14u45 www.floheacom.ugent.be Inhoud Inleiding Verwarming Biomassa WKK Warmtepompen KWO BEO- betonkernactivering Gaswarmtepompen

Nadere informatie

elektriciteit en warmte uit houtpellets www.okofen-e.com www.facebook.com/okofen.e

elektriciteit en warmte uit houtpellets www.okofen-e.com www.facebook.com/okofen.e elektriciteit en warmte uit houtpellets www.okofen-e.com www.facebook.com/okofen.e Onze visie De visionairen van de pelletverwarmingsindustrie: Herbert en Stefan Ortner ELEKTRICITEIT EN WARMTE UIT HOUTPELLETS

Nadere informatie

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW

SHP-TS TwinArc SA SHP-TS 400W TWINARC E40 SL PRODUCT OVERVIEW Range Features Range of high pressure sodium lamps with double arc tube construction Dual arc tube design guarantees immediate re-strike after a power interruption Doubled lamp life and reduced occurrence

Nadere informatie

Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis

Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis Hoe maak ik mijn datacenterinfrastructuur cloud ready? Door: Bart Nieuwenhuis Application: Data Center Fire Pump Controller Chillers Surge Protection Automatic Transfer Switch Uninterruptible Power Supplies

Nadere informatie

ENERGIE EFFICIËNTIE EN BESPARINGEN IN GEBOUWEN

ENERGIE EFFICIËNTIE EN BESPARINGEN IN GEBOUWEN ENERGIE EFFICIËNTIE EN BESPARINGEN IN GEBOUWEN Griet Janssen KENNISCENTRUM ENERGIE (KCE) Thomas More OMC Ecoproduction 27 maart 2014 INHOUD Voorstelling KCE Aspecten energiebeheer in gebouwen Optimalisatiestrategie:

Nadere informatie

Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA

Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA S u s t a i n a b l e E n e r g y S o l u t i o n s Voordelen van stoom door WKK in België : Projectaanpak THEOLIA Promotiedag STOOM 18 mei 2006 VITO te Mol Frederic Vermeulen Marketing en Sales Manager

Nadere informatie

Your added value provider

Your added value provider Energiebesparing Presentatie Energiebesparing waarom? Meer netto winst Efficient proces Energie besparen Minder CO2 beter milieu Minder onderhoud Energiebesparing: Energieverbruik Wereldwijd Rendement,

Nadere informatie

DE EFFICIËNTE EN MILIEUVRIENDELIJKE OPLOSSING VOOR DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER

DE EFFICIËNTE EN MILIEUVRIENDELIJKE OPLOSSING VOOR DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER EOS PLUS HP DE EFFICIËNTE EN MILIEUVRIENDELIJKE OPLOSSING VOOR DE PRODUCTIE VAN SANITAIR WARM WATER Lucht-water warmtepomp voor de productie van Sanitair Warm Water zonder gebruik van gas. Deze pomp, speciaal

Nadere informatie

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012

Kom verder. Saxion. Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen. Welkom. Jan de Wit, 20 juni 2012 Kenniscentrum Design en Technologie Trends in energie voor bedrijven en bedrijventerreinen Welkom Jan de Wit, 20 juni 2012 Vragen? Trends: 1. Energiebesparing door monitoring & procesbeheersing 2. Energiebesparing

Nadere informatie

25/03/2013. Overzicht

25/03/2013. Overzicht Micro-WKK: basisbegrippen en toepassingsmogelijkheden Tine Stevens, Vlaams Energieagentschap Regiovergadering Provincie West-Vlaanderen 12 en 14/03/2013 2 Warmte-krachtkoppeling (WKK) De gelijktijdige

Nadere informatie

1. Thermisch actieve bouwlaag systemen (TABS) Verklaring woordenlijst

1. Thermisch actieve bouwlaag systemen (TABS) Verklaring woordenlijst 1. Thermisch actieve bouwlaag systemen (TABS) Moderne gebouwen vereisen efficiënte koelsystemen. Een oplossing om de temperatuur te verlagen is door de bouwlagen te koelen, wat het mogelijk maakt om de

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z

Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z Opleiding Duurzaam Gebouw : Duurzaam bouwen van A tot Z Leefmilieu Brussel Duurzaam bouwen vanuit de invalshoek van energie. Anne-Laure MAERCKX CENERGIE Doelstelling(en) van de presentatie Een denkoefening

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

Humidity Roadmap. Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling. Rien Bosma. NMi - the Art of Measurement

Humidity Roadmap. Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling. Rien Bosma. NMi - the Art of Measurement Humidity Roadmap Aansluiting van NMi VSL op de Europese roadmap voor vochtontwikkeling Rien Bosma Inhoud imera Roadmap Humidity Huidige status bij het NMi VSL Ontwikkelingsprogramma 2009-2012 imera imera

Nadere informatie

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock

Extreem veilig Het product Our product Voordeel Advantage Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Bajolock Extreem veilig Het product Alle koppeling zijn speciaal ontworpen en vervaardigd uit hoogwaardig RVS 316L en uitgevoerd met hoogwaardige pakkingen. Op alle koppelingen zorgt het gepatenteerde veiligheid

Nadere informatie

Energiebesparing en onderhoud horen bij elkaar. Beurs Industrie & Milieu. 19 Mei 2010. Martin Kamp Siemens Nederland N.V.

Energiebesparing en onderhoud horen bij elkaar. Beurs Industrie & Milieu. 19 Mei 2010. Martin Kamp Siemens Nederland N.V. Energiebesparing en onderhoud horen bij elkaar Beurs Industrie & Milieu 19 Mei 2010 Martin Kamp Siemens Nederland N.V. Onderhoud is het totaal van activiteiten met als doel het in "een aanvaardbare conditie"

Nadere informatie

kijk, leer en kopieer: het etrium

kijk, leer en kopieer: het etrium kijk, leer en kopieer: het etrium ir. Jeroen Scheepmaker sr.. consultant business development PROVADA - DUURZAAMHEIDSPAVILJOEN - 8 juni 2011 Source: Wassermann, Manos Meisen feiten etrium: zeer energiezuinig

Nadere informatie

STRATEGO: Coaching session

STRATEGO: Coaching session STRATEGO: Coaching session 19-11-2014 www.warmtebedrijfrotterdam.nl Content Integrated business model al chart Heat chain Sources heating grid Rotterdam Delivery of industrial waste heat History & lessons

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder

Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Bio-WKK en WKK in de glastuinbouw: meer met minder 16/12/2010 Cogen Vlaanderen Daan Curvers COGEN Vlaanderen Houtige biomassa in de landbouw 16

Nadere informatie

Workshop Mechanische Damprecompressie - DWA

Workshop Mechanische Damprecompressie - DWA Ontwikkelingen op het vlak van compressor technologie Johan van der Kamp, chief design engineer Bodegraven, 4 maart 2015 Radiax compressor Inhoud Bronswerk, het bedrijf Bronswerk Heat Transfer Nederlands

Nadere informatie

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013

Vvg. Kansen zien, kansen pakken! Leven in de stad van de toekomst. 13 november 2013 Kansen zien, kansen pakken! Vvg 13 november 2013 Leven in de stad van de toekomst Louis Bekker City Account Manager Programma manager Onderwijs (PO/MO) Smart Concurrentie Leefbaar Groen Samenwerking Onze

Nadere informatie

Tentamen Thermodynamica

Tentamen Thermodynamica Tentamen Thermodynamica 4B420 4B421 10 november 2008, 14.00 17.00 uur Dit tentamen bestaat uit 4 opeenvolgend genummerde opgaven. Indien er voor de beantwoording van een bepaalde opgave een tabel nodig

Nadere informatie

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN

HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN M A N U A L HANDLEIDING - ACTIEVE MOTORKRAAN MANUAL - ACTIVE MOTOR VALVE Model E710877 E710878 E710856 E710972 E710973 www.tasseron.nl Inhoud / Content NEDERLANDS Hoofdstuk Pagina NL 1 ALGEMEEN 2 NL 1.1

Nadere informatie

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint

liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled Castjoint liniled Cast Joint liniled Gietmof liniled is een hoogwaardige, flexibele LED strip. Deze flexibiliteit zorgt voor een zeer brede toepasbaarheid. liniled kan zowel binnen als buiten in functionele en decoratieve

Nadere informatie

Vaktechniek. Uittreksel van De Onderneming nr. 915 - November 2014. Inleiding

Vaktechniek. Uittreksel van De Onderneming nr. 915 - November 2014. Inleiding Prestaties van een combinatie thermische zonnecollectoren en een warmtepomp Impact van regelstrategie en hydraulische aansluiting van doorslaggevend belang Door J. Veeken, J. Verheyen en M. Sourbron Dit

Nadere informatie

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl

Duurzaamheid begint bij jezelf! Alumni. 11 september 2012. jan.blom@keyknowledge.nl Duurzaamheid begint bij jezelf! 11 september 2012 Alumni jan.blom@keyknowledge.nl Hoe oud is duurzaamheid?? Duurzaamheid is maar vijfentwintig jaar oud! 16 juni 1987: Gro Harlem Brundtland biedt haar rapport

Nadere informatie

Caro De Brouwer 27/11/2013

Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 27/11/2013 Caro De Brouwer 2e Master Irw Energie, KUL Erasmus Imperial College London Thesis: Solvent storage for postcombustion CCS in coal fired plants Voorzitter YERA Young Energy Reviewers

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Introduction Henk Schwietert

Introduction Henk Schwietert Introduction Henk Schwietert Evalan develops, markets and sells services that use remote monitoring and telemetry solutions. Our Company Evalan develops hard- and software to support these services: mobile

Nadere informatie

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth

Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Fidelity of a Strengths-based method for Homeless Youth Manon krabbenborg, Sandra Boersma, Marielle Beijersbergen & Judith Wolf s.boersma@elg.umcn.nl Homeless youth in the Netherlands Latest estimate:

Nadere informatie

Opleiding Duurzaam Gebouw:

Opleiding Duurzaam Gebouw: Opleiding Duurzaam Gebouw: Verwarming en sanitair warm water: ontwerp en regeling Leefmilieu Brussel Overzicht van de belangrijkste warmteopwekkers Jonathan FRONHOFFS CENERGIE Doelstelling(en) van de presentatie

Nadere informatie

Phase Change Materials

Phase Change Materials 16/05/2014 Phase Change Materials Latente warmte voor compacte energie-opslag Waarom thermische opslag?» Hydraulische ontkoppeling in combinatie met WKK, warmtepomp, WKK T T buffer verwarmings circuit

Nadere informatie

Wat is Interaction Design?

Wat is Interaction Design? Wat is Interaction Design? Wat is interaction design? Designing interactive products to support the way people communicate and interact in their everyday and working lives. Preece, Sharp and Rogers (2015)

Nadere informatie

BLIJVEN INNOVEREN op reis naar de mogelijkheden

BLIJVEN INNOVEREN op reis naar de mogelijkheden BLIJVEN INNOVEREN op reis naar de mogelijkheden Royal Dutch Airco s Data Center Mogelijkheden STULZ.NL Agenda om te Blijven Innoveren Service corridor Differential Pressure Control cold corridor High Density

Nadere informatie

Regeling van grondgekoppelde warmtepompensystemen

Regeling van grondgekoppelde warmtepompensystemen Regeling van grondgekoppelde warmtepompensystemen Clara Verhelst, Lieve Helsen K.U.Leuven, Departement Werktuigkunde, Afdeling Toegepaste Mechanica en Energieconversie ABSTRACT Dit artikel bespreekt de

Nadere informatie

Enterprisearchitectuur

Enterprisearchitectuur Les 2 Enterprisearchitectuur Enterprisearchitectuur ITarchitectuur Servicegeoriënteerde architectuur Conceptuele basis Organisatiebrede scope Gericht op strategie en communicatie Individuele systeemscope

Nadere informatie

MSR in Nederland. Jan Leen Kloosterman Rudy Konings TU-Delft 14-10-2014. Challenge the future. Delft University of Technology

MSR in Nederland. Jan Leen Kloosterman Rudy Konings TU-Delft 14-10-2014. Challenge the future. Delft University of Technology MSR in Nederland 14-10-2014 Jan Leen Kloosterman Rudy Konings TU-Delft Delft University of Technology Challenge the future Reactor Institute Delft Research on Energy and Health with Radiation 2 3 Chemical

Nadere informatie

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen

High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen High Field Magnet Laboratory (HFML) Martin van Breukelen Science Campus Radboud Universiteit Faculteit NWI NMR FELIX faciliteit HFML NaNoLab Guest

Nadere informatie

Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart

Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart Kosten reductie? Natuurlijk!...maar wel slim... Jan Willem Veldhuis, Technical Manager OSP WEU Rotterdam, de Kuip 25 maart Inleiding Bandbreedte behoefte evolutie Kosten besparing via slimme oplossingen

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

SHP / SHP-T Standard and Basic PLUS

SHP / SHP-T Standard and Basic PLUS Range Features ErP compliant High Pressure Sodium Lamps Long life between 24,000 to 28,000 hours, T90 at 16,000 hours Strong performance with high reliability Car park, Street and Floodlighting applications

Nadere informatie

Cursus GES Ontwerpsysteem in het Maritiem Onderwijs

Cursus GES Ontwerpsysteem in het Maritiem Onderwijs Cursus GES Ontwerpsysteem in het Maritiem Onderwijs TNO Bouw Centre for Mechanical and Maritime Structures (CMC) Leo de Vries, M.Sc. Hans van Vugt, M.Sc. Hr. Ms. Rotterdam L.deVries@bouw.tno.nl Stichting

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees

De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de. Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers. and Work Satisfaction of Employees De Invloed van Werkeisen en Hulpbronnen op de Psychische Vermoeidheid en het Plezier in het Werk bij Werknemers The Influence of Job Demands and Job Resources on Psychological Fatigue and Work Satisfaction

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

CFD als tool voor de Fire Safety Engineer: case-study

CFD als tool voor de Fire Safety Engineer: case-study CFD als tool voor de Fire Safety Engineer: case-study ir. Xavier Deckers FESG Presentatie CFD in de bouw Actiflow seminar Presentatie FESG Wie zijn wij? Onafhankelijk studiebureau brandveiligheid, Gespecialiseerd

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Enterprise Open Source. Business case. Power to Innovate 2015 1

Enterprise Open Source. Business case. Power to Innovate 2015 1 Enterprise Open Source. Business case. Power to Innovate 2015 1 Agenda 1 Mooie belofte 2 Business doelen 3 Alternatieve oplossingen 4 Voorkeur uitwerken 5 Business Case Power to Innovate 2015 2 1 Mooie

Nadere informatie

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse...

http://techniline.sirris.be/s/p.exe/wservice=wo/webextra/prg/olarticleprint?vwebse... Page 1 of 5 Techniline v3 27-08-2010 Mechatronics Machines verbruiken minder energie door slimme keuze elektrische aandrijving (27-08-2010) Nr. 0 Ecologische en economische motieven, zoals nieuwe machinenormen

Nadere informatie

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING

NIEUWE VISIE OP ZONREGELING NIEUWE VISIE OP ZONREGELING Zon en daglicht regeling als deel van de energieprestaties in gebouwen Peter Winters President of the European Solar Shading Organization Director Shading & Building Dickson

Nadere informatie

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree

Basisgegevens. Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): Nieuwe opleiding. Nieuw Ad programma. Nieuwe hbo master. Nieuwe joint degree Basisgegevens Soort aanvraag (kruis aan wat van toepassing is): X Nieuwe Nieuw Ad programma Nieuwe hbo master Nieuwe joint degree Naam instelling(en) Contactpersoon/contactpersonen Contactgegevens Universiteit

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Warmtepompen bij Rik van den Bosch. C.S. Löhr

Warmtepompen bij Rik van den Bosch. C.S. Löhr Warmtepompen bij Rik van den Bosch C.S. Löhr INTRODUCTIE Introductie Carrier / UTC Rik van den Bosch warmtepompen Warmtepomptechniek en systeemkeuze Case : Smart Cities Product or service 2 UTC BUSINESSES

Nadere informatie

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012

Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 Voor kwaliteitsvolle WarmteKrachtKoppeling in Vlaanderen Warmtekrachtkoppeling Wat, waarom en wanneer? Tine Stevens COGEN Vlaanderen Studiedag Slimme netten en WKK 29 februari 2012 1 COGEN Vlaanderen Doelstelling:

Nadere informatie

Wat is fusie? On ITER all magnet coils are super conducting. Toroidal magnetic field for trapping charged particles

Wat is fusie? On ITER all magnet coils are super conducting. Toroidal magnetic field for trapping charged particles ITER Wat is fusie? ITER Iter-nl Fusie op DIFFER Internationale activiteiten SOFT 2012 IBF 2013 SOFT 2014 Nederlandse succes verhalen Komende tenderacties Big Science industriedag Nieuwegein, 10 oktober

Nadere informatie

Unlocking the potential of public available gene expression data for large-scale analysis

Unlocking the potential of public available gene expression data for large-scale analysis Faculty of Science and Bio-engineering Sciences Department of Computer Science Computational Modeling Lab Unlocking the potential of public available gene expression data for large-scale analysis Jonatan

Nadere informatie

Risk & Requirements Based Testing

Risk & Requirements Based Testing Risk & Requirements Based Testing Tycho Schmidt PreSales Consultant, HP 2006 Hewlett-Packard Development Company, L.P. The information contained herein is subject to change without notice Agenda Introductie

Nadere informatie

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar

Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Titel, samenvatting en biografie Stephanie van Dijck De integrale aanpak maakt complexiteit hanteerbaar Samenvatting: Nieuwe projecten nemen toe in complexiteit: afhankelijkheden tussen software componenten,

Nadere informatie

Systeem - VOLL WONING

Systeem - VOLL WONING S.0. Gegevens en informatiebronnen Systeem - VOLL WONING Algemene kenmerken van het verwarmingssysteem Warmteproductie Ketel Brandstof : Aardgas Fabricagedatum : 01/01/2004 Vermogen : 35,000 kw Warmtedistributie

Nadere informatie

Laser material processing: USP @ Philips Drachten?

Laser material processing: USP @ Philips Drachten? Laser material processing: USP @ Philips Drachten? M.A. de Keijzer (ECN) F. Vrijburg (Philips) November 2014 ECN-L--14-072 Laser material processing: USP @ Philips Drachten? Laserforum en Kring voor Materiaalbewerking

Nadere informatie

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010

Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Komt CCS op tijd of haalt duurzame energie in? Pieter Boot Vijfde nationaal CCS Symposium 25 juni 2010 Cutting Energy Related CO 2 Emissions Baseline Emissions 62 Gt BLUE Map Emissions 14 Gt 2030 Key aspects

Nadere informatie

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation

Production technology & mechatronics. Bedrijfsgroep Industrial Automation Production technology & mechatronics Bedrijfsgroep Industrial Automation 4 Vlaanderen Wallonië Brussel Beleidscellen 14 Business Communities 1700 leden ICT Building Technology Contracting Materials Technology

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie