Groningenieur Issue 1 January 2013

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Groningenieur Issue 1 January 2013"

Transcriptie

1 Groningenieur Issue 1 January 2013 THE BOARD THE CHAIRMAN THE SECRETARY THE TREASURER THE EXTERNAL AFFAIRS RESEARCH HYDRODEOXYGENATIE VAN LIGNINE RESEARCH IN CRETE RECYCLEN VAN AUTOBANDEN THE MOVIE TED COLUMN PETROLUL 1 January 2013 Groningenieur Periodiek der G.T.D. Bernoulli

2 Let s share a passion Bij Teijin Aramid hebben we een passie: aramide Dit unieke materiaal is sterker dan staal, bestand tegen hitte, is slijtagebestendig en kent al meer toepassingen dan op deze pagina passen. De mogelijkheden van aramide zijn eindeloos en dat maakt het zo bijzonder. Er is nog een wereld te ontdekken. En dat doen wij samen met onze klanten, want wij geloven dat de beste oplossingen co-creaties zijn. Dat doen we ook met studenten. Om de groei van ons bedrijf voort te kunnen zetten, zijn wij regelmatig op zoek naar stagiaires en nieuwe medewerkers op het gebied van chemie, chemische technologie, werktuigbouwkunde en technische natuurkunde. Kijk op voor meer informatie over stageplaatsen en ons bedrijf. Of stuur je CV per mail naar: 2 January 2013 Groningenieur

3 FROM THE EDITOR Dear Bernoullians, While on the doorstep of 2013, it is time for another Groningenieur (GRIR). The first thing that you will probably notice when you look at this edition of the GRIR is that we have changed the layout a bit. Also, although this GRIR has no main theme, we intend to have a main theme in the next GRIR and written pieces in that area. However, to make it ourselves a bit easier we have started with a GRIR offering a broad scope of all recent activities linked to Bernoulli. As you might have noticed Jilles has passed over his scepter of power to the next chairman of the study association and she, and the rest of the board, will introduce themselves in this edition of the GRIR. We have also looked at old editions of the GRIR and we have chosen to re-introduce some old elements of the GRIR,. These are for example a nice movie review and Tim 2 spreading his opinion in his own column. Enjoy reading the new edition of the GRIR. For the next editions we will be looking for interesting research or stories so feel free to send something about your research to Kind Regards, Tim Stoffelsma Editor in Chief Editor In Chief Tim Stoffelsma Associate Editor Jeroen C. Keizer Layout Tim Meinds Contributing Writers Annienke Kingma Arjen Kamphuis Jilles Telgenhof ir. Laurens Polgar ir. Cynthia Herder 3 January 2013 Groningenieur

4 FROM THE CHAIRMAN Table of Contents The Chairman 5 The Secretary 6 The Treasurer 7 The Extern 8 Onderzoek I 10 Onderzoek II 13 Onderzoek III 16 The Movie 18 The Column 20 The Puzzle 21 Agenda 22 It is already the second quarter of the year and the first exam weeks are already finished. Tim 1, Tim 2, Arjen and me are in the board of Bernoulli for almost half a year now and we really like it! Our first activity as new Bernoulli board was the BBQ in July. When a 3 kg weighing piece of meat is placed on a BBQ it has to be a really good one. And it was! On the 18th of October the famous yearly Bernoulli wokken took place. As always it was an enormous success and everybody could eat and drink as much as they wanted! On the26th of October we had the Karaokeborrel, which was also very awesome. A lot of famous songs were sung and we heard a lot of folk songs in Spanish, Dutch and even Russian! On the 15th of November the constitutieborrel in honor of the new board took place. A lot of other boards from Groningen, but also from Eindhoven and Enschede were present and it was a really good borrel. On the 20th of November there was a case study of the company Technip. It was really an interesting case, with a lot of examples of situations that took place in different companies. On the 4th of December there was a lunch lecture of Teijin Aramid and on the 11th of December we went to Shell Moerdijk. Both activities were very interesting. At the moment we, but especially Tim 2 of course, are very busy with the planning of more excursions and lectures. On the 11th of January we will visit the Gasunie in Ommen. Also, the OSTS casetour is being organized at the moment and I can already tell you that this will take place from the 13th to the 16th of March. We will visit three companies during the casetour: SABIC, Sitech and CB&I. So make a note in your agenda for it! But of course we are also going to do some activities just for fun! On the 15th of January we are going to pubquiz at Het Koetshuys. And we have more activities for you in store, which will be announced as soon as the right time has come for that! So, that s it for now. Hope to see you all in the lounge and of course at the Bernoulli activities! Annienke Kingma 4 January 2013 Groningenieur

5 THE CHAIRMAN For those of you who do not know me yet, my name is Annienke Kingma. I am 21 years old and I just started with my master Chemical Engineering. I m living in a student house in the centre of Groningen for 4 years now. I am born and raised in Friesland, in a small village near Heerenveen. As you probably already understood from the title I am the new chairman of Bernoulli and I really like to be at the head of such a beautiful association. It is not the first time that I m a member of a board. Last year I was in the board of the Bèta Bedrijvendagen and my function was Public Relations. Two years ago I was the treasurer of De Chemische Binding. So, I have some experience with being a board member. However, I have never been chairman before thus this is a new challenge for me! In my spare time I like sailing and therefore I am a member of G.S.Z. Mayday, the student sailing association of Groningen. I also like swimming, running and playing flute. I really like traveling as well and in May I am going to Ecuador to learn Spanish! Another activity that is taking quite some of my spare time is doing cozy things with my friends or just drinking beer. I am really looking forward to the rest of the year! I think Tim 1, Tim 2, Arjen and me are forming a good team and I hope we are going to make something of it! If you some good ideas for Bernoulli activities, just tell us! Your input is always welcome! Annienke Kingma 5 January 2013 Groningenieur

6 THE SECRETARY One day before the official dismantling of the Berlin wall Tim (1) was born in Groningen. After spending the first 4 years of his life in Zuidhorn, he eventually moved to the beautiful Norg in the most beautiful province of the Netherlands: Drenthe. After doing very average/ poor on primary school only due to his cito test results the teachers allowed him to go to VWO, expecting him to fail rapidly. Sick of the small town he chose to start high school in Assen. After passing his high school fairly easy, he chose to start Industrial Engineering and Management, process and product technology in Groningen. In his third year he decided that he liked the chemistry more than the management and followed a pre-master course to gain access to the Chemical Engineering Master where he happily studies now. After starting studying in Groningen he picked up a strange hobby: Triathlon. He found the mixture of swimming, cycling and running really enjoyable. After being active in the board of the Groningen Student Triathlon Club Tritanium, something else was sought after. And since July 2012 he became secretary of G.T.D. Bernoulli. I really enjoy being on the board of G.T.D. Bernoulli and I am really looking forward to the rest of the year with Arjen, Tim (2) and Annienke! P.S. I won the title Tim 1 by winning the Tour de France Poule. Tim Stoffelsma 6 January 2013 Groningenieur

7 THE TREASURER Hey everyone, my name is Arjen Kamphuis and this year I have got the honor of occupying the position of Treasurer of G.T.D. Bernoulli. Currently I am in the second year of my Master Chemical Engineering, and I have been studying at the Rijksuniversiteit Groningen for almost four and a half years in total. Since I am in last part of my study I am finishing the last few remaining courses and recently I have started my Master research. It was during the, for Dutch standards, real hot summer of 1990 that I was born on the 21st of August. I was born in the small and idyllic town of Marum, which is located in the southwestern part of Groningen, near both Friesland and Drenthe. I grew up having a pretty carefree childhood and at the age of twelve I started attending highschool in the nearby town of Leek. It was only at the end of my high-school period that I started gaining interest in chemistry. Even just before my high-school exams I only had a meager 6 on chemistry. After passing my high-school exams I, just like a lot of other soon-to-be students, still had no idea which study I should chose. After attending a couple of open days and visiting universities across the country I finally decided to subscribe for Chemical Engineering at the Rijksuniversiteit Groningen! Now that I have almost had four and a half years of studying Chemical Engineering I am in the final part of my study. As mentioned before, I have just started my Master research. This is in the combined field of polymer and bio-based products, under the supervision of Francesco Picchinio and Martijn Beljaars. The topic of my research will be the preparation of a thermally reversible crosslinked polyepoxide, via the reversible Diels-Alder reaction. In the next edition of the Groningenieur I will tell more about this! In my spare time I also have a couple of other interests other than Chemical Engineering. One of my hobbies is music, both listening and playing. I play guitar and I am also a small band together with two friends. I also like to do sports, which include fitness, running and wall climbing. As this year s Treasurer of G.T.D. Bernoulli I am really looking forward to the many fun things and challenges this year has to offer us. I am sure that with the board assigned for this year we will be capable of making this a great year for G.T.D. Bernoulli! Arjen Kamphuis 7 January 2013 Groningenieur

8 THE EXTERNAL AFFAIRS More than twenty years ago (twenty-two to be exact) a little boy was born in the village Stadskanaal in the east of Groningen. After completing his high school, also in Stadskanaal, he started studying Chemistry at the University of Groningen. However, during his minor he made the smart choice to do a bachelor in Chemical Engineering as well. After which, as some of you might have guessed he also chose to do a master in Chemical Engineering. Until this day the choice he made to do Chemical Engineering is still a hot topic of discussion with his Chemistry buds as they think he chose for the fast money. But, this is not where his story ends as at the end of 2012 I chose to combine a master in Chemical Engineering with a position in the board of of G.T.D. Bernoulli. Within the board I will fulfill the position of External Affairs and Vice-chairman. In my free time I like to ride my racing bike (though not with this lousy weather) and I also watch a lot of sports (football, rugby, cycling, ice skating etc.). I am positive that the board that has been formed consists of four people that are quite capable to function together and we will try to continue the work that has been done by the former boards of G.T.D. Bernoulli. We want to transform G.T.D. Bernoulli into a stable master study assiociation which will hopefully last for the upcoming years. Tim Meinds 8 January 2013 Groningenieur

9 9 January 2013 Groningenieur

10 ONDERZOEK HYDRODEOXYGENATIE VAN LIGNINE Mijn project gaat over de hydrodeoxygenatie van het stofje lignine. Hydrodeoxygenatie is het verwijderen van zuurstof door het toevoegen van waterstof. Planten en bomen bestaan uit drie verschillende soorten materialen, zijnde cellulose, hemicellulose en lignine. Cellulose is een polysacharide en de hoeveelheid ervan geeft de stevigheid van de boom of plant aan. Hemicellulose vormt een celwand rondom de cellulose en is gemaakt van zachter materiaal, dat amorfe eigenschappen heeft. Lignine vult de ruimte tussen de cellulose hemicellulose op en functioneert als een natuurlijke lijm. In Figuur 1 hiernaast is de opbouw van een plant te zien. Het lignine bestaat uit verschillende soorten bouwstenen zijnde p-coumarylalcohol, coniferylalcohol en sinapylalcohol. In Figuur 3 is de structuur van lignine te zien, dit is een voorbeeld van een hardhout. Afhankelijk van de houtsoort en het bereidingsproces worden verschillende typen lignine geproduceerd. Bij dit project worden drie verschillende typen lignine getest. In mijn project gaat het erom dat door middel van hydrodeoxygenatie hoogwaardige chemicaliën uit lignine worden gehaald. Zo 10 January 2013 Groningenieur

11 worden van de moleculen p-coumarylalcohol, coniferylalcohol en sinapylalcohol, phenol, guaiacol en syringol gemaakt. In Figuur 2 is een typische reactie te zien van lignine naar phenol. Deze reacties vinden plaats onder hoge drukken en temperaturen ( C, bar) in aanwezigheid van een katalysator. Lignine is onder normale omstandigheden een poeder, maar boven de 180 C wordt het vloeibaar. Bij dit project wordt gebruik gemaakt van een geroerde Büchireactor (Figuur 4), die hoge drukken en temperaturen aankan. Het proces waar ik aan werk, wordt semi-continu uitgevoerd. Dit betekent dat de waterstof continu wordt toegevoerd terwijl de lignine aan het begin van het proces als batch is toegevoegd, zie Figuur 5. De waterstof wordt in de reactor gevoerd met een flow van ml/min. De lichte fracties die ontstaan worden met de gasfase meegevoerd naar de zogenaamde bom, een opvangtank die wordt gekoeld met water. Hierin condenseren de lichte componenten. De reactietijd kan variëren tussen 1-8 uur. C6H6.36O H > C6H6O + H2O Figuur 2 Phenol reactie. Mijn doel is om verschillende katalysatoren Figuur 1 Lignine structuur (hardhout). 11 January 2013 Groningenieur

12 te testen en de optimale omstandigheden te vinden waarop deze reactie plaatsvindt. Voor katalysator A werd een optimaal resultaat gevonden, maar dit is confidentieel. Katalysator A geeft wel de gewenste producten alleen bleek te reactief. Hierdoor worden de ringen opengebroken en ontstaan er alkanen en aanverwante producten. Er moet dus een katalysator gevonden worden die selectiever is naar de gewenste producten. Een ander doel van het project is om de reactie volledig continu uit te voeren. Lignine zal dan als Figuur 4 Hoge druk Büchireactor. Figuur 5 PFD van Lignine hydrodeoxygenatie. Figuur 3 Plant. vloeistof worden toegevoerd aan de reactor. Zoals eerder aangegeven is lignine een poeder onder normale omstandigheden. Er zijn twee opties, het opwarmen van de lignine tot 180 C of hoger of de lignine oplossen. Wanneer lignine vloeibaar is, is het een hoog viskeuze en plakkerige vloeistof en daarom moeilijk te verpompen. Oplossen is waarschijnlijk een betere optie, maar de kosten van een oplosmiddel kunnen snel hoog oplopen. Deze twee problemen wil ik gaan oplossen met mijn onderzoek, ik hoop in maart klaar te zijn. Jilles Telgenhof 12 January 2013 Groningenieur

13 RESEARCH RESEARCH IN CRETE crete red motorbike rheology COLLABORATION In the beginning of April 2012, I sent my polymer samples wrapped in a big box off to Chania, Crete and followed shortly after. Manthos Kalaitzakis, the PhD of the faculty Sciences in Chania, would pick me up from the airport. After waiting for an hour at the warm and sunny airport, a rambling and overfull blue Seat Ibiza arrived, missing a front-light, the break light, some door handles, and having a smashed back window and some glass shards on the back seat. Besides Manthos, his girlfriend and a street-dog that they had previously adopted from between the garbage, the car was full with pots and pans, several nonmatching shoes, musical instruments and equipment, a huge soundboard, blankets, beach-ball rackets and more garbage in between which me and my luggage had to squeeze ourselves quickly because they were already late for the rehearsal with their band. This first impression was largely representative for the remainder of my stay in Crete. After having organized myself with a place to sleep and a means of transport (a small red motorbike), I spent most of my first weeks at the university looking and asking people for obvious equipment such as spatulas, stirrers 13 January 2013 Groningenieur

14 and beakers to dissolve my polymers. While my polymers were being stirred and shaken, I had to fix the extensional rheometer with which I wanted measure the elongational rheology of my polymers. Five wires of different colors had to be placed in a specific and unknown sequence for the machine to give the correct values. Since the correct sequence was not self-reporting, a measurement was required after every systematic change. This implied 5x4x3x2x1 = 120 different possibilities! After a week of changing wire sequences I found the very last possible sequence to be the correct one! Once I had the machine running, performing the measurements was nice. Heating the equipment to the measurement temperature of 190 C took roughly one hour, which was exactly enough for me to race to a nearby beach on the motorbike, to have a quick swim and return in time for my measurement. What a fantastic working environment, what a Working at the department in Heraklion was very intense as the suppressed PhD s (none of which was Greek) worked daily from 7am to 10pm nonstop (only to eat the ordered pizza s during a measurement). lifestyle! For the shear rheology experiments, I had to contact the experts at the University of Heraklion. I had to rent a car to go there, which broke down underway. After being towed by four different cars for more than 4 hours to cross the remaining 100 km, I finally arrived. Working at the department in Heraklion was very intense as the suppressed PhD s (none of which was Greek) worked daily from 7am to 10pm nonstop (only to eat the ordered pizza s during a measurement). I learned a lot during these tiresome days and was happy to be able to do my PhD in Groningen instead. Because the professor was so interested in my polymers, he came up with many new and interesting ideas and had me perform quite a bit of extra unrelated work. In the end, I had very little time left in Crete to enjoy the country, the nice weather and the beaches. Luckily, on the night before departure, me and my new Cretan friends finally found time to play the long awaited 28 hour long lasting game of through-the-ages. This took place in the presence of five cute newborn pups that were trying to crawl around us all night long. Besides having a very enjoyable stay in Crete, I managed to obtain some publishable results. Therefore, I hope that during my PhD on rubbers here, I will be able to collaborate with the rheology experts on Crete once again. ir. Laurens Polgar 14 January 2013 Groningenieur

15 Mijlpaal in je carriere Je komt ons overal tegen. De paaltjes in het landschap markeren de ligging van onze leidingen. Achter deze paaltjes staat een team van professionals dat er dag in dag uit voor zorgt dat iedereen altijd over aardgas kan beschikken, de schoonste fossiele brandstof van dit moment. Aardgas geeft de minste CO2-uitstoot van alle fossiele brandstoffen. Het vormt de perfecte basis voor een duurzame energiehuishouding omdat het zo snel inzetbaar is. Wanneer de zon niet schijnt en de wind niet waait, kan er met aardgas snel en efficiënt elektriciteit worden opgewekt. Bovendien wordt door toevoeging van groen gas, zoals biogas, aardgas zelf ook steeds duurzamer. Met aardgas kunnen we rekenen op een duurzame, stabiele energievoorziening - nu en in de toekomst. Ons netwerk: spil in de Noordwest-Europese gasrotonde Gasunie is een Europees gasinfrastructuurbedrijf met een van de grootste grensoverschrijdende gastransportnetwerken in Europa. Dat bestaat onder meer uit ruim kilometer transportleiding in Nederland en Noord-Duitsland. We beschikken over een technisch hoogwaardige gasinfrastructuur waarmee we de markt optimaal bedienen. De kwaliteit van deze infrastructuur, de strategische ligging en de vele aansluitingen op internationale gasstromen zorgen ervoor dat ons netwerk het hart vormt van wat de gasrotonde van Noordwest-Europa wordt genoemd. Deze gasrotonde breiden we steeds verder uit met interessante projecten. Daardoor zijn we er ook in de toekomst van verzekerd dat er voldoende gas naar en in Europa stroomt. Onze circa medewerkers werken vanuit vestigingen in Nederland, Duitsland en Rusland. ondergrondse gasopslagfaciliteit bij Zuidwending, nemen we deel aan de bouw van de eerste importterminal voor vloeibaar aardgas (LNG) in Nederland en participeren we in Nord Stream, een kilometer lange leiding die wordt gelegd van Rusland naar Duitsland. Verder zijn we actief betrokken bij duurzame ontwikkelingen, bijvoorbeeld op het gebied van groen gas en efficiënte energienetwerken. Werken bij Gasunie Werken bij Gasunie is jezelf verder ontwikkelen binnen een uitdagend en innovatief bedrijf. Zowel voor ambitieuze trainees en starters als voor ervaren specialisten hebben we regelmatig vacatures: kijk op werkenbijgasunie.nl voor een mijlpaal in jouw carrière. Uitdagende projecten We zijn continu op zoek naar economisch interessante en technisch uitdagende projecten. Zo bouwen we een www. werkenbijgasunie.nl 15 January 2013 Groningenieur

16 ONDERZOEK RECYCLEN VAN AUTOBANDEN Hoe gaan we met afval om? Wat kan er anders? Ook de Europese Unie houdt zich hiermee bezig. In onderstaande figuur staat een schema voor afvalverwerking met hoe groter de schijf, hoe wenselijker de optie. De focus van academisch onderzoek ligt bij de middelste drie opties. Met uiteraard hergebruik als prioriteit. Helaas is voorkomen niet altijd mogelijk en in 2009 werden in Nederland personenauto s naar de sloop gebracht. De huidige regelgeving van autowrakken, sinds 2006, zegt dat tenminste 85% van het gewicht wordt hergebruikt of gebuikt in andere nuttige producten. Echter, in Europa wordt de regelgeving alsmaar strenger en in 2015 wordt dat percentage naar 95% gebracht. De moeilijk herbruikbare bestanddelen zijn de kunststoffen en banden. Daarnaast worden autobanden geregeld verwisseld, voornamelijk door slijtage. In dit project ligt de focus daarom op het rubber van autobanden. Het rubber is opgebouwd uit polymeerketens verbonden met zwavelverbindingen om zo een netwerk te vormen. Deze structuur maakt het recyclen van rubber moeilijk. Tegenwoordig kan het gebruikte rubber in verschillende producten worden hergebruikt. In Nederland zijn drie zelfstandige organisaties, Vereniging Band 16 January 2013 Groningenieur

17 Figuur 1 Weergave project. en Milieu, RecyBEM B.V. en Stichting Fonds Band en Milieu, samengekomen in het Besluit Beheer Autobanden. Een van de toepassingen van het rubbergranulaat is als ondervloer voor kunstgras. Echter er zijn maar een aantal kunstgraszoden nodig in Nederland. Dus andere toepassingen zijn nodig, zoals te zien is in het figuur hiernaast. Als we van onder naar boven werken, zien we dat verwijdering in wezen een andere vorm van opslag is, soms iets creatiever dan normaal. De tweede optie, in beide figuren, is energieherwinning in cementovens. Een voorbeeld van recycling zijn de eerder genoemde kunstgras ondervloeren. Een duurzame mogelijkheid is het recyclen van rubber, of reclaimen, zodat deze kan worden hergebruikt in andere high-quality rubberproducten. Bijvoorbeeld van autoband naar autoband, zoals te zien in de bovenste mogelijkheid. Omdat rubber een netwerk is, is het moeilijk deze te recyclen. Het gebruikte rubber moet behandeld worden. Verschillende processen zijn bekend om rubber te behandelen, zoals ultrasonisch of met microwave. In mijn project kijken we naar de chemische afbraak van de crosslinks in het rubbernetwerk. We kijken naar de kinetiek van de netwerkafbraak op een interne mixer met parameters zoals, temperatuur, shear, concentratie etc. Op basis van het werk op de interne mixer wordt een design gemaakt voor een continu proces op een co-rotating twin-screw extruder. Het doel is om een materiaal te verkrijgen dat geschikt is voor revulkanisatie om zo nieuwe rubber producten te maken. ir. Cynthia Herder 17 January 2013 Groningenieur

18 THE MOVIE TED Peter Griffin plays the bear. On the 25th of October Tim S., Annienke, two externals and myself went to see the movie TED. After the previews were done and all our snacks were long gone, we were ready for the movie. TED starts off with an 8 year old boy wishing for his teddy bear to come alive, and shocker; he does. And apperantly only the wish of a random boy for an alive teddy bear is granted instead of one of the million wishes made on christmas eve which could acctually benefit the world. The teddy bear TED apparently lived the life of Charlie Sheen; popular in the 90 s but now constantly on drugs. That s where the movie really starts, while the now grown up boy (Mark Wahlberg) and his teddy bear are still best friends. Not short after that, classic romcom scenarios start developing and Tim started pointing out to me how much longer the film would take. The fact that TED was directed and written by the man behind Family Guy (Seth MacFarlane) became apparently clear when references to other shows, over-the-top humor and even some of the standard family guy starting with This one time when i was Insert Activity with Insert famous person flashbacks started to pile up. Unfortunately 18 January 2013 Groningenieur

19 THE MOVIE TED most references were to 1980 s television shows, so not for me The jokes kept us entertained though and the movie gave me a clear insight in how Annienke would look behind the steering wheel (see picture). Fortunately, in the absence of Tim M. a girl behind us was willing to explain all the jokes and gave colorful commentary during the movie, might this be the one Tim? At the end the group was divided on the movie, while Tim S. wanted to get as away from it as possible, Annienke really enjoyed herself. As for me, I m going to give it 2 stars and the next time, watch family guy instead. Finally if you want to see a good Mark Wahlberg movie, you should see Four Brothers Jeroen C. Keizer A young boy s wish to have a living teddy bear. Annienke driving a car. Is the teddy bear actually using drugs? 19 January 2013 Groningenieur

20 COLUMN PETROLUL Pe tro lul (de; m; meervoud: petrolullen; verkleinwoord: petrolulletje) 1 iemand die al bij binnenkomst op de universiteit weet dat hij in de olie-industrie wil werken. 2 iemand die zich nadrukkelijk afzet tegen de olie-industrie maar ondertussen wel de producten hiervan gebruikt. 3 populaire benaming voor de Roemeense voetbalclub Petrolul Ploiești. Je zou het misschien niet zo snel bedenken maar het bovenstaande woord gaf mij halverwege oktober toch een hoop stof tot nadenken. In de krant viel mijn oog op het woord petrolul en mijn eerste ingeving was dat het te maken had met de olie-industrie. En in het bijzonder dat het ging over de soort mensen dat al bij binnenkomst op de universiteit weet dat hij/zij later wil werken in de olie-industrie. Niet dat ik daar iets op tegen hebt want de oliebedrijven behoren misschien wel tot werelds beste werkgevers wat betreft beloning en werkomstandigheden maar wat mij vaak wel tegen de borst stoot is het volgende. Mensen die bij het kiezen van een masterproject louter kijken naar het bedrijf wat hieraan verbonden is. Mijns inziens moet je altijd, maar dan ook altijd kiezen voor een project dat je leuk vindt. Je doodstaren op een bedrijf dat je uiteindelijk misschien toch niet eens gaat aannemen is een verspilling van je tijd en interesses. Een andere betekenis van het woord petrolul zou kunnen voortkomen uit het volgende. Een vaak gehoorde discussie is het niet al te milieuvriendelijke imago van de olie-industrie en of je dat mee zou moeten nemen in je overweging voor je latere werkgever. De olieindustrie is misschien niet de schoonste tak van sport maar men moet zich ook realiseren dat het winnen van olie altijd al een dirty business was. Echter, het gebruik van de auto om een ritje van 120 km voor een protest tegen de olie-industrie gaat ook zeer zeker nooit de schoonheidsprijs winnen. Misschien is deze persoon wel de echte petrolul. Maar laten we het eens hebben over de echte betekenis van het woord petrolul. Petrolul Ploiești komt uit het Roemeense stadje Ploiești en werd sinds haar oprichting in 1924 drie keer landskampioen. Op zulke momenten probeer ik mij voor te stellen hoe mensen in Roemenië een kampioenschap vieren. Gaan ze net als de Nederlanders de straat op? Mannen én vrouwen als gelijkwaardige burgers? Worden ze met z n allen gehuldigd op het pittoreske dorpsplein van het stadje Ploiesti? Wat wel als een huis boven water staat is dat de gemiddelde voetballer in een Oostblokland moet leven van een schamel salaris dat geenszins in vergelijking staat met wat de gemiddelde petrolul van de eerste categorie gaat verdienen. Toegegeven, dan toch maar een baantje in die olie-industrie. Tim Meinds 20 January 2013 Groningenieur

21 THE PUZZLE SUDOKU 21 January 2013 Groningenieur

22 AGENDA 11th of January - Excursie Gasunie On the 11th of January we will visit the facility of Gasunie BV in Ommen. We will start the day with a presentation of Richard van der Velden (plant manager) and Mark Kwant. We will end the day with a tour over the site. 15th of January - Pubquiz On the 15th of January there will be a pubquiz with G.T.D. Bernoulli at Het Koetshuys. We will gather at Het Koetshuys at 20.45h. The costs are 5,00 for the pubquiz and 3 drinks. 26/27th of February - Bèta Bedrijvendagen On the 26th and 27th of February the 26th edition of the Bèta Bedrijvendagen (BBD) will be held. During these two days you will be able to meet people from recruitment from different companies ranging from consultancy, IT, chemistry and biology. If you are still looking for a place to do your internship or maybe your first job than this event is certainly for you! Colofon General: The Groningenieur is the magazine of the Gronings Technologen Dispuut Bernoulli and appears two times a year. Advertorial: If you want more information about the possibility for advertiorial space please contact Tim Meinds (External Affairs, nl). Editor adress: G.T.D. Bernoulli Nijenborgh AG Groningen th of March - OSTS On the 13th to the 16th of March we will be going on a casetour to the south of the Netherlands. We will start with a visit to SABIC (13th) and Sitech (14th) in Geleen. Then we will go the Rotterdam to visit CB&I (15th). Keep an eye on your if you want to participate because we will send you more information. 22 January 2013 Groningenieur

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD

DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 1 Grammatica les 12 THE FUTURE PAST TENSE DE VERLEDEN TOEKOMENDE TIJD 12.1 FUTURE PAST Als je over het verleden praat, maar iets wilt vertellen over wat toen in de toekomst was, gebruik je ook de Future,

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia www.projects-abroad.net May 2013 1 Hi all, Carmen Herbas Country Director Welcome to the May edition of our Newsletter for Projects Abroad Bolivia. This

Nadere informatie

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal

Empowerment project. Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment project Awasi Kenya Driejarig project van Rotaryclub Rhenen-Veenendaal Empowerment*van* kinderen*in*kenia De#afgelopen#drie#jaren# hebben#we#met#steun#van#de# Rotaryclub##Rhenen: Veenendaal#een#

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

This evening on TV: Glee Lees de tekst en beantwoord de vraag. Waar speelt Glee zich af? This evening on TV: Glee. Fact sheet.

This evening on TV: Glee Lees de tekst en beantwoord de vraag. Waar speelt Glee zich af? This evening on TV: Glee. Fact sheet. 1 This evening on TV: Glee Lees de tekst en beantwoord de vraag. Waar speelt Glee zich af? This evening on TV: Glee In the Glee club, the pupils sing famous songs from Britney Spears to One Direction,

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben?

Shopping. Questions. Worksheet. 1 read Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? Shopping 1 Bekijk goed wat er te koop is in de webwinkel van Ed Sheeran. Wat zou jij wel willen hebben? I would like to have Ed Sheeran webshop Lego House hoody Jacket Cap Necklace This grey men s hooded

Nadere informatie

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14)

Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of Houthandel Wijers vof (09.09.14) Quality requirements concerning the packaging of oak lumber of (09.09.14) Content: 1. Requirements on sticks 2. Requirements on placing sticks 3. Requirements on construction pallets 4. Stick length and

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013

Update Empowermentproject Awasi Kenia september 2013 Update Empowermentproject Kenia september 2013 Het Empowerment-project in Kenia van de Rotaryclub Rhenen-Veendaal begint aan de derde fase: een derde en laatste bezoek, met een Empowerment workshop voor

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

Things to do before you re 11 3/4

Things to do before you re 11 3/4 Counting Crows 1 Things to do before you re 11 3/4 Lees de tekst en beantwoord de vragen. - Maak deze zin af: De schrijver van de tekst vindt dat kinderen - Welke dingen heb jij wel eens gedaan? Kruis

Nadere informatie

Het project en de doelstellingen:

Het project en de doelstellingen: Het project en de doelstellingen: Wit.h heeft al heel wat ervaring met sociaal artistieke projecten als deze. De Erasmus studenten daarentegen hebben elk een andere achtergrond en voor sommige onder hen

Nadere informatie

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond.

Opgave 2 Geef een korte uitleg van elk van de volgende concepten: De Yield-to-Maturity of a coupon bond. Opgaven in Nederlands. Alle opgaven hebben gelijk gewicht. Opgave 1 Gegeven is een kasstroom x = (x 0, x 1,, x n ). Veronderstel dat de contante waarde van deze kasstroom gegeven wordt door P. De bijbehorende

Nadere informatie

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten?

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? 1 Let s celebrate! read Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? Let s celebrate! Guy Fawkes Night People in Britain celebrate Guy Fawkes Night. It s on the 5th of November.

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

Handleiding The very hungry caterpillar. Eric Carle

Handleiding The very hungry caterpillar. Eric Carle Handleiding The very hungry caterpillar Eric Carle In the light of the moon a little egg lay on a leaf. One Sunday morning the warm sun came up and pop! - out of the egg came a tiny and very hungry caterpillar.

Nadere informatie

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 +

Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B1 / B1 + Mondeling tentamen Havo - ERK niveau B / B + Het mondeling voor Engels Havo duurt 5 minuten en bestaat uit een gesprek met je docent waarin de volgende onderdelen aan de orde komen: *Je moet een stukje

Nadere informatie

Roemenië Romania - Rumänien

Roemenië Romania - Rumänien Roemenië Romania - Rumänien Oktober 2013 - October 2013 In oktober 2013 zijn wij voor het eerst, op eigen kosten en gelegenheid, afgereisd naar Roemenië. In October 2013, we travelled for the first time,

Nadere informatie

Discover FILE 6 DISCOVER BK 2

Discover FILE 6 DISCOVER BK 2 Discover FILE 6 DISCOVER BK 2 Your favourite pizza, a Rolls Royce, your favourite movie... All these things have to be made before we can eat or enjoy them! In this file you will discover how things are

Nadere informatie

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij?

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij? Wie zijn wij? Studievereniging i.d is de studievereniging van Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft. Met 2700 leden is zij een van de grootste en actiefste studieverenigingen van Delft. Studievereniging

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO

CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO. Tweetalig onderwijs Havo VWO CHRISTELIJKE SCHOLENGEMEENSCHAP VINCENT VAN GOGH TTO Tweetalig onderwijs Havo VWO Open dag 8 februari 2014 Inhoud Tweetalig onderwijs: ontdek de wereld! Wat is tto? Toelatingseisen Informatie voor ouders

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal

vooropleiding international Dutch as a second Nederlands Tweede Taal INFORMATION FOR STUDENTS WITH AN international PRE- UNIVERSITY EDUCATION FOUNDATION YEAR FOR international STUDENTS VU UNIVERSITY () Dutch as a second Language () INFORMATIE VOOR STUDENTEN MET EEN BUITENLANDSE

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability

Researchcentrum voor Onderwijs en Arbeidsmarkt The role of mobility in higher education for future employability The role of mobility in higher education for future employability Jim Allen Overview Results of REFLEX/HEGESCO surveys, supplemented by Dutch HBO-Monitor Study migration Mobility during and after HE Effects

Nadere informatie

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger.

read beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. 1 What do you want to be? Lees de tekst. Kruis daarna één van de zinnen aan. De tekst gaat over beroepen in de toekomst. beroepen van vroeger. grow up job future choose space groot worden baan toekomst

Nadere informatie

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012

Leading in Learning -> studiesucces. Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Leading in Learning -> studiesucces Ellen Bastiaens Programmamanager Leading in Learning 13 juni 2012 Implementatie van matchingsinstrument Matching na de poort wordt aan de poort Vooropleiding Bachelor

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen

De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van Geluidssystemen De Technologische Cultuur van G eluidssystemen Cultuur ontwikkeling technologie Voorbeeld: luidsprekertechnologie & line arrays Technologie cultuur & gedrag

Nadere informatie

PRESENT CONTINUOUS ( duurvorm in de tegenwoordige tijd )

PRESENT CONTINUOUS ( duurvorm in de tegenwoordige tijd ) PRESENT CONTINUOUS ( duurvorm in de tegenwoordige tijd ) Hoe? Vervoeging Vorm van het werkwoord to be + werkwoord + ing Je kiest de vorm van to be die bij het onderwerp past Achter het werkwoord plaats

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

Synergia - Individueel rapport

Synergia - Individueel rapport DOELSTELLING : Ensuring sufficient funding for projects in cost-generating departments of 16.04.2014 16.04.2014 13:53 1. Inleiding Deze inleiding is vrij te bepalen bij de aanmaak van het rapport. 16.04.2014

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee

Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3. Chapter 1. Stone 1. Zo toon je interesse in iemand. Zo vertel je wat er aan de hand is. Zo leef je met iemand mee Stonesvertalingen VMBO-TL klas 3 Chapter 1 Stone 1 Zo toon je interesse in iemand How do you feel? How is life? What's wrong with you? What's bothering them? You look happy. You seem worried. Hoe voel

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV

Jennifer Machielse. Lennart Stachowitz. Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Studentleden Medezeggenschapsraad NHTV Jennifer Machielse I am Jennifer Machielse, spontaneous, self-conscious and a go-getter, that s me. I am a fourth-year student Marketing & Communication in Tourism

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

k ga naar school go to school

k ga naar school go to school Nederlandstalig onderwijs k ga naar school go to school Nederlands English k ga naar school go to school Wat heb ik goed geslapen. Mama helpt me bij het wassen en aankleden. Ze vertelt me dat ik mijn knuffel

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren )

- werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) PAST SIMPLE TENSE ( onvoltooid verleden tijd ) Hoe? vervoeging - werkwoord + ed ( bij regelmatige werkwoorden ) - bij onregelmatige werkwoorden de 2 e rij ( deze moet je dus uit je hoofd leren ) van bijv,

Nadere informatie

POKHARA : FEBRUARI 2012 JAARGANG 1, NR. 2

POKHARA : FEBRUARI 2012 JAARGANG 1, NR. 2 Stichting Wij helpen Nepal Nieuwsbrief POKHARA : FEBRUARI 2012 JAARGANG 1, NR. 2 Nieuws van ons. Glimlach van een kind Hallo allemaal, Wij zijn op 1 januari 2012 begonnen aan onze reis naar Nepal. Nu zijn

Nadere informatie

LES 10. Naar onze buurt verhuisd. Sabbat Doe Lees Johannes 1 en Hebreeën 2.

LES 10. Naar onze buurt verhuisd. Sabbat Doe Lees Johannes 1 en Hebreeën 2. LES Naar onze buurt verhuisd Ben je ooit verhuisd naar eenn nieuw huis? Vroeg je je af of je in de nieuwe buurt zou passen? Misschien is er een nieuw persoon in jouw buurt komen wonen. Wat heb je gedaan

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN

CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN CREATING VALUE THROUGH AN INNOVATIVE HRM DESIGN CONFERENCE 20 NOVEMBER 2012 DE ORGANISATIE VAN DE HRM AFDELING IN WOELIGE TIJDEN Mieke Audenaert 2010-2011 1 HISTORY The HRM department or manager was born

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Scourge of Ethar The Game

Scourge of Ethar The Game Scourge of Ethar The Game IG 101/102 Team 1, Firstblood teamleden: Daniel Bijlsma, Peter Martens, Sievajet Rahimbaksh, Mick Tozer, Dennis Balk en Joey Rommers docent: Casper van Est type game: Platform,

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Beste Inbounds, There is a english version just below the page

Beste Inbounds, There is a english version just below the page Beste Inbounds, There is a english version just below the page De vakantie is alweer bijna voorbij en een nieuwe lichting exchangers is zojuist gearriveerd. Voor sommige is dit het begin van hun exchange

Nadere informatie

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant

Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant Innovative SUMP-Process in Northeast-Brabant #polis14 Northeast-Brabant: a region in the Province of Noord-Brabant Innovative Poly SUMP 20 Municipalities Province Rijkswaterstaat Several companies Schools

Nadere informatie

Juli 2015. Aan alle ouders/verzorgers en kinderen van De Bongerd, Het is alweer bijna het einde van het schooljaar. Tijd voor de Engelse schoolkrant!

Juli 2015. Aan alle ouders/verzorgers en kinderen van De Bongerd, Het is alweer bijna het einde van het schooljaar. Tijd voor de Engelse schoolkrant! Juli 2015 Aan alle ouders/verzorgers en kinderen van De Bongerd, Het is alweer bijna het einde van het schooljaar. Tijd voor de Engelse schoolkrant! Als ik door de school loop, hoor ik regelmatig uit de

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0.

04/11/2013. Sluitersnelheid: 1/50 sec = 0.02 sec. Frameduur= 2 x sluitersnelheid= 2/50 = 1/25 = 0.04 sec. Framerate= 1/0. Onderwerpen: Scherpstelling - Focusering Sluitersnelheid en framerate Sluitersnelheid en belichting Driedimensionale Arthrokinematische Mobilisatie Cursus Klinische Video/Foto-Analyse Avond 3: Scherpte

Nadere informatie

The 15th International Paas Pieper Tournament

The 15th International Paas Pieper Tournament The 15th International Paas Pieper Tournament 22-24 april 2011 Graspiepers en IPPT Tijdens Pasen 2011 zal DMHC de Graspiepers voor de 15e keer haar six-a-side Internationale Paas Pieper Toernooi (IPPT)

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

De komende weken ga je een aantal akkoorden leren spelen en je gaat daarbij ook nog leren zingen.

De komende weken ga je een aantal akkoorden leren spelen en je gaat daarbij ook nog leren zingen. Beste cursist, De komende weken ga je een aantal akkoorden leren spelen en je gaat daarbij ook nog leren zingen. Aan het eind van de cursus ga je met je groep optreden voor familie en vrienden. Iedere

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia

The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia The Official Newsletter of Projects Abroad Bolivia www.projects-abroad.net April 2013 1 Hi all, Carmen Herbas Country Director Welcome to the April edition of our Newsletter for Projects Abroad Bolivia.

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2.

Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels. Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English. Juli 2012 Versie 2. Voorbeelden van machtigingsformulieren Nederlands Engels Examples of authorisation forms (mandates) Dutch English Voorbeelden machtigingsformulieren standaard Europese incasso Examples of authorisation

Nadere informatie

Socio-economic situation of long-term flexworkers

Socio-economic situation of long-term flexworkers Socio-economic situation of long-term flexworkers CBS Microdatagebruikersmiddag The Hague, 16 May 2013 Siemen van der Werff www.seo.nl - secretariaat@seo.nl - +31 20 525 1630 Discussion topics and conclusions

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl

o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Theo Glaudemans Business Refresher theo.glaudemans@limebizz.nl o Rens Eijgermans Business Refresher rens.eijgermans@limebizz.nl o Heb je vragen of geef je mening en reactie op deze presentatie via

Nadere informatie

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland

Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland Bijlage 2: Informatie met betrekking tot goede praktijkvoorbeelden in Londen, het Verenigd Koninkrijk en Queensland 1. Londen In Londen kunnen gebruikers van een scootmobiel contact opnemen met een dienst

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33739 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Rosmalen, Lenette (Lenny) van Title: From security to attachment : Mary Ainsworth's

Nadere informatie

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen

Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Spaarloon-, Levensloopregeling en de plannen rond het vitaliteitssparen Zoals u wellicht al in de media heeft vernomen, is de overheid voornemens de spaarloonregeling en de levensloopregeling te laten

Nadere informatie

MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget

MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget MCA Gemini Groep & Healthy Data Vault on budget Introduction BI Team Koen Schutten, BI Specialist Jos Kee, BI Specialist + 4 other team members + Barbara Peruskovic, Consulting DW Architect A story about

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Learn like a startup. Next Learning 2014 16 April 2014

Learn like a startup. Next Learning 2014 16 April 2014 Learn like a startup Next Learning 2014 16 April 2014 Rob Hermans Founder Achieved @hermans85 rob@achieved.co Achievements: Setup game startup incubator. Helped 10 startups go to market. Learned to code

Nadere informatie

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum?

Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? 1 Shopping mall Het liedje van Jessie J gaat over wat je kunt kopen. Lees het informatiebord van het winkelcentrum. Hoe heet dit winkelcentrum? The Tower - Shopping mall 1 Bookshop Blackwell s Waterstones

Nadere informatie

a Lees de vakantie-ideeën in een tijdschrift bij opdracht 1. Welke vakantie past het beste bij de mensen hieronder? Schrijf de vakantieplaats op.

a Lees de vakantie-ideeën in een tijdschrift bij opdracht 1. Welke vakantie past het beste bij de mensen hieronder? Schrijf de vakantieplaats op. 1 What s that? Lees de tekst en kruis de juiste beschrijving van de tekst aan. A In dit verslag vertelt iemand over de reizen die hij allemaal heeft gemaakt. B In deze quiz kun je uitzoeken welke vakantie

Nadere informatie

NIEUWSBRIEF TTO en FLE September 2015

NIEUWSBRIEF TTO en FLE September 2015 NIEUWSBRIEF TTO en FLE September 2015 Nieuwsbrief september 2015 Welkom Terugblik studiereis 6 FLE Belangrijke data TTO/FLE 2015-2016 Programma 3TTO-reis Norwich Welkom! Hierbij ontvangt u de nieuwsbrief

Nadere informatie

SPONSOR BROCHURE JUMPING PEEL & MAAS

SPONSOR BROCHURE JUMPING PEEL & MAAS SPONSOR BROCHURE JUMPING PEEL & MAAS 24-25-26 Juli 2014 Dit jaar zal de zesde editie van Jumping Peel & Maas plaatsvinden. Inmiddels is ons concours uitgegroeid tot een volwaardig evenement van grote

Nadere informatie

Talentmanagement in tijden van crisis

Talentmanagement in tijden van crisis Talentmanagement in tijden van crisis Drs. Bas Puts Page 1 Copyright Siemens 2009. All rights reserved Mission: Achieving the perfect fit Organisatie Finance Sales Customer Engineering Project management

Nadere informatie

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer

Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever. Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Melding Loonbelasting en premies Aanmelding werkgever Registration for loonbelasting en premies Registration as an employer Over dit formulier About this form Waarom dit formulier? Dit formulier is bestemd

Nadere informatie

Signal from the Stream

Signal from the Stream Signal from the Stream How social technologies are changing business. Eugenie van Wiechen http://nl.linkedin.com/in/eugenievanwiechen Sanoma Uitgevers LinkedIn EMEA Eugenie van Wiechen McKinsey LinkedIn

Nadere informatie

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement

ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement ESOMAR PAPER: Four simple strategies: 25% more ROI for newspaper advertisement Learnings from 2011 case for: Erdee Media Group Cebuco, Amsterdam BY Martin Leeflang (Validators) Esomar Paper Augustus 2011

Nadere informatie

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0)

De wasstraat. Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) De wasstraat Why? FONK James Wattstraat 100, 8ste verdieping 1097 DM Amsterdam +31 (0) 20 370 51 42 hello@fonk-amsterdam.com Why? Een van de belangrijkste vragen die je jezelf moet vragen als startup is

Nadere informatie