DIAGNOSTICEREN VAN KNIE KLACHTEN; EEN EVIDENCE BASED OVERZICHT

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "DIAGNOSTICEREN VAN KNIE KLACHTEN; EEN EVIDENCE BASED OVERZICHT"

Transcriptie

1 Juni 2011 DIAGNOSTICEREN VAN KNIE KLACHTEN; EEN EVIDENCE BASED OVERZICHT Birgit Joosen, Thom Kemperman, Roxanne Helleward, Malík van Kampen Opdrachtgever: Y.M. Fokker Coach: F. Schot 16 Juni 2011, Amsterdam B e r o e p s o p d r a c h t H o g e s c h o o l v a n A m s t e r d a m, O p l e i d i n g F y s i o t h e r a p i e

2 16 juni 2011 Hogeschool van Amsterdam, Tafelbergweg 51, 1105 BD Amsterdam Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht [ Beroepsopdracht Hogeschool van Amsterdam, Opleiding Fysiotherapie ] Birgit Joosen, Thom Kemperman, Roxanne Helleward, Malík van Kampen ABSTRACT Onderwerp: Omtrent diagnostiek van de knie zijn er veel diagnostische testen ontwikkeld waarnaar verschillende wetenschappelijke onderzoeken zijn verricht. De auteurs hebben een werkveld onderzoek en een literatuurstudie verricht om duidelijkheid te verkrijgen in welke diagnostische testen voor de knie evidentie hebben en waardevol zijn om goed evidence based te kunnen werken in het fysiotherapeutische werkveld. Onderzoeksvraag: Welke diagnostische testen (op stoornis niveau) van de knie, die zich richten op collateraal letsel mediaal en lateraal, meniscus letsel mediaal en lateraal, osteochondraal letsel, VKB en AKB hebben de meeste recente evidentie die worden toegepast in het beroepsveld op basis van klinische expertise? Methode: Er is gebruik gemaakt van verschillende databanken; CINAHL, Cochrane, Google Scholar, MEDLine, PEDro, PubMed, ScienceDirect. De geselecteerde artikelen waren niet ouder dan tien jaar ( ), geschreven in Engels of Nederlands en de artikelen waren in de vorm van een systematic review of diagnostisch onderzoek. Van elk artikel is de sensitiviteit, specificiteit, positive en negative likelihood ratio samengevat in verschillende tabellen. Naast een literatuurstudie is een werkveldonderzoek uitgevoerd om inzicht te krijgen welke diagnostische testen in het werkveld op basis van klinische ervaring worden toegepast. Resultaten: Zestien onderzoeken kwamen overeen met de inclusie criteria. De resultaten zijn echter heterogeen. De Joint Line Tenderness test is de meest valide meniscus test (SE=76%, SP=77%). De Lachman test is de meest valide test voor VKBletsel (SE=85%, SP=94%). De Valgus stress test 30 is de meest valide test voor Collateraal letsel mediaal (SE=78/91%, SP=49/67%). De Posterior drawer is de meest valide test voor AKBletsel (SE=51/91%, SP=80%). Conclusie: Naar aanleiding van deze studie concluderen de auteurs dat er weinig kwalitatief, recent onderzoek is verricht naar diagnostische testen van de knie. De recente onderzoeken die de auteurs voor deze literatuurstudie hebben gebruikt, waren van slechte tot redelijke kwaliteit. Desondanks worden de testen waarvan de evidentie in twijfel gebracht kan worden veel toegepast in het werkveld. Uit het werkveld onderzoek kunnen de auteurs concluderen dat de kniespecialisten weinig tot niet op de hoogte zijn van de evidentie achter diagnostische testen en dat de betere alternatieven hierdoor niet of nauwelijks worden toegepast. [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 2

3 INLEIDING Knieklachten komen met regelmaat voor in Nederland. In 2008 kwamen ongeveer mensen met meniscus, kruisband en/of collateralebandletsel, een contusie of distorsie van de knie bij de reguliere fysiotherapeut. Dit is ongeveer 1,2% van de totale patiëntenpopulatie+ wat naar de fysiotherapeut gaat. [1] Naast de bovenstaande klachten is het patellofemoraal pijn syndroom (PFPS) de meest gestelde diagnose. Voor PFPS is in Nederland de precieze incidentie onbekend. [2] Het merendeel van de patiëntenpopulatie met knieklachten is mannelijk. Dit kan oplopen tot zelfs 60% bij acute traumata. De gemiddelde leeftijd met traumatische knieklachten is 39 jaar. Patiënten met traumatische knieklachten worden vaker dan patiënten met andere klachten verwezen door de medisch specialist, voor verder diagnostisch onderzoek. [1] De laatste jaren wordt er binnen de gezondheidszorg, specifiek binnen de fysiotherapie, steeds meer onderzoek gedaan naar de evidentie van diagnostische testen. Omtrent diagnostiek van de knie zijn er veel diagnostische testen ontwikkeld waarnaar verschillende wetenschappelijke onderzoeken zijn verricht. Echter is het onbekend wat de meest recente evidentie is. Met name voor toekomstige fysiotherapeuten is het belangrijk om een duidelijk overzicht hiervan te hebben, waardoor het hedendaags evidence based handelen in de praktijk continue wordt gewaarborgd. De auteurs van dit artikel hebben een opdracht gekregen om onderzoek te verrichten naar de meest recente evidentie van diagnostische knietesten. Naar aanleiding hiervan is de volgende onderzoeksvraag opgesteld: Welke diagnostische testen (op stoornis niveau) van de knie, die zich richten op collateraal letsel mediaal en lateraal, meniscus letsel mediaal en lateraal, osteochondraal letsel, VKB en AKB hebben de meeste, recente evidentie die worden toegepast in het beroepsveld op basis van klinische expertise? De auteurs hebben een werkveld onderzoek en een literatuurstudie verricht om duidelijkheid te verkrijgen in welke diagnostische testen voor de knie, evidentie hebben en waardevol zijn om goed evidence based te kunnen werken in het fysiotherapeutische werkveld. Dit artikel kan als handvat gebruikt worden bij de diagnostiek van knie klachten. Voor het uitvoeren van een literatuurstudie, is het van belang dat er gericht onderzoek kan worden uitgevoerd. Het afbakenen van een zoekopdracht is hierbij cruciaal. Voor het diagnosticeren van knieklachten zijn veel diagnostische testen beschreven, waardoor deze afbakening van nog groter belang is. Om deze zoekopdracht te kaderen en om inzicht te krijgen welke diagnostische testen in het huidige werkveld op basis van klinische ervaring worden toegepast, zijn er verschillende orthopeden, (sport)fysiotherapeuten en sportartsen benaderd. Er is onderzoek gedaan naar letsels met betrekking tot de mediaal en lateraal collateraal banden, de mediale en laterale meniscus, osteochondraal letsel en letsels van de achterste (AKB) en voorste kruisband (VKB). Uit het werkveld onderzoek is o.a. gebleken dat er naast de klassieke testen inmiddels ook gebruik wordt gemaakt van nieuw ontwikkelde testen. Ook deze testen zijn meegenomen in de literatuur studie en zullen in dit artikel aanbod komen. De resultaten uit het werkveldonderzoek zijn gebruikt voor de zoekopdracht, als fundament voor de literatuurstudie (Tabel 1). METHODE Proces beschrijving Naar aanleiding van bovenstaande opdracht, is er een vragenlijst opgesteld (vijftal vragen) waarmee achterhaald kon worden welke knietesten door orthopeden, (sport)fysiotherapeuten en sportartsen in het werkveld worden gebruikt. De complete vragenlijst is terug te vinden in Appendix 1. Elsevier en Peter Lagendijk [3] hebben in Juni 2007 onderzoek verricht naar de beste orthopedische specialisten per regio in Nederland. Hierin staat een overzicht van de meest vooraanstaande ziekenhuizen naar aanleiding van de patiënt tevredenheid over de medische deskundigheid en de praktijkvoering. De auteurs hebben de gegevens uit dit artikel gebruikt om te bepalen welke ziekenhuizen werden benaderd. Per regio is er telefonisch contact opgenomen met hoog genoteerde ziekenhuizen. Er is een verzoek ingediend bij orthopeden, om medewerking bij het invullen van de vragenlijst van het werkveld onderzoek. De vragenlijst is per verzonden. Voor de sportartsen en (sport)fysiotherapeuten was er geen duidelijk overzicht beschikbaar. Daarom is er gekozen om gebruik te maken van de sportartsen en (sport)fysiotherapeuten binnen het netwerk van de auteurs. [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 3

4 Er zijn uiteindelijk twintig orthopeden, twee sportartsen en zestien (sport)fysiotherapeuten benaderd. Zoekstrategie De uitkomsten vanuit het werkveld onderzoek zijn gebruikt als afbakening van de zoekstrategie voor de literatuurstudie. Voor deze studie zijn verschillende databanken geraadpleegd; CINAHL, Cochrane, Google Scholar, MEDLine, PEDro, PubMed, ScienceDirect. De geselecteerde artikelen waren niet ouder dan tien jaar ( ), geschreven in Engels of Nederlands, de artikelen waren in de vorm van een systematic review of diagnostisch onderzoek en de indextest werd niet afgenomen onder anesthesie. De volgende zoektermen zijn toegepast met gebruik van Boleaanse operatoren; sensitivity, specifity, positive en negative likelihood ratio, systematic review, review, anterior cruciate, posterior cruciate, ligamentum collaterale laterale, ligamentum collaterale mediale, meniscal tears, metaanalysis, Anterior drawer test, Lachman test, Reverse Lachman test, Pivot shift test, Varus stress test, Valgus stress test, Apley s test, Ege s test, Joint Line Tenderness, McMurray s test, Steinmann 1 sign, Thessaly test, Grinding test, Patella Gliding, Posterior Drawer Test, Gravity Sign, Posterior Sag Sign en Godfrey s test. Op basis van deze zoekstrategie hebben de auteurs 61 samenvattingen gelezen. Er is door één auteur geselecteerd, waarna het volledige artikel is opgevraagd. Zestien van de 61 samenvattingen waren niet ouder dan tien jaar en bevatten daadwerkelijk onderzoek naar een diagnostische test of systematische review van de knie, waarbij de indextest niet onder anesthesie plaats vond. Deze zijn elk door de vier auteurs gelezen en onafhankelijk van elkaar beoordeeld, waarna een gezamenlijk eindoordeel is gegeven per artikel met betrekking tot de kwaliteit van de methodiek. Wanneer de auteurs van mening waren dat het artikel over te lage methodologische kwaliteit beschikte, werd het artikel als niet bruikbaar beschouwd en zijn deze geëxcludeerd. De beoordeling is gedaan volgens de Cochrane EvidenceBased Richtlijn Ontwikkeling 1 [4] & Vb [5]. De uitkomsten van de beoordeling per studie zijn geclassificeerd volgens de EBROscore [zie appendix 3]. Deze score wordt gebruikt om de bewijskracht van de artikelen te klasseren. In acht dient genomen te worden dat de systematische reviews, die gebruikt zijn door de auteurs van dit artikel, gebruik hebben gemaakt van een eigen scoringsmethode om een level of evidence te bepalen. Deze scoringsmethoden zijn van vergelijkbare wetenschappelijke waarde als de EBROscore. Deze level of evidence is geadopteerd en kan verschillen met de toegepaste EBROscore in dit artikel. Dit houdt in dat in dit artikel gebruik is gemaakt van twee verschillende scorings methoden. Beide beoordelingsmethoden staan in Appendix 2. RESULTATEN Er zijn twintig orthopeden, twee sportartsen en zestien (sport)fysiotherapeuten benaderd voor het werkveldonderzoek. Er hebben zes orthopeden, één sportarts en vijf fysiotherapeuten de vragenlijst ingevuld en geretourneerd. Deze uitkomsten staan in Tabel 1 weergegeven. Zoals eerder vermeld in de Methode van dit artikel, hebben de auteurs 61 samenvattingen gelezen, waaruit zestien volledige artikelen zijn opgevraagd ter beoordeling. Een samenvattende tabel van de beoordeling van de methodiek per artikel, is te vinden in Appendix 3. De gevonden resultaten worden hieronder per test weergeven en de studies worden per test met elkaar vergeleken. De Thessaly test De Thessaly test is een test die Karachalios (2005) recent heeft ontwikkeld voor het diagnosticeren van meniscus letsel. Karachalios (2005), Harrison (2009), Konan (2008) en Mirzatolooei (2010) beschreven de diagnostische waarden van de Thessaly test, welke terug te vinden zijn in tabel 2 voor de Thessaly test in 5 en in tabel 3 voor de Thessaly test in 20. Karachalios (2005) en Konan (2008) laten beide duidelijk zien dat de specificiteit bij de Thessaly test in 20 hoger is dan de Thessaly test in 5. Voor de Thessaly test in 20 toont Karachalios (2005) aan dat de sensitiviteit hoger is dan de Thessaly test in 5. Karachalios (2005) heeft bij mediaal en lateraal meniscus letsel vergelijkbare diagnostische waarden, waar dit bij Konan (2008) veel meer verschilt. Dit verschil weten de auteurs niet te verklaren. Mirzatolooei (2010) geeft een veel lagere specificiteit (40%) weer van de Thessaly test in 20. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat in dit onderzoek, in vergelijking met andere onderzoeken, alle patiënten naast meniscus letsel ook VKB letsel hadden. Karachalios (2005) geeft ook aan dat de sensitiviteit (80%) en specificiteit (91%) lager ligt wanneer er sprake is van meniscus [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 4

5 letsel in combinatie met VKB letsel. In het onderzoek van Konan (2008) wordt als enige weergegeven dat er geen significant verschil is van de diagnostische waarden bij patiënten, die naast meniscus letsel ook VKB letsel hebben (sensitiviteit 47%, specificiteit 90%). De EBRO scores variëren van 2 tot 3. Er kan dus gezegd worden dat het aannemelijk is dat de Thessaly test in 5 en 20 graden bruikbaar is als diagnostische test. McMurray s test Meserve (2008) voerde een metaanalyse uit naar onder andere de McMurray s test. Er zijn in totaal acht onderzoeken geïncludeerd die de diagnostische waarden van de McMurray s test toetsten. De diagnostische waarden per artikel en die van de metaanalyse zijn te vinden in tabel 4. Er is veel verschil in de resultaten van de onderzoeken. De spreiding van de sensitiviteit en specificiteit tussen de onderzoeken is groot, variërend van 24% tot 88% sensitiviteit en 20% tot 96% specificiteit. Meserve (2008) geeft een sensitiviteit van 55% en een specificiteit van 77% weer. Dit houdt in dat de test met name waardevol kan zijn bij het aantonen van meniscusletsel. Opvallend uit het werkveldonderzoek is echter dat deze test door elf van de twaalf specialisten gebruikt wordt, terwijl alleen de specificiteit waardevol te noemen is. Dit komt waarschijnlijk, omdat de McMurray s test een van de meest bekende meniscus testen is en er veel onderzoek naar is gedaan. De systematische review met metaanalyse van Meserve (2008) heeft een EBRO score van 1. Hierdoor kan er gezegd worden dat het aangetoond is dat McMurray s test meerwaarde heeft het in het diagnostisch onderzoek. Dit geldt met name voor het aantonen van meniscus letsel. Apley s compression test en Apley s distraction test Meserve (2008) voerde een metaanalyse uit voor de Apley s compression test. Er zijn in totaal 3 onderzoeken geïncludeerd die de diagnostische waarden van de Apley s compression test toetsten. Fowler (1989) beschreef naast de Apley s compression test ook de Apley s distraction test. De diagnostische waarden per artikel en van de metaanalyse staan beschreven in tabel 5. Fowler (1989) is de enige studie waarin de Apley s Distraction test is onderzocht. In dit zelfde onderzoek wordt weergegeven dat deze test een hogere specificiteit (94%) heeft dan de Apley s Compression test (80%). De systematische review met metaanalyse van Meserve (2008) heeft een EBRO score van 1. Er wordt voor de Apley s compression test in de metaanalyse van Meserve (2008) een sensitiviteit van 22% en een specificiteit van 88% weergegeven. Hierdoor kan er gezegd worden dat het aangetoond is dat de Apley s compression test meerwaarde heeft in het diagnostisch onderzoek. Dit geldt met name voor het aantonen van meniscus letsel. In het werkveldonderzoek gebruikten vier van de twaalf specialisten de Apley s testen. Dit vinden de auteurs opmerkelijk, aangezien deze een hogere specificiteit heeft vergeleken met de McMurray s test. Het is voor de auteurs niet duidelijk of de specialisten de Apley s compression test of de Apley s distraction test toepassen. Om een beter beeld te krijgen van de diagnostische waarden van beide testen, adviseren de auteurs dat er meer onderzoek met goede methodiek wordt uitgevoerd. Joint Line Tenderness test In de metaanalyse van Meserve (2008) is ook de Joint Line Tenderness test onderzocht. Acht onderzoeken hebben de diagnostische waarden van de test in deze metaanalyse getoetst. De diagnostische waarden per artikel en die van de metaanalyse staan genoteerd in tabel 6. Vijf onderzoeken hebben de diagnostische waarden voor de mediale en laterale meniscus weergegeven. Deze onderzoeken geven allemaal duidelijk aan dat de test accurater is voor de laterale meniscus dan voor de mediale meniscus. De Joint Line Tenderness test is een van de weinige meniscus testen waarbij de sensitiviteit (76%) en specificiteit (77%) relatief hoog zijn. Uit deze gegevens blijkt dat de Joint Line Tenderness test in de praktijk waardevol kan zijn bij het diagnosticeren van meniscus letsel, met name voor de laterale meniscus. Terwijl de Joint Line Tenderness test als één van de weinige testen een relatief hoge sensitiviteit (76%) èn specificiteit (77%) heeft, gebruiken volgens het werkveldonderzoek slechts vijf van de twaalf specialisten deze test. Het is voor de auteurs onduidelijk waarom deze test weinig wordt toegepast. De systematische review met metaanalyse van Meserve (2008) heeft een EBRO score van 1. Het is aangetoond dat de Joint Line Tenderness test meerwaarde heeft in het diagnostisch onderzoek. Dit geldt voor het aantonen èn uitsluiten van meniscus letsel. Ege s test Ege s test is een test die Akseki (2004) recent heeft ontwikkeld voor het diagnosticeren van meniscus [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 5

6 letsel. In tabel 7 worden de diagnostische waarden van the Ege s test weergeven. Er is nog weinig bekend omtrent de diagnostische waarden van de Ege s test, maar toch gebruiken volgens het werkveldonderzoek, twee van de zes orthopeden en één van de vijf sportfysiotherapeuten deze test. Dit is opvallend, aangezien er slechts één onderzoek, Akseki (2004), naar deze test is uitgevoerd, welke slechts EBRO score 3 behaalde. Desondanks is deze test interessant voor vervolg onderzoek. Echter moeten deze onderzoeken uitwijzen of de uitkomsten overeen zullen komen met Akseki (2004). Akseki (2004) heeft naast de Ege s test, ook de Joint Line Tenderness test en de McMurray s test meegenomen in het onderzoek. Bij vergelijking van deze drie testen is zichtbaar dat Ege s test het meest specifiek is. Daarnaast is de sensitiviteit van de Ege s test ook hoger dan de McMurray s test. Deze resultaten bieden perspectief voor de toekomst, aangezien dit onderzoek ook meldt dat de Ege s test (gemodificeerde McMurray) hoger scoort dan de (originele) McMurray s test. Akseki (2004) heeft een EBRO score van 3. Hierdoor kan er gezegd worden dat er aanwijzingen zijn dat de Ege s test meerwaarde heeft in het diagnostisch onderzoek, met name om meniscus letsel in te sluiten. Steinmann 1 sign Pookarnjanamorakot (2004) deed onderzoek naar de Steinmann 1 sign. De diagnostische waarden van deze test worden weergeven in tabel 8. Er gebruikt slechts één van de twaalf specialisten binnen het werkveldonderzoek deze test. Verder is het opmerkelijk te noemen dat volgens Pookarnjanamorakot (2004) deze test een specificiteit van 100% heeft. De auteurs raden aan om meer onderzoek uit te voeren naar de diagnostische waarden van deze test. Doordat het artikel van Pookarnjanamorakot (2004) een EBRO score van 3 heeft, kan er gezegd worden dat er aanwijzingen zijn dat de Steinmann 1 sign een meerwaarde kan zijn in het diagnostisch onderzoek van meniscus letsel. Lachman test Benjaminse (2006) heeft een metaanalyse uitgevoerd naar de Lachman test, de Anterior Drawer test en de Pivot Shift test. In deze metaanalyse zijn 20 onderzoeken geïncludeerd, welke de diagnostische waarden van de Lachman test toetsten. De diagnostische waarden per artikel en die van de metaanalyse zijn te vinden in tabel 9. Over het algemeen genomen laten de artikelen zien dat de Lachman test vergelijkbare waarden heeft. Benjaminse (2006) geeft in de metaanalyse een sensitiviteit weer van 85% en specificiteit 94%. Wanneer de diagnostische waarden van de metaanalyse van Benjaminse (2006) met de metaanalyse van Scholten (2001) worden vergeleken, is er geen significant verschil tussen deze twee metaanalyses. Bij Scholten (2001) komt de sensitiviteit op 86% uit en de specificiteit op 91%. In het artikel van Benjaminse (2006) wordt er onderscheidt gemaakt tussen acute en chronische patiënten. Er was hier geen noemenswaardig verschil in de diagnostische waarden. De systematische review met metaanalyse van Benjaminse (2006) heeft een EBRO score van 1. Het is aangetoond dat de Lachman test een meerwaarde heeft in het diagnostisch onderzoek. Dit geldt voor het aantonen èn uitsluiten van VKB letsel. Anterior Drawer test In de metaanalyse van Benjaminse (2006) worden dertien onderzoeken benoemd, welke de diagnostische waarden van de Anterior Drawer test toetsten. Deze waarden per artikel en die van de metaanalyse zijn te vinden in tabel 10A & 10B. Tabel 10B is gesplitst in subgroepen; acuut en chronisch. Tabel 10A laat zien dat de diagnostische onderzoeken op vergelijkbare specificiteit komen, maar er wel een significant verschil is tussen de waarden van de sensitiviteit. De metaanalyse van Benjaminse (2006) geeft een sensitiviteit van 55% en een specificiteit van 92% weer. Tevens heeft Benjaminse (2006) een metaanalyse uitgevoerd in twee subgroepen; acuut en chronische patiënten. Deze resultaten zijn weergegeven in tabel 10B. Duidelijk wordt dat de Anterior Drawer test bij acute patiënten minder geschikt is als diagnostische test. De sensitiviteit bedraagt slechts 49% en de specificiteit 58%. Bij chronische patiënten is de sensitiviteit 92% en de specificiteit 91%. Een mogelijke verklaring volgens Benjaminse (2006) hiervoor is dat er bij acute patiënten sprake kan zijn van heamarthrosis. Dit kan bij 90 flexie meer hypomobiliteit veroorzaken. Hiernaast kan er bij acute patiënten protectieve spierwerking van de hamstrings ontstaan, die bij 90 meer actief is. Benjaminse (2006) heeft een EBRO score van 1. Het is aangetoond dat de Anterior drawer test in de chronische fase een meerwaarde heeft in het diagnostisch onderzoek. Dit geldt voor het aantonen èn uitsluiten van VKB letsel. [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 6

7 Pivot Shift test Benjaminse (2006) includeerde veertien onderzoeken, welke de diagnostische waarden van de Pivot Shift test toetsten. De diagnostische waarden per artikel en die van de metaanalyse zijn te vinden in tabel 11. De metaanalyse van Benjaminse (2006) laat een sensitiviteit van 24% en een zeer hoge specificiteit van 98% zien. Als er gekeken wordt naar de diagnostische studies die zijn meegenomen in deze metaanalyse, valt op dat er bij de sensitiviteit een grotere spreiding is dan bij de specificiteit. Evenals bij de Lachman test, is er bij de Pivot Shift test geen significant verschil in de diagnostische waarden tussen acute en chronische patiënten. De systematische review met metaanalyse van Benjaminse (2006) heeft een EBRO score van 1. Het is aangetoond dat de Pivot Shift test een meerwaarde heeft in het diagnostisch onderzoek voor het aantonen van VKB letsel. Posterior Drawer test Solomon (2001) heeft onderzoek gedaan naar de Posterior Drawer test. De diagnostische waarden van deze test zijn te vinden in tabel 12. Baker (1984) en Loos (1981) voerden beide deze test uit bij nonconsecutive patiënts. Dit houdt in dat er alleen patiënten met achterste kruisband letsel zijn geïncludeerd, waardoor de specificiteit voor deze onderzoeken niet berekent kon worden. Simonsen (1984) kwam op een hoge sensitiviteit van 91% en een specificiteit van 80% voor de Posterior Drawer test. Maar aangezien het hier om consecutive patiënten ging, was er slechts bij achttien van de 118 patiënten sprake van achterste kruisband letsel. Doordat de patiënten populatie klein was zijn de diagnostische waarden, weergegeven in het artikel van Simonsen (1984), van lage waarde. Toch gebruiken tien van de twaalf specialisten uit het werkveldonderzoek deze test. Volgens de auteurs is een mogelijke verklaring dat er weinig alternatieven met evidentie voor deze test zijn. Solomon (2001) heeft een EBROscore van 2. Het is aannemelijk dat de Posterior Drawer test bruikbaar is bij het diagnosticeren van AKB letsel. Valgus stress test 30 Kastelein (2008) heeft onderzoek gedaan naar de Valgus Stress test in 30. De diagnostische waarden van deze test zijn te vinden in tabel 13. Kastelein (2008) laat zien dat de Valgus stress test in 30, bij beoordeling op laxiteit, een sensitiviteit van 91% heeft en een specificiteit van 49%. Bij het beoordelen op pijn scoort de sensitiviteit 78% en de specificiteit 67%. Met een EBRO score van 2 is het aannemelijk dat de Valgus stress test in 30 bruikbaar is voor het uitsluiten van laxiteit van de mediaal collateraal band. Patellofemoraal pijn syndroom In tabel 14 zijn de diagnostische waarden van Nijs (2005) weergegeven en in tabel 15 de diagnostische waarden van Niskanen (2001). Nijs (2005) en Niskanen (2001) laten beide zien dat de Patellar Apprehension test bruikbaar is voor het aantonen van patellofemorale klachten. Verder geeft Nijs (2005) aan dat de Vastus medialis coördination test en de Eccentric step test bruikbaar zijn om patellofemorale klachten aan te tonen, doordat beide testen een LR+ van >2 hebben. Doordat Nijs (2005) en Niskanen (2001) beide een EBRO score van 3 hebben kan er gezegd worden dat er aanwijzingen zijn dat de Vastus medialis coördination test, Patellar Apprehension test, Eccentric step test en de Flexion test bruikbaar zijn in het diagnostisch onderzoek. Dit geldt voor het aantonen van patellofemorale klachten. Overige testen Uit het werkveldonderzoek kwamen ook andere testen naar voren waarvan geen diagnostische gegevens zijn weergegeven. Van deze testen zijn geen artikelen gevonden, binnen de criteria van de zoekstrategie en/of de gevonden artikelen beschikten volgens de auteurs van een te lage methodologische kwaliteit. Echter uit het werkveldonderzoek bleek dat deze testen regelmatig gebruikt worden. Voor deze testen is wel een EBRO score van 4 gegeven. Deze staan in tabel 16 vermeld. De werkgroep is van mening dat deze testen bruikbaar zijn voor het diagnostisch onderzoek. [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 7

8 Achterste Kruisband Letsel Voorste Kruisband Letsel Osteochon draal letsel Meniscus Letsel Lateraal Meniscus Letsel Mediaal Collateraal letsel Lateraal Collateraal letsel Mediaal Diagnostische test Specialist Orthopeed * N = 6 Sport Arts *N = 1 Sport Fysiotherapeut *N = 5 Palpatie van de Collateraal mediaal ( 2 ) ( 1 ) ( 2 ) Valgus Stress Test 0 graden flexie ( 2 ) ( 0 ) ( 2 ) Valgus Stress Test 2030 graden flexie ( 6 ) ( 1 ) ( 5 ) Valgus Stress Test 60 graden flexie ( 0 ) ( 0 ) ( 1 ) Valgus Stress Test 90 graden flexie ( 1 ) ( 0 ) ( 0 ) Palpatie van de Collateraal lateraal ( 2 ) ( 1 ) ( 2 ) Varus Stress Test 0 graden flexie ( 2 ) ( 0 ) ( 2 ) Varus Stress Test 2030 graden flexie ( 6 ) ( 1 ) ( 5 ) Valgus Stress Test 60 graden flexie ( 0 ) ( 0 ) ( 1 ) Varus Stress Test 90 graden flexie ( 1 ) ( 0 ) ( 0 ) Apley s Test ( 3 ) ( 0 ) ( 1 ) Ege s Test ( 2 ) ( 0 ) ( 1 ) Joint Line Tenderness Test ( 3 ) ( 1 ) ( 1 ) McMurray s Test ( 6 ) ( 0 ) ( 5 ) Steinman 1 Sign ( 0 ) ( 0 ) ( 1 ) Thessaly Test 5 graden ( 0 ) ( 0 ) ( 1 ) Thessaly Test 20 graden ( 1 ) ( 0 ) ( 2 ) Apley s Test ( 3 ) ( 0 ) ( 1 ) Ege s Test ( 1 ) ( 0 ) ( 1 ) Joint Line Tenderness Test ( 3 ) ( 1 ) ( 1 ) McMurray s Test ( 6 ) ( 0 ) ( 5 ) Steinmann 1 Sign ( 0 ) ( 0 ) ( 1 ) Thessaly Test 5 graden ( 0 ) ( 0 ) ( 1 ) Thessaly Test 20 graden ( 1 ) ( 0 ) ( 2 ) Drukpijn Femur condylen ( 1 ) ( 0 ) ( 0 ) Grinding Test Patella / Clarke s Sign ( 1 ) ( 0 ) ( 0 ) Patella Gliding ( 0 ) ( 0 ) ( 1 ) Palpatie Pijn Patella ( 2 ) ( 0 ) ( 2 ) Lachman Test ( 6 ) ( 1 ) ( 4 ) Pivot Shift Test ( 3 ) ( 1 ) ( 4 ) Voorste Schuiflade / Anterior Drawer Test Achterste Schuiflade / Posterior Drawer Test Gravity Sign / Posterior Sag Sign / Godfrey s test ( 3 ) ( 1 ) ( 4 ) ( 6 ) ( 1 ) ( 3 ) ( 6 ) ( 0 ) ( 4 ) Reverse Lachman Test ( 0 ) ( 0 ) ( 1 ) *N = Het totale aantal specialisten die een vragenlijst hebben ingevuld en geretourneerd TABEL 1; Resultaten werkveld onderzoek

9 Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Karachalios (2005); Mediaal Lateraal I.C.M. VKB letsel Konan (2008); Mediaal Lateraal I.C.M. VKB letsel % 81% 65% 96% 91% 83% 68% 89% 90,5% Tabel 2; Thessaly test , Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Karachalios (2005); Mediaal Lateraal I.C.M. VKB letsel Konan (2008); Mediaal Konan (2008); Lateraal I.C.M. VKB letsel % 92% 80% 59% 31% 47% 95% 90% Harrison (2009) % 97.7% Mirzatolooei (2010) 76 79% 40% Tabel 3; Thessaly test 20 97% 96% 91% 67% Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR Level of evidence Evans (1993) 164 (60 24% 93% controle) Fowler (1989) % 96% Karachalios 400 (197 Mediaal: 48% Mediaal: 94% Mediaal: 8 Mediaal: (2005) controle) Lateraal: 65% Lateraal: 86% Lateraal: 4.64 Lateraal: 0.41 Manzotti (1997) 130 Mediaal: 88% Mediaal: 50% Mediaal: 1.76 Mediaal: Lateraal: 80% Lateraal: 20% Lateraal: 0.99 Lateraal: 1.03 Akseki (2004) 150 Mediaal: 67% Mediaal: 69% Mediaal: 2.16 Mediaal: Lateraal: 53% Lateraal: 88% Lateraal: 2.42 Lateraal: 0.53 Anderson (1986) % 44% Kurosaka (1999) 160 Mediaal: 33% Mediaal: 77% Mediaal: 1.43 Mediaal: Lateraal: 38% Lateraal: 77% Lateraal: 1.64 Lateraal: 0.8 Noble (1980) % 58% Meserve metaanalyse (2008) 55% 77% EBRO score; 1 Tabel 4; McMurray s test Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR Level of evidence Fowler (1989) Compression Distraction % 6,5% Karachalios 400 (197 Mediaal: 41% (2005) controle) Lateraal: 41% Kurosaka (1999) 160 Mediaal: 13% Lateraal: 13% Meserve metaanalyse 80% 94% Mediaal: 93% Mediaal: 5.85 Mediaal: Lateraal: 86% Lateraal: 2.93 Lateraal: 0.69 Mediaal: 90% Mediaal: 1.30 Mediaal: Lateraal: 90% Lateraal: 1.28 Lateraal: % 88% EBRO score; 1 Tabel 5; Apley s compression and distraction test 1 [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 9

10 Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR Level of evidence Fowler (1989) % 30% Karachalios 400 (197 Mediaal: 71% Mediaal: 87% Mediaal: 5.46 Mediaal: (2005) controle) Lateraal: 78% Lateraal: 90% Lateraal: 7.80 Lateraal: 0.24 Eren (2003) 104 Mediaal: 87% Mediaal: 67% Mediaal: 2.63 Mediaal: Lateraal: 93% Lateraal: 97% Lateraal: 35.6 Lateraal: 0.08 Abdon (1990) 145 Mediaal: 62% Mediaal: 98% Mediaal: 28.7 Mediaal: Lateraal: 67% Lateraal: 98% Lateraal: 43.8 Lateraal: 0.33 Akseki (2004) 150 Mediaal: 88% Mediaal: 44% Mediaal: 1.57 Mediaal: Lateraal: 67% Lateraal: 80% Lateraal: 3.35 Lateraal: 0.41 Barry (1983) 44 86% 43% Kurosaka 160 Mediaal: 51% Mediaal: 67% Mediaal: 1.66 Mediaal: (1999) Lateraal: 55% Lateraal: 67% Lateraal: Lateraal: 0.67 Noble (1980) % 13% Meserve metaanalyse 76% 77% EBRO score; 1 Tabel 6; The Joint Line Tenderness test Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit Level of evidence (EBRO) Akseki (2004) 150 Mediaal: 67% Lateraal: 64% Tabel 7; Ege s test Mediaal: 81% Lateraal: 91% Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Pookarnjanamorakot (2004) % Tabel 8; Steinmann 1 sign Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Anderson (1989) 91% Boeree (1991) 63% 90% Bomberg (1990) 63% 90% Cooperman (1990) 86% 60% Dahlstedt (1989) 100% DeHaven (1980) 80% Donaldson (1985) 99% Harilainen (1987) 98% 98% Hardaker (1990) 74% Jonsson (1982) 97% Learmonth (1991) 68% 94% Lee (1988) 91% 100% Lui (1995) 95% Mitsou (1988) 99% Rubinstein (1994) 96% 100% Sandberg (1986) 48% 97% Schwarz (1997) 92% 56% Steinbruck (1988) 86% 92% Tonino (1986) 90% 100% Torg (1976) 96% 100% Benjaminse metaanalyse (pooled) Sensitiviteit 2276 Specificiteit % 94% Tabel 9; Lachman test [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 10

11 Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Anderson (1989) 27% Boeree (1991) 56% 92% Bomberg (1990) 41% 100% Braunstein (1982) 91% 100% DeHaven (1980) 9% Donaldson (1985) 70% Hardaker (1990) 18% 98% Hughston (1976) 58% 50% Jonsson (1982) 95% Lee (1988) 78% 100% Lui (1995) 61% Mitsou (1988) 40% Noyes (1980) 25% 96% Rubinstein (1994) 76% 87% Sandberg (1986) 39% 97% Steinbruck (1988) 92% 91% Tonino (1986) 27% 100% Torg (1976) 52% 100% Warren (1978) 71% 77% Benjaminse metaanalyse (pooled) Sensitiviteit 2276 Specificiteit % 92% Tabel 10A; Anterior Drawer test, totale populatie Benjaminse (2006) Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Acuut (pooled) 49% 58% Chronisch (pooled) 92% 91% Tabel 10B; Anterior Drawer test in subgroepen Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Anderson (1989) 42% Boeree (1991) 31% 97% Dahlstedt (1989) 9% DeHaven (1980) 9% Donaldson (1985) 35% Hardaker (1990) 29% Lui (1995) 71% Otter (1994) 0% 82% Rubinstein (1994) 93% 89% Sandberg (1986) 6% 100% Steinbruck (1988) 22% 99% Tonino (1986) 17% 100% Torg (1976) 9% 100% Benjaminse (2006) metaanalyse (pooled) Sensitiviteit 1431 Specificiteit % 98%% Tabel 11; Pivot Shift test [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 11

12 Eerste auteur N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR Level of evidence Simonsen (1984) % 80% 4 Baker (1984) 40 86% 4 Loos (1981) 59 51% 4 Solomon 2001 Systematische review Tabel 12; Posterior Drawer test EBRO score 2 Kastelein (2008); Uitkomst waarde valgus stress test N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Pijn 57 78% 67% Laxiteit 78 91% 49% Tabel 13; Valgus stress test 30 Nijs (2005); Naam patellofemorale test N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Vastus medialis coördination test Patellar Apprehension test Eccentric step test Clarke s test Tabel 14; PFPS Niskanen (2001); Naam patellofemorale test N= Sensitiviteit Specificiteit LR+ LR EBRO score Tracking test 85 56% 55% 3 Patellar Apprehension 85 37% 70% 3 test Inhibition test 85 29% 67% 3 Flexion test 85 35% 85% 3 Tabel 15; PFPS Naam test EBRO score Valgus stress test 0 4 Varus stress test 0 4 Varus stress test 20/30 4 Gravity Sign / Posterior Sag Sign / Godfrey s test 4 Posterior lachman test 4 Tabel 16 [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 12

13 DISCUSSIE Om de vraagstelling van dit artikel te beantwoorden is het van belang dat de gevonden resultaten kritisch met elkaar worden vergeleken. Dit artikel richt zich op een viertal pathologien; collateraal, meniscus letsel, kruisband letsel en osteochondraal letsel. Om verwarring te voorkomen is de discussie opgedeeld in subkoppen en zal er per letsel worden gediscussieerd over de diagnostische waarden en de bruikbaarheid van de testen. Meniscus testen Voor het diagnosticeren van meniscus letsel kan er gebruikt worden gemaakt van een zestal testen: De Thessaly test (tabel 2/3), McMurray s test (tabel 4), Apley s test (tabel 5), Joint Line Tenderness test (tabel 6), Ege s test (tabel 7) en Steinmann 1 sign (tabel 8). Karachalios (2005) gaf voor de Thessaly test in vergelijking met andere onderzoeken een hogere sensitiviteit en specificiteit. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat Karachalios (2005) deze test heeft ontwikkeld en hierdoor meer ervaring heeft met het uitvoeren van de Thessaly test. Voor de auteurs is het ook niet duidelijk of bij Karachalios (2005) de onderzoekers waren geblindeerd voor de controlegroep en of er met een behandeling gestart was. Dit kan invloed hebben op de diagnostische waarden. Mirzatolooei (2010) gaf de laagste specificiteit van de Thessaly test (40%) weer. Een verklaring hiervoor is dat elke patiënt in ieder geval zeker VKBletsel had. De voorste kruisband geeft evenals de meniscus ook rotatoire stabiliteit in de knie, wat als gevolg kan hebben dat er meer foutpositieven waren in het onderzoek van Mirzatolooei (2010). Hiernaast heeft Mirzatolooei (2010) geen blindering toegepast wat ook invloed kan hebben op de diagnostische waarden. De onderzoeker bij Konan (2008) had de mogelijkheid om gemaakte xray en MRI data in te zien. Mogelijk was de onderzoeker hierdoor beïnvloed bij het maken van beslissingen. In de onderzoeken van Harisson (2009) en Konan (2008) zijn de patiënten geselecteerd op vermoeden van meniscus letsel waardoor de resultaten minder bruikbaar zijn voor de eerste lijn. Bij Harrison (2009) stonden alle patiënten zelfs al op de wachtlijst voor arthroscopie wat betekend dat er een groot vermoeden was op meniscus letsel en er dus sprake is van selection bias. De patiëntenpopulatie uit het onderzoek van Harisson (2009) bestaat uit militairen. Hierdoor moeten de resultaten voorzichtig worden geïnterpreteerd aangezien militairen verschillen met mensen uit de eerste en tweede lijn. Om een beter beeld van de diagnostische waarden te krijgen van de Thessaly test dient er meer en beter onderzoek te worden uitgevoerd. Hierbij dient rekening gehouden te worden dat de patiënten populatie vergelijkbaar is met de werkelijkheid en dus meerdere pathologieën bevat, aangezien voorste kruisband letsel de test lijkt te beïnvloeden. Meserve (2008) voerde een metaanalyse uit naar McMurray s test, Apley s test en de Joint Line Tenderness test. Meserve (2008) heeft een eigen level of evidence toegepast in de metaanalyse. Er is gekozen om naast level 1 en 2 ook level 3 en 4 te includeren, ter voorkoming van een beperkte patiënten populatie. Hierdoor hebben de helft van de onderzoeken in de metaanalyse een level of evidence van 4. Dit betekent dat de metaanalyse veel studies bevat met een lage methodologische kwaliteit. In de studie van Fowler (1989) werd de McMurray s test uitgevoerd terwijl alle patiënten tenminste een jaar symptomen hadden, passend bij meniscus letsel en bij Akseki (2004) was de gemiddelde duur van deze symptomen gemiddeld zelfs 32,4 maanden. In de eerste lijn en tweede lijn ziet men zelden patiënten met zo n lange duur van de klachten die voor diagnose komen, waardoor de patiëntenpopulatie bij Fowler (1989) en Akseki (2004) niet reëel zijn in vergelijking met de werkelijkheid. Hiernaast verschilden de uitvoering en de interpretatie van een positieve test erg per studie. In sommige studies werd een test als positief geïnterpreteerd als er alleen sprake was van een click en in andere studies van een click en/of pijn. Verschillende interpretatie van een positieve test kan veel verschil in diagnostische waarden geven en daarnaast is de interpretatie van pijn erg subjectief. Karachalios (2005) is het enige onderzoek dat de uitvoering van de gemodificeerde McMurray s test beschreef, waarbij een varus stress en valgus stress component aan de originele McMurray s test wordt toegevoegd. Aangezien er slechts één onderzoek naar de gemodificeerde McMurray s test is uitgevoerd kunnen de auteurs geen conclusie geven over de bruikbaarheid van deze test. De metaanalyse moet voorzichtig worden geïnterpreteerd. Omdat de onderzoeken erg ten opzichte van elkaar verschilden in voorselectie, patiënten populatie, mogelijke start van een behandeling, uitvoering van de test, criteria van een positieve test en het soms ontbreken of niet beschreven blindering, is het gevolg dat de onderzoeken moeilijk met elkaar vergeleken [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 13

14 kunnen worden, wat het interpreteren van de metaanalyse bemoeilijkt. Fowler (1989) is de enige studie waarin de Apley s Distraction test is onderzocht. Op basis van één onderzoek is het voor de auteurs moeilijk om een oordeel te geven over de bruikbaarheid van deze test. Hiernaast bevat de studie van Fowler (1989) slechts 161 patiënten, waardoor het moeilijk is om wat over de diagnostische waarden te zeggen. In de metaanalyse van Meserve (2008) zijn drie studies meegenomen met in totaal 722 patiënten, wat relatief beperkt is voor een metaanalyse. Desondanks is de spreiding van de specificiteit 80% 88%. De auteurs vinden dat een kleine spreiding. In de sensitiviteit is meer spreiding te zien (6,5% 41%). De auteurs weten dit verschil niet te verklaren. In de metaanalyse bij de Joint Line Tenderness test van Meserve (2008) scoorden slechts twee studies de level of evidence 1. Zes studies hadden een level of evidence van 3 of 4. Dit houdt in dat de metaanalyse veel onderzoeken bevat met een lage methodologische kwaliteit. Hierdoor zouden de diagnostische waarden van de metaanalyse minder betrouwbaar kunnen zijn. De auteurs vinden het opvallend dat de Joint Line Tenderness test door slechts vijf van de twaalf specialisten in het werkveldonderzoek wordt toegepast. De auteurs vinden dit opmerkelijk aangezien Meserve (2008) aangeeft dat de Joint Line Tenderness test superieur is in vergelijking met de McMurray s en Apley s test, terwijl de McMurray s test door elf van de twaalf specialisten wordt gebruikt volgens het werkveld onderzoek. Waarom de McMurray s test in vergelijking met de Joint Line Tenderness test meer wordt toegepast in het werkveld, is voor de auteurs niet duidelijk. Het palperen van de gewrichtslijn wordt regelmatig toegepast in het werkveld, alleen is het mogelijk dat de specialisten niet weten dat dit de Joint Line Tenderness test is. Wanneer de naam van deze test beter bekend zou zijn onder de specialisten, zou het aantal specialisten die de Joint Line Tenderness test gebruiken bij het werkveld onderzoek waarschijnlijk hoger uitkomen. Akseki (2004) is tot nog toe de enige die de diagnostische waarden van de Ege s test heeft onderzocht. Akseki (2004) haalde een EBRO score van 3. De methodiek van Akseki (2004) is van lage kwaliteit. Zo is de gemiddelde tijd van de klachten 32,4 maanden en dat is iets wat weinig in de eerste en tweede lijn gezien wordt. Verder geeft Akseki (2004) niet aan of er blindering is toegepast en is er mogelijk sprake van behandelingsparadox. Een behandeling zou de pijn kunnen verminderen, terwijl pijn het afkappunt voor een positieve test is. Dit allen heeft als gevolg dat de diagnostische waarden discutabel zijn. Aangezien de auteurs slechts één onderzoek naar deze test hebben kunnen vinden en het een EBRO score van 3 heeft, zijn de diagnostische waarden zeer discutabel. In het onderzoek van Pookarnjanamorakot (2004) is niet duidelijk of de onderzoekers zijn geblindeerd en als er niet geblindeerd is bestaat de mogelijkheid dat de onderzoeker zijn beslissing laat afhangen van externe factoren, waardoor de diagnostische waarden overschat kunnen worden. Verder is er mogelijk sprake van selection bias en is het merkwaardig te noemen dat de specificiteit 100% bedraagt. Dit heeft als gevolg dat de diagnostische waarden discutabel zijn. Voorste Kruisband Voor het diagnosticeren van voorste kruisband letsel kan er gebruik worden gemaakt van een drietal testen: Lachman test (tabel 9), Anterior Drawer test (tabel 10A/B) en Pivot Shift test (tabel 11). Voor het beoordelen van de bruikbaarheid van deze testen hebben de auteurs de metaanalyse gebruikt van Benjaminse (2006). Doordat Benjaminse (2006) geen level of evidence geeft voor de gebruikte diagnostische onderzoeken, maar wel gebruik heeft gemaakt van een methodologische vragenlijst volgens the Cochrane Methods, zijn er geen gekwantificeerde cijfers beschikbaar waardoor het voor de auteurs moeilijk is om inzicht te krijgen in de studies die Benjaminse (2006) voor zijn metaanalyse includeerde. Voor de gehele metaanalyse heeft Benjaminse (2006) knieën geïncludeerd met gecombineerde laesies, zowel partieel als volledige VKB rupturen en bilaterale VKB rupturen welke als twee afzonderlijke knieën werden beschouwd. Echter kon deze data niet altijd goed worden onderscheiden, wat mogelijk voor een bias effect kan zorgen, maar wel een realistische vergelijking is met de patiëntpopulatie in de eerste/tweedelijns praktijk. Voor de Lachman test geldt dat deze een goede diagnostische nauwkeurigheid heeft (sensitiviteit van 85% en specificiteit van 94%) voor het diagnosticeren van VKB letsel in zowel de acute als de chronische fase. Uit het werkveldonderzoek blijkt ook dat dit de meest gebruikte test is. Zes van de zes orthopeden en vier van de vijf fysiotherapeuten gebruiken deze test bij het [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 14

15 vermoeden van VKB letsel. Echter het uitvoeren van deze test is lastig. Zo beschrijft Benjaminse (2006) dat de mate van flexie van de knie erg belangrijk is in verband met de meer of mindere mate van spanning op de VKB, wat de test uitslag kan beïnvloeden. Hiernaast is de test lastiger uitvoerbaar voor onderzoekers met kleine handen. De betrouwbaarheid van deze test is dus sterk gerelateerd aan de nauwkeurigheid en de ervaring van de onderzoeker bij het uitvoeren van de Lachman test. De Anterior Drawer test is in vergelijking met de Lachman test makkelijker uit te voeren. Benjaminse (2006) meldt dat deze test een onacceptabel lage sensitiviteit (49%) en specificiteit (58%) heeft, met name in de acute fase, om als test toegepast te kunnen worden in klinische settings. Uit het werkveldonderzoek blijkt echter dat deze test wel regelmatig wordt gebruikt, drie van de zes orthopeden en vier van de vijf fysiotherapeuten, wat hooguit vreemd te noemen is als je de sensitiviteit en specificiteit van de Anterior Drawer test vergelijkt met die van de Lachman test. Deze test wordt sterk beïnvloedt door letsel van de knie wat gelijktijdig ontstaat met het VKB letsel, waardoor de test in toenemende mate positiever wordt als er bijkomstige schade is. Bij chronisch VKB letsel is de sensitiviteit en specificiteit volgens Benjaminse (2006) beter, respectievelijk 92% en 91%. Uit het werkveld onderzoek blijkt niet of deze test wordt toegepast in de acute fase, de chronische fase of beiden. De Anterior Drawer test wordt ook wel met een interne of externe rotatie van de tibia uitgevoerd. Het is echter niet precies bekend, waarom en wanneer deze variaties worden toegepast. De auteurs hebben geen onderzoeksresultaten van deze variaties. Omdat de auteurs van mening zijn dat deze variaties invloed zouden kunnen hebben op de testuitslag, is het belangrijk om ook hier onderzoek naar te doen en duidelijk de testbeschrijving in het onderzoek te vermelden. Volgens de berekeningen van Benjaminse (2006), heeft de Anterior Drawer test de beste diagnostische waarden voor de LR+, LR en DOR in de chronische fase in vergelijking met de Lachman test en Pivot Shift test. Het verschil in de diagnostische waarden van de Anterior Drawer test in acute en chronische fase kan verklaard worden doordat er in de chronische fase patiënten met aanvankelijk een geïsoleerd VKB letsel een progressieve knie laxiteit hebben ontwikkeld als gevolg van het falen van secundaire stabilisatie mechanismen. Voor de Pivot Shift test geldt dat deze een hoge specificiteit heeft van 98%, waardoor deze test uiterst geschikt is om aan te tonen dat er sprake is van VKB letsel. De sensitiviteit, in zowel acute als chronische fase, daarentegen heeft een opvallende spreiding van 0% tot 93%. Er wordt als mogelijke verklaring hiervoor gegeven dat het een gevolg kan zijn van kleine sample sizes, verschillen in de tijd dat de blessure aanwezig is en het soort klinische setting waar onderzoek heeft plaatsgevonden. Benjaminse (2006) geeft aan dat een lage sensitiviteit in de chronische fase verklaard kan worden doordat het bij de patiënt bekend is dat hij of zij VKB letsel heeft en het onplezierige fenomeen van giving way probeert te voorkomen, door protectieve spier spanning. Om deze test uit te voeren en een pivot shift sign te zien moet de mediaal collateraal band intact zijn, om genoeg contact spanning op te bouwen in het laterale compartiment van de knie, en dient de iliotibiale band normaal te functioneren. Deze zorgt namelijk voor reductie van het verplaatste tibiaplateau bij ongeveer 30 flexie van de knie. Onder anesthesie is de Pivot Shift test het best uit te voeren en heeft een betrouwbare uitkomst. Echter heeft een fysiotherapeut geen beschikking en bevoegdheid over verdovende medicatie. Uit ervaring weten de auteurs dat deze test lastig is uit te voeren, waardoor het interpreteren van de testuitslag wordt bemoeilijkt en dus ook niet altijd als betrouwbaar kan worden beschouwd. Achterste Kruisband Posterior Drawer test (tabel 12) Doordat Baker (1984) en Loos (1981) de Posterior Drawer test uitvoerden bij nonconsecutive patiënts, zijn er alleen patiënten geïncludeerd met AKB letsel. Deze patiëntenpopulatie is totaal niet representatief, aangezien onderzoekers in de eerste en tweede lijn niet weten of iemand AKB letsel heeft. De studie van Simonsen (1984) bevatte wel consecutive patients. Maar deze studie had slechts 18 patiënten met AKB letsel, wat erg weinig is. Het onderzoek van Loos (1981) bevatte slechts 59 patienten en het onderzoek van Baker (1984) bevatte slechts 40 patiënten. De vraag is of deze onderzoeken überhaupt hadden moeten worden uitgevoerd met deze kleine populaties en wat is de toegevoegde waarde van deze onderzoeken? De diagnostische waarden zijn in ieder geval discutabel te noemen. Solomon (2001) heeft een EBROscore van 2. Wat betekend dat het aannemelijk is dat de Posterior Drawer test bruikbaar is bij het diagnosticeren van AKB letsel. Echter scoren de studies, gebruikt door Solomon (2001), een level of evidence van 4. Dit houdt in dat de methodologische kwaliteit van [ Diagnosticeren van knieklachten; een evidence based overzicht. HvA Juni 2011 ] 15

De knie van diagnostiek naar behandeling

De knie van diagnostiek naar behandeling De knie van diagnostiek naar behandeling Marienke van Middelkoop Afdeling Huisartsgeneeskunde, Erasmus MC Rotterdam Knieklachten In 2012: 6.4% in fysiotherapie praktijk 13.7 per 1000 patiënten per jaar

Nadere informatie

DIAGNOSTICEREN VAN KNIE KLACHTEN: EEN EVIDENCE BASED OVERZICHT

DIAGNOSTICEREN VAN KNIE KLACHTEN: EEN EVIDENCE BASED OVERZICHT Juni 2011 DIAGNOSTICEREN VAN KNIE KLACHTEN: EEN EVIDENCE BASED OVERZICHT Birgit Joosen, Thom Kemperman, Roxanne Helleward, Malík van Kampen Opdrachtgever: Y.M. Fokker Coach: F. Schot 16 Juni 2011, Amsterdam

Nadere informatie

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen

Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak. Dr Mike Tengrootenhuysen Heup- en kniepathologie: 1ste lijnsaanpak Dr Mike Tengrootenhuysen Inleiding Heup Knie FAI Coxartrose Meniscusscheur Voorste kruisband Bursitis ruptuur Patellofemorale klachten Gonartose trochanterica

Nadere informatie

De Knie. diagnostische testen. Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut. presentatie knie 20-09-07 medisch centrum aarveld

De Knie. diagnostische testen. Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut. presentatie knie 20-09-07 medisch centrum aarveld De Knie diagnostische testen Mark Vongehr Fysiotherapeut/manueeltherapeut Het blijkt, dat met de anamnese, lichamelijk onderzoek en röntgenfoto de diagnose van knieklachten in 83% van de gevallen correct

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument.

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een diagnostische test of screeningsinstrument. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 3. Toelichting bij de criteria voor

Nadere informatie

Sport Specifieke Blessure Begeleiding

Sport Specifieke Blessure Begeleiding Sport Specifieke Blessure Begeleiding Week 8. Knierevalidatie Acute knie 300.000 knie letsels per jaar Aandoeningen contusie / distorsie hydrops heamartros meniscus kruisbanden / collaterale banden Acute

Nadere informatie

Samenvatting. Doelstelling:

Samenvatting. Doelstelling: Samenvatting Doelstelling: Beoordelen van de diagnostische testen voor de meniscus op de validiteit en betrouwbaarheid. Door middel van een literatuurstudie van de recente literatuur. Methodes: Een digitale

Nadere informatie

Posterolaterale hoek letsels

Posterolaterale hoek letsels Posterolaterale hoek letsels Dr. Peter Van Eygen 04-11-2014 CAMPUS HENRI SERRUYS Inleiding Vaak niet herkend J. Hughston: You may not have seen posterolateral corner injuries, I can assure you that they

Nadere informatie

CHAPTER 8. Samenvatting

CHAPTER 8. Samenvatting CHAPTER 8 Samenvatting Samenvatting 8. Samenvatting Hoofdstuk 1 is een algemene introductie. Doel van dit proefschrift is om de kosten en effectiviteit van magnetische resonantie (MR) te evalueren indien

Nadere informatie

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol

Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn. Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Aanpak van acute knieletsels in de eerste lijn Dr. Bex Steven Huisarts/sportarts KSTVV Lotto-Belisol Anatomie Anatomie Anatomie Anatomie Algemeen Goede anamnese! ontstaansmechanisme van het letsel begrijpen

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2015, blok 3, Gerard Koel.

FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2015, blok 3, Gerard Koel. FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2015, blok 3, Gerard Koel. INHOUD : 1. Enige statistische begrippen omtrent studies naar diagnostische middelen. 2. Diagnostische

Nadere informatie

ONDERZOEK KNIE. Datum onderzoek... Naam onderzoeker. SENSIBILITEIT Tintelingen. nee / ja. Lokalisatie...bovenbeen / knie / onderbeen / voet. Hobby s.

ONDERZOEK KNIE. Datum onderzoek... Naam onderzoeker. SENSIBILITEIT Tintelingen. nee / ja. Lokalisatie...bovenbeen / knie / onderbeen / voet. Hobby s. Naam: Geb.datum: ONDERZOEK KNIE Datum onderzoek... Naam onderzoeker Beroep Hobby s.... Werkbelasting / houding. Sport.. Voorkeursbeen.links / rechts Klachten.links / rechts ANAMNESE Belangrijkste klachten...

Nadere informatie

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie.

behandeling volgens de KNGF-richtlijn bij mensen met artrose aan de heup en/of knie. Samenvatting De primaire doelstelling van het onderzoek was het onderzoeken van de lange termijn effectiviteit van oefentherapie en de rol die therapietrouw hierbij speelt bij patiënten met artrose aan

Nadere informatie

Controverses rond knie-pathologiën. Pascal Wernaers Orthopedie rztienen

Controverses rond knie-pathologiën. Pascal Wernaers Orthopedie rztienen Controverses rond knie-pathologiën Pascal Wernaers Orthopedie rztienen Controverses rond knie-pathologiën Misleidende beeldvorming Kraakbeenletsels Meniscus: Overdiagnose en Overbehandeling Evidence based

Nadere informatie

Klinisch uur orthopedie: de knie

Klinisch uur orthopedie: de knie Klinisch uur orthopedie: de knie (zinvol onderzoek door de huisarts ) Rob Ariës, orthopeed, Peter van der Lugt, Mariët Bosselaar, huisartsen Leerdoel Beter inzicht in differentiaal diagnostiek Beter inzicht

Nadere informatie

De NHG-Standaard Traumatische knieproblemen (eerste herziening): samenvatting

De NHG-Standaard Traumatische knieproblemen (eerste herziening): samenvatting Richtlijnen De NHG-Standaard Traumatische knieproblemen (eerste herziening): samenvatting L. Willem Draijer, Janneke N. Belo, Hans F. Berg, Roeland M.M. Geijer en A.N. Lex Goudswaard Gerelateerd artikel:

Nadere informatie

Andere kijk op validiteit

Andere kijk op validiteit Andere kijk op validiteit Waarde van klinische testen Mark Vongehr Fysio-/manueeltherapeut klinimetrie Het objectiveren van klinische symptomen en tekenen met behulp van valide meetinstrumenten meetinstrumenten

Nadere informatie

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum DIAGNOSTIEK Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum Test Evaluatie Meer aandacht voor de evaluatie van testen Snelle groei

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review. Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een systematische review Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 2 Toelichting bij de criteria voor het beoordelen van de kwaliteit van een

Nadere informatie

DIAGNOSTIEK. Shandra Bipat, klinisch epidemioloog Afd. Radiologie Academisch Medisch Centrum

DIAGNOSTIEK. Shandra Bipat, klinisch epidemioloog Afd. Radiologie Academisch Medisch Centrum DIAGNOSTIEK Shandra Bipat, klinisch epidemioloog Afd. Radiologie Academisch Medisch Centrum Test Evaluatie Meer aandacht voor de evaluatie van testen Snelle groei in aantal (kostbare) testen EBM: aantonen

Nadere informatie

Voorwoord 1 0. Inleiding 1 1

Voorwoord 1 0. Inleiding 1 1 Inhoud Voorwoord 1 0 Inleiding 1 1 1 Evidence-based diëtetiek: principes en werkwijze 1 3 Inleiding 1 3 1.1 Evidence-based diëtetiek 1 3 1.2 Het ontstaan van evidence-based handelen 1 5 1.3 Evidence-based

Nadere informatie

FORMULIER I. voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST. Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling

FORMULIER I. voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST. Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling FORMULIER I voor het beoordelen van een artikel over de waarde van een DIAGNOSTISCHE TEST Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier I: beoordeling artikel over de waarde van een diagnostische test

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

Verslag Fysio Online: Knieklachten

Verslag Fysio Online: Knieklachten Verslag Fysio Online: Knieklachten Beroepsopdracht januari 2012 Hogeschool van Amsterdam Namen Jaar Coach Opdrachtgever Sabine Frissen (500603540) Janaina Jannasch (500539467) 3 e studiejaar Francien van

Nadere informatie

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen

Onderwijsmateriaal voor toetsgroepen Traumatische knieproblemen: 1. Toelichting op de module 1 Deze module is gebaseerd op de NHG-Standaard van maart 2010. In de NHG-Standaard Traumatische knieproblemen worden aanbevelingen gedaan over het

Nadere informatie

Kan de fysiotherapeut acute knieletsels adequaat diagnosticeren?

Kan de fysiotherapeut acute knieletsels adequaat diagnosticeren? WWW.PHYSIOS.NL 4 PUNTEN KENNISTOETS Kan de fysiotherapeut acute knieletsels adequaat diagnosticeren? Frans Brooijmans, Leon Huiberts, Johan Hekking, Arno Lataster F.A.M. Brooijmans MSc, fysiotherapeut,

Nadere informatie

Acute Knie en Enkel in de huisartsenprak3jk. Huisartsendag LangeLand ziekenhuis 19 april 2011

Acute Knie en Enkel in de huisartsenprak3jk. Huisartsendag LangeLand ziekenhuis 19 april 2011 Acute Knie en Enkel in de huisartsenprak3jk Huisartsendag LangeLand ziekenhuis 19 april 2011 De acute knie Knie: anatomie Knie: anamnese Tijds3p en aard trauma (mate inwerkend geweld, rota3e vs hyperextensie

Nadere informatie

Bij gebrek aan bewijs

Bij gebrek aan bewijs Bij gebrek aan bewijs kennis is macht! internet in de spreekkamer P.A. Flach Bedrijfsarts Arbo- en milieudienst RuG 09-10-2006 1 3 onderdelen 1. Wat is EBM 2. Zoeken in PubMed 3. Beoordelen van de resultaten

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting De chirurgische reconstructie van een gescheurde voorste kruisband resulteert in een aanzienlijk betere klinische uitkomst dan de conservatieve behandeling van patiënten. Er blijft echter

Nadere informatie

Beeldvorming bij acute knieletsels

Beeldvorming bij acute knieletsels Beeldvorming bij acute knieletsels Dr. Mattias Spaepen Dr S Verhamme, Dr R Visser, Dr G Vandenbosch, Dr M Palmers, Dr P Grouwels, Dr A Rappaport Radiologie, St-Trudo Ziekenhuis Beeldvorming bij acute knieletsels

Nadere informatie

Kennis Quiz. SNN congres 2015

Kennis Quiz. SNN congres 2015 Schouder Netwerk en Nederland Kennis Quiz SNN congres 2015 De kennisquiz is live gescoord met behulp van het Voxvote software programma. De goede antwoorden zijn vet weergegeven. Over de uitslagen: geen

Nadere informatie

VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE

VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE VAN KLINISCHE ONZEKERHEID NAAR EEN ZOEKSTRATEGIE Drs. Willemke Stilma Docent verpleegkunde HvA Mede met dank aan dr. Anne Eskes 1 INHOUD 5 stappen EBP Formuleren van een klinische vraagstelling PICO Zoekstrategie

Nadere informatie

FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2014, blok 3, Gerard Koel.

FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2014, blok 3, Gerard Koel. FYSIOTHERAPIE en het behandelen van patiënten met SCHOUDERKLACHTEN. Januari 2014, blok 3, Gerard Koel. INHOUD : 1. Enige statistische begrippen omtrent studies naar diagnostische middelen. 2. Diagnostische

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 16L Fase A Titel Kniepijn Onderwerp Laesie mediale meniscus linker knie. Inhoudsdeskundige Dr. P.D.S. Dijkstra, orthopedisch chirurg Technisch verantwoordelijke Drs. S. Nadery Drs. E.M. Schoonderwaldt

Nadere informatie

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5

hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 Hoofdstuk 5 SAMENVATTING 117 Pas kortgeleden is aangetoond dat ADHD niet uitdooft, maar ook bij ouderen voorkomt en nadelige gevolgen kan hebben voor de patiënt en zijn omgeving. Er is echter weinig bekend over de

Nadere informatie

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Kennisbericht over een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift: Hardell L, Carlberg M, Söderqvist F, Hansson Mild K, Meta-analysis of long-term

Nadere informatie

NEDERLANDSE SAMENVATTING

NEDERLANDSE SAMENVATTING NEDERLANDSE SAMENVATTING Moleculaire analyse van sputum voor de diagnostiek van longkanker Motivering van dit proefschrift Longkanker kent de hoogste mortaliteit van alle kankers. Dit komt doordat de ziekte

Nadere informatie

SAMENVATTING. Samenvatting

SAMENVATTING. Samenvatting Samenvatting SAMENVATTING PSYCHOMETRISCHE EIGENSCHAPPEN VAN ADL- EN WERK- GERELATEERDE MEETINSTRUMENTEN VOOR HET METEN VAN BEPERKINGEN BIJ PATIËNTEN MET CHRONISCHE LAGE RUGPIJN. Chronische lage rugpijn

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 beschrijft een systematisch literatuuroverzicht waarin studies worden samengevat die de effectiviteit, op bewegingsuitslag, hebben

Hoofdstuk 2 beschrijft een systematisch literatuuroverzicht waarin studies worden samengevat die de effectiviteit, op bewegingsuitslag, hebben Samenvatting Artrose is een aandoening van de gewrichten en wordt in het dagelijkse leven ook wel slijtage genoemd. Artrose kan in alle gewrichten optreden maar komt voornamelijk voor in de gewrichten

Nadere informatie

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen

hoofdstuk 1 doelstellingen hoofdstuk 2 diagnosen Dit proefschrift gaat over moeheid bij mensen die dit als belangrijkste klacht presenteren tijdens een bezoek aan de huisarts. In hoofdstuk 1 wordt het onderwerp moeheid in de huisartspraktijk kort geïntroduceerd,

Nadere informatie

Betekenis van anamnese en lichamelijk onderzoek voor het vaststellen van mediaal collateralebandletsel van de knie in de huisartsenpraktijk*

Betekenis van anamnese en lichamelijk onderzoek voor het vaststellen van mediaal collateralebandletsel van de knie in de huisartsenpraktijk* Betekenis van anamnese en lichamelijk onderzoek voor het vaststellen van mediaal collateralebandletsel van de knie in de huisartsenpraktijk* Marlous Kastelein, Pim A.J. Luijsterburg, Harry P.A. Wagemakers,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35462 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/35462 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/35462 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Huétink, Kasper Title: Knee complaints and prognosis of osteoarthritis at 10 years

Nadere informatie

Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid

Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid Ontwikkelingen voorste kruisband chirurgie van dubbel-bundel tot mid-mid Joris Jansen, orthopaedisch chirurg Rijnland Ziekenhuis. Huisartsen & Bedrijfsartsen Symposium Leiderdorp, 26 april 2012. 28-04-12

Nadere informatie

Cascais 2015 Overeindse dagen

Cascais 2015 Overeindse dagen Cascais 2015 Overeindse dagen Robin van Kempen, orthopedisch chirurg Marijn van den Besselaar, orthopedisch chirurg Ralf Bollen, huisarts Son en Breugel Richtlijnen NHG en NOV Indicaties, diagnostiek,

Nadere informatie

Diagnostiek Kliniek: anamnese: aard letsel (hoogenergetisch?), pre-existente afwijkingen, aard en tijdsduur zwelling, belastbaarheid

Diagnostiek Kliniek: anamnese: aard letsel (hoogenergetisch?), pre-existente afwijkingen, aard en tijdsduur zwelling, belastbaarheid T-III Acuut enkelletsel Inleiding Het inversietrauma van de enkel is met een geschatte incidentie van 425.000 gevallen per jaar in Nederland waarschijnlijk het meest voorkomende letsel van het bewegingsapparaat.

Nadere informatie

Resultaten van de KNALL (KNee osteoarthritis anterior cruciate Ligament Lesion) studie

Resultaten van de KNALL (KNee osteoarthritis anterior cruciate Ligament Lesion) studie KNALL studie Inleidin KNALL studie Inleidin Resultaten van de KNALL (KNee osteoarthritis anterior cruciate Liament Lesion) studie Belle van Meer Erasmus MC, Universitair Medisch Centrum Rotterdam, Afdelin

Nadere informatie

Samenvatting*en*conclusies* *

Samenvatting*en*conclusies* * Samenvatting*en*conclusies* * Kwaliteitscontrole-in-vaatchirurgie.-Samenvattinginhetnederlands. Inditproefschriftstaankwaliteitvanzorgenkwaliteitscontrolebinnende vaatchirurgie zowel vanuit het perspectief

Nadere informatie

but no statistically significant differences

but no statistically significant differences but no statistically significant differences Astma is een chronische aandoening, die niet te genezen is. Met de passende zorg kunnen symptomen tot een minimum worden gereduceerd en zou een astma patiënt

Nadere informatie

De behandeling van lage rugpijn met ruggordels en medicatie

De behandeling van lage rugpijn met ruggordels en medicatie Samenvatting 163 De behandeling van lage rugpijn met ruggordels en medicatie Lage rugpijn is een veelvuldig voorkomend probleem in geïndustrialiseerde landen. De kans dat iemand gedurende zijn leven een

Nadere informatie

Beroepsopdracht: Fysiotherapeutisch klinisch redeneren volgens de HOAC II

Beroepsopdracht: Fysiotherapeutisch klinisch redeneren volgens de HOAC II Beroepsopdracht: Fysiotherapeutisch klinisch redeneren volgens de HOAC II Opdrachtnemers: Opdrachtgever: Coach: Opleiding: Niels Dal Denise Mak Renée Woutering Marianne van Dongen Jan Simons Fysiotherapie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Samenvatting In de diagnose en prognose van hartfalen hebben B-type Natriuretisch Peptide (BNP) en N-terminaal probnp (NT-proBNP) in de afgelopen jaren hun waarde bewezen. Tegenwoordig

Nadere informatie

Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur

Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur Samenvatting Systematische reviews op het gebied van complementaire en alternatieve geneeskunde: belang, methoden en voorbeelden uit de acupunctuur Dit proefschrift heeft ten doel bij te dragen aan het

Nadere informatie

INTERCOLLEGIALE TOETSING

INTERCOLLEGIALE TOETSING Aanwezig: Datum: dinsdag 18 maart 2014. Reden van komst Knieklachten rechts. INTERCOLLEGIALE TOETSING Anamnese Patiënt L, 48 jaar komt met verwijzing van huisarts naar polikliniek vanwege knieklachten

Nadere informatie

FORMULIER IV voor het beoordelen van een PATIËNT-CONTROLEONDERZOEK Versie oktober 2002, geldig t/m december 2005 Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier IV: beoordeling patiënt-controleonderzoek

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12

Inhoud. Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10. Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 Inhoud Voorwoord prof. dr. P.H. Dejonckere bij de eerste druk 10 Woord vooraf bij de tweede, geheel herziene druk 12 1 Inleiding 14 1.1 Wat is evidence-based handelen? 14 1.2 Evidentie in de logopedie

Nadere informatie

Knieblessure Anatomie van de knie meniscus kruisbanden

Knieblessure Anatomie van de knie meniscus kruisbanden ! Knieblessure De knie is het gewricht tussen het bovenbeen (het femur) en het scheenbeen (de tibia). Het kuitbeen (de fibula) begint onder het kniegewricht en ligt aan de buitenkant van het onderbeen.

Nadere informatie

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding

Wetenschappelijke vorming in de huisartsopleiding Versiedatum: 0-0-06 Pagina van 5 De wetenschappelijke onderbouwing van het huisartsgeneeskundig handelen vormt een belangrijke leidraad voor de huisarts. Deze moet een wetenschappelijke onderbouwing kunnen

Nadere informatie

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK

SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK FORMULIER Vb voor het beoordelen van een SYSTEMATISCHE REVIEW VAN DIAGNOSTISCH ONDERZOEK Evidence-Based RichtlijnOntwikkeling Formulier Vb: beoordeling systematische review van onderzoek naar de waarde

Nadere informatie

Casus 2. Vrouw van 22 jaar Zij is net afgestudeerd als kapster, sinds een half jaar werkzaam bij groot kappersbedrijf.

Casus 2. Vrouw van 22 jaar Zij is net afgestudeerd als kapster, sinds een half jaar werkzaam bij groot kappersbedrijf. Vrouw van 22 jaar Zij is net afgestudeerd als kapster, sinds een half jaar werkzaam bij groot kappersbedrijf. Klachten: Heeft knieklachten m.n. links al langere tijd, die nu zij aan het werk is zijn toegenomen.

Nadere informatie

De 7 stappen van een CAT

De 7 stappen van een CAT De 7 stappen van een CAT Patiënt (praktijk) Vertaalslag (expert) Wetenschap (literatuur) 1 klinisch scenario trefwoorden 2 klinische vraag 3 literatuur search 4 kritisch beoordelen artikel 7 bottom line

Nadere informatie

Addendum. Nederlandse Samenvatting

Addendum. Nederlandse Samenvatting Addendum A Nederlandse Samenvatting 164 Addendum Cardiovasculaire ziekten na hypertensieve aandoeningen in de zwangerschap Hypertensieve aandoeningen zijn een veelvoorkomende complicatie tijdens de zwangerschap.

Nadere informatie

Behandeling Voorste KruisBand letsel door GSR. www.groningensportrevalidatie.nl

Behandeling Voorste KruisBand letsel door GSR. www.groningensportrevalidatie.nl Behandeling Voorste KruisBand letsel door GSR Groningen Sport Revalidatie (sport) fysiotherapie praktijk locatie Alfa - Kardingerweg 48 9735 AH Groningen locatie Hanze - Eyssoniusplein 18 9714 CE Groningen

Nadere informatie

Voorste kruisband reconstructie

Voorste kruisband reconstructie Voorste kruisband reconstructie Orthopedie Inleiding De orthopedisch chirurg heeft bij u een "voorste kruisband letsel" vastgesteld. Hij heeft geadviseerd om de voorste kruisband van uw knie te vervangen

Nadere informatie

Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae

Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae Summary Samenvatting Dankwoord Curriculum Vitae 9 SAMENVATTING Hoofdstuk 1 bevat een korte inleiding over het diagnostische proces en er worden twee van de meest gebruikte diagnostische beeldvormende

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1 Zoekstrategie blz 4 tm 6. Hoofdstuk 2: Criterialijsten blz 7tm 10. Hoofdstuk 3 Resultaten blz 11 tm 25

Inhoudsopgave. Hoofdstuk 1 Zoekstrategie blz 4 tm 6. Hoofdstuk 2: Criterialijsten blz 7tm 10. Hoofdstuk 3 Resultaten blz 11 tm 25 Inhoudsopgave Voorwoord blz 2 Inleiding blz 3 Hoofdstuk 1 Zoekstrategie blz 4 tm 6 Hoofdstuk 2: Criterialijsten blz 7tm 10 Hoofdstuk 3 Resultaten blz 11 tm 25 Hoofdstuk 4 Discussie blz 26 Hoofdstuk 5 Conclusies

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3

Hoofdstuk 1 hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 1 geeft een algemene inleiding op dit proefschrift. Artrose is een chronische progressieve gewrichtsaandoening. Men schat dat de hoge prevalentie wereldwijd verder zal toenemen vanwege de stijgende

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/38701 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Visschedijk, Johannes Hermanus Maria (Jan) Title: Fear of falling in older patients

Nadere informatie

Samenvatting. Duizeligheid bij ouderen in de huisartsenpraktijk: een diagnostische uitdaging

Samenvatting. Duizeligheid bij ouderen in de huisartsenpraktijk: een diagnostische uitdaging Duizeligheid bij ouderen in de huisartsenpraktijk: een diagnostische uitdaging 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 208 Duizeligheid bij ouderen in de huisartsenpraktijk:

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting GENETISCHE EN RADIOLOGISCHE MARKERS VOOR DE PROGNOSE EN DIAGNOSE VAN MULTIPLE SCLEROSE Multiple Sclerose (MS) is een aandoening van het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg)

Nadere informatie

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies

Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies Ontwikkelen van een Cochrane Systematic Review over interventies 22 en 23 Maart 2016 Bestemd voor personen die in het kader van de Cochrane Collaboration een systematische review over interventies gaan

Nadere informatie

Hoofdstuk 1: introductie van het proefschrift

Hoofdstuk 1: introductie van het proefschrift Samenvatting 114 Samenvatting Samenvatting 115 Hoofdstuk 1: introductie van het proefschrift Dit proefschrift beschrijft een aantal studies over patiënten die met maagklachten de huisarts bezoeken. Van

Nadere informatie

Het onderzoek gepresenteerd in dit proefschrift is gericht op de diagnostiek en het meten van verschijnselen van CRPS 1, en de betrokkenheid van NMDA receptoren en de waarde van NMDA receptor antagonisten

Nadere informatie

Zoeken naar evidence

Zoeken naar evidence Zoeken naar evidence Faridi van Etten-Jamaludin Clinical librarian Medische Bibliotheek AMC 2 december 2008 Evidence Based Practice? Bij EBP worden klinische beslissingen genomen op basis van het best

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20432 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Linden- van der Zwaag, Henrica Maria Jannetta van der Title: CAOS & TKA. A critical

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Systematisch literatuur onderzoek RCT s worden gemaakt om

Nadere informatie

ELANN. Voorste kruisbandreconstructie: state of the art. Vrijdag 9 december 2011. Euroborg, ABN Amro businesscorner te Groningen

ELANN. Voorste kruisbandreconstructie: state of the art. Vrijdag 9 december 2011. Euroborg, ABN Amro businesscorner te Groningen ELANN Voorste kruisbandreconstructie: state of the art Vrijdag 9 december 2011 Euroborg, ABN Amro businesscorner te Groningen Inleiding Voorste kruisbandreconstructie: state of the art Dit congres heeft

Nadere informatie

Achtergrond. capitatum lunatum. trapezoideum. duim scafoïd. pink. trapezium

Achtergrond. capitatum lunatum. trapezoideum. duim scafoïd. pink. trapezium Chapter 11 Samenvatting Achtergrond Het scafoïd (scaphoideum) is een van de 8 handwortelbeenderen en vormt de belangrijkste schakel tussen de hand en pols (Figuur 11.1). Scafoïdfracturen komen veel voor

Nadere informatie

Lijst van auteurs 1. Inleiding 5 Koos van Nugteren. Anatomie 5 Anatomische variaties 9 Pathologie 19 Literatuur 21

Lijst van auteurs 1. Inleiding 5 Koos van Nugteren. Anatomie 5 Anatomische variaties 9 Pathologie 19 Literatuur 21 Lijst van auteurs 1 Verwijzingen naar eerder verschenen Orthopedische casuïstiek 3 Inleiding 5 Anatomie 5 Anatomische variaties 9 Pathologie 19 Literatuur 21 1 Chronische, bilaterale anterieure kniepijn

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

Critical Appraisal of a Topic De 7 stappen van de CAT Bachelor geneeskunde 3de jaar AWV

Critical Appraisal of a Topic De 7 stappen van de CAT Bachelor geneeskunde 3de jaar AWV Critical Appraisal of a Topic De 7 stappen van de CAT Bachelor geneeskunde 3de jaar AWV Arno Roest en Saskia Le Cessie CAT-project@lumc.nl Evidence based medicine (EBM) (Patho)fysiologie: Klachten, ziekte,

Nadere informatie

Chapter 8 SAMENVATTING

Chapter 8 SAMENVATTING Chapter 8 SAMENVATTING Hardlopen is wereldwijd een populaire sport. In Nederland loopt 12% van de bevolking regelmatig hard en is het de op één na populairste sport. Aangezien regelmatig sporten gepaard

Nadere informatie

Volkoren & gezondheid een begrijpelijk overzicht van de wetenschappelijke literatuur

Volkoren & gezondheid een begrijpelijk overzicht van de wetenschappelijke literatuur VERGADERING : BESTUUR DATUM : 9 SEPTEMBER 2010 AGENDAPUNT : 7 BIJLAGE : 13 NL-project HealthGrain Volkoren & gezondheid een begrijpelijk overzicht van de wetenschappelijke literatuur De laatste jaren zijn

Nadere informatie

Letselpreventie basketbal. Sempels Peter Vereecken Styn

Letselpreventie basketbal. Sempels Peter Vereecken Styn Letselpreventie basketbal Sempels Peter Vereecken Styn Expertise Sempels Peter Zelfstandige praktijk Leuven Bears Belgian National Team Basketball Topsportschool Basket Leuven Vereecken Styn Sportmedisch

Nadere informatie

161 Samenvatting L L sub01-bw-spaetgens - Processed on: Processed on:

161 Samenvatting L L sub01-bw-spaetgens - Processed on: Processed on: Samenvatting 161 162 Samenvatting 163 Samenvatting Jicht is een gewrichtsontsteking, ook wel artritis genoemd, en is wereldwijd de meest voorkomende reumatische aandoening. Jicht komt vaker voor bij mannen

Nadere informatie

Inhoud. Patty Joldersma. Koos van Nugteren. Patty Joldersma. 1 Inleiding: de knieprothese... 1

Inhoud. Patty Joldersma. Koos van Nugteren. Patty Joldersma. 1 Inleiding: de knieprothese... 1 Inhoud 1 Inleiding: de knieprothese.... 1 1.1 Ontwikkeling van de totale knieprothese... 2 1.2 Moderne typen knieprothesen.... 2 1.2.1 Gecementeerde versus ongecementeerde knieprothese.... 4 1.2.2 Cruciate

Nadere informatie

Echografie in de schouderdiagnostiek.

Echografie in de schouderdiagnostiek. Echografie in de schouderdiagnostiek. Arjan Ouweneel VOF 4C Echografie in de schouderdiagnostiek. A. Ouweneel, juni 2005 Afstudeeropdracht Verkorte Opleiding Fysiotherapie Hogeschool van Utrecht Samenvatting:

Nadere informatie

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MARION SPIJKERMAN VGCT CONGRES, 13 NOVEMBER 2015 OVERZICHT Introductie Methode Resultaten Discussie Mindfulness en ACT interventies als ehealth:

Nadere informatie

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts

EBM. Domein arts. Overwegingen bij domein arts EBM Wetenschappelijke uitkomsten uit klinisch relevant prognostisch, diagnostisch en therapeutisch onderzoek. Kennis, ervaring, persoonlijke waarden en verwachtingen van de dokter zelf. De individuele

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Het onderwerp van dit proefschrift is depressieve en angst symptomen in chronische dialyse patiënten en andere patiënten. Het proefschrift bestaat uit twee delen (deel A en deel

Nadere informatie

HOOFDSTUK 1: INLEIDING

HOOFDSTUK 1: INLEIDING 168 Samenvatting 169 HOOFDSTUK 1: INLEIDING Bij circa 13.5% van de ouderen komen depressieve klachten voor. Met de term depressieve klachten worden klachten bedoeld die klinisch relevant zijn, maar niet

Nadere informatie

1 DEMP Dutch Educational network Masters of Physiotherapy

1 DEMP Dutch Educational network Masters of Physiotherapy Rol van Innovator Onderliggende competentie is wetenschappelijk onderbouwen van fysiotherapeutisch handelen (Hullegie, et al. 2007). Deze competentie dient binnen het specialisme waarvoor vrijstelling

Nadere informatie

DIRECTE TOEGANKELIJKHEID MANUELE THERAPIE VANUIT WETENSCHAPPELIJK PERSPECTIEF

DIRECTE TOEGANKELIJKHEID MANUELE THERAPIE VANUIT WETENSCHAPPELIJK PERSPECTIEF DIRECTE TOEGANKELIJKHEID MANUELE THERAPIE VANUIT WETENSCHAPPELIJK PERSPECTIEF Prof.dr. Rob A.B. Oostendorp 18-2-2013 Jaarcongres Fysiotherapie 2003 1 BESTAAT ER EVIDENCE VOOR DIRECTE TOEGANKELIJKHEID MANUELE

Nadere informatie

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT)

Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT) Formulier voor het beoordelen van de kwaliteit van een artikel over een interventieonderzoek (bij voorkeur een RCT) Behorend bij: Evidence-based logopedie, hoofdstuk 4 1 Toelichting bij de criteria voor

Nadere informatie

INTERLINE Orthopedie 2014 oktober 2014

INTERLINE Orthopedie 2014 oktober 2014 INTERLINE Orthopedie 2014 oktober 2014 Inleiding Dit is het tweede Interlineprogramma Orthopedie, het eerste dateert uit 2002. Het is een actualisering van gedeeltelijk dezelfde onderwerpen, waarbij de

Nadere informatie

Serologische testen en interpretatie van testresultaten

Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen en interpretatie van testresultaten Serologische testen Serologie is de leer van de stoffen die zich bevinden in het bloedserum. Bloedserum is het vocht dat verkregen is nadat bloed

Nadere informatie

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg

Samenvatting Deel I Onderzoeksmethodologie in onderzoek naar palliatieve zorg in instellingen voor langdurige zorg Samenvatting Palliatieve zorg is de zorg voor mensen waarbij genezing niet meer mogelijk is. Het doel van palliatieve zorg is niet om het leven te verlengen of de dood te bespoedigen maar om een zo hoog

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/33063 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Tan, Melanie Title: Clinical aspects of recurrent venous thromboembolism Issue

Nadere informatie

Een 68-jarige vrouw meldt zich met een recidief van hevige, rechtszijdige kniepijn

Een 68-jarige vrouw meldt zich met een recidief van hevige, rechtszijdige kniepijn 15 2 Een 68-jarige vrouw meldt zich met een recidief van hevige, rechtszijdige kniepijn Koos van Nugteren Samenvatting De knie-endoprothese wordt vrijwel altijd geïmplanteerd bij personen met ernstige

Nadere informatie