IETS OVER OUD-PARIJS DOOR E. J. BOMLI.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "IETS OVER OUD-PARIJS DOOR E. J. BOMLI."

Transcriptie

1 IETS OVER OUD-PARIJS DOOR E. J. BOMLI. Ofschoon, op een enkele uitzondering na, alle namen der poorten en torens van het oude Parijs zijn blijven leven koning Philips Augustus had in 1211 zijn 6 K.M. lange vestingmuur voltooid hebben alleen de Tour de Nesle" et de Tour du Louvre" voor het nageslacht beteckcnis. Immers, ènde Porte Saint-Denis" en de Porto Saint-Martin," beiden nog aanwezig in het hartje van Parijs, zijn niets anders dan triomfbogen, opgericht ter ecre van Lodewijk XIV, na zijn veldtochten in Franche-Comté en in ons land. De Tour de Nesle", gebouwd op den linkeroever van de Seine, diende om, in vereeniging niet den Tour du Louvre", vlak daartegenover op den rechteroever gelegen, de Seine eiken nacht af te sluiten, en, in geval van een vijandelijken overval, te bestrijken. De toren had naast zich de poort van denzelfden naam, die, in vereeniging met de overige elf poorten van de vesting, de verbinding tot stand bracht tusschen het Parijs der 13de eeuw en het platteland. Het is daar, op de plaats waar zich nu de Munt bevindt, dat Cyrano de Bergerac, in Rostand's beroemd drama van dien naam, strijd levert tegen honderd gehuurde moordenaars. De Tour du Louvre" (ook genoemd Tour neuve" of Tour de Paris") is de oorsprong TOUR NEUVE OF TOUR DU I.OUVRE. TORTE DE NESI.E. geweest van het beroemde Paleis, nu museum, door Philips Augustus, half buiten, half in de stad gebouwd, om in geval van nood zijn hoofdstad te kunnen verlaten. Het tegenwoordige museum is evenwel niet het gebouw, dat een gravure van 1620 ons vertoont; eerst vier jaar later legt Lodewijk XIII den eersten steen van het tegenwoordige wereldvermaarde museum. Wat de overige poorten betreft, de afbeeldingen, die ervan bestaan, doen ons zien, dat zij onderling totaal geen overeenkomst in bouworde vertoonen. De vestingmuren van Philips Augustus doen dienst tot 1367; in dat jaar laat Karel V den goeverneur zijner hoofdstad, Hugue.s Aubriot, ( prévöt de Paris" was zijn titel) nieuwe vestingmuren aanleggen, die de stad op den rechteroever met een halven ring vergrooten; de poorten worden verlegd naar west, oost en noord en komen dus wat verder van elkaar te liggen: ze behouden evenwel dezelfde namen. De zuidelijke muren worden niet verlegd; wat buiten de zuidelijkestad ligt, wordt onaangeook werd er buiten roerd gelaten. Zoo gehouden de beroemde abdij van Saint- Germain, gesticht lang voor men er aan dacht, van de stad een vesting te maken. Koning Childebert, Ie premier de nos roismoines", zooals Sylvestrc Bonnard hem

2 332 IETS OVER OUD-PARIJS. noemt *), sticht, in de eerste helft der 6de eeuw, op een der nabij zijnde heuvels een kerk met abdij, die, volgens een oude afbeelding, in de verte te zien is, wanneer men bij de Seine staat. Merkwaardig is een standbeeld vanden stichter dier beroemde abdij, koningchildebert, dat nu nog in het Louvre te zien is. De grootte van dat beeld is 1.70 M; de baard is rood, de kroon goud en rood; het roode kleed, met een gordel, in blauw en goud, dichtgesnoerd, wordt omgeven door een mantel, die van binnen verguld, van buiten blauw is; de voeten zijn eveneens verguld, evenzoo de schepter. Eigenaardig is het, - dat Parijs inwoners zou tellen, voor de abdij van Saint-Germain, met de daaromheen gebouwde kerken en huizen zelf een voorstad geworden, door Lodcwijk XV bij zijn hoofdstad zou worden getrokken. Inderdaad, noch Karel V, die de zoo straks beschreven uitbreiding der stad op j den rechteroever tot stand bracht, noch Lode wijk XIII, die de voorname wijk van het Marais bij Parijs trok, hebben de muren van de zuidelijke stad verlegd, waardoor de Faubourg Saint-Gcrmain" steeds op het platteland bleef liggen. Cc miserable mur de boue et de crachat, digne du roi qui 1'a bati" f) trok eindelijk de voorstad Saint-Gcrmain bij Parijs. Twee belangrijke gezichten in vogelvlucht vertoonen ons de voorstad Saint- Germain met de kerk Saint-Sulpice, achter- *) A. France: Le crime de Sylvestre Bonnard. t) Victor Hugo: Notre Dame de Paris, tome I, pag Hij spreekt van I.odewijk XV, die een geheel nieuwe muur 0111 de stad deed leggen. cenvolgens in 1540 en in Wanneer men ze van den rechterkant bekijkt, heeft men ongeveer de richting noordzuid. Het eerste is een zoogenaamd: plan de la tapisserie", dus een soort van gobelin; de landpunt in de rivier is de westelijke punt van lie de France"; de toren links daaronder is de straks besproken: Tour de Ncslc"; vandaar af gaat naar rechts beneden de vestingmuur, de westgrens uitmakende van de zuidelijke stad en in 1211 voltooid. De Pré aux clcrcs", weiden, behoorende bij de abdij, en dienende voor volksvermakclijkheden, zijn nog onbe- 5 bouwd; ten zuiden daarvan ligt de abdij met haar talrijke bijgebouwen, als een vesting met muren en grachten omringd. Daar vlak bij de schandpaal (pilori) en de hallen van TOUR NEUVE MET LOUVRE. Saint-Gcrmain, waarover straks nader. De tweede projectie stelt de abdij voor met haar omgeving in Wat een vooruitgang in 75 jaar, van 1540 tot De Pré aux Clercs" geheel en al bebouwd, met grootschc paleizen, parken en tuinen! lie de France" is nu ook door zijn beroemden Pont ncuf met beide oevers verbonden. De jaarmarkt van Saint-Germain werd gehouden in de Hallen van dien naam. Oorspronkelijk twee houten schuren, waren ze in de 17de eeuw vervangen door de talrijke vierkante gebouwen, die de reproductie ons vertoont (zie bl. 335). De gangen, die de vijf galerijen, en de andere, die de paviljoens scheiden, worden straten genoemd: rue de Paris, rue de Picardic, rue de la Lingerie. Op de paviljoens leest men de namen van de stoffen

3 of voorwerpen, die er zijn uitgestald, 83 opschriften in 't geheel. De vreemde kooplieden waren verplicht om, bij het scheiden van de markt, hun plaats voor het volgende jaar te huren, anders beschikte de ontvanger der abdij erover. De Parijsche kooplieden kwamen bijeen in het paleis van den abt, in Januari, en de plaatsen werden aan den hoogsten bieder gegeven. De jaarmarkt van Saint-Germain was in 1499 zeer belangrijk: laken werd aangevoerd uit de fabrieken van Rouen, Gournaij, Caen, Darnetal, Argcntan, Amiens, Bcauvais, Abbeville, Aumale, Blangis, Mcaux, Scnlis en Parijs. De gebouwen, die op onze reproductie te zien zijn, datceren uit de iste helft der 17de eeuw. Voorop de plaat zien we kermismenschen, vrouwen, mannen, een verhooging met een muzickgczelschap, karossen, draagstoelen, ruiters, sjouwers. De breedte der tusschenliggende straten is ongeveer vier meter, het geheele terrein is 70 1'ORTE DE LA CONFERENCE. bij 100 M. De jaarmarkt van Saint-Germain was reeds ingesteld in de 12c eeuw; de opening geschiedde 14 dagen na Paschen en de markt duurde 18 dagen. Van de zes andere jaarmarkten, die in Parijs gehouden werden, was de beroemdste: La Foire du IETS OVER OUD-PARIJS. 333 TIKT LOUVRE OMSTREEKS IÓ2O. Lcndit, ingesteld door Lodewijk den Dikke. Misschien is het niet overbodig op te merken, dat de Hallen Saint-Germain, die gehouden werden op den linkeroever, ongeveer op het kruispunt van den Boulevard Saint-Germain en de Rue de Seine, niet moeten verward worden met de tegenwoordige Hallen (Halles centrales), een dagelijksche markt, waarvan het stichtingsjaar tot de 10de eeuwopklimt, en die met den loop der eeuwen een geweldige uitbreiding gekregen hebben. *) In de middeleeuwen (en later) waren de kooplieden verplicht sommige dezer jaarmarkten te bezoeken; op de vastgestelde dagen moesten ze komen, op straffe van boeten, door de rechtbank op te leggen; zoo is het voorbeeld bekend van een koopman, die alleen werd vrijgesproken, omdat hij bewijzen kon, dien dag in zijn winkel volstrekt niets verkocht te hebben. Het prachtige werk van Leroux de Lincy en Tisserand f) vermeldt ons de DE OUDE POORT SAINT-MARTIN. oudste bronnen voor de kennis van het oude Parijs. De bewerkers dier bronnen zijn Dcscripteurs *) Zie Maxime du Camp: Ilistoive du vieux Paris IV, ag. 24. f) Paris et ses historiens aux 14e et 15e siècles. 1S67.

4 334 IETS OVER OUD-PARIJS. of Illustrateurs" of misschien beiden. De de leliën zijn van goud. Boven de eerste beschrijvers zijn: 1. Abbon, monnik van Saint-Germain des Pres, schrijver van een Latijnsch gedicht (850), handelende over het beleg van Parijs door de Noormannen, en van groot geschiedkundig belang. kolom bevindt zich een miniatuur: Karel V gezeten op een bankje (goud); Raoul de Presles, met zijn manuscript in de hand, biedt dit den koning in knielende houding aan; achter den koning twee vrouwen; twee engelen dragen een rood tapijt, dat den koning tot 2. Jean de Laudun, schrijver van een achtergrond dient. Achter Raoul: een bisin slecht Latijn geschreven gedicht (Lof van schop met mijter en gouden bisschopsstaf. Parijs) van 1323; 3. Raoul de Presles: Description de la ville de Paris sous Charles V, van 1371, gedrukt in i486 en nog eens in De tekst vangt aldus aan: A notre (?) excellent prince, Charles Ie Cinq, roi de France, je Raoul de Presles, votre humble serviteur et sujet etc. etc." 4. Guillebert de Metz: Description de De tekst wordt van tijd tot tijd afgebroken la ville de Paris door geteekende sous Charles VI, hoofdletters. Eenige begonnen in 1407 verklaring en voltooid in behoeft nog het onderschrift: de 5. Astesan, beschrijving van maker van een Parijs is slechts beschrijving van een aanhangsel Parijs, ook in 't van de Commcntaire", Latijn en gedateerd dat zelf van De handschriften, op zichzelf weer het slot vormt van een werk, getiteld: La Cité reeds belangrijk, de Dieu." ook door de versiering in kleuren GEZICHT 01' DE ABDIJ SAINT-GERMAIN DES I'RÉS. Eenigszins anders is ingericht en in goud met het handschrift vogels en bloemen, hebben op de eerste van Guillaume de Metz. Zie de reprobladzijde vaak een miniatuur, in nauw due tie der eerste bladzijde (pag. 337). Het verband staande met den schrijver of met blad is niet verdeeld, de regels zijn volhet onderwerp van het handschrift. Zoo geschreven. Geen omlijsting is aanwezig. hebben Leroux de Lincy en Tisserand in De titel is geschreven met roode inkt:,,la hun werk de eerste bladzijde gereproduceerd van het handschrift van Raoul de description de la ville de Paris et de 1'excellencc du royaume de France, transcript et Presles (bl. 336). Elke bladzijde is verdeeld in extraict de plusieurs auctcurs par Guillebert twee kolommen: de eerste letter is kunstig bewerkt, de omlijsting is geschilderd in blauw, rood en goud, met vogels en bladeren in dezelfde kleuren. Aan den voet van de eerste bladzijde bevinden zich twee knielende engelen, met stralenkransen om het hoofd, en een schild met de Fransche leliën vasthoudende. De grond van het schild is blauw, de Metz, 1'an mil IIIIC etxxiiii." De tekst zelf is geschreven met zwarte inkt. Prachtig is de D, de eerste letter: gouden grond, het lichaam van de letter rose met bladeren, waarvan er drie blauw zijn. De D strekt zich links uit naar boven en beneden; die streep is goud en blauw; links bladeren in goud, rose en blauw. De tekst vangt aldus aan:

5 Des Francois et de la fundation de Paris et aussi des dues et rois qui premièrement y habit èrent, deviserons cy un petit selon ce que nous avons pu voir et sentir par les ehroniqueurs qui en ont parlé" etc. etc. Dan laten Leroux de Lincy en Tisserand de reproductie volgen van de laatste bladzijde van het handschrift (ziebl. 338); twee en een halve regel met zwarte inkt: (Item Fan mil quatre cent dix huit, en unc mortalité, moururent en 1'hötcl) Dieu lez Notre Dame, plus de XXX mille personnes, comme il apparut en la chambre des Comptes, ou Ion livre les draps pour ensevclir." Het slot met roode inkt geschreven, luidt: Cy fine la description de la villc de Paris", waarbij de aandacht bevestigd wordt op de C van c y, de F van f i n e, de L van 1 a, en de P van Paris, welke laatste letter naar beneden uitgeteekend is en de geheele pagina vult. Op het facsimile is zelfs de uitspatting der inkt van de grootc krul weergegeven. Mogelijk stelt men belang in een ander staaltje van calligraphic uit dien tijd. Het is het handschrift van Jehan Flamel (Ie jeune), in wiens Bible historiale" het volgende exlibris te vinden is: Ceste Bible est a Monseigneur Ie Due de Berry Flamel Ie juenne." (Zie bl. 339). Kunstig gevormd zijn vooral de beginletters der woorden, en de letters van het woord juenne" (Ie jeune), dat op den naam Flamel volgt. Meer dan één kunstig geschreven manuscript draagt zijn naam, o. a. la Bible historiale" en,,le Roman de la Rose.",,La vie de Monseigneur Saint-Denis," een IETS OVER OUD-PARIJS. 335 DE JAARMARKT TE SAINT-GERMAIN IN DE I7E EH.UW. kroniek, geschreven in de 14e eeuw, verhaalt den marteldood van den eersten bisschop van Parijs, Saint-Denis. Hij predikte het Christendom omstreeks 250 en is de stichter van de eerste Parijsche kerk: St. Etienne des Grès, op den linkeroever. Hij werd gevangen gezet op lie de France, en god Mcrcurius niet willende aanbidden, werd hij met andere martelaren onthoofd. De legende verhaalt, dat hij, na zijn onthoofding, zich, het afgehouwen hoofd dragende, naar de plaats begaf, waar hij zou begraven worden. Dat feit is weergegeven op een miniatuur, die zich bevindt in bovengenoemde kroniek. Op de onderste helftbcgecftsaint- Dcnis zich, zooals men ziet, naar zijn graf. Twee engelen met vleugels en met stralenkransen om het hoofd geleiden den martelaar; links staat een boom, waarvan de vruchten afvallen. De bovenste helft vertoont ons de neerlegging van den martelaar in zijn graftombe. Een gouden stralenkrans bevindt zich op de plaats van het hoofd. De geheele miniatuur, die in rose, goud, rood, donkeren lichtblauw is uitgevoerd, is omgeven door gouden banden en bladeren (zie bl. 338). In hetzelfde manuscript vindt men een van de oudste afbeeldingen van een deel van oud-parijs (zie bl. 339). De Petit Pont", een van de twee bruggen, die het eerst over de Seine geslagen zijn, om He dc France met den noordelij ken en met den zuidelijken oever te verbinden, is weergegeven maar het had elke willekeurige brug kunnen zijn op een miniatuur, waarop de schrijver van de kroniek van Saint-Denis zijn handschrift den koning aanbiedt. De onbekende schrijver, in een wit kleed

6 336 IETS OVER OUD-PARIJS. gehuld, knielt voor den koning, met zijn boek in de hand. Achter hem een man (rood) en een vrouw (rose). De koning draagt een blauw kleed versierd met gouden leliën, kolommen links en rechts met gouden koppen. Het geheel is omgeven door gouden figuren en bladeren. Boot onder de brug. Het oude Parijs is ons niet alleen bekend uit miniaturen, ook uit gravures (wit en zwart), kaarten en plattegronden, de laatste vaak geweven. Maar de schilders van miniaturen zijn de bekwaamste, en de miniaturen zijn, door hun rijkdom in kleuren en hun fijnheid van bewerking, de meest belangwekkende. Oorspronkelijk zijn ze zeer gebrekkig uit geschied- en aardrijkskundig oogpunt; ze stellen voor het vertrek of de terugkomst van krijgsvolk, veldslagen, belegeringen, met als omlijsting een stad of dorp, voortgesproten uit de verbeelding van den schilder. Een poort tusschen twee torens stelt een vesting voor; cenige huizen of menschen voor de ramen zijn voldoende om de omlijsting te vormen van een vorstelijken intocht. Soms gaf de schilder zich wat meer moeite; hij plaatste dan op goed geluk eenige hem bekende gebouwen en voegde daar een landschap bij van zijn vinding. Tegen het einde der 15e eeuw constateert men vooruitgang, een poging om de werkelijkheid te EKRSTF. HLADZIJDE VAN' HET HANDSCHRIFT VAN RAOUI. DE l'kesi.es. naderen; de miniatuur wordt langzamerhand een waar tafereel. Maar het anachronisme van tijd en plaats blijft bestaan, vooral wanneer het gebeurtenissen en plaatsen betreft, die lang geleden of ver verwijderd zijn; de beroemde schilder Jean Fouquet, Job op zijn mesthoop willende voorstellen, geeft tot achtergrond aan zijn werk Ie donjon de Vincennes." W Nog minder kieskeurig dan in de afbeelding van de plaats der handeling, was de schilder het ten opzichte van de kostuums zijner personen. Over het algemeen trok hij hun de kleeren aan, die hijzelf en zijn tijdgenootcn droegen. Dit anachronisme strekte zich ook uit tot alle onderdeelen der bewapening, tot de meubelen en tot alles, wat met het dagelijksch leven in verband stond. Alleen Christus en zijn apostelenontkwamenaan die zucht tot moderniseering; men stelde ze vrij algemeen voor volgens sommige typen uit de oudheid: hun kostuums waren die der Grieksche wijsgeeren. Van de vele miniaturen, die in handschriften over verschillende bibliotheken verspreid zijn, reproduceeren Leroux de Lincy en Tisserand er een, die berust in de Koninklijke bibliotheek te 's Gravenhage. Zij versiert een Fransch manuscript, een exemplaar van de kroniek van Jean de Courcy, een soort van algemeene geschiedenis in zes

7 IETS OVER OUD-PARIJS 337 boeken, van den zondvloed tot de eeuw van Augustus. Het werk was geëindigd in 1422 en is nooit gedrukt. Talrijke andere redacties van die kroniek zijn verspreid in Engeland en Frankrijk. De copist en de verluchter van het Haagsche manuscript zijn onbekend. Men kan veronderstellen, dat het een Parij zenaar is geweest, gegeven de aard van de stad, die de maker van de miniatuur heeft afgebeeld. De wapens en kostuums maken het zeker, dat die redactie is van de tweede helft der 15e eeuw. De kroniek van Jean de Courcygaat niet verder dan de eeuw van Augustus: wat kan Parijs, welks gebouwen de miniatuurvertoont, er dan mee te maken hebben, aangezien die stad nog niet bestond in het tijdvak, dat de schrijver behandelt? Ziehier: de miniatuur is geplaatst tegenover >;> I? «twnrtt Y? p t m j ) p fraifit oef» mntitr* ff amtnt -ftflnwr «jjiilïti-miimrwiwinum* iiuu J (Snccitt <étf-a Suft nfitthitr het hoofdstuk, getiteld: Cy traicte de Jason qui print, (prit) par assaut la ville de Jerusalem." Het is dus het beleg van Jeruzalem, dat de miniatuur ons heeft willen voorstellen; de soldaten, die de vesting bestormen, zijn de krijgslieden van Antiochus, omstreeks 160 voor Christus; de gebouwen, die Jerusalem samenstellen, zijn de gebouwen van Parijs. De soldaten, die het bestormen zijn gekleed en gewapend, zooals de schilder ze gekleed en gewapend zag in de 15e eeuw. Notre-Dame is onmiddellijk te herkennen. Ook hier overheerscht, zou ik haast zeggen, fomi>n»ii sim mitit ^Jf intc f onrixe «ut C KF.RSTE HLAUZIIDE VAX HKT HANDSCHRIFT VAN' het goud: Notre-Dame, de bladeren der boomen, de kant der voorwerpen, waarop het licht valt; groote stralende zon bovenaan. C.riLLEBERT DE METZ. Een molen, abdijen, hooibergtin. De afmetingen zijn: 19 bij 21 c.m. (zie bl. 340). Een allerbelangrijkste bron voor de kennis van het vroegere Parijs is een beroemd gebedenboek, geschreven un-vtj- niiül ^ ci^siiióit ) i A onrff A / 5 J 5 i ti tt«i)!* w Sv&iitttutii S t A# aftrttiit 1)111 rfsió </SM««< Suiiftiuii* au» y ini» op last van een lid der familie Juvénal des Ursins, waarvan verscheidene leden zich naam gemaakt hebben. Firmin Didot, die behoort tot een beroemde familie van Fransche drukkers-uitgevers en die leefde van 1790 tot 1876, houdt staande, dat dit gebedenboek is vervaardigd in de jaren 1449 '57. Het behoorde aan Guillaume Juvénal des Ursins, (1400 tot 1472) kanselier van Frankrijk onder Lodewijk XI, en is bekend onder den naam, van: Missel de Juvénal des Ursins." Alle bladzijden van dit boek zijn versierd met afbeeldingen van bloemen en dieren. Er zijn 140 groote miniaturen in (ongeveer 20 c.m. lang en breed) en talrijke kleine. Ze worden gevonden aan het begin van een gebed, en zijn niets anders dan versierde hoofdletters, zeer vaak de D, als beginletter van Deus. Leroux de Lincy en Tisserand hebben er drie ervan in kleuren gereproduceerd: het inwendige van de Sainte-Chapelle (zie bl. 340), de aankondiging van Chistus' ge- XI.II. Klseviers Xn. I'I. 26

8 33» IETS OVER OUD-PARIJS. boortc en een deel van 't oude Parijs (bl.341). De Sainte- Chapelle, gelegen in de Cité bij het Palais de Justice, bevatte in dien tijd de relikwieën, die volgens de legenden door Karel den Groote uit het Heilige Land waren meegebracht, en die nu berusten in Notre-Dame. LAATSTE BLADZIJDE VAN HET HANDSCHRIFT VAN GUII.LEHERT DE METZ. De miniatuur behoort bij het gebed van den H. Sacramcntsdag. Erboven leest men Ouod ipse. In festo reliquiarum. De D is in goud uitgevoerd, met figuren in blauw en rood. De ruimten tusschen de letter en het omringende vierkant zij n gevuld met versieringen in bruin; boven en beneden een dreigend zeemonster. Het inwendige van de letter stelt de Sainte-Chapclle voor, van binnen gezien; veel in zilver, o.a. de ramen. Twee priesters in 't wit gekleed, rechts; links, verschillende figuren,geknield; in 't midden, een kerklessenaar, altaar en kansel; onder den kansel de rclikwiëenkast en daaronder verschillende heilige voorwerpen. Afmeting: 17^ bij 18 c.m. Het lichaam van de letters is ook kunstig versierd met gestyleerde bladeren. Deze miniatuur is de eerste letter van den dienst van Kerstmis, en stelt voor de aankondiging van de geboorte van Christus aan de herders. Zij wil ons dus in Jeruzalem verplaatsen of in elk geval in de nabijheid dier stad. Maar de stad op den achtergrond is alweer Parijs. We zien: La Tour du Temple, Saint-Jean en Grèvc, Ie petit Chatelet, la butte Montmartre. We zien een vallei met een beek, ongetwijfeld de Bièvrc, een klein zijriviertje van de Seine; de knielende herders zijn evenmin Israëlieten, als het riviertje de Jordaan is, maar brave boeren uit Arcueil of Gentilly. Hun gelaatstrekken drukken verrassing en aanbidding uit; de lijnen zijn buitengewoon zuiver en scherp, de kleuren bijzonder rijk. Hier in tegenstelling met de voorgaande wordt het tafereel buiten de letter voortgezet; links en bovenaan een mooie breede rand van bloemen en bladeren; onderaan: (Deus qui) unigeniti refulgcncia decorare. Bovenaan de miniatuur ontplooien engelen een banier, waarop: Gloria in excclsis Deo. Afmeting i8 bij 19 c.m. Het plein, gelegen voor het tegenwoordige Hotel de Ville, en begrensd door den noordclijken oever van de Seine, heette tot 1830:,,Place de Grèvc." Lodewijk VII had de plek in de 12e eeuw aan de bewoners van de jonge stad afgestaan. In de middel- LEGENDE VAN SAINT-DKMS.

9 IETS OVER OUD-PARIJS. 339 eeuwen had het plein den vorm van een onregelmatig trapezium, waarvan de lange zijde aan den oostelij ken kant gelegen was en een lengte van 150 M. had (de lengte van den Pont-Ncuf is 229 M.). Het was nu het zoogenaamde Maison aux Piliers", dat van die 150 M. het middelste en grootste gedeelte innam. Het was het regecringsgebouw van het jonge Parijs. Oorspronkelijk was de stedelijke regeering gevestigd op een plaats, genaamd Vallée de Misère," ook gelegen op den rechteroever, maar wat meer naar het westen, Het huis zelf heette: Parloir aux Bourgeois." In 1357 werd het bestuur verplaatst naar de Place de Grève, en zijn zetel voortaan met een anderen naam aangeduid. Men sprak van La Marchandise," naar den hoogsten stedelijken magistraat, den Prévot des Marchands", oorspronkelijk het hoofd van het gilde der Seine- * ifffflif fttjp,mpitrt)iu grlvrt irji öint numtrihi hbui pfrnti q ur ïtttt nuït mtinr " 'ut Ernivtiuvronufio- Cntin.vmnu'f mhuxnum ;otv hxmuuniu I cum" iiüii' tluürti tutcnntin* m (p.örnc rtm tti fu prtrnr m Hqiu'uuumq; ivnrivcquclïirnicofmptiimiian- EEN DER OUDSTE AFBEELDINGEN VAN DE PETIT TONT". schippers. Dezen gaven ook hun wapen aan de stad. Ook noemde men het gebouw: Maison au Dauphin.", omdat Karel V het huis als kroonprins bewoond had; maar de gebruikelijkste benaming was: Maison aux Piliers." (Huis met de Pilaren) u Het Huis met de Pilaren was een zwaar en hybridisch gebouw. FACSIMILE VAN HET Het werd in 1532 gesloopt, tegelijk met de SCHRIFT VAN JEHAN FLAMEL. belendende huizen, en vervangen door een ander gebouw, dat in 1605 voltooid was. Het tegenwoordige Hotel de Ville, dat de g e h e c 1 e oostelijke zijde der voormalige Place de Grève inneemt, werd ingewijd in 1882; het vorige, dat van 1605, was door de Commune verbrand. Onze miniatuur stelt de Place de Grève voor tegen het midden der 15e eeuw. Op den achtergrond het Huis met de Pilaren, welke laatste duidelijk zichtbaar zijn. Het plein is bestraat. Een processie komt van de Seine-kade, van het oosten (tegenwoordige Quai de 1'Hötel de Ville) en trekt over het plein. De Cité is zichtbaar rechts, over de Seine. Priesters dragen gouden relikwieën onder een troonhemel, links en rechts bezet met gouden leliën. Flambouwen aan beide kanten van den stoet. Omstanders in biddende houding; eigenaardige 15e ccuwsche hoofdtooisels der vrouwen. De achtergrond der miniatuur wordt gevormd door groene weiden. De processie met haar omgeving is alweer een versiering van de letter D; het is alweer de beginletter van een gebed van den Heiligen Sacramcntsdag. Boven de letter leest men Quod ipse. In festo sanctissimo corporis. De ruimte tusschen de D en het omringende vierkant is gevuld met engelenkopjes en vleugels van een heftig rood.

10 340 IETS OVER OUD-PARIJS. {önfctoitlu HET INWENDIGE VAN DE SAINTE-CHAI'EI.LE. BELEG VAN JERUZALEM DOOR JASO. De grootte van het geheel' is zeventien centimeter in het vierkant. Dit opstel kan niet eindigen, zonder eenige woorden gewijd aan dit beroemde plein, dat door alle eeuwen heen in de geschiedenis van Parijsche zulk een belangrijke rol speelt. Rechts, met den rug naar de Seine staande, zag men het Huis met de Pilaren; midden op het plein twee in de middeleeuwen zeer veel voorkomende dingen: een galg en een schandpaal, of, zooals men toen zeide,,,une justice et une échelle." Die galg was de koninklijke galg. De schandpaal bestond uit een gemetselden kubus, tien voet hoog, hol van binnen, met een trap van ruwe steen ervoor; op het bovenvlak bevond zich een liggend wiel van eikenhout, dat kon draaien en in beweging gebracht werd door een kaapstander, in het steenen gebouwtje verborgen; de misdadiger, die niet alleen de straf der ti'ntoonsti'lling onderging, maar ook gegeeseld werd, zat op dat wiel, met de handen op den rug gebonden; het wiel draaide rond. en telkens als de schuldige zich voor den scherprechter bevond, kreeg hij een dracht slagen. Het is op d i e schand- paal, dat Victor Hugo zijn Quasimodo doet geesclen. *) Tegenover het Huis met de Pilaren, bij de Seine, stond, als hoekhuis, la Maison de la Tour Roland, waarvan een gedeelte werd genoemd: Cellule de la Recluse. Deze cel bevond zich op den beganen grond en was in de dikte van den muur uitgehouwen. Een klein goth'sch boogvenstertje liet lucht en licht binnenkomen; het was gesloten met twee kruiselings geplaatste ijzeren staven. Deze cel bestond reeds in de 12c eeuw; ze was aangebracht door madame Rolande de la Tour Roland, in den rouw over haar vader, die bij een kruistocht was omgekomen. Zij leefde er twintig jaar, en men vertelt, dat na haar dood de cel nooit onbezet geweest is. Altijd was er een vrouw in te vinden, die, gekleed in een zwarten rok en levende van de gaven der voorbijgangers, er een bloedverwant, een minnaar, of haar fouten beweende. De Parijsche ondeugendheid beweerde, dat men er weinig weduwen gezien had. Er waren nog heel wat meer van die cellen in het oude Parijs, zelfs onder de straten, en in dat geval gesloten door een rooster. De hier besproken cel, waarbo- *) Xotre Dame de Paris, tome I, pa«. 261.

11 IETS OVER OUD-PARIJS. 341 rjiifdto jaitrtiflom cmo: uiugmm ïrruïgnina AANKONDIGING DER GEBOORTE VAX CHRISTUS AAN 1)K HERDERS. ven in grootc letters stond geschreven: T u o r a, heette in de wandeling T r o u a 11 x r a t s, een verbastering van die twee Latijnsche woorden. Een laatste eigenaardigheid van de Place de Grève was het openbaar gebedenboek: Ie Bréviaire public. Het stond naast het boogvormige; venster van de cel van het huis van La Tour Roland. In dien tijd lang voor de boekdrukkunst konden arme priesters zich geen geschreven gebedenboek aanschaffen; de een of andere rijke plaatste HET HUIS MET DE 1'ILARKN, DE PLACE DE GREVE EN EEN DEEL VAN DE CITER. dan hier en daar een gebedenboek voor algemeen gebruik. Zoo waren er drie in Notre-Dame, geplaatst tegen de pilaar, die het meeste licht ontving. In oude testamenten vindt men soms geldsommctjes aangegeven, bestemd om zoo'n gebedenboek nog weer eens te laten inbinden. Dat van de Place de Grève was rijk verlucht, en van boven tegen den regen beschermd door een luifeltj e en tegen de dieven door traliewerk, dat evenwel niet belette de bladen om te slaan.

De bouw van het Misjkan

De bouw van het Misjkan De bouw van het Misjkan Laten wij nu eens een kijkje nemen op de plaats waar Betsalel en Oholiav en de overige mensen die hen helpen, bezig zijn met de bouw van het Misjkan, terwijl heel het volk hen steunt.

Nadere informatie

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk

Werkgroep Bouwhistorie Zutphen. Informatiekaart St. Janskerk. St. Janskerk Informatiekaart St. Janskerk St. Janskerk De spits van deze lange slanke toren staat al eeuwen scheef. Hoe dat komt weten we niet, maar het zal tot in lengte van dagen wel zo blijven. De toren heeft niet

Nadere informatie

Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein.

Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein. Enkele opmerkingen naar aanleiding van een bijschrift over kasteel Crayenstein. Uit: C. Baardman, Leo J. Leeuwis, M.A. Timmermans, Langs Merwede en Giessen (Den Haag 1961) Op de zuidelijke oever van de

Nadere informatie

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff

Spreekbeurt en werkstuk over. Ridders. Door: Oscar Zuethoff Spreekbeurt en werkstuk over Ridders Door: Oscar Zuethoff Mei 2007 Inleiding Waarom houd ik een spreekbeurt over de ridders en de riddertijd? Toen ik klein was wilde ik altijd al een ridder zijn. Ik vind

Nadere informatie

Middeleeuwen. door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013

Middeleeuwen. door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013 Middeleeuwen door: Joshua Murray Vogelenzang groep 6 2013 Inhoud blz 1. Voorpagina blz 2. Inhoud blz 7. Sint Willibrord blz 8. De Landheer blz 3. De Middeleeuwen blz 9. Munten blz 4. Carcassonne blz 10.

Nadere informatie

Cataloniëenstraat St Niklaasstraat, Bennesteeg. Gent 22a. afgebroken. De verdwenen Kromsteeg

Cataloniëenstraat St Niklaasstraat, Bennesteeg. Gent 22a. afgebroken. De verdwenen Kromsteeg Cataloniëenstraat St Niklaasstraat, Bennesteeg Gent 22a afgebroken De verdwenen Kromsteeg Hoek Cataloniestraat met de Veldstraat heden en verleden www.sint-pietersdorp.be Kaart van 1825 rond de St Niklaaskerk

Nadere informatie

In het oude Rome De stad Rome

In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome In het oude Rome De stad Rome is héél oud. De stad bestaat al meer dan tweeduizend jaar. Rome was de hoofdstad van het grote Romeinse rijk. De mensen die naar Rome kwamen,

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt

Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt Naam: DE GOUDEN EEUW en Rembrandt De Gouden Eeuw duurde niet precies honderd jaar. Hij begon aan het eind van de 16de eeuw, beleefde zijn hoogtepunt rond 1675 en was in de 18de eeuw voorbij. De Gouden

Nadere informatie

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS

DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Bijbel voor Kinderen presenteert DE HEMEL, GODS PRACHTIGE THUIS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible for

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

N 14. JACQUES NÈVE Horloger d Art - Uurwerkmaker + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net. CHARLES SARRABAT ( voor 1686)

N 14. JACQUES NÈVE Horloger d Art - Uurwerkmaker + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net. CHARLES SARRABAT ( voor 1686) N 14 JACQUES NÈVE Horloger d Art - Uurwerkmaker + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net CHARLES SARRABAT ( voor 1686) KLOK GENAAMD PENDULE RELIGIEUSE Parijs, omstreeks 1670 H : 40

Nadere informatie

Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie

Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie AMSTERDAM Praag Parijs Sydney Ben Kom met ons mee! Binkie Juwelen van steden de mooiste steden van de wereld 3 e verdieping Schiet op, Binkie! Parijs Bewaar het

Nadere informatie

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl

Londen ipad. Londen. Tower of Londen. Tower of London. Samengesteld door: BusTic.nl Londen ipad Londen Tower of Londen Tower of London 1 Londen ipad De Tower of London werd aan het begin van de 11e eeuw gebouwd door Willem de Veroveraar. In de 13e eeuw werd het sterk uitgebreid tot de

Nadere informatie

Wandeling n 2 : Montaigu : Rendeux Bewegwijzering :

Wandeling n 2 : Montaigu : Rendeux Bewegwijzering : Wandeling n 2 : Montaigu : Rendeux Bewegwijzering : De kapel en de kluizenaarswoniing van Saint-Thibaut. Deze grandioze plek die reeds vanaf de prehistorie in gebruik is, laat je van op haar rotsachtige

Nadere informatie

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk

Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Karel de Grote Koning van het Frankische Rijk Eén van de bekendste koningen uit de Middeleeuwen is Karel de Grote. Hij leeft zo'n 1300 jaar geleden, waar hij koning is van het Frankische rijk. Dat rijk

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Kastelen De eerste kastelen De eerste kastelen werden tussen 800 en 1000 na Christus gebouwd. In die tijd maakten de Noormannen de kusten van Europa onveilig: ze plunderden dorpen en boerderijen. De mensen

Nadere informatie

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei

Gent 24b. De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz. Onderbergen. Het pand van de Dominicanen. Predikherenlei De Predikherenlei anno 1820 door de Hollandse soldaat Wynantz Gent 24b Onderbergen. Het pand van de Dominicanen Predikherenlei Rue de la Valléé nr 40 /Onderbergen Onderbergen nr 57 in 1940 Tweede gedeelte

Nadere informatie

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5

Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 De Kerk Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 1. Geschiedenis...3 2. Interieur...4 3. Copy...5 2 1. Geschiedenis De grote bevolkingsgroei in de tweede helft van de 14de eeuw maakte het noodzakelijk nieuwe kerken

Nadere informatie

1 ste OPDRACHT - Maquette

1 ste OPDRACHT - Maquette Naam... Klas... 1 ste OPDRACHT - Maquette 1a Zet de maquette van de Domkerk voorzichtig in elkaar, zoals hij te zien is op de plattegrond hieronder. 1b Zet de nummers op de juiste plaats in de tekening

Nadere informatie

Inhoud: Geschiedenis Bouw Toerisme Arco di Constantino Weetjes

Inhoud: Geschiedenis Bouw Toerisme Arco di Constantino Weetjes Inhoud: Geschiedenis Bouw Toerisme Arco di Constantino Weetjes geschiedenis Vespasianus' amfitheater was het beroemdste in de Romeinse wereld. Het werd bekend als Amphitheatrum Flavium - afgeleid van Flavius,

Nadere informatie

ter inleiding Op de volgende bladzijden leest u het.

ter inleiding Op de volgende bladzijden leest u het. Utrecht verhaalt: feestdagen: Driekoningen bladzijden uit het boek Doornburgh verhaalt feestdagen: Driekoningen Ton de Coo Albert Retel 2016 Utrecht verhaalt is een concept van ar-gitect Bij gebruik van

Nadere informatie

100% romeins. opdrachtenboekje

100% romeins. opdrachtenboekje opdrachtenboekje schoonheid en gezondheid goden handel huis en haard leger Dit is de route van jullie groepje: Jullie beginnen bij LEGER. Ben je klaar, dan loop je door naar HUS EN HAARD. En zo verder.

Nadere informatie

Samenvatting Middeleeuwen ABC

Samenvatting Middeleeuwen ABC Samenvatting Middeleeuwen ABC Week 1ABC: Middeleeuwen algemeen Info: De middeleeuwen De middeleeuwen duurden van het jaar 500 tot het jaar 1500. Vóór de middeleeuwen waren de Romeinen de baas in ons land.

Nadere informatie

Het leven op en om een kasteel

Het leven op en om een kasteel Hoe zijn kastelen ontstaan? De eerste kastelen werden gebouwd tussen 800 en 1000 na Christus. Dit kwam omdat in die tijd de Noormannen de kusten van Europa onveilig maakten met hun plunderingen. De mensen

Nadere informatie

De oplage is beperkt. Wilt u per deelnemende groep één formulier meenemen? Extra exemplaren kunt u downloaden van de site www.ovopperdoes.

De oplage is beperkt. Wilt u per deelnemende groep één formulier meenemen? Extra exemplaren kunt u downloaden van de site www.ovopperdoes. U gaat zo beginnen met de puzzeltocht welke is opgesteld door de Oranjevereniging. Spelenderwijs en informatief wordt u door het mooi versierde dorp Opperdoes geleid. Vele inwoners zijn de afgelopen tijd

Nadere informatie

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6

Naam: KASTELEN. Vraag 1a. Waarvoor moeten we onze huizen tegenwoordig beschermen? ... pagina 1 van 6 Naam: KASTELEN Heb jij je wel eens afgevraagd hoe je jouw huis zou verdedigen als anderen het probeerden te veroveren? Nou, vroeger dachten de mensen daarr dus echt wel over na. Ze bouwden hun huis zelfs

Nadere informatie

N 4. JACQUES NÈVE Horloger d Art + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net LÉPINE PRECISIE-TAFELKLOK

N 4. JACQUES NÈVE Horloger d Art + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net LÉPINE PRECISIE-TAFELKLOK N 4 JACQUES NÈVE Horloger d Art + 32 (0)477 27 19 08 - jneve@horloger.net - www.horloger.net LÉPINE PRECISIE-TAFELKLOK Louis-Philippe Periode Gesigneerd LÉPINE A PARIS et genummerd 12381 H. 43 cm B. 25

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort

Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort Het Spaans Kasteel en Dampoortstation Dendermondse Spitaalpoort Gent 19 Ook hier is er nog geen vuiltje aan de lucht. In de St Baafsabdij zijn de paters nog niks bewust wat Keizer Karel hen later zal aangedaan

Nadere informatie

Numismatische Kring Rotterdam

Numismatische Kring Rotterdam Jaar: 1811 Thema: Rotterdam, Bonne Ville de l Empire. Voorzijde: Napoleon in keizerlijk uniform houdt zijn zoon, de Koning van Rome, boven het doopvont. Achter de Keizer zijn troon, waar straks zijn zoon

Nadere informatie

Inleiding. De hongerigen spijzen. De dors gen laven. De naakten kleden. De vreemdelingen herbergen. De gevangenen verlossen / bezoeken

Inleiding. De hongerigen spijzen. De dors gen laven. De naakten kleden. De vreemdelingen herbergen. De gevangenen verlossen / bezoeken De 7 werken van barmhartigheid wandelboekje 2 19 Gebruik de bankjes rechts van je om even uit te blazen. Zoek samen met je begeleider en je medewandelaars uit of je bij iedere stopplaats het juiste werk

Nadere informatie

INHOUD REIZEN NAAR PARIJS PARIJS 1STE ARRONDISSEMENT LOUVRE PALAIS-ROYAL PLACE VENDÔME 2DE ARRONDISSEMENT

INHOUD REIZEN NAAR PARIJS PARIJS 1STE ARRONDISSEMENT LOUVRE PALAIS-ROYAL PLACE VENDÔME 2DE ARRONDISSEMENT INHOUD REIZEN NAAR PARIJS Met de wagen 15 Met de trein 16 Met de bus 17 Met het vliegtuig 17 PARIJS Parijs voor altijd? 17 Geschiedenis 18 Eerste kennismaking 21 Internetsites 21 Reislectuur 22 Parijs

Nadere informatie

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan

naar God Verlangen Thema: juni welkom in de open deur dienst voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan welkom juni in de open deur dienst 19 2016 Thema: Verlangen naar God n.a.v. Psalm 42 voorganger: ds. W. Dekker muziekteam: Theda, Lisette, Rik Aart-Jan en Nathan organist: Christian Boogaard Welkom en

Nadere informatie

De wandeling begint op het pleintje Place Arsène Soreil, naast het Megalietenhuis. Neem nu de Rue du Mont (links van de kapel) en ga rechtdoor.

De wandeling begint op het pleintje Place Arsène Soreil, naast het Megalietenhuis. Neem nu de Rue du Mont (links van de kapel) en ga rechtdoor. Om meer te weten te komen over de megalieten van Wéris, is het handig om een klein bezoekje te brengen aan het museum. Het is gewijd aan het megalithisme en het dagelijkse leven tijdens het Neolithicum.

Nadere informatie

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk).

germaans volk), een sterke Franse groepering. Ze verkochten haar aan de Engelsen die haar beschuldigden van ketterij (het niet-geloven van de kerk). Jeanne d'arc Aan het begin van de 15de eeuw slaagden de Fransen er eindelijk in om de Engelsen uit hun land te verdrijven. De strijd begon met een vrouw die later een nationale heldin werd, van de meest

Nadere informatie

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen.

Beschrijving schaal van Oegstgeest. Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Beschrijving schaal van Oegstgeest Figure 1: Bovenaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. Figure 2: Onderaanzicht van de schaal. Foto: Restaura, Haelen. De schaal heeft een diameter van 21 centimeter

Nadere informatie

Auxonne. Hoofdstad van de regio Val de Saône. Côte-d Or. Ontdek de stad... Bourgondië

Auxonne. Hoofdstad van de regio Val de Saône. Côte-d Or. Ontdek de stad... Bourgondië Auxonne Hoofdstad van de regio Val de Saône Côte-d Or Ontdek de stad... Bourgondië Vertrekpunt: VVV-kantoor 15 Rue de Berbis 5 : voormalig huis van de familie Berbis. 17e-eeuwse gevel van roze steen uit

Nadere informatie

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika

Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika Geschiedenisproefwerk groep 7 Hoofdstuk 5 Een nieuwe wereld: Amerika In het vroegere Amerika woonden Indianenstammen. Columbus ontdekte dit land van de Indianen in 1492. Het waren de Azteken, de Inca s

Nadere informatie

plattegronden van delft

plattegronden van delft plattegronden van delft Deze toren is op 9 februari 2011 vijftien meter opgeschoven. Op heel oude plattegronden kun je ook al terugvinden. deze Bagijnetoren (zo heet hij) Een plattegrond wijst je de weg

Nadere informatie

Over de kerk van Marum

Over de kerk van Marum Over de kerk van Marum De kerk van Marum is een van de oudste bakstenen kerken in Groningen. Het oudste gedeelte, het koor, dateert uit de 12 e eeuw. De toren is 13 e -eeuws. De preekstoel werd in 1826

Nadere informatie

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl

PLATTEGROND. Je neemt de trap tot halverwege, gaat linksaf en volgt de pijl Lieve kinderen? In heel veel schilderijen en beelden van het Bonnefantenmuseum staan kinderen afgebeeld: kleine, grote, mooie, witte, eenzame en gezellige kinderen. Sterker nog, de naam van het museum

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst

Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst Hoofdstuk 14: De romaanse en gotische kunst Inleiding Inleidende oefening: bespreek met je buur de chronologische volgorde van deze zes gebouwen en noteer de corresponderende letters in die volgorde A

Nadere informatie

De eerste boeren Het dorp

De eerste boeren Het dorp De eerste boeren Later gaan de mensen zelf eten verbouwen. Wortels en bonen, en graan om brood van te bakken. De mensen hebben ook schapen en koeien. De jagers zijn boeren geworden. Het dorp Boeren trekken

Nadere informatie

Intochtslied. Thema van de dienst : Schepping. Organist/piano : Jan Bremer. Mededelingen van de kerkenraad. Zondag 4 Augustus 2013

Intochtslied. Thema van de dienst : Schepping. Organist/piano : Jan Bremer. Mededelingen van de kerkenraad. Zondag 4 Augustus 2013 Zondag 4 Augustus 2013 Thema van de dienst : Schepping Voorganger : ds. J.W. Stam Organist/piano : Jan Bremer Mededelingen van de kerkenraad Lied: Ps. 19: 1 en 2 >> Intochtslied vers 2 >> 1 2. God heeft

Nadere informatie

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC

Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Project Prehistorie, Grieken en Romeinen ABC Week 1ABC: Algemeen Info: Prehistorie De geschiedenis in Nederland begint al heel lang geleden. Lang voordat de Romeinen in Nederland kwamen, waren er al mensen.

Nadere informatie

Romeinen. Romeinen. Germanen

Romeinen. Romeinen. Germanen Romeinen Romeinen Grieken en Romeinen lijken op elkaar qua levensstijl. Het Romeinse rijk is ontstaan in Rome (753 v. Chr.). De Romeinen kwamen 50 v. Chr. naar Nederland. De Romeinen hebben het Latijns

Nadere informatie

Gent 25c. Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham

Gent 25c. Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham Goudstr Beersteeg Oudevest, Katelijnenstr Minnemeers Kongobrug Reke Blekersdijk Nieuwland Godshuishammeken Huidevetterken Ham Gent 25c De Minnemeersbrug lag in het verlengde van de Goudstraat Goudstr /Beersteeg

Nadere informatie

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6.

De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. De middeleeuwen. Isabel Vogelezang 10 jaar OBS De Vogelenzang Leonardo Middenbouw Groep 6. Inhoud 1.De pest 6. Het kasteel 2. Waarom middeleeuwen? 7.Straffen 3.Belegeringswapens 8.Karel de Grote 4. Kinderen

Nadere informatie

DE GEBOORTE VAN JEZUS

DE GEBOORTE VAN JEZUS Bijbel voor Kinderen presenteert DE GEBOORTE VAN JEZUS Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: M. Maillot Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door:

Nadere informatie

Stadswandeling. Kruispoort

Stadswandeling. Kruispoort Brugge Brugge is de hoofdstad van de provincie West-Vlaanderen. De gemeente telt bijna 117.000 inwoners. Ongeveer 20.000 daarvan wonen in het historisch centrum. In 2002 was Brugge Culturele hoofdstad

Nadere informatie

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1

Introductie. De val van het Romeinse Rijk 2.1 2? 66 Introductie Dit hoofdstuk gaat over de vroege middeleeuwen. De middeleeuwen zijn namelijk op te delen in drie delen: de vroege, hoge en late middeleeuwen. De vroege middeleeuwen beginnen rond het

Nadere informatie

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje

weetje weetje weetje weetje weetje weetje weetje Een processie is een godsdienstige plechtigheid in de vorm van een optocht van geestelijken en gelovigen. Een processie zorgt voor een gevoel van samen horen omdat ze mensen verenigt. 1 4 Rond Sint-Macharius

Nadere informatie

Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85. Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87. Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89. Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91

Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85. Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87. Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89. Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91 inhoud lente zomer herfst winter Reizen 6 7 32 33 58 59 84 85 Wonen 8 9 34 35 60 61 86 87 Koken & genieten 10 11 36 37 62 63 88 89 Cultuur & vermaak 12 13 38 39 64 65 90 91 Mode & schoonheid 14 15 40 41

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

De priesterkleding. Hugo Bouter e.a. De kleding van Aäron. Dit zijn dan de kledingstukken die zij moeten maken Exodus 28:4 vv.

De priesterkleding. Hugo Bouter e.a. De kleding van Aäron. Dit zijn dan de kledingstukken die zij moeten maken Exodus 28:4 vv. Hugo Bouter e.a. De priesterkleding Dit zijn dan de kledingstukken die zij moeten maken Exodus 28:4 vv. De kleding van Aäron De kleding van de hogepriester bestond uit zeven onderdelen, die uitvoerig worden

Nadere informatie

TAALKAART - Wij maken met de klas ons eigen middeleeuws naamdichtenboek! 1 Naamdicht

TAALKAART - Wij maken met de klas ons eigen middeleeuws naamdichtenboek! 1 Naamdicht TAALKAART - In de middeleeuwen was een boek een voorwerp van luxe en prestige. Er waren veel huiden nodig om alles op te schrijven en de kleurstoffen die dienden om de gekleurde inkten te maken, kwamen

Nadere informatie

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen

Tijd van Grieken en Romeinen. 2.4 De late oudheid. Romeinen. Romeinen. 1. Invallen door Germaanse stammen De ontwikkeling van het jodendom en het christendom als de eerste monotheïstische godsdiensten Pax Romana = Romeinse vrede, in 3 e eeuw n. Chr. onder druk door: 1. Invallen door Germaanse stammen 2. Conflicten

Nadere informatie

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten?

Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Onderzoeksvraag; welke motieven leidden in de middeleeuwen tot de kruistochten? Rond 1080 bedreigen de minder tolerante Seldjoeken Constantinopel. Het werd voor christelijke pelgrims steeds moeilijker

Nadere informatie

VRAAG 1.1 VRAAG 1.2. e) (= 0,007) f) (= 0,708) g) (= 1,413) h) (= 141,30) Oplossing: Schaal is = 0,007 =

VRAAG 1.1 VRAAG 1.2. e) (= 0,007) f) (= 0,708) g) (= 1,413) h) (= 141,30) Oplossing: Schaal is = 0,007 = VRAAG 1.1 Naast de Sint-Michielskerk vind je een perfect schaalmodel van deze kerk. De kerk bezit één van de grootste orgels van West-Vlaanderen. Op welke schaal is deze miniatuurkerk gemaakt, als je weet

Nadere informatie

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje.

Lei en griffel: Kinderen schreven met een griffel op een lei. Soms leerden ze lezen met een ABC-boekje. Onderwijs Schooltje Lhee in het Openluchtmuseum Het schoolgebouwtje dat in het Openluchtmuseum staat, is een dorpsschooltje uit Lhee (Drenthe). De inwoners van Lhee hadden die speciaal gebouwd in de 18e

Nadere informatie

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast.

Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De geschiedenis van onze toren Alle kerktorens zijn verschillend. Ze zitten vast aan de kerk of staan er los naast. De vorm is spits of rond. Soms zit er een dakruiter op. Hoe ziet de kerktoren bij jou

Nadere informatie

JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR

JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR JEZUS DE GEWELDIGE LERAAR Bijbel voor Kinderen presenteert Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: E. Frischbutter en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul

Nadere informatie

MEDAILLON PG-1 MEDAILLON PG-2 MEDAILLON PG-3

MEDAILLON PG-1 MEDAILLON PG-2 MEDAILLON PG-3 MEDAILLON PG-1 AFMETINGEN : 33 x 20cm Ruitvormig wapenschild gevat in rolwerk Medaillon met inscriptie Monseur Melon ende Ioeffrauwe Eesabella van Longevil, sijn huysvrauwe A 1626 Wapenschild Melon van

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl Loop naar de eerste verdieping van het museum. Wat zie je daar? Het Gorcums Museum verzamelt alles over de stad Gorinchem.

Nadere informatie

NOACH EN DE ZONDVLOED

NOACH EN DE ZONDVLOED Bijbel voor Kinderen presenteert NOACH EN DE ZONDVLOED Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Tammy S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

VOORSTELLING TOCHT. Perigueux. Les Trois Frères. St-Foy-La-Grande Bergerac. St-Ferme. La Réole. Bazas. Le Billon. Roquefort.

VOORSTELLING TOCHT. Perigueux. Les Trois Frères. St-Foy-La-Grande Bergerac. St-Ferme. La Réole. Bazas. Le Billon. Roquefort. VOORSTELLING TOCHT Het is de bedoeling dat ik een pelgrimstocht onderneem naar Santiago de Compostela, vertrekkend aan de Waddenzee (in het noorden van Nederland) tot de Atlantische oceaan in Spanje, via

Nadere informatie

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé

III. L adjectif. III. L adjectif. 1. Accord de l adjectif 1.1 L adjectif prend s 1.2 L adjectif + E 1.3 L adjectif substantivé III. 1. Accord de l adjectif 1.1 prend s 1.2 + E 1.3 substantivé 2. Les degrés de comparaison 2.1 Les comparatifs 2.2 Les superlatifs 2.3 Les irréguliers 1 III. 1. Accord de l adjectif 1.1. prend S Quand

Nadere informatie

WELKOM. 5 oktober 2014. Voorganger : ds. Pieter van Winden Orgel : Willem Blonk M.m.v. : Kindercantorij Open Hof

WELKOM. 5 oktober 2014. Voorganger : ds. Pieter van Winden Orgel : Willem Blonk M.m.v. : Kindercantorij Open Hof WELKOM 5 oktober 2014 Voorganger : ds. Pieter van Winden Orgel : Willem Blonk M.m.v. : Kindercantorij Open Hof Kerkelijke inzegening van het huwelijk van: Piet ter Borg en Monica Owusuah Muziek : Trumpet

Nadere informatie

Base Le Boat Dinan Le Boat 17 rue du quai 22 100 Dinan ALLE CORRESPONDENTIE MOET NAAR DE BASIS IN MESSAC:

Base Le Boat Dinan Le Boat 17 rue du quai 22 100 Dinan ALLE CORRESPONDENTIE MOET NAAR DE BASIS IN MESSAC: Base Le Boat Dinan Le Boat 17 rue du quai 22 100 Dinan ALLE CORRESPONDENTIE MOET NAAR DE BASIS IN MESSAC: LE BOAT MESSAC Port de Plaisance, BP 8 35480 Messac France Tel : 0033 (0) 299 34 60 11 Fax: 0033

Nadere informatie

5.1 De kaart van Nederland

5.1 De kaart van Nederland LB 0-5. De kaart van Nederland Wat betekent dit bord, denk je? Welke zin hoort bij welk woord? Trek lijnen. Een schaalstok...... geeft de vier windrichtingen op de kaart aan. Een legenda...... geeft aan

Nadere informatie

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Palazzo Medici Riccardi > Medici-paleis Gedurende meer dan een eeuw was het Palazzo Medici Riccardi de hoofdverblijfplaats van de machtige Medici familie die over

Nadere informatie

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A

Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Strategieles Verbanden (Relaties en verwijswoorden) niveau A Wat doe je in deze les? Bij Nieuwsbegrip lees je altijd een tekst met het stappenplan. Je gaat vaak op zoek naar verbanden in een tekst. Wat

Nadere informatie

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen

Toetsvragen Geschiedenis Toelatingstoets Pabo. Tijdvak 3 Toetsvragen Tijdvak 3 Toetsvragen 1 Op veel afbeeldingen wordt de Romeinse keizer Constantijn als een heilige afgebeeld met een stralenkrans om zijn hoofd. Welke reden was er om Constantijn als christelijke heilige

Nadere informatie

Aan de Wijmeneir te Impe, deelgemeente van het Oost-Vlaamse Lede.

Aan de Wijmeneir te Impe, deelgemeente van het Oost-Vlaamse Lede. Vanuit de Wijmenier kan je tal van prachtige wandelingen maken. Eén ervan beschrijven we in onderstaande tekst Wandelpad : Beschermde landschappen langs de Molenbeken Praktische gegevens LENGTE: 15 km

Nadere informatie

26 juli 17.00 uur KvBekkum Oost/Centrum/Zuid Kandelaar

26 juli 17.00 uur KvBekkum Oost/Centrum/Zuid Kandelaar 26 juli 17.00 uur KvBekkum Oost/Centrum/Zuid Kandelaar Votum en zegengroet Ps 135 : 1 2 12 Schriftlezing Psalm 48 (door gemeentelid) Ps 48 : 1 3 Preek Ps 48 : 4 Geloofsbelijdenis LvK Gz 308 : 1 2 3 4 In

Nadere informatie

Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK

Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK Basisschool de Triangel HET MAKEN VAN EEN WERKSTUK 1 INHOUDSOPGAVE WERKSTUK I. Keuze. 1 II. Hoe te starten? 2 III. Inhoudsopgave 3 IV. Inleiding 4 V. Indeling 4 VI. Illustraties 7 VII. Taalgebruik 7 VIII.

Nadere informatie

Deze verkorte pdf-versie bevat slechts 2 van de 7 foto s per traject (groen / blauw / rood). Bovendien zijn de vragen en antwoorden weggelaten.

Deze verkorte pdf-versie bevat slechts 2 van de 7 foto s per traject (groen / blauw / rood). Bovendien zijn de vragen en antwoorden weggelaten. steunt Deze verkorte pdf-versie bevat slechts 2 van de 7 foto s per traject (groen / blauw / rood). Bovendien zijn de vragen en antwoorden weggelaten. steunt Nodigt u uit voor een uitzonderlijk bezoek

Nadere informatie

Een nieuw lied, op de wonderlijke lotgevallen van een Haarlemsch weesmeisje in de Oost-Indiën.

Een nieuw lied, op de wonderlijke lotgevallen van een Haarlemsch weesmeisje in de Oost-Indiën. Een nieuw lied, op de wonderlijke lotgevallen van een Haarlemsch weesmeisje in de Oost-Indiën bron. T. C. Hoffers, Rotterdam 1826-1837 Zie voor verantwoording: http://www.dbnl.org/tekst/_nie118nieu01_01/colofon.php

Nadere informatie

Auditieve oefeningen bij het thema: ridders en kastelen

Auditieve oefeningen bij het thema: ridders en kastelen Auditieve oefeningen bij het thema: ridders en kastelen Boek van de week: 1; Ridders 2; Burchten en kastelen 3; 4; Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik de volgende vragen: Wat staat er op de voorkant Hoe

Nadere informatie

Kinderliedboekje Inhoudsopgave

Kinderliedboekje Inhoudsopgave Kinderliedboekje Inhoudsopgave Jezus is de goede herder...2 Hoor de vogels zingen weer...2 Dank U voor deze nieuwe morgen...3 Jezus is geboren...4 Zit je deur nog op slot...4 Dank U voor uw liefde Heer...4

Nadere informatie

De Burg te Wassenaar.

De Burg te Wassenaar. De Burg te Wassenaar. hierboven reeds door Dr. Holwerda in herinnering werd gebracht, deelde de heer W. J. J. C. Bijleveld in jaargang van ons Jaarboekje het een en ander aangaande den zoogenaamden burg

Nadere informatie

Speuren. Geheugen. Stad. in het. van de. Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom. M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0

Speuren. Geheugen. Stad. in het. van de. Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom. M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0 Speuren in het Geheugen van de Stad Historisch Centrum Het Markiezenhof Bergen op Zoom M Cumenu boekje-aangepast.indd1 1 28-08-2006 14:00:0 Naam: M Cumenu boekje-aangepast.indd2 2 28-08-2006 14:00:1 We

Nadere informatie

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat

GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Naam GROOT-BRITTANNIË en zeeklimaat Groot Brittannië Groot-Brittannië is Schotland, Engeland en Wales samen. Engeland is het grootst van Groot-Brittannië en Wales het kleinst. Engeland heeft meer dan 46

Nadere informatie

NOACH EN DE ZONDVLOED

NOACH EN DE ZONDVLOED Bijbel voor Kinderen presenteert NOACH EN DE ZONDVLOED Geschreven door: E. Duncan Hughes Illustraties door: Byron Unger en Lazarus Aangepast door: M. Maillot en Tammy S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd

Nadere informatie

Eigenlijk is het verhaal over de Tabernakel, het verhaal over een tent in de woestijn!

Eigenlijk is het verhaal over de Tabernakel, het verhaal over een tent in de woestijn! De Tabernakel. God wil wonen tussen de mensen! Het is een historisch verhaal uit Exodus. Maar er zitten geweldige geestelijke betekenissen in! Denk alleen al aan de overeenkomst tussen een offer voor je

Nadere informatie

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf?

Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? Les 5 - Redding Vier feiten die je moet kennen om het Evangelie goed te begrijpen In deze bijbelstudies wordt gebruik gemaakt van de NBG-vertaling Dag 1 Waarom was het noodzakelijk dat Jezus stierf? In

Nadere informatie

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN

SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN SPEURTOCHT ARCHITECTUUR & DESIGN Deze speurtocht is geschikt voor kinderen van 8 t/m 11 jaar. Dit jaar is door het Nederlands Bureau voor Toerisme & Congressen uitgeroepen tot het jaar van Architectuur

Nadere informatie

PETRUS EN DE KRACHT VAN HET GEBED

PETRUS EN DE KRACHT VAN HET GEBED Bijbel voor Kinderen presenteert PETRUS EN DE KRACHT VAN HET GEBED Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Janie Forest Aangepast door: Ruth Klassen Vertaald door: Importantia Publishing Geproduceerd

Nadere informatie

Het maken van een kerkraam bij het scheppingsverhaal geschikt voor midden- en bovenbouw door Arda-de Boer-van veen

Het maken van een kerkraam bij het scheppingsverhaal geschikt voor midden- en bovenbouw door Arda-de Boer-van veen Het maken van een kerkraam bij het scheppingsverhaal geschikt voor midden- en bovenbouw door Arda-de Boer-van veen Inleiding Ramen zijn bedoeld om licht van buiten naar binnen te laten vallen en om van

Nadere informatie

Vooruit, blik terug!

Vooruit, blik terug! Vooruit, blik terug! Liturgie voor de kerk/schooldienst op dankdagmorgen 4 november 2015 met de kinderen van de hervormde basisscholen in de Oude Kerk van Barneveld. Voorganger: ds. L.P. Blom Ouderling

Nadere informatie

Op reis door de kaarten

Op reis door de kaarten Op reis door de kaarten Cartograf-Wie?? Wist je dat Welkom in de tentoonstelling Formatting Europe! Een wat moeilijke titel die meer uitleg vraagt Deze tentoonstelling gaat over de cartografie van Europa.

Nadere informatie

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl

Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl Gorcums Museum Grote Markt 17 4201EB Gorinchem 0183-632821 www.gorcumsmuseum.nl speurtocht basisonderwijs gr.7/8 2014 tekst: MaritaVerlaan tekeningen:roel Mulder Loop naar de eerste verdieping van het

Nadere informatie

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON

Bijbel voor Kinderen. presenteert DE VERLOREN ZOON Bijbel voor Kinderen presenteert DE VERLOREN ZOON Geschreven door: Edward Hughes Illustraties door: Lazarus Aangepast door: Ruth Klassen en Sarah S. Vertaald door: Arnold Krul Geproduceerd door: Bible

Nadere informatie

DE MIDDELEEUWEN. Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6

DE MIDDELEEUWEN. Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6 DE MIDDELEEUWEN Gemaakt Door: Amy van der Linden Leonardo Middenbouw groep 6 INHOUDSOPGAVE Middeleeuwen. Karel de Grote. Middeleeuwse straffen. De pest. Dokters in de Middeleeuwen. Beroepen in de Middeleeuwen.

Nadere informatie