Woonvisie Beverwijk - Heemskerk. - concept 2009/

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Woonvisie 2015 + Beverwijk - Heemskerk. - concept 2009/77848 -"

Transcriptie

1 Woonvisie Beverwijk - Heemskerk - concept 2009/ December 2009

2 2

3 Inhoudsopgave Voorwoord: Streefbeeld langere termijn 1. Inleiding 1.1 Waarom een gezamenlijke Woonvisie 1.2 Wonen in Beverwijk en Heemskerk in historisch perspectief 1.3 Korte terugblik op vorige woonvisie 1.4 Waar gaat de woonvisie over 2. De kredietcrisis (voorbij.) 3. Spelers op de woonmarkt 3.1 Het rijk 3.2 De provincie 3.3 De IJmond gemeenten 3.4 Wooncorporaties 3.5 Overige marktpartijen 4. Keuzevrijheid: Schaarste en voorrangsregels 5. Demografie en woningvoorraad 6. Woonmarkt Beverwijk Heemskerk 6.1 Stedelijk woningbouwprogramma Beverwijk - Heemskerk woningbouwvolume Woningsegmentering 6.2 Ontwikkelrichting per woonmilieu a. Suburbaan wonen in het groen b. Centrum kleinstedelijke wonen c. Kleinstedelijk wonen c.1 vooroorlogse en jaren 30 c2 Na- oorlogse wederopbouw jaren c3 Na- oorlogse jaren d. Dorps wonen 7. Speciale aandachtsgroepen 7.1 De primaire doelgroep 7.2 Ouderen 7.3 Starters op de woonmarkt 8. Wonen en zorg 9. Leefbaarheid 10. Duurzaam wonen 11. Agenda 12. Bijlagen 3

4 Streefbeeld woongebied Beverwijk Heemskerk op langere termijn. De inwoners van Beverwijk Heemskerk wonen met plezier in comfortabele en duurzame woningen in een groene of centrum kleinstedelijke woonomgeving. Zij koesteren de goede verbindingen met steden in de omgeving, een breed scala aan voorzieningen, werkgelegenheid, strand en duinen. De omgeving is veilig en het merendeel van de woningen is levensloop-bestendig, dat betekent dat daar ook met lichamelijke beperkingen gewoond kan worden. Voor inwoners die begeleiding of verzorging nodig hebben kan een beroep worden gedaan op (thuis)zorg of kan intramuraal zorg worden geboden. De woningmarkt kent een gezonde spanning: er is geen leegstand en iedereen kan binnen een acceptabele termijn een gewenste woning vinden. Men is in staat een wooncarrière in Beverwijk en Heemskerk te doorlopen. Ook starters hoeven hun eerste koop of huurwoning niet elders te zoeken. Om te kunnen kiezen is er voor elke inkomensgroep of huishoudenstype een gevarieerd aanbod aan woningen en woonmilieus. De wijken zijn gevarieerd van opzet. Er zijn geen achterstandswijken. Kortom een leefbare en zelfbewuste woonregio waar de inwoners trots op zijn en die kan concurreren met omliggende regio s. Co-productie van: E. Oosterhoff : Afdeling Stadszaken, Gemeente Heemskerk R.J.T. Peek : Afdeling Stadszaken, Gemeente Beverwijk 4

5 1. Inleiding Het hiervoor beschreven streefbeeld schetst een ideale situatie. In hoeverre wij dit kunnen bereiken zal de toekomst uitwijzen. Wij zijn voor een groot deel afhankelijk van derden (marktpartijen), maar wij zijn ambitieus. Beide gemeenten zitten middenin een periode van enkele decennia waarin de steden volledig op de schop gaan. We hebben het over uitbreiding, herstructurering van oude woonwijken en transformatie van gebiedsdelen naar nieuwe gebruiksfuncties. Voor u ligt de Woonvisie Beverwijk - Heemskerk 2015 met een doorkijk naar Deze visie geeft een sturings - en toetsingskader richting het streefbeeld op de langere termijn. De visie richt zich op de regierol die van gemeenten mag worden verwacht als het gaat om het handhaven waar het goed gaat en het treffen of stimuleren van maatregelen waar het minder goed gaat of dreigt te gaan. Het beschrijft de visie die we op dit moment hebben. In de komende jaren moeten wij alert zijn op mogelijke nieuwe bedreigingen en inspelen op veranderende woonvoorkeuren en demografische ontwikkelingen. 1.1 Waarom een gezamenlijke woonvisie Beverwijk Heemskerk? Naar landelijke maatstaven kan gesproken worden van een hecht woningmarktgebied. Het overgrote deel van de verhuisbewegingen vindt binnen de gemeente zelf of tussen beide gemeenten plaats. In toenemende mate vervagen de gemeentegrenzen. Dit geldt ook voor de oriëntatie op elkaars voorzieningen. Reden om binnen het woonbeleid waar mogelijk gezamenlijk op te trekken. Immers, bouwontwikkelingen in de ene gemeente hebben directe gevolgen voor de andere. Zo is Broekpolder gezamenlijk ontwikkeld, de herstructurering van naoorlogse wijken afgestemd en vindt er met een zekere regelmaat afstemmingsoverleg plaats tussen beide gemeenten en de hier gevestigde wooncorporaties Pré Wonen en WOONopMAAT. In 2005 is voor het eerst een gezamenlijke woonvisie vastgesteld voor de periode tot Deze loopt nu ten einde. De nu voorliggende visie is het vervolg daarop. In deze visie worden de gezamenlijke beleidsintenties voor het woningmarktgebied Beverwijk Heemskerk geformuleerd en wordt aangegeven welke rol van beide gemeenten mag worden verwacht bij het realiseren van doelstellingen. Nadrukkelijk gaat het hier om een visie en niet om een uitvoeringsprogramma. Wel wordt aangegeven welke agenda ons op dit beleidsterrein wacht en welke instrumenten zullen worden gehanteerd om bepaalde ontwikkelingen op gang te brengen danwel tegen te gaan. Beverwijk en Heemskerk vormen weliswaar één woningmarkt maar er zijn ook kenmerkende verschillen. Bijvoorbeeld het meer stadse en bedrijvige karakter van Beverwijk met veel voorzieningen tegenover de wat rustigere (zeg dorpse) uitstraling van Heemskerk. Integrale toekomstvisies kunnen daarop voortborduren en daardoor ook van elkaar afwijken. Maar juist deze verschillen maken het woningmarktgebied gevarieerd en interessant. Binnen beperkte afstanden kan de woonconsument kiezen uit diverse woonmilieus. Afstemming over woningbouwontwikkelingen in de breedste zin van het woord en woonruimteverdelingaspecten is daarom belangrijk. 1.2 Wonen in Beverwijk/ Heemskerk in historisch perspectief In een ver verleden waren Beverwijk en Heemskerk agrarische nederzettingen, hoog en droog gelegen op strandwalgronden. Eeuwenlang ontwikkelden deze gemeenschappen zich nauwelijks. Beverwijk kreeg vanaf de 13 e eeuw een meer regionale functie met markt- en stadsrechten. Heemskerk bleef na de riddertijd (kastelen herinneren daaraan) altijd een kleine agrarische gemeenschap. Door de industrialisatie (komst Hoogovens, DSM e.a. bedrijven) is in de vorige eeuw het karakter van beide gemeenten sterk gewijzigd. Hierdoor groeiden vanaf de vijftiger jaren, eerst Beverwijk en daarna Heemskerk, explosief en vormen 5

6 zij nu samen een aaneengesloten verstedelijkt gebied met bijna inwoners. Wijk aan Zee is na de oorlog tot ontwikkeling gekomen door het opkomende strandtoerisme. Het stedelijk gebied Beverwijk Heemskerk werd nogal monotoon en had een weinig wervende uitstraling. De vroeg naoorlogse wijken bepaalden het beeld. Weliswaar kenden die wijken relatief veel groen, maar er was weinig variatie in de inrichting van de openbare ruimte en in architectuur. Na de instroom van Italianen en Spanjaarden in de jaren 60 zijn de migranten in de jaren 80 en 90 van Turkse, Surinaamse, Antilliaanse en Indonesische afkomst. Opvallend is dat het middenkader en de hoge inkomensgroepen er vaak voor kiest zich elders te vestigen. 1964, de naoorlogse wederopbouw in Heemskerk In historisch perspectief maken de gemeenten anno 2010 wederom dynamische tijden door. In enkele decennia gaan beide steden geheel op de schop. Eind jaren negentig is een grote uitbreiding in de Broekpolder en herstructurering van verouderde woonwijken uit de jaren 50 tot 70 in gang gezet. Door deze ontwikkelingen is er meer variatie ontstaan in woonmilieus, architectonische en stedenbouwkundige vormgeving en woningtypologieën. De middenklasse verkiest nu in toenemende mate een nieuwe woning in Beverwijk en Heemskerk boven een verhuizing naar elders. In beide gemeenten wordt de komende 10 jaar deze uitbreiding en herstructurering voortgezet. Integrale gebiedsontwikkeling is hier het uitgangspunt. Zo nodig is er ruimte voor maatschappelijk vastgoed. Beide gemeenten maar met name Beverwijk hebben tevens grootschalige stedelijke vernieuwingsplannen in ontwikkeling die de komende 10 jaar in uitvoering komen, denk aan het stationsgebied in Beverwijk. Stedelijke vernieuwing is meer dan het herontwikkelen van woonwijken of uitbreiding van de stad. De huidige gebruiksfuncties op binnenstedelijke locaties voldoen niet meer en worden vervangen. De transformatie moet een belangrijke bijdrage leveren aan de aantrekkelijkheid van beide gemeenten. Het betreft ingewikkelde projecten als gevolg van een combinatie van bedrijvigheid, kantoren, wonen, welzijn, zorg, verkeer en (ondergronds) parkeren, winkel- en horecavoorzieningen. De projecten leveren een bijdrage aan een meer stedelijk en gedifferentieerd woonmilieu met ten aanzien van woningbouw veelal een accent op de kwalitatief betere huur- en koopwoningen. Het gaat bij uitstek om projecten waar de mogelijkheden op stedelijke verdichting worden onderzocht. Het centrum stedelijk wonen is net als het suburbaan wonen populair bij woningzoekenden 6

7 1.3 Korte terugblik op vorige woonvisie In 2005 is voor het eerst een gezamenlijke woonvisie vastgesteld. Qua inhoud en opzet verschilt de vorige van de nu voorliggende woonvisie. Het betrof meer een beschrijving van het tijdsbeeld. Beleidsintenties over gedifferentieerde wijkopbouw en het behoud van voldoende woningen voor de mensen met een smalle beurs waren de belangrijkste thema s. Ontwikkelingen zijn daaraan steeds getoetst. De nu voorliggende woonvisie is meer activiteitengericht, wat staat er wat ons betreft de komende jaren te gebeuren en welke (regie)rol willen of moeten we hierin spelen Waar gaat de woonvisie over? Het betreft hier een gemeentelijke woonvisie. Welke ontwikkelingen wenst de gemeente, welke rol ziet zij daarin voor zichzelf en welke instrumenten zullen worden ingezet om doelen te bereiken. Aan de basis van deze visie ligt recent woningmarktonderzoek. Concreter dan in de vorige woonvisie wordt een beeld geschetst van onze woningmarkt en wordt de richting aangegeven voor wat nodig is om deze goed te laten functioneren en aan te laten sluiten op de woonwensen van de hier wonende bevolking, ook op de langere termijn. Daarbij gaat het om woningtypologieën, prijscategorieën en woonmilieus. Verder wordt stilgestaan bij de betaalbaarheid van het wonen voor mensen met een smalle beurs (de doelgroep van beleid) en aandachtsgroepen als ouderen (met en zonder mobiliteitsbeperkingen), starters op de woningmarkt en mensen met een functiebeperking met zorg of woonbegeleiding. Ten tijde van het ontwikkelen van deze visie verkeert de woningmarkt in zwaar weer. De crisis zal haar sporen nalaten. Onzekerheid over toekomstige ontwikkelingen noopt in deze periode van de woonvisie nadrukkelijk tot flexibiliteit in de planvorming. In een apart hoofdstuk wordt ingegaan op de gevolgen van de crisis en wat de gemeenten kunnen bijdragen om het leed te verzachten. Maar de crisis zal naar verwachting ook van voorbijgaande aard zijn. Daarom kijkt deze woonvisie over de crisis heen. Lange termijn woningbehoeftenonderzoek blijft maatgevend voor de beleidsrichting. Elk hoofdstuk eindigt met een of meer conclusies en/of beleidsintenties. Deze dragen direct of indirect bij aan het eerder beschreven streefbeeld. In historisch perspectief maken de gemeenten dynamische tijden door. Beverwijk en Heemskerk stellen in hun woonbeleid de woonwensen van hun inwoners centraal. Omdat woningzoekenden zich oriënteren op de gezamenlijke woningmarkt werken beide gemeenten waar mogelijk samen. Deze samenwerking richt zich op afstemming in beleid, woningbouwprogramma en woonruimteverdeling. 7

8 2. De crisis (voorbij.) Gedurende de totstandkoming van deze woonvisie laat de crisis op de financiële markten haar sporen na op de woningmarkt. Het is onzeker hoe lang de crisis zal duren en hoe hevig deze zal uitpakken, maar de gevolgen voor het functioneren van de woonmarkt en de voortgang van de bouwproductie zijn groot. Onzekerheid rond de toekomstige inkomenssituatie maakt huishoudens terughoudend bij het kopen van een woning. Banken zijn terughoudend bij het verstrekken van hypotheken en het investeren in bouwprojecten. De doorstroming stagneert omdat huishoudens eerst hun oude woning willen verkopen alvorens tot aankoop van een nieuwe woning over te gaan. Voor die oude woning zijn minder kopers actief. Het gevolg is stijgende transactieperiodes en een groeiende woningvoorraad die te koop staat. De vraagprijzen dalen in 2009 nog beperkt, maar de werkelijke transactieprijzen zijn dan in de IJmond reeds met 18% gedaald en zullen naar alle waarschijnlijkheid verder dalen. Verkopers moeten in 2009 nog beseffen dat de vraagprijs niet meer marktconform is. Daar de woonmarkt in Beverwijk en Heemskerk een ontspannen markt is en er tegelijkertijd een grote bouwproductie wordt voorgenomen is het aannemelijk dat ook bij een herstellende economie de prijzen niet direct weer zullen stijgen. Ontwikkelaars zoeken zekerheden. De voorverkoop verloopt moeizaam waardoor niet of later gestart wordt met de bouw. Dit is in 2009 in Beverwijk en Heemskerk nog niet veelvuldig aan de orde maar het is bepaald niet ondenkbaar dat stagnatie gaat optreden. Landelijk wordt een daling van de bouwproductie van 25% verwacht. Vertraging zal landelijk leiden tot minder snel inlopen van het woningtekort en het handhaven van hoge huizenprijzen op de lange termijn. In deze onzekere tijden blijven veel potentiële woningzoekenden wonen in de oude woning of richten zich op goedkopere koopwoningen en op huurwoningen. Beverwijk en Heemskerk kennen een ruime woonmarkt met juist een grote omvang aan huurwoningen en betaalbare koopwoningen. De doorstroming stagneert, maar de markt is tot dusverre lokaal wel in staat in woonruimte te voorzien. Beverwijk en Heemskerk kennen geen kwantitatief tekort. In tegenstelling tot elders in het land zijn nog geen in uitvoering zijnde bouwprojecten volledig stilgelegd. Wel worden in een aantal gevallen in voorbereiding zijnde projecten uitgesteld. Een stagnerende bouwproductie is, afgezien van het leed dat bouw- en ontwikkelbedrijven overkomt, in die zin nog niet zo n probleem. Toch achten de gemeenten het om verschillende redenen gewenst dat de bouwproductie op stoom blijft: Vanuit sociale en maatschappelijke overwegingen moet de herstructurering van verouderde wijken en het creëren van aantrekkelijke woonmilieus zoveel mogelijk worden doorgezet. Gedifferentieerde woonwijken hebben een belangrijk aandeel in een leefbare stad zonder segregatie van bevolkingsgroepen; Kwalitatief moet de woningvoorraad naar woningtype, koop- huurverhouding en naar prijsklasse op de toekomstige woningbehoefte worden aangepast; Woningbouw moet de behoefte aan geschikte woningen voor ouderen invullen; Lopende bouwprojecten moeten worden afgemaakt. De gemeente kan financiële gevolgen ondervinden bij teruglopende opbrengsten uit grondexploitatie, oplopende rentekosten en kosten voor het langer aanhouden van projectorganisaties; Woningen vormen soms een onderdeel van stedelijke vernieuwingsprojecten met meerdere functies op het gebied van (zorg)voorzieningen, horeca, sociale veiligheid, bereikbaarheid, parkeergelegenheid etc. waarvan de realisatie gewenst is; De markt biedt kwantitatief voldoende woningen om de bevolking te huisvesten maar in individuele gevallen kan ten tijde van crisis het aantal problematische situaties (fors) oplopen. Bijvoorbeeld bij gedwongen verkoop of wanneer wegens echtscheiding een woning moet worden verkocht en de hypotheek niet uit de 8

9 opbrengst kan worden betaald. Ook kunnen kopers van woningen met een onverkoopbare woning blijven zitten, met dubbele woonlasten tot gevolg. Gemeenten zijn slechts marginaal in staat de crisis te beïnvloeden. De gemeenten hebben invloed op de woningproductie middels haar publieke taken met een coördinerende rol, met de afgifte van vergunningen en met het grondbeleid. Gemeenten hebben veelal geen bouwgrond in eigen bezit en zijn in praktijk aangewezen op het maken van afspraken met grondeigenaren en ontwikkelaars. Vanuit deze coördinerende rol maken wij ons sterk voor een voortgang van de woningbouwproductie. Dit betekent niet het naar beneden bijstellen van het prijsniveau en een aanpassing van de huur koop verhouding in het bouwprogramma. Op de lange termijn moet het programma afgestemd blijven op de woningbehoefteprognoses en minder op conjuncturele golfbewegingen. Middels fasering c.q. prioritering van kansrijke projecten kan de korte termijn wel gestuurd worden. Het is mogelijk huurwoningen en starterskoopwoningen naar voren te schuiven in het bouwproces. Het tijdelijk omzetten van koopwoningen in huurwoningen zien wij ook als instrument. Op termijn moet de woning verkocht worden waarmee het gewenste bouwprogramma afgestemd blijft op de behoefte. In die zin wordt het grondbeleid ook niet aangepast. Bij deze constructies wordt naar de wooncorporatie gekeken als investeerder en verhuurder. Wij zullen het gebruik van tijdelijke verhuur op grond van de Leegstandswet mogelijk maken voor eigenaren die zowel hun oude als nieuwe woning niet kunnen verkopen. Toepassing van deze wet beperkt de huurbescherming van tijdelijke huurders waardoor het voor de verkoper/verhuurder makkelijker wordt om de woning tijdelijk te verhuren. Hiermee kunnen dubbele woonlasten worden beperkt. Afhankelijk van de duur en intensiteit van de crisis zal in de loop der tijd nagedacht kunnen worden over aanvullende instrumenten. In extreme situaties kunnen de gemeenten maatregelen onderzoeken die de onzekerheid bij ontwikkelaars en/of wooncorporaties wegnemen, die zodoende eerder bereid zijn de woningbouw voort te zetten. Bouwen zonder voorverkoop kan in deze een effectief instrument zijn. Gedacht kan worden aan maatregelen als niet verkochte koopwoningen tijdelijk te verhuren, dubbele woonlastengarantie, opkoopgaranties of woonlastenfaciliteiten bij verlies aan inkomen. Naar verwachting vragen dergelijke methoden om hoge investeringen of reserveringen, het nemen van risico s en om een beroep op de maatschappelijke rol van wooncorporaties. Op dit moment (december 2009) vraagt de woonmarkt Beverwijk Heemskerk niet om dergelijke vergaande maatregelen. Wij blijven alert op de ontwikkelingen in de crisis en passen zo nodig binnen de mogelijkheden die wij hebben het beleid hierop aan. 9

10 Gemeentelijke maatregelen hebben voornamelijk betrekking op de aanbodkant. Aan de vraagkant is niet zozeer de betaalbaarheid van woonruimte maar de onzekerheid bij woningzoekenden bepalend. Deze wordt bijvoorbeeld bepaald door twijfels over inkomen c.q. baanbehoud. De instrumenten voor het sturen van de woonmarkt, het terugvinden van vertrouwen bij de consument en het bieden van zekerheden aan ontwikkelaars en banken liggen voornamelijk op rijksniveau. Het Rijk heeft meer invloed op de arbeidsmarkt, gaat over de hypotheekrenteaftrek, overdrachtsbelasting, het huurbeleid en het huurtoeslagbeleid. Als extra maatregel is de bovengrens van de Nationale Hypotheekgarantie tijdelijk verhoogd van ,-- naar ,-. Meer mensen kunnen daarom voor meer woningen met hypotheekgarantie een huis kopen. Voor ernstig stagnerende woningbouwprojecten heeft het Rijk een stimuleringsmaatregel in het leven geroepen. Als aan bepaalde voorwaarden wordt voldaan kan een bijdrage van maximaal ,-- per te bouwen woning verstrekt worden. Wij hebben tot nu toe nog geen projecten die aan de voorwaarden voldoen en daarom in de eerste ronden nog geen aanvraag ingediend. Wel wachten wij aanvullende maatregelen af en zullen daar optimaal gebruik van maken. Het is onduidelijk welke gevolgen de huidige crisis op de woningmarkt en het woonbeleid op langere termijn heeft. Deze visie gaat uit van een binnen enkele jaren zich normaliserende situatie. Wij zijn ons bewust dat er weinig instrumenten zijn om de woningmarkt breed positief te beïnvloeden. Macro economische ontwikkelingen zijn bepalend voor herstel. Het Rijk heeft de middelen (geld en regelgeving) om de woningmarkt positief te beïnvloeden. De gemeenten beperken zich in eerste instantie tot prioritering en fasering van de woningbouwplannen. Daarnaast moet voordurend worden bezien of de gevolgen van de kredietcrisis kunnen worden opgevangen. (Stimulerings) maatregelen zullen op toepassingsmogelijkheden en effect worden beoordeeld en waar mogelijk en nodig worden toegepast. In individuele situaties kan door toepassing van tijdelijke verhuur op grond van de Leegstandswet woonleed worden verzacht. 10

11 3. Spelers op de woonmarkt Op het beleidsveld wonen zijn in Beverwijk en Heemskerk diverse andere spelers actief. Hieronder een kort overzicht. Aangegeven is welke relatie er met de gemeenten bestaat. 3.1 Rijk De ministers van VROM en WWI ontwikkelen binnen het rijksbeleid de kaders waarbinnen het beleid van lagere overheden zoals gemeenten vorm gegeven kan worden. Met name door wet- en regelgeving en stimuleringsmaatregelen waaronder subsidies. Het meest actief stelt het rijk zich op in het grote stedenbeleid en de wijkaanpak. Daarnaast is er een landelijke bouwtaakstelling om het woningtekort in te lopen, worden de grenzen aangegeven van het gesubsidieerd wonen voor mensen met de laagste inkomens (Huurtoeslagwet) en de mogelijkheid geboden om schaarse woningen bij voorrang aan eigen inwoners toe te wijzen (Huisvestingswet). Daarnaast ontwikkelt het Rijk beleid op het gebied van duurzaamheid, waarvan sommige maatregelen in wet- en regelgeving worden verwerkt. 3.2 Provincie De provincie houdt toezicht op dat deel van de woningbouwtaakstelling die aan onze regio is toegewezen. In de IJmond moesten tussen 2000 en woningen gebouwd worden. Tussen 2010 en 2020 moeten nog eens woningen worden gerealiseerd. Naar huidig inzicht wordt deze productie gehaald. Het is een kwantitatieve opgave. De invulling naar typologieën, prijsklassen en financieringscategorieën is traditioneel aan de gemeente c.q. bouwer ter plaatse. Gedeputeerde Staten hebben aangekondigd in 2010 in aansluiting op de Structuurvisie ook beleid te willen opstellen om te komen tot een kwalitatieve afstemming van het woningaanbod op regionaal niveau. Zij richten zich op aspecten van wonen en zorg, woningtypologie, woningdifferentiatie en wonen voor specifieke doelgroepen. De provincie verwacht vervolgens dat gemeenten op regionaal niveau prestatieafspraken met marktpartijen overeenkomen. De gemeenten zullen actief meewerken aan het opstellen van een regionaal hoofdstuk IJmond van de provinciale woonvisie. De voorliggende woonvisie Beverwijk Heemskerk geeft de beleidsuitgangspunten. In de Ontwerp structuurvisie Noord-Holland 2040 is een nieuwe woningbouwtaakstelling opgenomen. De gemeenten streven naar een duurzaam gebruik van de schaarse ruimte. Voor elke taakstelling wordt de noodzaak voor de locale woonmarkt bekeken alsook het behoud of versterking van het evenwicht tussen enerzijds bebouwing en anderzijds de kwaliteit van de binnenstedelijke ruimte en landschappelijk waardevolle gebieden. Verder heeft of beheert de provincie subsidiebudgetten voor woningbouw (BLS, Besluit Locatiegebonden Subsidies) en stedelijke vernieuwing (ISV, Investeringsbudget Stedelijke Vernieuwing). Op projectbasis wordt regelmatig BLS aangevraagd en vaak ook verkregen. Parallel aan deze Woonvisie wordt door beide gemeenten een nieuw Meerjaren Ontwikkelingprogramma Stedelijke Vernieuwing (ISV 3) opgesteld. Rijk en provincie stellen investeringsbudget beschikbaar voor daarin genoemde projecten. Zowel Beverwijk als Heemskerk geven in de programma s ruim aandacht aan de herstructurering van naoorlogse wijken en de stedelijke vernieuwing evenals in de twee voorgaande ISV periodes. Naast deze vaste subsidiestromen heeft de provincie ook kleinere subsidiefondsen zoals voor woonvormen voor dementerenden, wijksteunpunten en Collectief Particulier Opdrachtgeverschap. 11

12 3.3 Overige IJmondgemeenten Beverwijk en Heemskerk onderhouden in de IJmond binnen het woonbeleid ook contacten met Velsen en Uitgeest. Omdat de woningmarktrelatie met name met Velsen maar gering is (relatief weinig verhuisbewegingen over het kanaal) beperken deze contacten zich tot de afstemming van de woonruimteverdeling (toelating op grond van regionale binding en urgentie- en voorrangsregelingen) en het tellen van de nieuw opgeleverde woningen in verband met de woningbouwtaakstelling. Overigens richt Velsen zich de laatste jaren, middels een proef met toelating op elkaars woningmarkt, in toenemende mate op Zuid-Kennemerland waarmee meer woningmarktrelatie bestaat. Wij streven naar keuzemogelijkheden voor onze ingezetenen en staan ook open voor mogelijke samenwerking met andere regio s voor delen van de woningmarkt waar geen sprake meer is van schaarste. Hierover meer in hoofdstuk Wooncorporaties Wij hechten grote waarde aan de lokaal verankerde wooncorporaties. De wooncorporaties zijn ook de belangrijkste partners in het realiseren van ons woonbeleid. In Beverwijk en Heemskerk zijn meerdere wooncorporaties op de woningmarkt aanwezig. De twee belangrijkste zijn Pre Wonen en WOONopMAAT. Zij bezitten samen meer dan huurwoningen in het gebied en nemen ca. 60% van de woningbouwproductie voor hun rekening. Daarnaast hebben enkele landelijk werkende corporaties een beperkt aantal woningen in bezit in Beverwijk en/of Heemskerk zoals Woonzorg Nederland. Naast het bouwen en verhuren of verkopen van woningen zijn corporaties in toenemende mate actief op het terrein van welzijn en zorg (maatschappelijk vastgoed), betrokken bij buurt- en wijkgericht werken en bij de inrichting en het beheer van delen van de openbare ruimte. Sinds eind jaren negentig van de vorige eeuw zijn wooncorporaties verzelfstandigd. De financiële banden met de overheid zijn doorgesneden. Wooncorporaties en gemeenten kunnen elkaar aanspreken op ieders maatschappelijke verantwoordelijkheid en taakstelling. Gemeenten bepalen het woonbeleid op hoofdlijnen. Wooncorporaties kunnen hun eigen beleid ontwikkelen. Voor succesvol woonbeleid is het belangrijk dat gemeenten en corporaties elkaar vinden. Met Pre Wonen en WOONopMAAT vindt regelmatig bilateraal of plenair overleg plaats. Lokaal worden prestatieafspraken gemaakt en op Beverwijks- Heemskerkse schaal afstemmingsafspraken. Deze woonvisie zal het kader vormen waarbinnen toekomstige afspraken zullen worden opgemaakt. De locale wooncorporaties hebben aangegeven op hoofdlijnen te kunnen instemmen met deze woonvisie en zijn bereid hierover afspraken te maken. 3.5 Overige marktpartijen Naast wooncorporaties zijn ook andere bouwende en beherende partijen actief op de woonmarkt. Het gaat hier om bouwbedrijven, projectontwikkelaars, investeringsmaatschappijen en beheer- en verhuurmaatschappijen. Vaak voert winstoptimalisatie de boventoon en wordt de woningbouw daarop afgestemd. Via het stellen van stedenbouwkundige voorwaarden en het voeren van actief grondbeleid (wanneer de gemeente in die positie verkeert) kan invloed worden aangewend om het meest wenselijke woonprogramma en woonmilieu te realiseren. De woonvisie geeft bouwbedrijven, projectontwikkelaars, investeringsmaatschappijen en beheer en verhuurmaatschappijen concreet inzage in de door de gemeente Beverwijk en Heemskerk gewenste ontwikkelrichting per woonmilieu. Beide gemeenten zoeken voor het realiseren van het beleid voortdurend samenwerking met die spelers op de woningmarkt die bij het realiseren daarvan een rol moeten of kunnen vervullen. Naast het maken van prestatieafspraken met wooncorporaties valt ook te denken aan inbreng in de te ontwikkelen provinciale woonvisie en gebruik maken van subsidiemogelijkheden en andere instrumentaria van rijk en provincie. 12

13 4. Keuzevrijheid, schaarste en voorrangsregels Centraal in ons woonbeleid staat keuzevrijheid. Maar er moet wel wat te kiezen zijn. Beide gemeenten willen bevorderen dat alle inwoners van onze gemeenten hun eerste of tweede woonvoorkeur kunnen verwezenlijken. Het aanpassen van de woningvoorraad op de woningbehoefte is het beste sturingsinstrument, waarover later meer. Ook met regelgeving wordt de keuzemogelijkheid op een deel van de woonmarkt beïnvloed. De huisvestingswet biedt gemeenten mogelijkheden voor regelgeving bij toewijzing van sociale huurwoningen en goedkope koopwoningen. Bij het opstellen van het woonruimteverdeelsysteem (Optiemodel en het aanvullende direct te huur model) van sociale huurwoningen is nadrukkelijk gekozen voor keuzevrijheid. Passendheidscriteria moeten uitsluitend toegepast worden op segmenten met schaarste en waar fors is geïnvesteerd ten behoeve van mensen met lichamelijke beperkingen. Het aantal woningtypes waar schaarste heerst op de huurmarkt blijft afnemen. Portieketagewoningen en galerijflats moeten soms tientallen malen worden toegewezen voordat ze worden verhuurd. Daarentegen zijn de wachttijden voor de meeste eengezinswoningen en moderne flatwoningen nog lang. Wachttijden van enkele jaren komen hier nog voor. Over het algemeen kiezen woningzoekenden voor kwaliteit en comfort en hebben daar vaak ook wat meer huur en langere wachttijden voor over. Het bieden van keuzevrijheid middels het beperken van toewijzingscriteria kan onverminderd worden voortgezet. Uit onderzoek blijkt dat deze benadering niet leidt tot verdringing van delen van de bevolking op de woonmarkt. De uitvoering en systematiek van een woonruimteverdeelsysteem is de verantwoording van de wooncorporaties. De overheid ziet toe op een rechtvaardig en inzichtelijk woonruimteverdeelsysteem. Het woonruimteverdeelsysteem voldoet hier aan. Wel is de betrouwbaarheid van de wachttijden voor woonruimte onvoldoende en staan actief en passief woningzoekenden in dezelfde wachtrij. In combinatie met een ruime huurmarkt zorgt dit voor weigeringen bij woningtoewijzing met hoge kosten voor de verhuurder. Wij staan open voor het bespreken van wijzigingen in het woonruimteverdeelsysteem. Het gebruik van huurtoeslag is een aangelegenheid tussen de huurder en het Rijk. Wij zien het wel als taak de gevolgen van de keuzevrijheid op het gebruik van huurtoeslag te bewaken. Bij buitensporige toename van het gebruik van huurtoeslag, als gevolg van de mogelijkheid huurwoningen met een hogere huurprijs te kunnen betrekken, treden wij in overleg met verhuurders over mogelijke sturingsinstrumenten. Ook de koopsector is ontspannen. Een huishouden heeft reeds enkele jaren een grote keuzemogelijkheid uit te koop staande woningen. Dit geldt met name voor de goedkope en middenklasse koopwoningen. Makelaars verzoeken de gemeenten geregeld om een toewijzing van een goedkope koopwoningen aan huishoudens die niet aan de regionale bindingseisen van de IJmond voldoen. In dit segment is geen sprake meer van schaarste. Eind 2009 bevindt de koopmarkt zich in zwaar weer. Door de crisis op de financiële markten stelt de woonconsument zich terughoudend op. Aankoop van een woning wordt uitgesteld tot betere tijden. De prijzen staan daardoor onder neerwaartse druk, maar de keuzemogelijkheden voor woningzoekenden uit te koop staande woningen nemen juist toe. Van schaarste is ook nu geen sprake. De woningbehoefte voor de langere termijn blijft echter bestaan. Het uitstel van velen kan leiden tot een plotselinge sterke toename van de vraag naar koopwoningen op het moment dat de markt weer aantrekt (opstroopeffect). Tegelijkertijd hebben de gemeenten veel woningbouwplannen hetgeen de keuze weer verruimt. Wij bewaken de gevolgen voor de keuzemogelijkheden van woningzoekenden en de noodzaak tot het gebruik van sturingsinstrumenten. 13

14 Tot begin deze eeuw was er sprake van schaarste binnen zo ongeveer elk woningsegment. Met gebruikmaking van de Huisvestingswet en daarop gebaseerde woningtoewijzingsregels kunnen woningzoekenden van buiten de regio voor het goedkoopste deel van de woningmarkt worden geweerd. Gezien bovenstaande conclusies hebben de gemeenten het voornemen het toepassen van regionale bindingscriteria op effecten te meten en mogelijk te heroverwegen op het moment dat de reeds aangekondigde nieuwe Huisvestingswet van kracht wordt (medio 2010). Er mogen alleen beperkende voorrangsregels (binding aan eigen dorp, stad of regio) worden gesteld als er sprake is van schaarste. De provincie is het bevoegd gezag om dat te beoordelen. Wij zullen op dat moment nagaan of er redenen zijn om bepaalde delen van de woningmarkt waarvan geen sprake meer is van schaarste vrij te geven (vrije vestiging).voor andere delen van de woningmarkt zullen dan wellicht voorrangsregels voor eigen inwoners blijven gelden. In deze heroverweging is het belangrijk te weten of omliggende woonregio s ook bindingscriteria gaan loslaten ter voorkoming dat de balans in verhuisbewegingen tussen de regio s verstoord kan raken. De te ontwikkelen provinciale woonvisie zou hierover richtinggevende uitspraken kunnen doen. Immers de provincie is het bevoegde gezag dat regionale huisvestingsverordeningen toetst. Om de keuzemogelijkheid voor onze woningzoekenden naar een sociale huurwoning verder te vergroten staan, totdat de nieuwe Huisvestingswet wordt ingevoerd, de gemeenten open voor een samenwerking in het woonruimteverdelingsysteem van sociale huurwoningen met omliggende regio s. Velsen is hierin reeds actief. Wij trekken lering uit de gevolgen van deze samenwerking. In het woonbeleid staat het bieden van een gevarieerd woningaanbod in combinatie met vrijheid om te kiezen centraal. De grenzen daarin worden bepaald door hogere wet- en regelgeving. Passendheidscriteria bij woningtoewijzing worden alleen gehanteerd wanneer het loslaten tot ernstige verdringing in de woonruimteverdeling leidt. Alleen waar sprake is van schaarste en waar fors is geïnvesteerd ten behoeve van mensen met een lichamelijke beperking treedt de gemeente in de toewijzing regulerend op. Op het moment dat de nieuwe Huisvestingswet in werking treedt wordt het toelatingsbeleid heroverwogen. Voor woningtypes die niet (meer) schaars zijn wordt vrije vestiging overwogen (zie agenda ). 14

15 5. Demografie en woningvoorraad De gemeenten Beverwijk en Heemskerk telden in 2009 respectievelijk en inwoners in respectievelijk en woningen. De wederopbouw en het realiseren van de Broekpolder zijn in verschillende fases in de afgelopen decennia de belangrijkste oorzaken voor een relatief snelle groei. De gemeenten hebben een positief binnenlands migratiesaldo. Het zijn groeigemeenten. Krimp, waarvan op dit moment in sommige delen van het land sprake is, is hier de eerste 10 à 15 jaar niet aan de orde. De algemene tendens van vergrijzing en daarmee toename van het aantal oudere huishoudens zien we ook in Beverwijk en Heemskerk. In Beverwijk groeit het aantal 65 plussers tot 2020 geleidelijk van 6100 naar 7400, in Heemskerk van 6800 naar Daarna zien we tot 2040 met name in Beverwijk een sterke doorgroei naar In Heemskerk is de groei na 2020 wat gematigder, in 2040 telt Heemskerk circa plussers. In het bijzonder stijgt op langere termijn het aantal 75 plussers. Met name vanuit deze leeftijdsgroep zal de vraag naar bijzondere woonvormen en woonvoorzieningen toenemen. Andere belangrijke demografische trends zijn de verdergaande individualisering en daarmee de toename van kleine huishoudens, de algehele toename van de welvaart en specifiek de afname van het aantal huishoudens met een laag inkomen (de primaire doelgroep en de groep daar net boven). Deze trends zetten door in de periode van deze woonvisie en daarna. De bevolkingssamenstelling naar huishoudenstype vertoont veel overeenkomsten met die van Nederland als geheel. Beverwijk heeft naar verhouding meer alleenstaanden dan Heemskerk, de reden dat het een groter aantal huishoudens telt terwijl de bevolkingsomvang iets kleiner is. De verwachting is dat het aantal huishoudens tot 2020 met ca. 7% groeit maar wel verdunt met ongeveer 5% tot 2020, en daarna tot 2040 met nog eens 5%. Tot 2020 van 2,2 personen per huishouden naar 2,1 in Beverwijk en van 2,3 naar 2,2 in Heemskerk. Tot 2040 zet deze trend door tot 2,0 respectievelijk 2,1. Dat betekent dat er in ieder geval woningen bijgebouwd moeten worden om de eigen bevolking te huisvesten. De woningvoorraad wordt door sloop en nieuwbouw slechts marginaal bijgestuurd en verandert daardoor langzaam. Beverwijk en Heemskerk hebben in % om 55% koopwoningen en 49% om 45% huurwoningen. Beverwijk heeft 59% eengezinswoningen tegenover 41% meergezinswoningen. Heemskerk heeft 69% eengezinswoningen tegenover 31% meergezinswoningen. Het merendeel van de meergezinswoningen stamt uit de jaren 50, 60 en 70. De gemeenten hebben hiermee nog steeds meer (goedkope) huurwoningen en minder koopwoningen en meer appartementen dan in de IJmond en in Nederland als geheel. Wat betreft de woningbehoefte ontbreekt het met name nog aan dure woningen, aan koopwoningen en aan eengezinswoningen. Daarover meer in hoofdstuk 6. De woonmarkt is reeds enige jaren redelijk ontspannen in Beverwijk en Heemskerk. Op de huurmarkt zijn de wachttijden beperkt. Vanzelfsprekend stijgen de wachttijden wanneer men meer woonwensen heeft naar bijvoorbeeld een eengezinswoning. Ook in het koopsegment heeft de koper het voor het zeggen. Dit beeld was reeds ver voor de kredietcrisis zichtbaar. Eén woningzoekende kan kiezen uit meerdere te koop staande woningen. Het aantal huishoudens binnen beide gemeenten blijft de komende jaren stijgen. Demografische prognoses geven aan dat de bevolking gemiddeld ouder wordt. Met name het aantal burgers met een hoge leeftijd stijgt relatief fors (dubbele vergrijzing). Huishoudens worden gemiddeld kleiner. Het gemiddelde inkomen/ de welvaart blijft gestaag stijgen. Deze trends zijn naast kwalitatieve woonwensen bepalend voor het woningbouwbeleid voor de komende jaren 15

16 6. Woningbouwprogramma Wij streven naar een gevarieerd woningaanbod waarbinnen iedereen binnen de financiële mogelijkheden een gewenste woning in een gewenst woonmilieu kan kiezen. Ter voorkoming van een te eenzijdige opbouw van de woningvoorraad in de komende jaren is het gewenst een woningbouwprogramma Beverwijk Heemskerk te ontwikkelen waarin op hoofdlijnen de gewenste woningtypes en -categorieën op stedelijk niveau en per woonmilieus worden aangegeven. 6.1 Stedelijk woningbouwprogramma Beverwijk - Heemskerk Begrijpelijkerwijs kijken ontwikkelaars bij de start van een woningbouwproject naar de afzetmogelijkheden van dat moment. Als de woningen verkocht zijn heeft de ontwikkelaar zijn doel bereikt. Van gemeenten, en wooncorporaties, mag worden verwacht dat zij ook letten op de toekomstwaarde van wat er gebouwd wordt. Tevens is de afstemming tussen bouwprojecten van belang. Bouwen wij bijvoorbeeld niet teveel in het ene ten koste van een ander segment? Daarom willen wij in deze woonvisie aangeven waaraan naar huidige inzichten behoefte is binnen het woningmarktgebied Beverwijk Heemskerk. Aan de hand van dit programma kunnen afzonderlijke bouwinitiatieven getoetst worden. Waar mogelijk willen wij hierop sturen Woningbouwvolume In kwantitatieve zin willen wij minimaal voldoende woningen realiseren om de bevolkingsgroei op te vangen en te voldoen aan de verstedelijkingsafspraken die het Rijk, de provincie en de grote steden zijn overeengekomen. Uit het onderzoek van 2009 blijkt dat deze doelstelling te realiseren is met een toename van woningen tussen 2008 en 2020 (1.300 woningen in Heemskerk en woningen in Beverwijk). Maar onze ambities gaan verder. In totaal zijn er plannen voor het toevoegen van ca woningen tussen 2008 en Dit is een optelsom van alle harde en zachte plannen binnen Beverwijk en Heemskerk. Het gaat om het suburbaan wonen in uitbreidingsgebieden, centrumstedelijke verdichting, herstructurering van naoorlogse woonwijken en locaties met functiewijzigingen. Wij wensen op alle fronten de kwaliteit en diversiteit van het wonen en van woonmilieus te laten aansluiten op de wensen en verwachte toekomstige wensen van onze bevolking. Tabel. 1 Som der bouwinitiatieven in Beverwijk en Heemskerk (peildatum aug. 2009) Bouwinitiatieven Beverwijk Bruto Beverwijk Netto (*) Heemskerk Bruto Heemskerk Netto (*) Totaal Bruto Totaal Netto (*) Bouwplannen Bouwplannen Totaal (Ca.) (*) Netto bouwproductie is gelijk aan de bruto bouwproductie min de te slopen woningen. Onderzoek uit 2009 berekende, gelet op de ontwikkeling van het aantal huishoudens, de aantrekkelijkheid van het woongebied en de omvang van de werkgelegenheid een bruto afzetmarkt tussen en woningen tussen 2008 en Een grotere woningbouwproductie is mogelijk wanneer de aantrekkelijkheid c.q. imago van de Noordelijke IJmond verder verbetert en werkgelegenheid wordt toegevoegd. In de praktijk zal dit een uiterst lastige opgave blijken. Wij nemen ons in deze periode een bouwprogramma van bruto ca woningen voor. Wanneer het programma tegen de grens van de 16

17 bouwmogelijkheden aan zit moeten de gemeenten ook volledig inspelen op de wensen van de woningzoekenden. De geschiedenis leert dat door uiteenlopende omstandigheden niet alle projecten werkelijk als voorgenomen worden gerealiseerd. Wij achten het van groot belang, in samenwerking met de wooncorporaties, de fasering en voortgang af te stemmen en de afzetmogelijkheden, toekomstwaarde en concurrentiepositie van de woningbouwplannen te bewaken. Naast de bouwomvang kijken wij vooral naar de segmentering naar woningtype en prijsklassen van het woningbouwprogramma Woningsegmentering Woonmarktonderzoek geeft inzage in de woningbehoefte tot 2020 naar woonmilieu, woningtype, prijsklasse en toont een door de consument gewenst woningbouwprogramma. Een dergelijk optimaal consument gericht programma houdt geen rekening met financiële haalbaarheid van planontwikkeling, ruimtelijke mogelijkheden, milieufactoren of maatschappelijke wenselijkheid. Ook kunnen woningzoekenden in de praktijk anders handelen dan in enquêtes is opgegeven. Een consumenten programma is dan ook nooit één op één over te nemen als bouwprogramma, maar geeft wel een belangrijke richting aan waarin bouwprogramma s bijgestuurd kunnen worden, om zo goed als mogelijk in te spelen op de behoefte. Tabel 2 Optimaal consumentenprogramma versus woningbouwinitiatieven (uitgebreide uitleg van deze tabel in bijlage 4) Ondanks de vergrijzing blijft een eengezinswoning het ideaal beeld. De woonvoorraad bestaat daarentegen uit relatief veel meergezinswoningen. Wij kunnen met het woningbouwprogramma voor een deel in de behoefte aan eengezinswoningen voorzien. De gemeenten vormen echter een stedelijk gebied, waar uitbreidingsmogelijkheden voor woningbouw schaars zijn. Het merendeel van de woningbouwinitiatieven bevinden zich op binnenstedelijke locaties. Vanuit het Rijk en de provincie wordt ook gestuurd richting het invullen van de woningbouwopgave binnen de Rode Contouren van het streekplan. Van in totaal bruto woningen die Beverwijk en Heemskerk voornemens zijn te realiseren tussen 2008 en 2015, bevinden zich een kleine woningen op binnenstedelijke locaties. Een binnenstedelijke bouwopgave is per definitie ingewikkeld, vaak duur en tijdrovend als gevolg van een veelvoud aan functies. Een niet onbelangrijke factor hierbij is het moeten voorzien in (gebouwde) parkeeroplossingen en bereikbaarheid. Op grond van de financiële haalbaarheid en de stedenbouwkundige mogelijkheden zijn grondgebonden woningen op binnenstedelijke locaties lastiger realiseerbaar. Het accent in de huidige bouwvoornemens in Beverwijk en Heemskerk ligt daardoor nadrukkelijk nog op meergezinswoningen. 17

18 De bouwprojecten die in uitvoering zijn of in een vergevorderd stadium van voorbereiding voor uitvoering tot 2015 zijn in het verleden getoetst aan het woonmarktonderzoek uit Voor het merendeel van deze projecten zijn afspraken vastgelegd over woningaantallen, fasering of woningtype. Het woningbouwprogramma loopt nu niet meer geheel in de pas met het nieuwste woonmarktonderzoek uit Waar mogelijk wordt het aandeel eengezinswoningen in bouwplannen bijgesteld ten koste van meergezinswoningen. Maar het bijsturen van lopende bouwprojecten is slechts marginaal mogelijk. De voortgang van de projecten wordt hoofdzakelijk bewaakt. Marktwerking zal uitwijzen of de projecten volgens plan uitgevoerd kunnen worden. Bekeken vanuit het functioneren van de woonmarkt is een eventuele vertraging in de realisatie van woningbouw geen probleem. Wij kennen een ontspannen woonmarkt met ruime keuzes aan huur- en koopwoningen. Een uitloop in tijd kan de fasering van het woningbouwvolume over de komende 10 jaar ten goede komen. In de periode tot 2015 worden de plannen ontwikkeld voor uitvoering in de periode De gemeenten wensen de ruimtelijke mogelijkheden voor een aandeel eengezinswoningen in het programma na 2015 optimaal te benutten ten koste van meergezinswoningen. Als gevolg van de grote bouwproductie tot 2015 zal het daarna minder gaan om het kwantitatief moeten toevoegen van woningen. De gemeenten kunnen de kansen tot behoud, versterken of zelfs open houden van het openbaar gebied benutten. Ten tijde van crisis kan op korte termijn de bouwproductie en de woningvraag gestimuleerd worden middels een fasering, waarbij sociale huurwoningen en starterskoopwoningen als eerste gerealiseerd worden. Deze segmenten zijn dan in trek en/of minder risicovol voor woningzoekenden. Het is niet wenselijk het marktaandeel van deze segmenten in het totale bouwprogramma voor de lange termijn te verhogen. Het is niet wenselijk vanwege de crisis het prijs- en kwaliteitsniveau van het woningbouwprogramma naar beneden bij te stellen. De lange termijn woningbehoefte blijft het uitgangspunt. In de tijd zullen nieuwe woningbouwinitiatieven opkomen. In Heemskerk kan men denken aan de 2 e tranche herstructurering en in Beverwijk aan mogelijke ontwikkelingen op de Beverhof of op locaties na verhuizingen van het Ziekenhuis en het Nova College. Nieuwe bouwplannen moeten getoetst worden aan, en afgestemd worden met, het programma dat de gemeenten reeds voornemens zijn tot Een grotere bouwproductie dan in tabel 1 en 2 benoemd is niet wenselijk en lijkt ook niet realistisch op grond van de benodigde planperiode bij woningbouw, de beschikbare afzetmarkt, de reeds hoge ambities hetgeen een groot beslag legt op de (personele) capaciteit en de onzekerheid over de duur van de kredietcrisis. 6.2 Ontwikkelrichting per woonmilieu Naast een afstemming op stedelijk niveau is het woonmilieu bepalend voor woningbouwontwikkelingen. Aan de hand van de historische opzet van beide steden, de reeds bestaande bebouwing en inrichting van de openbare ruimte, de mate van functiemenging, en aan de hand van de beelden die mensen hebben bij een bepaald woonmilieu, zijn in Beverwijk en Heemskerk vier hoofdtypen van woonmilieus te onderscheiden. a. Het suburbaan wonen in het groen Dit woonmilieu is uiterst populair. Een eengezinswoning blijft tenslotte het ideaalbeeld voor woningzoekenden. Met het creëren van de Broekpolder, Westelijk Beverwijk en Park Assumburg spelen de gemeenten tot 2015 maximaal mogelijk in op de behoefte aan suburbaan wonen in het groen. De te realiseren woningtypes moeten gezinnen en de midden en hoge inkomensklasse voor de stad behouden. Deze ontwikkelingen maken een wooncarrière voor de locale bevolking mogelijk en stimuleren de doorstroming op de woonmarkt. 18

19 Tussen 2010 en 2015 worden de laatste 500 woningen in de Broekpolder opgeleverd. In totaal zijn dan ca woningen gerealiseerd. Het bouwprogramma is gedifferentieerd met 30 procent sociale huur- en koopwoningen en 70 procent middenklasse en dure koopwoningen. De nieuwbouw is bewezen effectief in het bieden van doorstromingsmogelijkheden. De middenklasse blijft nu voor de steden behouden. Twee van de drie nieuwe bewoners van de Broekpolder was voorheen woonachtig in Beverwijk of Heemskerk. Plannen als Westelijk Beverwijk en Assummerhof moeten voorzien in een landelijk en luxe suburbaan groen woonmilieu. Het plangebied Westelijk Beverwijk gaat uit van 225 woningen en Assummerhof van 64 woningen. Het leeuwendeel bestaat uit luxe vrijstaande woningen, vrije kavels, middeldure- en dure eengezinswoningen en luxe appartementen. Het programma wordt volledig in de koopsector gerealiseerd. Er is veel ruimte voor openbaar groen. Voor de periode zijn er geen suburbane uitbreidingsgebieden in voorbereiding. Het volledig invullen van de woningbehoefte naar eengezinswoningen in een suburbaan woonmilieu vraagt om het opofferen van schaars landelijke en/of agrarische gebieden. Ook kan de ontwikkeling van toekomstige herstructureringsprojecten in de problemen komen bij het toevoegen van grootschalige uitbreidingsgebieden. Een woonmarktonderzoek in 2014 zal de ontwikkeling in behoefte aan eengezinswoningen in een suburbaan woonmilieu weergeven op basis waarvan opnieuw afwegingen gemaakt worden tussen de noodzaak aan woningbouw en aan open landelijk of tuinbouwgebied. In lijn met provinciaal- en rijksbeleid streven wij voorlopig naar het oplossen van de noodzakelijke bouwproductie op binnenstedelijke locaties (de ICT opgave; Intensiveren, Transformeren en Combineren). Suburbaan wonen in het groen: Artist impression bouwplan Broekpolder 19

20 b. Het centrum kleinstedelijk wonen Alleen locaties rond een druk stedelijk knooppunt met een diversiteit aan functies (openbaar vervoer, zakelijke diensten, horeca, detailhandel, bioscopen, theater, musea, werkgelegenheid en zorg) worden als centrum kleinstedelijk woonmilieu ervaren. In Beverwijk voldoet hier het stationsgebied en het gebied rond de Breestraat aan. In Heemskerk voldoen de winkelstraten in het centrum aan het beeld. De behoefte aan woningen in het woonmilieu is groter dan ruimtelijk in kan worden voorzien. Vanzelfsprekend geldt dit voor de eengezinswoningen, maar ook voor de meergezinswoningen. Ten opzichte van herontwikkeling van verouderde woonwijken en uitbreidingsgebieden is stedelijke vernieuwing in het centrum ingewikkeld en kostbaar. Het effect op de aantrekkelijkheid van de stad is echter enorm. Bouwinitiatieven moeten voldoen aan een hoog stedenbouwkundige woon- en omgevingskwaliteit. Het accent moet nadrukkelijk liggen op middeldure en dure woningen en op koopwoningen. Wegens ruimtegebrek en financiële haalbaarheid ligt de nadruk op meergezinswoningen. Bij planontwikkeling van meergezinswoningen moet men altijd voor ogen houden dat de Beverwijker en Heemskerker ook in het centrum geen grootschalige hoogbouw wenst. Als gevolg van een goede ligging bij diverse voorzieningen dienen de woningen geschikt te zijn voor ouderen. Voor zover stedenbouwkundig mogelijk is ook hier een aandeel eengezinswoningen gewenst. Het wonen boven winkels wordt gestimuleerd. Het beïnvloedt na sluitingstijd de leefbaarheid van het gebied en verhoogt de aantrekkelijkheid van bovenetages en de achterkant van winkelstraten. Wonen boven winkels vraagt om creatieve oplossingen in de bereikbaarheid van de woningen en het voorzien in een parkeergelegenheid. Wij werken aan stedelijke vernieuwingsplannen die voldoen aan de behoefte naar wonen in het centrum. Beverwijk transformeert het Meerplein / St. Agathaplein en het stationsgebied, waar woningbouw een belangrijk onderdeel is van het plan. De gemeente Heemskerk werkt aan woningbouw op de Raadhuislocatie en de Regenbooglocatie. Centrum kleinstedelijk wonen: Artist impression bouwplan Meerplein & St. Agathaplein in Beverwijk c. Het kleinstedelijk wonen Dit woonmilieu beslaat het leeuwendeel van het grondgebied van Beverwijk en Heemskerk. Het woonmilieu is opgebouwd uit wijken met verschillende karakters met ieder een eigen ontwikkelrichting. Het gebied behelst zowel de aantrekkelijke vooroorlogse, waaronder de jaren 30 woonwijken, als de minder aantrekkelijke jaren 50 tot 70 woonwijken. 20

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland

Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland Analyse van de markt voor (bestaande) huurwoningen in de Gemeente Steenwijkerland drs. J.E. den Ouden 1-11-2013 Bevolking De gemeente Steenwijkerland telt momenteel circa 43.400 inwoners. Het inwonertal

Nadere informatie

SAMEN. voor een sterke regio! Een perspectief voor het wonen in het stedelijk gebied Eindhoven

SAMEN. voor een sterke regio! Een perspectief voor het wonen in het stedelijk gebied Eindhoven SAMEN voor een sterke regio! Een perspectief voor het wonen in het stedelijk gebied Eindhoven Het stedelijk gebied is in ontwikkeling. Het succes van bedrijven als ASML en VDL, de designsector en vele

Nadere informatie

Wonen. Basisinspanning. Ambities. Kansen. Voorkomen

Wonen. Basisinspanning. Ambities. Kansen. Voorkomen Basisinspanning Een evenwichtige bevolkingsopbouw, die in 2025 gegroeid is naar minimaal 25.000 inwoners. Voor iedere (toekomstige) inwoner moet een woning beschikbaar zijn die past in zijn/haar leefsituatie.

Nadere informatie

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist

Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist Ladder voor duurzame verstedelijking Bestemmingsplan Huis ter Heide West, gemeente Zeist De Ladder voor duurzame verstedelijking is in de Structuurvisie Infrastructuur en Ruimte (SVIR) geïntroduceerd en

Nadere informatie

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte

Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Oegstgeest aan de Rijn: realisatie van een woningbouwbehoefte Stap 1 van de Ladder voor Duurzame Verstedelijking schrijft voor dat een stedelijke ontwikkeling past binnen de regionale behoefte. Provincie

Nadere informatie

Nr: Schipluiden: 18 november Aan de Raad

Nr: Schipluiden: 18 november Aan de Raad Nr: 2004-11-08 Schipluiden: 18 november 2004 Onderwerp: Notitie woningbouwprogrammering Midden-Delfland Aan de Raad Inleiding Voor u ligt de notitie woningbouwprogrammering waarin de uitgangspunten voor

Nadere informatie

Monitor Leerdamse woningmarkt 2006

Monitor Leerdamse woningmarkt 2006 Monitor Leerdamse woningmarkt 2006 1. Inleiding Bij de vaststelling van de beleidsnota Volkshuisvesting 2005 2010 door de gemeenteraad op 14 april 2005 zijn een aantal conclusies getrokken die kenmerkend

Nadere informatie

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010

Wonen in Dordrecht. De crisis voorbij?; trends en verwachtingen. 30 november 2010 Wonen in Dordrecht De crisis voorbij?; trends en verwachtingen 30 november 2010 Inhoudsopgave 1. Wat willen we? Beleid en welke afspraken zijn er voor Dordrecht? 2. Hoe staan we er voor? Stand van zaken

Nadere informatie

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling

De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009. 1. Inleiding. 2. Doel van de goedkope koop-regeling Provincie Noord-Brabant De Stimuleringsregeling goedkope koopwoningen stand van zaken per 1 november 2009 1. Inleiding Voor de voortgang en continuïteit in de woningbouwproductie is het van belang dat

Nadere informatie

28 Februari 2017 Woonvisie

28 Februari 2017 Woonvisie 28 Februari 2017 Woonvisie Actualisering Woonvisie Purmerend Milou van Putten Oude visie ( uit 2012) Een aansprekende woningvoorraad Iedereen op zijn plek, vooral qua betaalbaarheid. Een prettige woonomgeving.

Nadere informatie

WOONVISIE Uitvoeringsprogramma

WOONVISIE Uitvoeringsprogramma Bijlage 3 bij raadsvoorstel tot vaststelling van de 'Woonvisie 2013-2020'. WOONVISIE 2013-2020 - Uitvoeringsprogramma 2013-2014 We zijn ons ervan bewust dat de Nieuwe Woonvisie 2013-2020 het beleid weergeeft

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

Schaarste op de woningmarkt Zuid- Kennemerland-IJmond

Schaarste op de woningmarkt Zuid- Kennemerland-IJmond Schaarste op de woningmarkt Zuid- Kennemerland-IJmond 1. Aanleiding Per 1 januari 2015 treedt de Huisvestingswet 2014 in werking. Gemeenten hebben tot 1 juli 2015 de tijd om een nieuwe, op deze wet gebaseerde

Nadere informatie

De Brabantse Agenda Wonen

De Brabantse Agenda Wonen De Brabantse Agenda Wonen Wat beweegt de woningmarkt in Brabant? ---- actuele ontwikkelingen en opgaven voor de regionale woningmarkt Brabant Vastgoed 2017 11 mei 2017 Niek Bargeman Senior adviseur bevolking

Nadere informatie

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal

Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide. 2010-2020 Segment Nieuwbouw Sloop Verkoop Totaal Bijlage 1: Woningbouwprogramma Dommelkwartier en relatie Lage Heide Volgens de laatste Provinciale Prognose (2011) bedraagt de woningbouw behoefte in Valkenswaard een netto toevoeging van 1.230 woningen

Nadere informatie

Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011

Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011 Onderwerp Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011 Status Informerend Voorstel Kennis te nemen van de bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant, actualisering 2011

Nadere informatie

Inleiding. Vervolgens worden uitgangspunten geformuleerd die van belang zijn voor de regionale woonvisie.

Inleiding. Vervolgens worden uitgangspunten geformuleerd die van belang zijn voor de regionale woonvisie. notitie Wonen in Molenwaard april 2012 Inleiding De woningmarkt is de laatste jaren sterk aan veranderingen onderhevig. De economische situatie heeft grote gevolgen gehad voor de woningmarkt, evenals nieuwe

Nadere informatie

5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma

5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma 5 Kwantitatief en kwalitatief regionaal woningbouwprogramma Het regionale woningbouwprogramma moet actueel blijven. Dynamiek is ook nodig omdat nu niet te voorspellen is wat er over een aantal jaar nodig

Nadere informatie

Bouwen aan beloften. Woningbouwvereniging Alkemade. Bezoekadres De Lasso GV Roelofarendsveen. Postadres Postbus AD Roelofarendsveen

Bouwen aan beloften. Woningbouwvereniging Alkemade. Bezoekadres De Lasso GV Roelofarendsveen. Postadres Postbus AD Roelofarendsveen Bouwen aan beloften Woningbouwvereniging Alkemade Bezoekadres De Lasso 1 2371 GV Roelofarendsveen Postadres Postbus 150 2370 AD Roelofarendsveen T 071 331 50 00 F 071 331 71 44 www.wbv-alkemade.nl algemeen@wbv-alkemade.nl

Nadere informatie

Gedeputeerde Staten. 2012 HK Haarlem. Betreft: beantwoording motie positie starters op de woningmarkt (M2-3/5-3-2-12) Geachte leden,

Gedeputeerde Staten. 2012 HK Haarlem. Betreft: beantwoording motie positie starters op de woningmarkt (M2-3/5-3-2-12) Geachte leden, Provinciale Staten van Noord-Holland door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Florapark 6, kamer L-104 2012 HK Haarlem Gedeputeerde Staten Uw contactpersoon J.J. Kluit BEL Doorkiesnummer

Nadere informatie

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013

Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Platform Wonen Assen 3 oktober 2013 Aanvalsplan wonen Albert Smit wethouder financiën, vastgoed, grondzaken en wonen 1 Aanvalsplan wonen: aanleiding Sinds 2008: Economische recessie Stagnerende woningmarkt

Nadere informatie

Provincie Noord-Holland

Provincie Noord-Holland Provincie Noord-Holland POSTBUS 3007 2001 DA HAARLEM Provinciale Staten van Noord-Holland Door tussenkomst van de Statengriffier, mr. J.J.M. Vrijburg Florapark 6, kamer L-l 04 2012 HK Haarlem 2 2OKT. 2013

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE Stad maken donderdag 19 maart 2015 Stad maken Duiding en context De traditionele rollen binnen het ontwikkeltraject veranderen. De corporaties,

Nadere informatie

vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht

vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht vraaggericht woningmarkt onderzoek Maastricht Stec Groep aan Gemeente Maastricht Desiree Uitzetter 18 november 2014 U vroeg ons: Actuele inzichten voor herijking stedelijke programmering Nieuwe regionale

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Reactienota concept geactualiseerd Woningbouwprogramma gemeente Harlingen

Reactienota concept geactualiseerd Woningbouwprogramma gemeente Harlingen Reactienota concept geactualiseerd Woningbouwprogramma 2016-2020 gemeente Harlingen In 2013 heeft de gemeenteraad de woonvisie voor de gemeente Harlingen voor de periode 2013 2020 vastgesteld. In de woonvisie

Nadere informatie

Onderwerp : Convenant ontwikkellocaties woningcorporaties, herziening 2015.

Onderwerp : Convenant ontwikkellocaties woningcorporaties, herziening 2015. Raadsvoorstel *Z0266FDBF14* Aan de raad Documentnummer : INT-15-23736 Afdeling : Ontwikkeling Onderwerp : Convenant ontwikkellocaties woningcorporaties, herziening 2015. Inleiding Behoefte aan (sociale

Nadere informatie

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid

Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Bijlage bij brief Modernisering Huurbeleid Inleiding Om inzicht te krijgen in de effecten van het beleid op segregatie, is het noodzakelijk de lokale situatie en de samenstelling van de voorraad in ogenschouw

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant actualisering 2011

Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant actualisering 2011 Bevolkings- en woningbehoefteprognose Noord-Brabant actualisering 2011 ontwikkelingen van de (West-)Brabantse bevolking trends - prognoses - beleidseffecten --- Congres Regio West-Brabant 23 maart 2012

Nadere informatie

Toename bevolking v.a. 2008

Toename bevolking v.a. 2008 Collegevoorstel Inleiding De provincie prognosticeert de ontwikkeling van de woningbouw en bevolking voor elke gemeente. Het is aan elke gemeente om deze prognose om te zetten in een planning en deze te

Nadere informatie

toelichting aanvaarding actualisering regionale woonvisie 2017

toelichting aanvaarding actualisering regionale woonvisie 2017 Bijlage Datum DOS-2014-0006307 Onderwerp toelichting aanvaarding actualisering regionale woonvisie 2017 Aan de regio s is gevraagd voor 1 juli 2017 de regionale woonvisies te actualiseren op basis van

Nadere informatie

25 juni 2015 Dorpsraad Waarland Bouwend Waarland Waarland Bouwt Zelf

25 juni 2015 Dorpsraad Waarland Bouwend Waarland Waarland Bouwt Zelf Onderzoek woningbehoefte Waarland 2015 25 juni 2015 Dorpsraad Waarland Bouwend Waarland Waarland Bouwt Zelf 1 Inleiding 1.1 Inleiding De gemeente Schagen wil haar toekomstig woningbouwprogramma inrichten

Nadere informatie

Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven

Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven Verslag Prioriteringssessie Woonvisie 30 juni 2014 Fifth, Eindhoven Inleiding De Prioriteringssessie Woonvisie is een belangrijk vervolg op de co-makersgesprekken die zijn gevoerd en de 5 thematafels die

Nadere informatie

Manifeste lokale woningbehoefte. Vraag zoekt locatie

Manifeste lokale woningbehoefte. Vraag zoekt locatie Manifeste lokale woningbehoefte Vraag zoekt locatie 10-3-2015 Inleiding In de gemeentelijke Visie op Wonen en Leefbaarheid (2012) is uitgesproken dat de gemeente in principe in alle kernen ruimte wil zoeken

Nadere informatie

BRABANT IN DEMOGRAFISCH PERSPECTIEF ontwikkelingen van de (West-)Brabantse bevolking trends prognoses beleidseffecten - opgaven

BRABANT IN DEMOGRAFISCH PERSPECTIEF ontwikkelingen van de (West-)Brabantse bevolking trends prognoses beleidseffecten - opgaven BRABANT IN DEMOGRAFISCH PERSPECTIEF ontwikkelingen van de (West-)Brabantse bevolking trends prognoses beleidseffecten - opgaven Regionale Collegebijeenkomst Regio West-Brabant 19 september 2012 Niek Bargeman

Nadere informatie

Bijlage 1: DE ANALYSE

Bijlage 1: DE ANALYSE Bijlage 1: DE ANALYSE ONTWIKKELING KWANTITATIEVE BEHOEFTE Om deze voor de U10-gemeenten te achterhalen zijn 2 landelijk erkende prognoses gebruikt: Primos en Pearl. Deze verschillen in methodiek, maar

Nadere informatie

Doelgroepen TREND A variant

Doelgroepen TREND A variant Doelgroepen TREND A variant Kleidum Socrates 2013 Doelgroepen 3 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 5 1.1 Doelgroepen en Socrates... 5 1.2 Werkgebieden... 6 2 Doelgroepen en bereikbare voorraad... 7 2.1 Ontwikkeling

Nadere informatie

Woningbehoefte onderzoek

Woningbehoefte onderzoek Woningbehoefte onderzoek Prognose woningbehoefte Amersfoort tot 2015 Gemeente Amersfoort Sector Dienstverlening, Informatie en Advies (DIA) Afdeling Onderzoek en Statistiek Marc van Acht Uitgave en rapportage:

Nadere informatie

Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels

Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels POSITION PAPER Woonruimtebemiddeling: samen leven met minder regels VNG-INZET VOOR DE NIEUWE HUISVESTINGSWET Inleiding In delen van het land is nog steeds sprake van knelpunten op de woningmarkt, met gevolgen

Nadere informatie

GS brief aan Provinciale Staten

GS brief aan Provinciale Staten GS brief aan Provinciale Staten Contact: L.Garnie@pzh.nl Postadres Provinciehuis Postbus 90602 2509 LP Den Haag T 070-441 66 11 www.zuid-holland.nl Aan Provinciale Staten Datum 1 juni 2017 Ons kenmerk

Nadere informatie

WONEN IN NUNSPEET WOONVISIE SAMENVATTING

WONEN IN NUNSPEET WOONVISIE SAMENVATTING WONEN IN NUNSPEET WOONVISIE 2003-2015 SAMENVATTING SAMENVATTING WOONVISIE NUNSPEET 2003-2015 1 WONEN IN NUNSPEET = WONEN IN EEN VITALE GEMEENTE Nunspeet is een vitale gemeente en wil dat blijven. De Integrale

Nadere informatie

Grijs of groen Kadernotitie Woonvisie gemeente Dalfsen 2011 t/m 2015

Grijs of groen Kadernotitie Woonvisie gemeente Dalfsen 2011 t/m 2015 Grijs of groen Kadernotitie Woonvisie gemeente Dalfsen 2011 t/m 2015 1 Inleiding Ultimo 2010 eindigt de looptijd van het Geactualiseerd woonplan Dalfsen 2007-2011. De gemeente Dalfsen hecht aan een gefundeerd

Nadere informatie

*ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015

*ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 *ZE9E061ECF3* Raadsvergadering d.d. 19 februari 2015 Agendanr.. Aan de Raad No.ZA.14-31083/DV.15-441, afdeling Ruimte. Onderwerp: Woonvisie 2014-2030 Sellingen, 12 februari 2015 Algemeen Deze Woonvisie

Nadere informatie

Betreft: Kaderstellende notitie woningbouwprogramma s Langedijk

Betreft: Kaderstellende notitie woningbouwprogramma s Langedijk Gemeenteraad december 2012 Fractie GroenLinks Betreft: Kaderstellende notitie woningbouwprogramma s Langedijk 0. Inleiding Het college van Langedijk is in haar vergadering van januari 2012 akkoord gegaan

Nadere informatie

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020

Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlagen bij: Woonagenda Aalsmeer 2016 2020 Bijlage 1: Vraag en Aanbod woningmarkt Aalsmeer Bijlage 2: Kaart Woningbouwprojecten Bijlage 3: Woonfonds Aalsmeer Bijlage 1: Vraag & aanbod woningmarkt Aalsmeer

Nadere informatie

Naar een woonvisie voor Waterland

Naar een woonvisie voor Waterland Naar een woonvisie voor Waterland Informatieavond Raad 29 oktober 2015 de ruyterkade 112 1011ab amsterdam www.rigo.nl OPZET 1. Welkom en opening door de wethouder 2. Naar een woonvisie voor Waterland 3.

Nadere informatie

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013

Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM. Delfzijl, 21 november 2013 Kwaliteitsverbetering van de (huur)voorraad in tijden van Krimp Opwierde APPINGEDAM Delfzijl, 21 november 2013 Frank van der Staay Atrivé/Woongroep Marenland Appingedam Onderwerpen Woonplan 2002 koersen

Nadere informatie

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014

Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio. Maart 2014 Intentieverklaring gemeenten en corporaties in de stadsregio Amsterdam over de betaalbare voorraad in de regio Maart 2014 2 Preambule Gemeenten in de Stadsregio Amsterdam en de woningcorporaties, verenigd

Nadere informatie

Betaalbaarheid van wonen, een gemeentelijke opgave? Inzicht en handvatten voor gemeenten

Betaalbaarheid van wonen, een gemeentelijke opgave? Inzicht en handvatten voor gemeenten Betaalbaarheid van wonen, een gemeentelijke opgave? Inzicht en handvatten voor gemeenten Petra Bassie petra.bassie@vng.nl Betaalbaarheid van het wonen - Rapport VNG - Belangrijkste inzichten & bestuurlijke

Nadere informatie

Kwalitatieve onderbouwing bestemmingsplan Groendijck-Oost

Kwalitatieve onderbouwing bestemmingsplan Groendijck-Oost Kwalitatieve onderbouwing bestemmingsplan Groendijck-Oost In deze notitie wordt het woningbouwprogramma dat met het bestemmingsplan De Groendijck- Oost, Driebruggen kan worden gerealiseerd, onderbouwd.

Nadere informatie

Adviesnota voor de raad

Adviesnota voor de raad Adviesnota voor de raad Onderwerp Kwalitatief Woonprogramma 2005-1014 Regio Rivierenland Datum collegebesluit Dinsdag 27 juni 2006 Datum raadsvergadering Donderdag 21 september 2006 Agendapunt 6 Portefeuillehouder

Nadere informatie

Maatwerkafspraken Woonruimteverdeling

Maatwerkafspraken Woonruimteverdeling Maatwerkafspraken Woonruimteverdeling Voor bezit van Habeko wonen in de kernen: Koudekerk aan den Rijn/Hazerswoude-Rijndijk, Hazerswoude-Dorp en Benthuizen datum:10 november 2014 Vastgesteld door het college

Nadere informatie

Notitie Jongerenhuisvesting in de gemeente Stein

Notitie Jongerenhuisvesting in de gemeente Stein Notitie Jongerenhuisvesting in de gemeente Stein Inleiding Zowel de SJAR als de raad maakt zich zorgen over de huisvestingsmogelijkheden van jongeren. Dit heeft ertoe geleid dat het College van burgemeester

Nadere informatie

Op 19 mei 2014 stelde u ons college schriftelijke vragen over de verkoop van huurwoningen door Vestia.

Op 19 mei 2014 stelde u ons college schriftelijke vragen over de verkoop van huurwoningen door Vestia. De heer P. Beeldman Westeinde 12 2841 BV MOORDRECHT ** verzenddatum 27 mei 2014 onderwerp uw kenmerk bijlage afdeling VROM behandeld door J.D. Lindeman telefoon 0180-639976 Geachte heer Beeldman, Op 19

Nadere informatie

NR. GEMEENTEBESTUUR UITGEEST. Nota / advies van: Mw. mr. J. (Jelly) Beentjes Behandelende afdeling: Ruimte Datum: 22-03-2012

NR. GEMEENTEBESTUUR UITGEEST. Nota / advies van: Mw. mr. J. (Jelly) Beentjes Behandelende afdeling: Ruimte Datum: 22-03-2012 GEMEENTEBESTUUR UITGEEST Nota / advies van: Mw. mr. J. (Jelly) Beentjes Behandelende afdeling: Ruimte Datum: 22-03-2012 NR. TITEL: (concept) Regionaal Actie Programma (RAP) KORTE PROBLEEMSTELLING/ONDERWERP:

Nadere informatie

Informatie Woonvisie Sliedrecht

Informatie Woonvisie Sliedrecht Informatie Woonvisie Sliedrecht In 2008 heeft de gemeente Sliedrecht de Woonvisie uitgebracht: Wonen in Sliedrecht 2007-2015, doorkijk tot 2025. Deze factsheet geeft een overzicht van de geactualiseerde

Nadere informatie

Regionale woonagenda 2020

Regionale woonagenda 2020 Regionale woonagenda 2020 1. Stad en ommeland bieden samen een breed palet aan woonmilieus dat aansluit bij de behoefte. 2. De feitelijke afspraken, ook over het nieuwbouwprogramma, organiseren we in drie

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Woonvisie gemeente Purmerend

Plan van Aanpak. Woonvisie gemeente Purmerend Plan van Aanpak Woonvisie gemeente Purmerend d.d. 22 februari 2011 1 Inleiding Purmerend is een woonstad die de afgelopen decennia een belangrijke bijdrage heeft geleverd aan de diverse woningbouwtaakstellingen

Nadere informatie

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten

Wat willen we bereiken? Wat gaan we daarvoor doen? Kosten Algemene doelstelling Utrecht Vernieuwt - Krachtwijken Verbetering van de woon- en leefsituatie van een aantal buurten in Utrecht, de Krachtwijken in het bijzonder: Kanaleneiland, Overvecht, Ondiep, Zuilen-Oost

Nadere informatie

Beantwoording artikel 38 vragen

Beantwoording artikel 38 vragen Beantwoording artikel 38 vragen Aan de PvdA fractie Ter attentie van mevrouw Suijker directie/afdeling RO/RBA contactpersoon J. de Heer onderwerp artikel 38 vragen PvdA telefoon 0182-588288 uw kenmerk

Nadere informatie

Ontwerp-voorbereidingsbesluit van Provinciale Staten. Provinciale Staten van Zuid-Holland,

Ontwerp-voorbereidingsbesluit van Provinciale Staten. Provinciale Staten van Zuid-Holland, Ontwerp-voorbereidingsbesluit van Provinciale Staten Provinciale Staten van Zuid-Holland, Overwegende dat het provinciaal woonbeleid, zoals neergelegd in de Visie Ruimte en Mobiliteit, tot doel heeft te

Nadere informatie

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam

Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam Speech Annet Bertram,DG Wonen, namens de minister van VROM bij Jubileumbijeenkomst SVN 5 oktober 2006 te Rotterdam thema; financiering van de woningmarkt Ik ben blij dat ik deze bijeenkomst kan bijwonen

Nadere informatie

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst

Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst 27926 Huurbeleid Nr. 216 Herdruk 1 Brief van de minister voor Wonen en Rijksdienst Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 21 maart 2014 Hierbij doe ik u het volgende toekomen:

Nadere informatie

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant

Bevolkings- en woningbehoeftenprognoses provincie Noord-Brabant en regio West-Brabant VERSLAG BETREFT Bouwberaad West-Brabant DATUM 1 maart 2012 VOORZITTER J.P. Schouw VERSLAG Bijeenkomst Bouwberaad West-Brabant Opening en toelichting De voorzitter van het Bouwberaad, de heer J.P. Schouw,

Nadere informatie

Noord-Brabant in demografisch perspectief

Noord-Brabant in demografisch perspectief Noord-Brabant in demografisch perspectief over prognoses, trends en ontwikkelingen en de opgaven op het vlak van wonen met zorg en welzijn --- Inspiratiebijeenkomst Wonen met zorg en welzijn Futura / Provincie

Nadere informatie

Gevolgen van de Woonvisie Zoeterwoude 2025

Gevolgen van de Woonvisie Zoeterwoude 2025 Gevolgen van de Woonvisie Zoeterwoude 2025 Inleiding Bijgevoegd treft u de Woonvisie Zoeterwoude 2025 aan. Met de nieuwe woonvisie wordt ingegaan op de veranderde marktomstandigheden, nieuwe verhoudingen

Nadere informatie

TOEPASSING TREDE 1 EN 2 LADDER DUURZAME VERSTEDELIJKING V00R PLAN MULDERSWEG

TOEPASSING TREDE 1 EN 2 LADDER DUURZAME VERSTEDELIJKING V00R PLAN MULDERSWEG TOEPASSING TREDE 1 EN 2 LADDER DUURZAME VERSTEDELIJKING V00R PLAN MULDERSWEG 12 januari 2016 drs. Fokke de Jong Australiëlaan 5, 3526 AB Utrecht 030 693 60 00 info@atrive.nl www.atrive.nl KvK: 31042832

Nadere informatie

De woning(beleggings)markt in beeld

De woning(beleggings)markt in beeld Februari 2013 Onderzoek De woning(beleggings)markt in beeld Woningproductie zakt terug naar historisch dieptepunt van 35.000 woningen per jaar Woningnood keert terug, statistisch tekort loopt op van 2%

Nadere informatie

Onderzoek kleine kernen

Onderzoek kleine kernen Gemeente Kampen Onderzoek kleine kernen 1 maart 2012 Projectnr. 166.106/G Boulevard Heuvelink 104 6828 KT Arnhem Postbus 1174 6801 BD Arnhem Telefoon (026) 3512532 Telefax (026) 4458702 E-mail Internet

Nadere informatie

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2016

Woningmarktmonitor provincie Utrecht: de staat van de woningmarkt medio 2016 DATUM 16 november 2016 PROJECTNUMMER 3400.107/G OPDRACHTGEVER Woningmarktmonitor provincie : de staat van de woningmarkt medio 2016 Update woningmarktmonitor De afgelopen maand heeft er een grote update

Nadere informatie

Prestatieafspraken 2017

Prestatieafspraken 2017 Prestatieafspraken 2017 Aanleiding De prestatieafspraken 2017 zijn een vertaling van het bod, waarin de woningcorporaties aangeven door welke activiteiten zij een bijdrage leveren aan het realiseren van

Nadere informatie

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg

Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van Culemborg Informatienotitie AAN VAN ONDERWERP DATUM 17 april 2013 KOPIE AAN BIJLAGE 1 REGISTRATIENUMMER 1208556/7266 Raadsleden College van Burgemeester en Wethouders Discussienota impulsen op de woningmarkt van

Nadere informatie

Rapportage TIP MooiLaarbeek 20. Wonen 9 juni Inhoudsopgave. Wonen 2 Respondenten 9

Rapportage TIP MooiLaarbeek 20. Wonen 9 juni Inhoudsopgave. Wonen 2 Respondenten 9 Rapportage TIP MooiLaarbeek 20 Wonen 9 juni 2016 Inhoudsopgave Wonen 2 Respondenten 9 Wonen 3 1 1 1. Wat vindt u van het huidige woningaanbod in uw dorp? 31% 9% (n=351) uitstekend voldoende onvoldoende

Nadere informatie

Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan

Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan Bijlage 4 Toelichting huidige ontwikkelingen woningmarkt versus vastgesteld woonplan Koopmarkt De koopmarkt zit op slot. Het aantal transacties is laag. Deels durven mensen niet te verhuizen vanwege de

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE BETAALBAAR- HEID donderdag 19 maart 2015 BETAAL- BAARHEID Groningen is de jongste stad van Nederland. Van de totaal circa 200.000 inwoners zijn

Nadere informatie

Notitie nieuwbouwlocatie Oosterreeweg te Schiermonnikoog Datum

Notitie nieuwbouwlocatie Oosterreeweg te Schiermonnikoog Datum Notitie nieuwbouwlocatie Oosterreeweg te Schiermonnikoog Datum 9 april 2008 Onderwerp notitie betreffende nieuwbouwlocatie Oosterreeweg te Schiermonnikoog 1. Historie vanaf 2001 Woonplan 2001 Er is al

Nadere informatie

Woonwensen en Woningbehoefte. Kenneth Gopal Kathrin Becker

Woonwensen en Woningbehoefte. Kenneth Gopal Kathrin Becker 16086-ABF Woonwensen en Woningbehoefte Kenneth Gopal Kathrin Becker 16086-ABF Opbouw presentatie I. Waar komen we vandaan? Relevante ontwikkelingen in het recente verleden II. Waar gaan we naar toe? Blik

Nadere informatie

Woningmarktanalyse Halderberge. Bernardus Wonen Gemeente Halderberge Juni 2015

Woningmarktanalyse Halderberge. Bernardus Wonen Gemeente Halderberge Juni 2015 Woningmarktanalyse Halderberge Bernardus Wonen Gemeente Halderberge Juni 2015 Aanleiding De afgelopen jaren hebben zich tal van ontwikkelingen voorgedaan (en nog steeds) die van invloed zijn op de woningmarkt.

Nadere informatie

Verkoop door woningcorporaties

Verkoop door woningcorporaties 2 14 Ruim 22.000 corporatiewoningen verkocht Vanaf 199 tot en met de eerste helft van 14 hebben de woningcorporaties ruim 22.000 bestaande woningen verkocht aan particulieren. Het aantal verkopen kwam

Nadere informatie

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A. van Hunnik (GroenLinks) (d.d. 15 maart 2016) Nummer 3156

Antwoord. van Gedeputeerde Staten op vragen van A. van Hunnik (GroenLinks) (d.d. 15 maart 2016) Nummer 3156 van Gedeputeerde Staten op vragen van A. van Hunnik (GroenLinks) (d.d. 15 maart 2016) Nummer 3156 Onderwerp Sloop sociale huurwoningen Rotterdam Aan de leden van Provinciale Staten Toelichting vragensteller

Nadere informatie

Woningmarktonderzoek IJsselstein. 24 november 2015 Johan van Iersel en Marlies van der Vlugt

Woningmarktonderzoek IJsselstein. 24 november 2015 Johan van Iersel en Marlies van der Vlugt Woningmarktonderzoek IJsselstein 24 november 2015 Johan van Iersel en Marlies van der Vlugt de r u y t e r k a d e 1 1 2 C 1 0 1 1 a b a m s t e r d a m w w w. r i g o. n l Opbouw 1. Algemeen beeld woningmarkt

Nadere informatie

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum

Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum Bijlage Visie Oost : Cijfers & trends bevolking en woningvoorraad Hilversum 1. Ontwikkeling bevolking naar leeftijd De Primos huishoudensprognose (2011) voor de periode 2010-2040 schetst het volgend beeld:

Nadere informatie

Betaalbaarheid van wonen, een gemeentelijke opgave? Inzicht en handvatten voor gemeenten

Betaalbaarheid van wonen, een gemeentelijke opgave? Inzicht en handvatten voor gemeenten Betaalbaarheid van wonen, een gemeentelijke opgave? Inzicht en handvatten voor gemeenten Freya Mostert freija.mostert@vng.nl Betaalbaarheid van het wonen - Rapport VNG - Belangrijkste inzichten & bestuurlijke

Nadere informatie

Gemeente Haarlem. Aan de leden van de commissie Ontwikkeling Ontwikkelzones en woningprogrammering

Gemeente Haarlem. Aan de leden van de commissie Ontwikkeling Ontwikkelzones en woningprogrammering Gemeente Haarlem Haarlem Retouradres Postbus 511, 2003PB Haarlem Aan de leden van de commissie Ontwikkeling Datum Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer E-mail Onderwerp 29 november 2016 drs. G.J.W.

Nadere informatie

Regionale en subregionale Woonagenda s 2013-2020

Regionale en subregionale Woonagenda s 2013-2020 Regionale en subregionale Woonagenda s 2013-2020 Concept 19 december 2013 STADSREGIO ARNHEM NIJMEGEN 1 De woonagenda 2014 van de stadsregio Arnhem Nijmegen De 20 gemeenten in de stadsregio vormen een aantrekkelijk

Nadere informatie

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht

Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Kengetallen woningtoewijzing in de gemeente Utrecht Stand van zaken zomer 2014 Inleiding Op dit moment volstrekt zich een grote verandering binnen de sociale huursector. Dit is het gevolg van het huidige

Nadere informatie

prognoses in tijden van crisis

prognoses in tijden van crisis prognoses in tijden van crisis over demografische veranderingen, flinke bouwopgaven en stagnerende woningbouw --- Bouwberaad West-Brabant 1 maart 2012 --- Niek Bargeman senior adviseur bevolking en wonen

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

Waarom dit onderzoek?

Waarom dit onderzoek? Waarom dit onderzoek? Een betere buurt in 2026! Woningstichting De Volmacht wil uw buurt vernieuwen en verbeteren en klaar maken voor de toekomst. Daarvoor is een allereerst goede analyse van uw buurt

Nadere informatie

Onderwerp : Vaststellen nieuwbouwprogramma woningbouw in de gemeente Sint Anthonis

Onderwerp : Vaststellen nieuwbouwprogramma woningbouw in de gemeente Sint Anthonis Raadsvergadering : 9 februari 2004. Agendapunt : 12. Onderwerp : Vaststellen nieuwbouwprogramma woningbouw in de gemeente Sint Anthonis 2003-2013. Samenvatting voorstel: Wij stellen u voor om in het nieuwbouwprogramma

Nadere informatie

Zienswijze op concept woonvisie 2015 2020

Zienswijze op concept woonvisie 2015 2020 Zienswijze op concept woonvisie 2015 2020 Meppel, 7-7-2015 Geacht college, De Huurdersvereniging Meppel heeft als belanghebbende de concept woonvisie 2015 2020 van u ontvangen. Waarvoor onze hartelijke

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 27 926 Huurbeleid Nr. 216 HERDRUK 1 BRIEF VAN DE MINISTER VOOR WONEN EN RIJKSDIENST Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den

Nadere informatie

Gemeenschappelijke gemeenteraden Land van Cuijk. 27 juni2012. Gemeenschappelijke gemeenteraden Land van Cuijk

Gemeenschappelijke gemeenteraden Land van Cuijk. 27 juni2012. Gemeenschappelijke gemeenteraden Land van Cuijk Gemeenschappelijke gemeenteraden Land van Cuijk 27 juni2012 Gemeenschappelijke gemeenteraden Land van Cuijk 27 juni2012 Agenda Introductie woningmarktstrategie Wethouder Van den Boogaart portefeuillehouder

Nadere informatie

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen

Onderwerp Beantwoording vragen PvdA-fractie inzake gebruik leegstaande panden om woningnood op korte termijn op te lossen PvdA-fractie T.a.v. Mevrouw A. Postma De Roede 12 9285 VK Buitenpost Dossiernummer : n.v.t. Stuknummer : n.v.t. Behandeld door : E. Idsardi Email : gemeente@achtkarspelen.nl Uw brief/mail van Uw kenmerk

Nadere informatie

Bijlagen bij Analyse benodigde voorraad sociale huurwoningen

Bijlagen bij Analyse benodigde voorraad sociale huurwoningen Bijlagen bij Analyse benodigde voorraad sociale huurwoningen Bijlage 1 Socrates model Het Socrates-model is een kwalitatief woningmarktsimulatiemodel. Dit model bouwt voort op het bekende demografisch

Nadere informatie

Kwalitatieve onderbouwing bestemmingsplan Notaris D'Aumerielaan 19-31, Reeuwijk-Brug

Kwalitatieve onderbouwing bestemmingsplan Notaris D'Aumerielaan 19-31, Reeuwijk-Brug Memo Onderwerp Kwalitatieve onderbouwing bestemmingsplan Notaris D'Aumerielaan 19-31, -Brug Datum Vs 1,1 29 april 2014 Aan Van ISMH Inleiding In deze notitie wordt het bestemmingsplan Notaris D Aumerielaan

Nadere informatie

Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015

Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015 Verslag Woonvisiebijeenkomst Vught 12 oktober 2015 Locatie: De Spie, gemeentekantoor Vught Tijd: 19.30 uur-22.00 uur 1. Inleiding Op maandagavond 12 oktober jl. vond de inwonersbijeenkomst plaats over

Nadere informatie

Raadsinformatiebrief

Raadsinformatiebrief Raadsinformatiebrief Onderwerp : Stand van zaken realisatie Masterplan De Valuwe. Aard : Toezegging(en) raad/commissie Portefeuillehouder : G.M.P. Stoffels Datum college : 10 mei 2016 Openbaar : Ja Afdeling

Nadere informatie

Samenvattend overzicht bod corporaties reactie gemeente

Samenvattend overzicht bod corporaties reactie gemeente Samenvattend overzicht bod corporaties reactie gemeente In deze bijlage wordt per thema aangegeven wat gezamenlijk en daarnaast wat afzonderlijk door de corporaties dan wel de gemeente (aanvullend) is

Nadere informatie