Rust, rust en rust Feyenoorder Luc Castaignos is zo rustig dat het bijna een beetje zweverig wordt...

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Rust, rust en rust Feyenoorder Luc Castaignos is zo rustig dat het bijna een beetje zweverig wordt..."

Transcriptie

1 Woensdag depers.nl Opperkoks in een bijeengebluft sterrenboek... Pagina 19 WOEKER STUFI Flexibel, gunstig en veilig: zo prijst de overheid het opbouwen van een studieschuld aan bij studenten. Van waarschuwen voor de gevaren komt maar weinig.... Pagina 3 Groei & duurzaamheid Special: van wegwijzer in het groenestroombos tot een gids voor duurzaam eten.... Pagina 11 en verder Rust, rust en rust Feyenoorder Luc Castaignos is zo rustig dat het bijna een beetje zweverig wordt.... Pagina 26 Opbrengst komt ten goede aan het Rode Kruis 12:00 uur AutoRAI Elf dagen dagen lang naar glimmende auto s kijken in de RAI. 16:30 uur Debat Over Implosie van het politieke centrum in Nieuwspoort in Den Haag. 19:00 uur Japan Benefietconcert Nederland helpt Japan live op Nederland 1. Geeft allen!

2 2 Eerst Duitsers hebben geen zin in biobrandstof. E10 is een marketingfiasco Pagina 4 Cartoon Argus Rechters oordelen milder na lunch Glimmende auto s, grauwe cijfers #Saab Op de se AutoRAI toonde Saab gisteren trots zijn nieuwste modellen. Toch ging het in de stand vooral over productiestops en geldgebrek. Mathijs Rotteveel Saab is de afgelopen dagen weer veel in het nieuws. De gesprekken gaan door, maar daar wil ik het niet over hebben. Saab-importeur Kees van den Berg had zich zijn toespraak op de AutoRAI in iets anders voorgesteld. Hij heeft een enorme stand laten bouwen om zijn nieuwste Saab-modellen, waaronder het pronkstuk de 9.5 estate, aan het publiek te tonen. Helaas zijn de meeste mensen meer geïnteresseerd in de financiële situatie van de Zweedse autofabrikant dan in zijn glimmende showmodellen. Het begon anderhalve week geleden, zegt hij. Toen hoorden we dat de productie werd stilgelegd, omdat leveranciers te laat betaald zouden worden. Dat was een beroerde timing, met het oog op deze beurs. We kunnen ons er enorm druk over maken, maar dat heeft geen zin. Het staat helemaal buiten ons machtsveld. Ondanks dat de Nederlandse topman Victor Muller vorige week nog riep dat het om een kleine hickup ging, bleef het slechte nieuws over Saab naar buiten druppelen. De productie ligt nu al meer dan een week stil en de geldnood is inmiddels zo hoog dat het bedrijf nu met de Zweedse regering en de Riksgälden een rijksdienst die de staatsschuld bewaakt overlegt over het verkopen en terughuren van de bedrijfsgebouwen. Dat moet voldoende geld opleveren om de productie over ongeveer een week weer op te starten. Het probleem bij dit overleg is de mogelijke koper van deze gebouwen: de Russische investeerder Vladimir Antonov. Die was eerder niet gewenst in Zweden, omdat hij door de Amerikaanse inlichtingendienst CIA tot Russische maffiakringen zou worden gerekend. Inmiddels heeft Muller hem via een omweg toch als financier aangetrokken en lijkt hij de enige die het concern op korte termijn wil redden. Importeur Kees van den Berg heeft er alle vertrouwen in dat het allemaal goed komt: Wat kunnen we anders? Gewonden bij protesten in hoofdstad Algerije Algiers Bij botsingen tussen betogers en ordetroepen in de Algerijnse hoofdstad Algiers zijn gisteren enkele studenten gewond geraakt. Dat hebben getuigen laten weten. Het gaat om studenten die protesteren tegen de plannen van de regering om het onderwijs te hervormen. Ze vrezen dat de kwaliteit daarvan slechter wordt. Ook willen ze een democratisering van het onderwijs. Nederlanders lui, Belgen nog luier Parijs West-Europeanen blijken het minste aantal uren te werken. Ook in Nederland wordt gemiddeld veel minder uren gewerkt dan in andere landen: gemiddeld 7,5 uur. Dat blijkt uit onderzoek van de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO). In Portugal, Japan en Mexico werken de mensen het meest. Belgen besteden de minste tijd aan werk van alle onderzochte landen. Kabinet: sneller actie bij dreiging doodstraf Den Haag Het kabinet gaat zich actiever inzetten voor Nederlanders die in het buitenland gevangen zitten en wie mogelijk de doodstraf boven het hoofd hangt. Dat heeft minister Uri Rosenthal van Buitenlandse Zaken gisteren in een brief aan de Tweede Kamer laten weten. Aanleiding was de plotselinge executie van de Nederlands-Iraanse Zahra Bahrami, die tot reuring leidde. Geert Wilders noemt vereniging sneu Den Haag PVV-leider Geert Wilders is niet onder de indruk van de oprichting van de Vereniging voor de PVV (VvPVV), een onafhankelijke vereniging die de partij wil democratiseren. De PVV-leider noemde het initiatief van twee afgewezen PVV-kandidaten Oege Bakker en Geert Tomlow sneu. Hij zegt niet wakker te liggen van de vereniging. Wel laat hij uitzoeken of de vereniging de naam PVV mag gebruiken. Slachtoffers Japan bivakkeren in open tenten Start up Mini-sudoku In de mini-sudoku gebruikt u op elke horizontale rij, op elke verticale rij en in elk vak de cijfers 1 tot en met 6 één keer. Meer puzzelen? Zie pagina 25 VN mag WikiLeaks-lek Manning niet bezoeken New York Een VN-onderzoeker inzake martelingen heeft geen toestemming gekregen voor een bezoek zonder toezicht aan de Amerikaanse militair Bradley Manning. Die wordt ervan verdacht duizenden Amerikaanse documenten aan de klokkenluiderssite Wiki- Leaks te hebben doorgespeeld. VN-rapporteur Juan Mendez zei teleurgesteld en gefrustreerd te zijn, meldde de BBC gisteren. SANDERS-PUZZELLAND Herdenking schietpartij Alphen over een week Alphen Volgende week woensdag is de herdenkingsdienst voor de slachtoffers van de schietpartij in Alphen. Dan zijn alle begravenissen achter de rug. Naar alle waarschijnlijkheid is de herdenking in het Theater Castellum. Hoe de bijeenkomst eruit gaat zien, is nog niet bekend. Gisteren heeft de gemeente de namen van de slachtoffers vrijgegeven. De Tweede Kamer heeft de doden al herdacht. Ontheemde Japanners moeten het doen met minimale privacy. Meer dan een maand na de ramp verblijven nog altijd zo n Japanners in dit soort opvangcentra verdreven door de tsunami of de nucleaire crisis. FOTO: AFP De Jager wil IJsland op knieën dwingen vanwege Icesave #Icesave Minister De Jager blijft IJsland onder druk zetten om 1,3 miljard euro terug te betalen. Ook al is dat nauwelijks te dragen. Redactie economie Minister De Jager van Financiën houdt vast aan de harde lijn: IJsland moet en zal de 1,3 miljard euro terugbetalen die het Nederland schuldig is. Dat is de schade die is veroorzaakt door de val van de bank Icesave. De voorwaarde voor IJsland om lid te worden van de EU, is dat het die verplichting nakomt, zei De Jager gisteren in de Kamer. Ook zei hij bij het Internationaal Monetair Fonds te lobbyen om te zorgen dat het land zijn verplichtingen nakomt. Aanleiding voor de uitspraken is afwijzing van de terugbetalingsregeling in een referendum afgelopen weekend. Onbegrijpelijk is die uitkomst niet. Groot-Brittannië heeft ook nog 2,6 miljard tegoed van het eiland, samen met de Nederlandse vordering zo n 4 miljard euro, de rente meegerekend. Dit bedrag moet worden opgehoest door de inwoners van IJsland, wat overeenkomt met een claim van 210 miljard op de Nederlandse bevolking. Volgens de IJslandse president kunnen alle schulden binnen twee jaar worden terugbetaald uit de opbrengst van de boedel van Landsbanki, het moederbedrijf van Icesave. NAVO doet te weinig in Libië Parijs/Londen Frankrijk en Groot- Brittannië vinden dat de NAVO haar acties in Libië moet opvoeren. Gisteren zei de Franse minister van Buitenlandse Zaken Juppé net als zijn Britse ambtsgenoot dat de NAVO te weinig doet om burgers in Libië te beschermen. Moammar Gaddafi s troepen hebben gisteren opnieuw de westelijke stad Misrata aangevallen. Tientallen mensen zijn gedood, de overige bewoners zijn doodsbang en er is een tekort aan voedsel en medicijnen, meldt persbureau Novum. Misrata is de enige stad in het westen van Libië die nog deels in handen is van de rebellen. Ook de door de rebellen gecontroleerde stad Ajdabiyah is vandaag weer door raketten van het Libische leger getroffen. Doorgespoeld Bellen op het toilet, dat doen meer mensen. Zo ook een Israëlische minister. Tijdens een telefonisch radio-interview trok hij plots door. Gulle gevers Nederlanders doneren samen jaarlijks 1,9 miljard euro aan goede doelen, blijkt uit een onderzoek van de Vrije Universiteit in. Kleine getuige Een Haarlemmer die zijn baby onbeheerd in zijn auto had achtergelaten, heeft mazzel: een autodief heeft van alles gestolen, maar niet de baby.

3 Een bank zou zeggen: meneer, u haalt amper studiepunten. Eerst 3 Neem een studieschuld, heerlijk! #Studieschuld Flexibel, gunstig en veilig, roemt het kabinet de leningen in de nieuwe studiefinancieringsplannen. Zo aantrekkelijk is tienduizenden euro s schuld opbouwen bij staatsbank DUO niet. Camil Driessen Den Haag Het leest als een reclame van een foute aanbieder van woekerleningen. Alleen de foto van het gelukkige gezinnetje met de nieuwe keuken of dakkapelontbreekt. In de beleidsnotitie Studeren is investeren presenteert het kabinet zijn plannen om de studiefinanciering drastisch te hervormen door studenten meer voor de kosten van hun studie op te laten draaien. Daarvoor kunnen ze een flexibele, gunstige en veilige studielening bij de overheid opnemen. Deze week vergadert de Tweede Kamer verder over de studiefinanciering en langstudeerboete. Momenteel zijn zo n Nederlanders hun studieschuld aan het aflossen. Hun aantal en hun schuld groeien. Stroomden in 2004 nog oudstudenten het schuldenregister van DUO (de vroegere IB-Groep) in, dit jaar kwamen er bij. De gemiddelde schuld die ze moeten afbetalen, verdubbelde bijna in die zeven jaar: van naar euro. Daarbij zit ook een grote groep mensen met schulden boven de euro. Of de schuld nu , of euro is, flexibel, gunstig en veilig blijkt die niet, als we de uitleg van staatssecretaris Halbe Zijlstra even nalopen. Flexibel, gunstig en veilig Flexibel betekent dat studenten de lening kunnen aanvullen met geld van hun ouders, een bijbaantje, etc. Die redenering maakt zelfs een lening van de maffia flexibel. Gunstig slaat op het feit dat de rente laag is (klopt, die ligt gemiddeld rond de 3 procent) en dat het rendement van de studie hoger is dan de lening. Door te studeren krijg je later een betere baan en verdien je die lening terug. Daar valt een harde nuance in aan te brengen. De uitval bij Lenen Studie - finan ciering Met onder meer de langstudeerboete en het afschaffen van de basisbeurs in de masterfase stimuleert het kabinet dat studenten nog meer gaan lenen. Normbedragen 2011 van DUO voor een uitwonende student: het hoger onderwijs is namelijk aanzienlijk en structureel. Na tien jaar heeft 30 procent van de studenten geen einddiploma en dit percentage is al twintig jaar hetzelfde. Veilig betekent dat studenten via jokerjaren het terugbetalen tijdelijk kunnen staken, en er is een draagkrachtregeling: ze hoeven niet meer terug te betalen dan waartoe ze op basis van hun inkomen in staat zijn. 5,3 miljard euro DUO heeft per 1 januari voor 5,3 miljard euro aan studieleningen uitstaan. Een stijging van 15 procent ten opzichte van Twee nuances: uit het jaarverslag van DUO uit 2009 blijkt dat 87 procent van de schuld zonder tussenkomst van de deurwaarder geïnd kan worden, dus of die schulden echt veilig zijn? De draagkrachtregeling klinkt bovendien mooier dan die is. Die kijkt naar je inkomen en niet naar vaste lasten. Stel, je houdt per maand euro netto over. Dan ben je aan huur/hypotheek, gas en elektra, zorgkosten, tv en internet, mobiele telefoon, lokale belastingen en eventueel kinderen al zoveel kwijt dat de 400 euro die naar DUO moet een gigantische hap uit je besteedbaar inkomen is. Sparen? Een auto? Vergeet het. Neem Wijnand, 29 jaar, uit : studeerde nooit af. Leende wel zes jaar van de IB-Groep en moet nu euro terugbetalen. Zou-ie bij een bank nooit gekregen hebben, die zou toch op een bepaald moment zeggen: meneer, u haalt amper studiepunten, u krijgt niks meer. Een bank zou bij de meeste leningen ook willen weten of het beoogde doel ermee wordt gefinancierd. Het ministerie van Onderwijs stelt slechts als voorwaarde dat je staat ingeschreven bij een onderwijsinstelling. Neem het collegegeldkrediet. Inderdaad, bedoeld om je collegegeld te betalen. Maar ook als bijvoorbeeld je ouders je collegegeld betalen, krijg je het vrolijk iedere maand gestort. Consequenties Studenten vragen de leningen zelf aan, maar zijn niet in staat de consequenties van hun leengedrag te overzien, constateert het NIBUD. Komt later wel, denkt menigeen, terwijl hij de post van DUO op een stapel mikt. De NIBUD-cijfers liegen er niet om. Tweederde van de ondervraagden vindt dat leeftijdsgenoten te makkelijk denken over lenen, 59 procent had liever minder geleend, 53 procent ervaart de lening als een last. Tijd dat de overheid waarschuwt voor de gevolgen? Minister Plasterk deed in 2009 een poginkje en schreef alle studenten dat hij het belangrijk vond dat een student bewust leent. Studenten, let op! Geld lenen kost geld. FRANK MULLER/HOLLANDSE HOOGTE Het ministerie van Onderwijs laat weten dat studenten op tal van manieren worden gewaarschuwd. Er is een rekenhulp en in brochures over lenen staat dat deze lening ook moet worden terugbetaald. Maar somber zijn die brochures niet bepaald en simpele rekensommetjes of persoonlijke verhalen over hoe je leven na de studie eruitziet als je honderden euro s moet aflossen, ontbreken. Zou de overheid niet ook het waarschuwingslogo Let op! Geld lenen kost geld pontificaal in al haar uitingen moeten plaatsen? Daar verplicht ze financiële aanbieders immers ook toe. Helaas. In de wet staat een uitzondering. Voor de overheid. Basisbeurs 266,23 Aanvullende beurs (kun je lenen als je er niet voor in aanmerking komt) 242,76 Lenen 285,70 Collegegeldkrediet 142,75 Studentenreisrecht 82,34 Totaal: 1019,78 Vreemde verslaving Een dertigjarige vrouw uit Florida is verslaafd aan het eten van de polyester vulling van banken en stoelen. Rode lichten Grappenmakers in Nijmegen hebben voetgangerslichten bewerkt, zodat de mannetjes nu in een seksuele positie staan. Uitstel Hoewel een zwangerschap op latere leeftijd risico s met zich meebrengt, zijn kinderen van moeders boven de veertig uiteindelijk gezonder.

4 4 Eerst E10 tanken verdrijft arme boeren van hun land. Evelyn Bahn Woordvoerster Inkota BIOSPRIT MACHT HUNGER. E10, benzine met een pr-probleem #Biobenzine De invoering van de biobrandstof E10 lijkt in Duitsland uit te lopen op een van de grootste marketingfiasco s ooit. Het spul is niet groen, niet zuinig en automobilisten zijn bang dat hun motor er aan gaat. Edward Deiters Mijn auto is geen vegetariër, grappen veel Duitsers over de relatief nieuwe biobenzine E10. En de meeste van onze oosterburen nemen die grap tamelijk serieus. Volgens meerdere recente onderzoeken weigert 90 tot 95 procent van de Duitsers het spul in zijn tank te gooien. Het merendeel van deze E10-weigeraars zegt bang te zijn voor mogelijke motorschade. De Duitse benzine-rel duurt al maanden, maar sinds een paar dagen lijkt het of de automobilist voorlopig van de Duitse staat heeft gewonnen. Bang geworden voor een massale E10-boycot ging afgelopen vrijdag de Duitse markleider Aral door de knieën. Het bedrijf meldde in zijn tankstations de speciale biobenzine met 10 procent ethanol weer te vervangen door de oude Super E5 (vergelijkbaar met onze Euro95). Kort daarna kondigde ook Shell aan in een groot deel van Duitsland de oude brandstof toch weer te gaan leveren. De massale gebruikersboycot leidde begin maart al tot een heuse benzinetop, waar de Duitse regering besloot de E10-verkoop toch door te zetten. Shell gaf automobilisten zelfs een garantie: als de automotor stuk gaat door E10-gebruik, neemt het alle kosten op zich. Shell Hier rustig aan In Nederland is E10 nog nergens te krijgen. De Duitsers liepen echt voor de muziek uit, zegt Shell-woordvoerder Wim van der Wiel. We volgen de Europese richtlijnen, wat betekent dat we in Nederland nu 4,25 procent bio-ethanol mengen bij die totale plas brandstof die wij verkopen. Wij hebben van de Nederlandse regering nog geen indicatie dat er hier iets verandert. De koppigheid van de Duitse regering heeft te maken met Europese richtlijnen om groenere benzinesoorten te stimuleren. Dit jaar moeten oliemaatschappijen in Europa al 4,25 procent bio-ethanol op de markt brengen. In de praktijk kunnen ze dat nog prima oplossen door gewoon een flinke scheut bio-ethanol bij de gewone benzine te mikken. In 2020 wordt dat lastiger, dan moet het percentage bio-ethanol van Brussel op 10 procent liggen. En daar wilde de Duitse regering niet op wachten. Bondskanselier Angela Merkel en milieuminister Norbert Röttgen besloten Duitsland tot groen gidsland te maken en het voorop te laten lopen bij de introductie van E10. En dus moeten oliemaatschappijen in Duitsland dit jaar 6,25 procent bio-ethanol op de markt brengen. Doen ze dit niet, dan wachten forse boetes. Wantrouwig Dus investeerden oliemaatschappijen vanaf begin dit jaar vele miljoenen in het aanpassen van hun tankstations. Er leek niets aan de hand. Tot automobilisten de eerste berichten over motorschade tot zich namen en massaal uitweken naar het duurdere SuperPlus. Ondanks het feit dat de meeste autofabrikanten meldden dat E10 veilig getankt kan worden in bijna alle modellen, bleef de consument wantrouwig. Oké, er waren wat oudere modellen, van voor 1990, waar je het beter niet in de tank kunt stoppen, luidde vervolgens de boodschap, gevolgd door een lijstje op internet. Maar het imago van de nieuwe brandstof werd vooral naar de knoppen geholpen door autodealers en garagehouders die massaal adviseren geen E10 te tanken. Ik zou het niet doen, waarschuwde bijvoorbeeld in Der Tagesspiegel de werkplaatschef van een grote Renault-garage. E10 is agressief en heeft een corroderende werking, het valt op de lange termijn dus motor- en metaaldelen aan. Zelfs modellen die volgens de fabrikant op E10 kunnen rijden, kunnen dus beter met traditionele Superbrandstof volgetankt worden. Geïnterviewde BMW- en Mercedesdealers waren exact dezelfde mening toegedaan. Persoonlijk tank ik het ook niet, aldus een van hen. Een ander moeilijk uit te leggen pijnpunt is dat auto s op E10 minder zuinig rijden: er is gemiddeld 2 procent meer van nodig dan bij superbenzine. Gisteren nog gooide Bild Zeitung daarover wat extra olie op het vuur. Met een Volkswagen Golf 1.4 TSI maakte de krant drie proefritten en concludeerde dat het verbruik met E10 aanzienlijk stijgt: het Golfje had afhankelijk van stads- of snelwegverkeer 3 tot 5 procent meer dorst. Bij kilometer per jaar zou dit aan benzine 176 euro meer kosten. Honger En dan zijn er ook nog Duitse ontwikkelingssamenwerkingsorganisaties als Inkota, die stellen dat de biobrandstof voor een groot deel met voedingsgewassen als suikerriet en maïs wordt geproduceerd. Iedere automobilist die de E10-brandstof tankt, draagt bij aan een verergering van de honger op de wereld, zegt Inkota-woordvoerster Evelyn Bahn. Dit zorgt voor stijgende voedselprijzen, ontbossing en arme boeren in ontwikkelingslanden die van hun land worden verdreven. Tea time Het personeel van een Britse begrafenisonderneming parkeerde een lijkwagen mét kist bij een café, voor een theepauze. Lekker groen Uit een dubbelblinde proef blijkt dat we dezelfde koekjes lekkerder en voedzamer vinden als ze een biologisch label hebben. Misverstand Dat vrouwen minder goed bestand zijn tegen alcohol ligt niet aan hun hogere vetgehalte, maar aan hun lagere vochtpercentage.

5 De rechtbank wil eerst vragen stellen, Moszkowicz mag erna. 5 Eerst Aan tafel in de rechtszaal Het proces Hij lijkt niet veel in handen te hebben. Toch probeert advocaat Moszkowicz aan te tonen dat in het Wildersproces een getuige onoirbaar is beïnvloed tijdens een etentje. Kustaw Bessems Merel van Leeuwen Het Vertigo-gezelschap komt vandaag naar de rechtszaal. Nu ja, een klein deel: Tom Schalken, hoogleraar en plaatsvervangend raadsheer bij het gerechtshof in. En Bertus Hendriks, Midden-Oostenkenner. Normaal zitten zij met hun eetclub negen vrienden die al twintig jaar bij elkaar komen aan een mooie tafel, met wijn en goede gesprekken. Vandaag in de troosteloze Borgerhoff Mulderzaal, waar het Wildersproces zich voortsleept. De aanleiding? De rechtszaak tegen PVV-leider Geert Wilders was een half jaar geleden al bijna voorbij toen naar buiten kwam dat de heren hadden gedineerd met arabist Hans Jansen, getuige-deskundige voor de verdediging. Pikant, omdat Schalken als raadsheer mede aan de wieg stond van de zaak tegen Wilders. Het Openbaar Ministerie wilde die vervolging in eerste instantie niet, maar het gerechtshof in onder wie dus Schalken besliste anders. Gewraakt Jansen schreef over het etentje op een weblog en Schalken en Hendriks vertelden erover in deze krant. Volgens Wilders advocaat Bram Moszkowicz riekte het etentje naar beïnvloeding en hij vroeg de rechters om Jansen over het etentje te horen. Toen dat werd geweigerd, wraakte Moszkowicz met succes de rechtbank en moest de hele zaak over. De nieuwe rechters hebben bepaald dat Jansen én Schalken én Hendriks wél moeten worden gehoord. Moszkowicz wil dit gebruiken om aan te tonen dat Schalken heeft getracht Jansen te beïnvloeden. Het is onwaarschijnlijk dat dat lukt. Beïnvloeding van een getuige is strafbaar en daarom deed Wilders eerder al aangifte tegen raadsheer Schalken. De officier van justitie concludeerde na onderzoek dat Schalken geen druk heeft uitgeoefend op de heer Jansen met betrekking tot diens verklaring En: De heer Jansen heeft zelf ook verklaard dat hij zich tijdens het diner op geen enkel moment onder druk gezet voelde. Wilders en Moszkowicz nemen daar geen genoegen mee en ze spannen zich in om Schalken alsnog vervolgd te krijgen. Daarnaast willen ze vandaag met pittige vragen aan Schalken aantonen dat er tijdens het etentje onoirbare dingen zijn gebeurd. Daarmee hoopt Moszkowicz dan aannemelijk te maken dat het strafproces tegen Wilders mede voortkomt uit de persoonlijke ideeën van Schalken over de PVV en de islam en zo wil hij de zaak opblazen. Discussie Álle betrokkenen bij het etentje zijn het er echter sinds het begin over eens dat Schalken met Jansen heeft gediscussieerd over de beslissing van het hof om Wilders te laten vervolgen. Hij probeerde me te overtuigen van de juistheid van zijn beslissing Wilders voor de Rechtbank in te slepen, schreef Jansen daar eerder over. Dat had Schalken niet moeten doen. Hij had zelfs helemaal niet met Jansen aan tafel moeten gaan. Daar zijn vriend en vijand het inmiddels wel over eens. Maar het is nog wat anders dan dat hij Jansen heeft belemmerd in vrijheid te verklaren. Jansen zou in het proces namelijk spreken over de islam, niet over de juistheid van de vervolging en niemand heeft nog beweerd dat Schalken ooit iets over de islam heeft gezegd. Als Moszkowicz dat vandaag toch uit Schalken wil trekken heeft hij een moeilijkheid. De rechtbank wil de getuigen als eerste vragen stellen, de advocaat mag pas daarna. Dan zal veel gras voor Moszkowicz voeten zijn weggemaaid. Die heeft dan ook aangekondigd bezwaar te maken tegen deze volgorde. Want als hij raadsheer Schalken wil krijgen waar hij die hebben wil, zal hij het moment moeten grijpen en het lid van het Vertigogezelschap vragen moeten stellen tot het hem duizelt. Op Holland valt niet te bouwen #Nieuwbouw De woningbouw in ons land is op een historisch dieptepunt beland. Redactie economie In 2010 zijn bijna nieuwe woningen opgeleverd, dat is ruim 32 procent minder dan in Er zijn vooral minder koopwoningen opgeleverd, zegt het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Het aantal nieuw gebouwde woningen in 2010 is het laagste sinds In dat jaar werden ruim woningen opgeleverd. De top werd bereikt in 1974 met Er zijn in 2010 bijna 40 procent minder koopwoningen opgeleverd en bijna 16 procent minder huurwoningen dan in De zeer grote daling van het aantal opgeleverde koopwoningen hangt samen met de onzekerheden op de woningmarkt. Koninginne-app Er is een app gelanceerd waarop je alle koninginnedagfeestjes bij je in de buurt kunt vinden. Nu hopen dat het netwerk die dag eens niet plat ligt. Arme Fifi In CSI-stijl wordt op het eiland Capri gejaagd op baasjes die hondenpoep niet opruimen. Er komt daarom een DNA-database van honden. Pennenlikker De Tsjechische president Klaus heeft in Chili een pen gejat tijdens zijn bezoek. Op nieuwsbeelden is te zien hoe hij deze in zijn zak laat glijden.

6 6 Eerst Diplomaat VN mag niet langs bij Bradley Manning. Column Hans Wiegel Minister Kamp en de AOW e leeftijd waarop de AOW ingaat op korte Dtermijn verhogen naar 66 jaar en misschien later nog verder zit er wat dit kabinet betreft niet in. De partij van Wilders heeft dat geblokkeerd. Electoraal begrijpelijk, maar niet moedig. Volgens de laatste politieke stand van zaken zal die AOW-leeftijd pas in 2020 naar 66 jaar gaan. Dat betekent dat iedereen die nu 55 jaar of ouder is daar geen last van heeft. Argument: die mensen hebben het al zwaar genoeg en hebben gezorgd voor de wederopbouw van ons land na de Tweede Wereldoorlog. Dat laatste is klinkklare onzin. De 55-jarigen van nu zijn geboren rond Hun ouders zijn het die de oorlog hebben meegemaakt en voor de wederopbouw van ons land hebben gezorgd. Kortzichtig dus en gemakkelijk op de korte termijn, het standpunt van Wilders en de zijnen. Minister Kamp staat dus voor de noodzaak wat anders te verzinnen. Tom Poes, verzin een list. Hij heeft nu het plan op tafel gelegd die AOW ers, die een meerderjarig kind in huis hebben, te korten op hun AOW-pensioen. Let wel: de AOW is geen sociale uitkering, de AOW is een pensioen! De bezwaren zijn duidelijk. Volwassen kinderen die nu met hun ouders in één huis wonen, zorgen zo gaat dat gelukkig in onze samenleving ook voor die ouders. Helpen met dit en dat. Waarom dan die AOW-ouders korten? Niet alleen administratieve rompslomp en controle, maar ook de vraag: wat kost het de maatschappij als die ouders een beroep op zorg van buitenaf gaan doen? En: hoe zit het eigenlijk als een AOW er met zijn oude moeder of vader die zal dan zo n 90 jaar zijn in één huis woont? Wordt dan één van hen, of alle twee gekort op zijn of haar AOW? Dat is de logica van dit plan van minister Kamp. Of, in gewone taal: als je als AOW er voor je hoogbejaarde ouders zo zorgt, dat je hen bij je thuis laat wonen en leven en voor hen zorgt, word je gepakt. Geprezen zou je moeten worden. In de versnipperaar dit onzalige plan. Hans Wiegel Oud-VVD-leider Ondertussen bij WikiLeaks... #WikiLeaks Hoewel het de laatste tijd stil is over WikiLeaks gebeurt er nog genoeg rondom de klokkenluiderswebsite. Julien Althuisius Iets meer dan een jaar geleden liet WikiLeaks overal ter wereld monden openvallen van verbazing en afschuw. Op 5 april 2010 zette de klokkenluiderssite de geklassificeerde video Collateral Murder online, met de slachting van een tiental mensen in Nieuw Bagdad op beeld. Sinds de onrusten in het Midden-Oosten is het stil rond het kamp-assange. Dat betekent echter niet dat er niets gebeurt. Afghaanse scholen Vorige week berichtte de Deense krant Politiken dat het helemaal niet zo goed gaat met de ontwikkeling van de Afghaanse scholen die door het Westen worden gesteund. Volgens gelekte documenten zijn de scholen niet veilig en worden ze regelmatig aangevallen door de taliban. Ook zouden die plannen hebben om pakjes drinken van de kinderen te vergiftigen en terroristen zich voor te laten doen als leraren. Het is al even stil rond Assange Cables WikiLeaks heeft aangekondigd in totaal Amerikaanse cables vrij te geven. Tot nu toe is daar een fractie van gehaald. REUTERS Ambassadeur weg Ook vorige week: Ecuador heeft de Amerikaanse ambassadeur Heather Hodges de deur gewezen nadat uit cables blijkt dat Hodges de Ecuadoriaanse politie van corruptie beticht. De minister van Buitenlandse Zaken, Ricardo Patino, verzocht Hodges vervolgens zo snel mogelijk het land te verlaten. Hij noemt de beschuldigingen onverantwoordelijk en onjuist. Ehm, bank-cables? WikiLeaks-voorman Julian Assange kondigde enige tijd geleden groots aan over informatie te beschikken die het einde zou betekenen van zeker één grote Amerikaanse bank. Paniek alom, Bank of America zette er zelfs een crisisteam op. Maar we hebben nog steeds niets gehoord. Dat kan te maken hebben met het feit dat Assange zelf even druk bezig is met allerlei rechtszaken, maar het is ook mogelijk dat WikiLeaks de data niet meer heeft. In een interview met Der Spiegel vertelde WikiLeaksdissident Daniel Domscheit-Berg dat hij bij zijn vertrek bij de website ook maar wat documenten heeft meegenomen. Hij vond dat Assange de veiligheid van de informanten niet goed kon waarborgen. Manning Een van die informanten met wie het niet goed afliep is Bradley Manning. Hij is al negen maanden opgesloten omdat hij ervan wordt verdacht Collateral Murder aan WikiLeaks te hebben gegeven. Manning zit onder barre omstandigheden vast en er gaan geruchten dat hij gemarteld wordt. Maandag wilde een diplomaat van de Verenigde Naties hem bezoeken. Dat verzoek werd, tot grote teleurstelling en frustratie van diplomaat Juan E. Mendez, geweigerd. Wit-Rusland pakt verdachten aanslag op Minsk De politie in Wit-Rusland heeft een onbekend aantal mensen opgepakt in verband met de aanslag op een metrostation in Minsk. De achtergrond van de verdachten is nog niet bekend. Bij de aanslag maandag kwamen twaalf mensen om het leven; 149 mensen raakten gewond. Waarschijnlijk zijn de daders van buitenlandse afkomst. Citaat Pensioen en zorg worden onbetaalbaar Wilders mag niet ongehinderd de macht kunnen grijpen als zijn partij de grootste van Nederland wordt. Dat moeten we niet willen. Geert Tomlow Oprichter van Vereniging voor de PVV Myrthe Hilkens beëdigd als Kamerlid voor PvdA Den Haag De publiciste en freelance journalist Myrthe Hilkens is gisteren beëdigd als Tweede Kamerlid voor de PvdA. Ze vervangt tot 1 augustus Nebahat Albayrak, die met zwangerschapsverlof is gegaan. Hilkens (1979) werkte voor televisie- en radioprogramma s en bij Dagblad De Pers. Ook schreef ze een boek over de pornoficatie van de samenleving. Washington De schuldenlast van rijke landen groeit de komende jaren stevig door. De bezuinigingen die nu wereldwijd worden doorgevoerd, zijn daarom niet genoeg om op termijn de kosten van de vergrijzing te betalen. Dat concludeerde het Internationaal Monetair Fonds gisteren. Pensioenen en gezondheidszorg moeten daarom een stuk goedkoper. Sterrenstelsels eerder geboren dan gedacht München Amerikaanse en Europese astronomen zijn een stap dichter bij de oerknal gekomen. Ze hebben een sterrenstelsel ontdekt uit de begintijd van het heelal, ongeveer dertien miljard jaar geleden. Het stelsel ontstond waarschijnlijk tweehonderd miljoen jaar na de oerknal. Dat er al zo vroeg sterrenstelsels zijn gevormd, was nog niet bekend. Pinokkio In Zuid-Holland is de polder uitgevonden Mooimakerij, fabeltjes, halve waarheden, Pinokkio prikt ze door. Reacties en suggesties naar: Kustaw Bessems Den Haag Wat is de bewering? Hier in de mooiste provincie van ons land zijn de polders uitgevonden. Wie zegt dat? Elco Brinkman, CDA-lijsttrekker voor de Eerste Kamer, op het laatste partijcongres in Den Haag. Het gaat dus om Zuid-Holland. Hoe zat het ook alweer? Bij de verkiezingen voor de Provinciale Staten behaalde het CDA net als bij de Tweede Kamerverkiezingen een dramatische uitslag. Op 23 mei kiezen de Statenleden de Eerste Kamer. Het CDA gaat dan in de senaat waarschijnlijk van 21 naar 11 zetels. Brinkman was in de jaren tachtig en negentig minister en fractievoorzitter in de Tweede kamer voor het CDA, totdat de partij in 1994 onder zijn aanvoering de grootste nederlaag in de geschiedenis boekte. De voorzitter van Bouwend Nederland en tweede man van werkgeversorganisatie VNO-NCW maakt een politieke comeback en gebruikte de polders in zijn toespraak als voorbeeld van topinnovaties die nu ook nodig zijn. Wat is waar? Zuid-Holland heeft inderdaad een lange traditie van waterbeheersing, vertelt Steffen Nijhuis, docent landschapsarchitectuur aan de TU Delft en auteur van de Polderatlas van Nederland. Vanwege het natte, zompige karakter van het landschap was de omgang met het water altijd al belangrijk voor wonen en werken. In de veengebieden rond de Maasmonding, op Voorne, Putten en Middendelfland gaat de geschiedenis van het omgaan met het water tot ver voor onze jaartelling terug. De tastbare bewijzen zijn er: houten duikers en stevige aarden dammen, merendeels tijdens de Romeinse overheersing aangelegd. En sporen van de eerste systematische, bovenlokale veenontginningen en zoutwinning door de Romeinen. Maar Nijhuis wijst erop dat elders in het kustgebied nóg oudere vormen van waterbeheersing zijn te vinden. In West-Friesland bijvoorbeeld, daar groeven boeren in voor Christus greppels om hun boerderijen en akkers heen voor ontwatering. En in het Friese en Groningse kweldergebied werden in vijfhonderd voor Niet waar / Deels waar / Waar Christus de eerste terpen opgeworpen. Daar werden aan het begin van onze jaartelling op bescheiden schaal ook de eerste ringdijken aangelegd. Die zou je kunnen beschouwen als de eerste echte poldervormen. Grootschalige ontwatering begon vanaf 800 na Christus in West Friesland en de kop van Noord-Holland en vond pas ongeveer tweehonderd jaar later navolging in de Zuid-Hollandse veengebieden. De vroegste droogmakerij is niet in Zuid-Holland: de Achtermeer (1533), in de buurt van Alkmaar. We kunnen zeggen dat Zuid-Holland een lange en rijke traditie van waterbeheersing kent, aldus Nijhuis, maar de uitvinding van de polder is zeker niet exclusief aan Zuid-Holland toe te schrijven. Het hele Nederlandse laagland is eigenlijk het laboratorium van het polderen. Eindoordeel De bewering is grotendeels onwaar. Reactie Brinkman: Het ging mij uiteraard om de figuurlijke betekenis; het poldermodel. Polder als uitkomst van een typisch Nederlands politiek proces. En aangezien Den Haag in Zuid- Holland ligt, zijn de polders in genoemde betekenis in Zuid-Holland uitgevonden. Brandende boten De Amerikaanse marine heeft een geluidloze laser ontwikkeld om boten mee aan te vallen. Die vliegen door de laser in brand. Food for thought Rechters oordelen milder na een eetpauze. Uit onderzoek blijkt dat ze na de lunch minder zin hebben om zware straffen uit te delen. Pecunia olet Een boer in Zuid-Korea begroef zeven miljoen euro in zijn knoflookveld. Zijn familie wordt ervan verdacht een illegale goksite te runnen.

7 Just send me a cruise with a couple of tons. Abu Mansour al-amriki Zanger Eerst 7 Alle 13 goed voor de Heer #Jihadrap We dachten dat Abu Mansour al-amriki dood was, gesneuveld in Somalië. Maar nee, hij leeft! En hoe. Mark van Assen Er zijn twee bijzondere dingen met Abu Mansour al-amriki (27), een Al- Qaida-strijder die eigenlijk Omar Hammami heet. Om te beginnen komt hij uit Daphne, een stadje in Alabama. Hij is van Syrische afkomst, maar desondanks een gewone Amerikaan, die net als zoveel andere jongelui uit Daphne naar de plaatselijke high school ging. Er zitten niet zo veel Amerikanen bij Al-Qaida, dus toen hij in 2007 opdook in een interview bij de Arabische nieuwszender Al-Jazeera en twee jaar later in een promotiefilmpje voor de heilige strijd in Somalië, trok hij nogal de aandacht. Hij bleek een jaar eerder te zijn afgereisd naar Somalië. Daar had hij zich aangesloten bij de terreurorganisatie al-shahaab. Abu Mansour al-amriki ( de Amerikaan ) is een mooie jongen, met donkere krullen, een vlasbaardje en een all-american smile. In de video spreekt hij in een woestijnachtige omgeving ontspannen zijn kameraden toe: De enige reden dat we hier zijn, zo ver van onze families, de steden waar we vandaan komen, de candy bars en al die andere dingen, is omdat we wachten op onze vijand. De vijand is in dit geval het Ethiopische leger, dat acties uitvoert in Somalië. Even later zegt hij met een parelwitte glimlach dat hij zoveel mogelijk vijanden wil doden, I mean, insh Allah. Slick rap track Het tweede bijzondere aan Omar/ Abu Mansour is dat hij rapt. In de video is hij te horen onder de beelden van zijn oprukkende Al-Qaida-collega s. In een CNN-reportage werd het geheel gekenschetst als een slick rap track video, maar dat is een beetje te veel eer. Het gaat om dit soort teksten, lijzig gezongen, zonder muziek, maar wel met de nodige echo: Bomb by bomb, blast by blast, only gonna bring back the glorious past Mortar by mortar, shell by shell, only gonna stop when I send them to hell Begin vorige maand kwam de Somalische minister van Defensie met het bericht dat de Amerikaan was gedood. Er was weliswaar geen lichaam gevonden, maar de Somaliërs klonken erg zeker van hun zaak. Deze week dook Abu Mansour plotseling weer op, helemaal niet dood. Op een jihadistische website presenteerde hij twee nieuwe nummers. Een daarvan is Send me a Cruise. Alweer zonder muziek, maar dit keer wel met een collega-rapper. Het lied over de kruisraket begint zo: Just send me a cruise With a couple of tons And a Predator drone With a paradise missile Send me much, much more That s what I implore It ain t do or die, Rapper Abu Mansour al-amriki. It is to a paradise Victory in this life, Or forever the lie (...) And the belly of the green bird Soaring through paradise But me I m filled with happiness meeting with my Lord, facing forward to eternal bliss... Help! Help! Onze lieve pinguïns worden kaal! #Veerverlies Wetenschappers staan voor een raadsel. Op twee plaatsen, aan beide kanten van de Atlantische Oceaan, verliezen pinguïnkuikens hun veren. Marcel Hulspas Medewerkers van de World Conservation Society (WCS) hebben kale pinguïnkuikens aangetroffen aan de kust van Argentinië. Eerder dook dit mysterieuze verschijnsel op in Zuid- Afrika, in De kale kuikens groeien langzamer en er zijn aanwijzingen dat ze sneller overlijden. Oorzaak: onbekend. We moeten uitvinden hoe we deze kwaal kunnen stoppen, aldus bioloog P. Dee Boersma van de WCS, want pinguïns hebben al problemen genoeg door olievervuiling en klimaatverandering. Wat is er aan de hand? Vijf jaar geleden brak er in een opvang in Zuid- Afrika een ziekte uit waardoor pinguinkuikens hun vroege veren verloren. In 2006 liep tweederde van de kuikens een tijdje bloot rond, het jaar daarop vrijwel allemaal, maar daarna verdween de ziekte als sneeuw voor de zon. Lastig voor de kuikens, maar in opvangcentra kunnen ziekten zich gemakkelijk verspreiden. Vier jaar geleden ontdekten medewerkers van de World Conservation Society dat er onder Argentijnse pinguïns kale kuikens voorkwamen. Die hebben het daardoor koud en groeien wat minder snel. Wie weet lopen ze daardoor een grotere kans om te sterven, maar in principe keren de veren na een tijdje weer terug. Niks aan de hand, zo leek het. Totdat die medewerkers en de Zuid-Afrikaanse verzorgers elkaar onlangs tegen het lijf liepen. Prompt ontstond het idee om samen een artikel te schijven, en dat verscheen deze week in het blad Waterbirds, een van die tientallen bladen waarin natuurbeschermers en onderzoekers elkaar steeds bevestigen: de natuur ligt op sterven. Onheilspannend verband Iedere vogelliefhebber weet dat veeruitval tientallen oorzaken kan hebben, van virus tot stress tot ander voedsel. De uitbraken hebben zeer vermoedelijk niets met elkaar te maken. En zelfs als het zo is, komen we daar waarschijnlijk niet achter. Maar de auteurs suggereren een onheilspellend verband. In een wereld vol schuldgevoel over wat wij de natuur aandoen, doet zoiets het altijd goed. P. Dee Boersma, directeur van de WCS, heeft gelijk. Kale jongen, dat gun je pinguïns niet. Deze week werd bekend dat pinguïns wereldwijd honger lijden omdat walvissen én mensen hun favoriete voedsel, het in zee zwevende krill, voor hun neusjes wegkapen. Op de website van de WCS staat een filmpje waarop Boersma de nesten van haar Argentijnse lievelingen inspecteert. Ze kijkt bezorgd. De boodschap is helder. Geef gul. Net als China Ondanks de babyboom kampt India de laatste jaren met een tekort aan meisjes. Meisjes zijn minder geliefd en worden sneller geaborteerd. Tree of life Het Avatarbos, dat binnenkort verrijst in het Bentwoud bij Zoetermeer, krijgt levend meubilair. De banken zijn van gevlochten struiken. igame Het spelen van games is in Amerika de populairste tijdsbesteding op tablets zoals de ipad. Daarna volgt informatie opzoeken en mailen.

8

9 Ik ben trots op Koeweit, vooral op onze voorvaderen. Mohammed Investeringsadviseur Eerst 9 #Koeweit Er zijn veel arme en onderdrukte moslims. Maar niet in Koeweit. Daar hebben ze zo veel geld dat iedereen gratis naar school mag en geen belasting hoeft te betalen. Of dat goed is, is een tweede. Lang leve de emir Achter de sluier Het Midden-Oosten, daar wonen toch alleen maar armoedzaaiers en moslim-extremisten? In de Arabische Lente staat een generatie moderne Arabieren op, lijkt het. De Pers zoekt de komende weken naar het ware gezicht van het Midden-Oosten. Sanne Rooseboom Koeweit Stad Stel je voor, de regering geeft je een huis. En een baan. En elektriciteit, water, gezondheidszorg, een opleiding. Een Koeweiti krijgt alles. Nergens anders in de wereld zorgt de overheid zo goed voor haar burgers. We zijn verwend, zegt Mohammed (27). Pas toen ik in Europa was, en zag hoe klein de huizen zijn en hoe hoog de rekeningen, realiseerde ik me hoe goed we het hier hebben. Zijn kantoor op de twaalfde verdieping kijkt uit op een levensgroot portret van de emir, geschilderd op de wolkenkrabber aan de overkant. De investeringsadviseur vindt het geen probleem elke dag tegen het staatshoofd aan te kijken. Ik ben hem serieus dankbaar, ik vind het een eer zijn portret dagelijks te zien. Geen belasting Koeweit is een van de rijkste landen ter wereld. De dinar staat sterker dan welke munt dan ook en de olieprijzen blijven stijgen. Van oudsher wordt het geld dat verdiend wordt met de schijnbaar onuitputtelijke oliebronnen in de woestijn verdeeld onder de bevolking. Alle 1,2 miljoen Koeweiti (en dus niet de twee miljoen arbeidsmigranten) kunnen gratis naar school en de universiteit. Als je trouwt, krijg je een huis of dinar (ongeveer euro) om een appartement mee te huren. In de coöpwinkels kun je basisproducten tegen bodemprijzen inslaan. Er is geen belasting en na je afstuderen krijg je altijd een baan bij de overheid. Wie zo dapper is buiten de ministeries te kijken, zoals Mohammed, krijgt maandelijks een paar honderd dinar extra van de staat. Geen kritiek En er is meer. In februari vierde het land feest. De emir is vijf jaar aan de macht, de Eerste Golfoorlog is twintig jaar geleden afgelopen én Koeweit is vijftig jaar onafhankelijk van de Britse kolonisator. Als cadeautje kreeg elke inwoner duizend dinar (3.000 euro). Gewoon, om het te vieren. Om te vieren, yeah right, zegt Iman. De jonge journaliste vindt het wel héél erg goed uitkomen. De Arabische wereld staat in brand, overal demonstreren burgers tegen hun regering en wij krijgen duizend dinar? Hmm. Maar ze is een van de weinigen die er zo over denkt. De inwoners van Koeweit zouden toch al niet de Jonge vrouwen vieren de vijftig jaar onafhankelijkheid van Koeweit. AP straat op gaan, is de consensus. Die hebben geen extraatje nodig. Wij moeten samen sterk staan, zegt Mohammed. We zijn een heel klein land met heel sterke buren: Irak, Iran, Saoedi-Arabië. We lopen altijd te balanceren en dat lukt alleen als we achter de emir staan. Kritiek op de emir is er dan ook niet in Koeweit. Daar staat hij boven. Het parlement, de ministers, die kun je stom vinden. In de krant wordt kritisch geschreven over corruptie en incapabele politici. Maar nooit over de emir en zijn familie. Want het is duidelijk dat hij voor zijn volk zorgt en van Koeweit houdt. En de Koeweiti houden eigenlijk ook van hun land. Ook al mopperen ze over de zandstormen, de hitte, de drukke wegen, de islamitische regels, het oppervlakkige materialisme. We hebben het veel beter hier dan in de omringende landen, geeft Iman schoorvoetend toe. Je mag je als vrouw kleden zoals je wilt, alle jonge mensen studeren, reizen. Ik ben trots op Koeweit, zegt Mohammed. Vooral op onze voorvaderen die het land hebben opgebouwd, de parelduikers, de vissers van honderd jaar terug. Hij draagt zijn dishdasha, het traditionele, witte gewaad en een ghutra op zijn hoofd. Het is de traditionele dracht, het wordt van me verwacht. Ik zou liever in pak gaan hoor, maar dan is het net alsof ik mijn wortels niet waardeer. Verwend en vervelend Eén nadeel van de ultieme verzorgingsstaat die Koeweit is: je krijgt er verwende burgers van. En soms zijn die heel vervelend voor hun omgeving en zichzelf. Dokter Raghad al-kazemi werkt als schoolpsycholoog op het Australian College, waar je een bachelor in verschillende technische studies kunt halen. (Het curriculum is gelijk aan dat van de universiteit in het Australische Tasmanië, vandaar de naam.) Studenten wéten dat ze een baan krijgen, ze hoeven er hun best niet voor te doen. Alleen leidt elk diploma tot een hoger salaris, dus willen ze slagen. Natuurlijk is niet iedereen ongeïnteresseerd. Er zijn studenten die poëzie schrijven, goed in sport zijn, aan liefdadigheid doen. Maar het is lastig om je te ontwikkelen als je altijd alles in de schoot geworpen krijgt. Jonge Koeweiti hebben zelden zelf iets bereikt. Ze zijn al geslaagd bij hun geboorte, eigenlijk. En dat levert onvrede op. Jongeren drinken stiekem alcohol op feesten, ze nemen drugs, steken zich in de schulden om de allerduurste kleding en auto s te kunnen kopen; allemaal om toch op te kunnen vallen. Ik zie veel studenten langskomen die gewoon niet gewend zijn aan consequenties, vertelt Al-Kazemi. Als ze een laag cijfer halen, gaan ze klagen in plaats van harder leren, het is heel frustrerend. Volgens de psychologe is dat zelfs het enige wat ze hebben opgestoken van de revoluties in Tunesië en Egypte; dat klagen beter werkt via sociale media. Ja, een cynische conclusie. Maar het ís zo: ze proberen nu hogere cijfers te krijgen via Twitter en Facebook-groepen. Strand zonder zee In Shanghai bouwen ze een strand midden tussen de wolkenkrabbers. Sunny Beach heeft zandkorrels, maar de zee moet je er bij bedenken. U heeft één nieuw bericht Tadzjieken die hun eega per sms meedelen te willen scheiden, moeten oppassen. De overheid wil dat binnenkort verbieden. Talaq Scheiden in Tadzjikistan blijft wel gemakkelijk. Om het huwelijk te beëindigen hoeft men alleen maar driemaal talaq (ik scheid van je) te zeggen.

10 GROENTJES GEZOCHT wie wil dat het werkt, wordt trainee bij ons dcmr.nl De DCMR zoekt vijf startende technici op HBO- of WO-niveau. Een tweejarig traineeship voor vijf beloftes met een groen hart. Talent dat complexe vraagstukken rond leefbaarheid jong talent m/v wil leren aanpakken in de meest uitdagende regio van Nederland: het Rijnmondgebied. Heb je maximaal twee jaar werkervaring? Ben je voor 1 september 2011 afgestudeerd in milieukunde, chemische technologie, ruimtelijke ordening, planologie, watermanagement of een andere technische studie? Ben je ondernemend en durf je verantwoordelijkheid aan? Kijk dan op dcmr.nl/jongtalentprogramma. inspiratie Moeder zkt. kip Ben Langdon Toom kippen s 25,- Voor 25 schenkt u een moeder in Afrika 8 kippen en een haan die haar voedsel en inkomen geven. Doneer kippen op giro 4663 of Mijn vriendje Daan ligt al heel lang in het ziekenhuis. Gelukkig logeren zijn ouders in het Ronald McDonald Huis en zijn ze altijd dichtbij. Dat vindt Daan heel fijn! Voor 5,- per maand brengt u zieke kinderen en hun ouders dicht bij elkaar. Word nu donateur van het Ronald McDonald Kinderfonds. i dereen! Groendaken voor iedereen! Doe-het-zelf. Groenedaken.net is dé webwinkel voor doe-het-zelf groendaken. Betrouwbare en beproefde doe-het-zelf groendaken, eenvoudig te bestellen, snelle aflevering, geen aanbetaling en 5 jaar garantie!

11 Hij kost wat, maar voor 6 euro heb je een volle tank. Het nieuwe rijden is elektrisch Pagina 13 Groen & duurzaamheid 11 Extra Vleesverlater lacht het langst #GroenEten Simpele maar smakelijke richtlijnen voor een zo duurzaam mogelijk diner. Dirk Koppes De een zijn dood is de ander zijn brood. Om als mens te overleven, moeten we andere schepsels laten sterven. Slachtoffers zijn onvermijdelijk, maar hoe doen we dat op zo n manier dat die voorraad planten en beesten niet opraakt? De discussie over duurzaam voedsel grijpt steeds meer om zich heen en heeft de supermarkt bereikt, de groene labels vliegen de consument om de oren. Slow Food, Youth Food Movement, iedereen hengelt naar onze aandacht, maar we moeten zelf beslissen wat we s avonds naar binnen werken. Bij elke maaltijd kun je een paar simpele richtlijnen toepassen, die voor een zo duurzaam mogelijk diner zorgen. Eet alleen seizoensgroenten. Aardbeien in januari laten alle alarmbellen rinkelen. Ook al is het dan zomer in Argentinië, voor ons zijn ze no-goarea. Ook in de natuurwinkel tref je wel eens producten als groene asperges aan, die van heel ver worden ingevlogen. Niet doen. Volg de seizoenen, zodat voor het verbouwen van groenten en fruit zo min mogelijk energie nodig is. Veel natuurwinkels leveren een groenten & fruit-abonnement, waarbij je gegarandeerd alleen seizoensproducten krijgt. Als je zelf kruiden kweekt, ben je in ieder geval een stuk verder op de duurzame weg. Mensen met groene vingers kunnen aan de slag in hun eigen moestuin. Het seizoensidee hangt samen met regel twee: zorg dat het eten van zo dichtbij mogelijk komt. De Slow Food-beweging uit Turijn kwam al vroeg met deze filosofie. Daar legde men de nadruk op ambachtelijke Doen/laten Vleesvervangers eten (gefrituurde tofu is makkelijkst bruikbaar), 1 x per week vlees van het lachende biovarken, diepvriesgroenten. Frambozen in februari, halfvolle pakken melk of yoghurt weggooien, kanten-klare sauzen gebruiken, bedreigde vis eten (check LUMINE.NL streekproducten, die voor een betere smaak op het bord moeten zorgen. Deze voedselfilosofie kent de nodige fanatiekelingen onder haar aanhang. In New York en Sydney zie je buurtwinkels, die alles binnen een straal van 20 kilometer inkopen. Of dat zou werken in het Nederlandse klimaat, is de vraag. In Noord waagt de Landmarkt sinds dit weekend een poging. Landmarkt is een overdekte markt met streekproducten. Veertig boeren leveren groenten, vlees en kaas uit directe omgeving. Op de meeste verpakkingen staat het land van herkomst vermeld, kies dan voor dichtbij gelegen Europese regio s. Gebruik zo simpel mogelijke ingrediënten. Elk zuiveltoetje met frambozensmaak is gegarandeerd slecht voor het milieu, of er nu een groen keurmerk op staat of niet. Pure producten voor pure recepten, dan weet je dat er geen rotzooi in zit. De minst populaire regel voor duurzame culiconsumenten is de vleesverlating. Slowfood-adepten sussen zichzelf in slaap met een vrij en blij opgroeiend Pyrenees biggetje. Kwaliteitsrestaurants kiezen voor slow meat van dieren die lekker lang buiten op het land opgroeien. Helaas levert dat dankzij de extra mestproductie ook extra CO 2 -vervuiling op. Biobiggetjes zouden beter zijn. Een pijnlijk dilemma. Kies dus voor vegetarische schotels met één keer in de week een kwalitatief hoogstaande Bresser kip. Dat kipje kost meer, maar is als aflaat voor het carnivore schuldgevoel uitstekend geschikt. Ten slotte het kookproces zelf. Hoe rauwer, hoe beter. Salades zijn gezond en kosten geen energie bij de bereiding. Vermijd enorme porties en hergebruik restjes. Eigenlijk zoals onze moeders en oma s kookten. Maar dan niet de groenten 40 minuten lang doorkoken (stinkt en smaakt smerig), maar kort wokken met olijfolie (al moet je daar eigenlijk weer sojaboter of olie voor gebruiken). Grootmoeders keuken met een mediterrane twist. Plastic fantastic Overbodige verpakkingen veroorzaken veel afval, maar soms is dat plastic heel handig: broccoli en komkommer blijven zo echt langer vers. Exotisch fruit Ga je toch voor exotisch? Kies dan fruitsoorten die per boot worden vervoerd. Dat is beter voor het milieu dan vliegtuigen en kassen. Hooikist Nog een haast vergeten tip uit grootmoeders tijd voor energiezuinig koken: de hooikist. Hierin laat je eten garen, helemaal slowfood!.

12 12 Extra Groen & duurzaamheid Kekke mobiel zonder oorlogsverleden Als je bij Akzo of Unilever iets verandert, bereik je echt wat. Glenn van der Burg Programmamanager MVO Nederland #FairPhone Interesse voor een eerlijke telefoon is er. Nu nog de uitvoering ervan. Een groene 06? Dan... Kristel Segeren I want loads of diamonds, I heard people die while they are trying to find them, zong cynicus pur sang Lily Allen. Dat mijnwerkers voor statussymbolen als diamanten ondergronds onder beroerde omstandigheden staan te bikken is geen geheim. Minder bekend is dat dit ook voor alledaagse producten gebeurt, zoals de mobiele telefoon. De mineralen daarin komen uit Congo, waar de verkoop ervan ook nog eens nauw samenhangt met het gewelddadige conflict in de regio. Consumenten kunnen kiezen voor groene stroom of fairtrade koffie, maar voor mobieltjes was nog geen eerlijke variant, zegt Bas van Abel. Hij is betrokken bij FairPhone, een Nederlands bedrijf dat zich sinds een jaar inspant voor een eerlijker mobieltje. Net als bijvoorbeeld Tony Chocolonely werken we vanaf de basis naar een eerlijker product. Daarvoor nam FairPhone in het zuiden van Congo de productie van de grondstof kobalt onder de loep. Het is daar echt het Wilde Westen. Iedereen duikt er de grond in, maar het merendeel van de arbeiders blijft met lege handen achter, vertelt Van Abel. FairPhone wil daarom corporaties voor mijnwerkers opzetten en meetapparatuur aanschaffen zodat arbeiders zwart op wit zien wat voor prijskaartje er aan hun vangst hangt. Ook telecombedrijven moeten aantonen dat ze geen mineralen kopen die het gewelddadige conflict in Congo financieren, sinds Obama op 1 april de Dodd-...kun je je eigen draai aan het ontwerp geven. Je verbetert ook het leven van de Congolese kompels.... moet je nog even wachten voor hij er echt is. Frank Act ondertekende. De elektronicabedrijven die handelen aan de Amerikaanse beurs moeten vanwege deze anticonflictmineralenwet hun productieketen transparant maken. Bedrijven als Apple hebben al gezegd aan de slag te gaan met deze enorme opgave. Eerder schoven ze de schuldvraag door naar tussenpersoon China, zegt Van Abel. Om zelf transparant te blijven wil FairPhone zoveel mogelijk mensen betrekken bij het initiatief. Iedereen kan meedenken over het ontwerp van de telefoon. Daarbij houden we rekening met hoe we de steeds schaarsere grondstoffen kunnen hergebruiken. In Delft ontwerpen ze nu een mobiel die zeven jaar meekan. Bij de uitvoering moet je overigens niet denken dat met je wang zit vastgeplakt aan een koelkast. Het moet wel een kekke telefoon zijn wil je mensen overtuigen. De interesse voor een eerlijker telefoon is gewekt. KPN heeft inmiddels haar naam aan het initiatief verbonden en meldde via Twitter dat als consumenten om een FairPhone vragen het de eerste batch zal aankopen. Kun je met een protesttweet toch fiks stennis schoppen. Lily Allen was er niets bij. Als je groen werkt, ga je niet altijd akkoord met een lease-auto. BERT VERHOEFF/HOLLANDSE HOOGTE Hoe concreter, hoe beter #GroenWerk Wie een groene baan wil, moet eerst zorgen dat zijn baanwens concreter is dan iets duurzaams. Eveline Domevscek Je hebt je auto weggedaan, je doet je boodschappen in de natuurwinkel, hoe vaker je vliegt, hoe schuldiger je je voelt en in je kast hangt nog maar zelden een naar kinderhanden riekend kledingstuk. Het enige wat ontbreekt: een duurzame baan. Google je groene baan, dan vind je als eerste groenebanen.nl, een site voor alle jobs in de land- en tuinbouw. Niet direct wat je voor ogen had. Maar wat wel? En wat ís een groene baan eigenlijk? Twee dingen. Volgens de strikte definitie: alles wat rechtstreeks te maken heeft met het milieu, dus wind-, water-, zonne-energie, biobrandstoffen en hernieuwbaar materiaal. Daarnaast is er ook de definitie die alle banen als groen bestempelt die ook maar iets doen om de ecologische voetafdruk te verkleinen en het leven te verduurzamen. Gebruik je de nauwe definitie dan is het gemakkelijker banen tellen. Zo berekende Energieonderzoek Centrum Nederland dat duurzame energie in 2009 voor het eerst meer dan banen bij bedrijven had Groen werk vind je... Door met een zo specifiek mogelijke baanwens te zoeken. Niet door te zoeken naar functies waarin duurzaam voorkomt. opgeleverd. Dit betekent dat 6 op de Nederlanders in de duurzame energie werken. Mondiaal is schone energie zelfs een van de snelst groeiende sectoren. Ben je niet zo technisch en heb je al helemaal niets met energie, dan wordt het lastiger. Zeker als je baanwens het weinig concrete iets met duurzaamheid luidt. Om een MVOcoach of -coördinator zit werkgevend Nederland niet bepaald te springen. Volgens Glenn van der Burg, programmamanager People van MVO Nederland, zijn er veel bedrijven die zich bezighouden met MVO (maatschappelijk verantwoord ondernemen), maar slechts weinig die dit expliciet vermelden. Laat staan een MVO-coördinator zoeken. Maar hoe We zouden ons kapot moeten schamen ga je dan wel te werk? Je moet je wens ten eerste specifiek maken. Vechten tegen kinderarbeid is wezenlijk anders dan het stimuleren van CO 2 -reductie. Heb je die baanwens afgebakend, bouw er dan een netwerk omheen. Meng je online in discussies over dit onderwerp en laat zo zien dat jij iets toe te voegen hebt, zegt Van der Burg. Bovendien gelooft hij dat bijna elke functie wel groen te maken is. Ben je accountant, zorg dan dat je ook pro deo voor startende ondernemers werkt en je alleen akkoord gaat met een lease-auto als deze een groen A Label heeft. Ga nog liever met de trein. Volgens Van der Burg moeten werkzoekenden zich in ieder geval niet blind staren op ngo s. Bij een groot bedrijf als Unilever of Akzo Nobel kun je volgens hem een groter verschil maken. Als je daar iets verandert, bereik je echt wat. Zo n bedrijf heeft een enorme invloed. Eenmaal die duurzame baan op zak, voeg je dan echt iets toe? Tuurlijk. Al is wel de vraag hoe duurzaam de groene sector echt is. Bekend is dat de lonen ook in de duurzame energie laag zijn en er veel productie wordt uitbesteed aan lagelonenlanden. Bovendien gaan de Chinezen de concurrentie aan met het Westen en drijven zij de productie van bijvoorbeeld zonnepanelen flink omlaag. #Stimuleren Dubbel glas, hoogrendementsketel, dakisolatie. Veel meer doen de meeste mensen niet aan de verduurzaming van hun huis. Toch is er veel méér mogelijk, zeker als het Rijk zou helpen. Nienke Ledegang Het staat er echt, op de website van de Nederlandse rijksoverheid. Er is geen subsidie beschikbaar voor duurzaam bouwen en verbouwen. Eén zinnetje, en we zouden ons er kapot voor moeten schamen. We kunnen bij een verbouwing wel onze toevlucht nemen tot een groene lening, zo wordt ons nog van rijkswege geadviseerd. In de ons omringende landen hebben ze het beter begrepen. In Duitsland worden huishoudens van overheidswege geacht minimaal één duurzame energiebron in huis te plaatsen. Toegegeven, de enorme Duitse subsidie op het plaatsen van zonnepanelen is vorig jaar aan banden gelegd, omdat de regeling te duur werd, maar ondertussen hebben ze toch maar mooi massaal een paneeltje op het dak. En wij maken misschien grappen over (het gebrek aan) politiek in België, maar daar is duurzame ontwikkeling in de woningbouw wel een volkomen geaccepteerd thema. Ze weten Groen wonen Potjes omkeren en subsidies zoeken. Een financiële prikkel is nog altijd de beste motivatie. Denken dat je er bent met dubbel glas. het helaas niet zo sexy te brengen met hun Transitie Duurzaam Bouwen en Wonen, zoals het beleid er wordt genoemd. Maar het getuigt wel van moed om op grote schaal verbeteringspremies uit te keren financiële bijdragen als bijvoorbeeld sanitair, verwarmingstoestellen of elektriciteitsinstallaties verouderd zijn. Of een potje voor een verbouwing aan de woning om overbewoning (meer bewoners dan waar een pand of een hele wijk op berekend is) te verhelpen. Dat is in elk geval stukken méér dan bij ons, waar we duurzaamheid vooral laten afhangen van de goodwill van de burger. Zo kom je nooit veel verder dan dubbel glas. En dat nemen we dan nog vooral omdat we hebben gehoord dat het zoveel scheelt in de stookkosten... Daar zit m trouwens meteen de kneep. Want natuurlijk is een financiele beloning dé manier om duurzaam gedrag te stimuleren. Zeker in Nederland, zouden de Belgen grappen. Daarom zouden we ook zo blij mogen zijn met een premiezoeker zoals de Vlamingen op hun site voor Duurzame Ontwikkeling (do.vlaanderen. be). Letterlijk valt er te lezen: Bouwof verbouwplannen? Misschien kun je wel aanspraak maken op één van de premies of subsidies toegekend door de overheid. De premiezoeker wijst je de weg en geeft een overzicht van de beschikbare toelagen in je gemeente. Kijk, daar kan de Nederlandse overheid nog wat van leren. Energielabel Sinds 2008 moeten verkopers van huizen een energielabel kunnen tonen. Zo zien toekomstige bewoners wat hun energieverbruik zal zijn. Energielabel (2) Woningen met een energielabel worden gemiddeld 24 dagen sneller verkocht dan woningen zonder energielabel. Energielabel (3) Als dat energielabel groen is, willen kopers bovendien gemiddeld euro meer voor het huis betalen.

13 Als wij meer Leafs verkopen, komen die palen er ook wel. Bart van Thienen Nissan-woordvoerder Extra Groen & duurzaamheid 13 Echt groen doen? #ElektrischRijden Het aantal laadpunten voor elektrische auto s en het aantal modellen is nog beperkt. Het blijft een beetje een kip-en-eiverhaal. Het is de bedoeling dat er dit jaar 650 Nissan Leafs verkocht worden in Nederland. Edward Deiters De statistiek-gekke Amerikaanse marketeers van elektrische sportwagenbouwer Tesla zetten het onlangs even op een rijtje: in Europa rijden inmiddels meer dan vierhonderd Tesla Roadsters rond. Samen hebben deze elektrische sportwagens bijna vier miljoen kilometer gereden, meer dan vijfduizend vaten olie bespaard en ongeveer vijfhonderdduizend kilo minder CO 2 uitgestoten dan auto s met traditionele verbrandingsmotoren. Ook in Nederland rijden al enkele exemplaren rond en binnenkort opent het Amerikaanse bedrijf zelfs een showroom in Eindhoven. De Tesla is helaas met een prijskaartje dat begint bij euro niet bereikbaar voor jan en alleman. Wat er verder op de markt is? De site elektrisch rijden.nl telt nu 21 volledig elektrische auto s: Van de 313 pk sterke Audi e-tron tot modellen van Volkswagen en Volvo. Toch klinkt dit mooier dan het is. Van al die elektrische auto s is het grootste deel nog experimenteel. De uitzonderingen zijn de Nissan Leaf, de Mitsubishi imiev en de daarop gebaseerde varianten van Peugeot en Citroën. Van dit viertal is eigenlijk alleen de elektrische gezinsauto Nissan Leaf (vanaf euro) binnenkort in normale aantallen in Nederland te koop. Vanaf 1 juni is hij er ook voor particulieren, zegt Nissan-woordvoerder Bart van Thienen. We hebben er nu 40 geleverd, vooral aan bedrijven en gemeenten, daar komen er binnenkort nog 60 bij. Voor 2011 hebben we het plan om 650 Leafs te verkopen. Nederlanders in elektrische auto s krijgen wordt trouwens niet eenvoudig. Autorijdend Nederland weet er maar weinig van. Strandangst Volgens onderzoek van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal menen opvallend veel automobilisten dat ze met een elektrische auto onderweg makkelijk kunnen stranden. En met de huidige actieradius waarbij de accu van je e-auto om de 70 tot 200 kilometer bijgeladen moet worden is die kans nog steeds reëel. Want vooral met het huidige aantal laadpalen in Nederland blijft het nog wel even pionieren. De stichting E-laad, die ooit streefde naar openbare laadpalen per 2012, had volgens de laatste cijfers uit januari pas 102 laadpalen geplaatst. En ook energiereus Eneco kwam niet verder dan 30 oplaadpalen, terwijl het er in 2010 al 750 hadden moeten zijn. Niet voor niets levert Nissan voor Leaf-kopers in het eerste jaar nog de service dat ze in het geval van een lege accu gratis weer op weg geholpen worden. Dit is een beetje een kip-eneiverhaal, zegt Van Thienen van Nissan. Als wij meer Leafs verkopen, komen die palen er ook wel. Oldtimer Aan de andere kant. Een volle tank voor 6 euro en geen BPM en wegenbelasting. Hierdoor kunnen Nederlandse kopers in een periode van vijf jaar profiteren van een belastingvoordeel van (particulieren) tot euro (zakelijke rijders). En da s toch weer genoeg voor een mooie (vervuilende) oldtimer. Een elektrische auto? Zinvol: voor iedereen die in de buurt van een laadpaal woont, of er één in de tuin weet te regelen, en vaak korte stukjes rijdt. Minder zinvol: voor kilometervretende driehoogachter-stadsbewoners. Groene taxi s in Londen De zwarte taxi s in Londen krijgen een groen tintje: ze gaan op waterstof rijden. De eerste waterstoftaxi s zijn al klaar voor gebruik. Te duur Uit een onderzoek van AutoRAI blijkt dat Nederlanders nog niet helemaal klaar zijn voor elektrisch rijden: 76 procent vindt het nog te duur. Bezoek een windmolen Tijdens de ANWB-Kampeerdagen dit weekend kun je in Ouderkerk aan de Amstel een bezoek brengen aan een windmolen.

14 Geld verwoest Geld beschermt Spaar de wereld bij de ASN Bank. Met 2,3% rente en dvd-box Life cadeau*. Bij de ASN Bank is sparen goed voor mens, dier en milieu. Toch is de rente niet mis. ASN Ideaalsparen geeft u 2,3%* rente, zonder beperkende voorwaarden. En als u nú zo n rekening opent, krijgt u gratis de prachtige dvd-box Life!* Een cadeau voor het leven! Meer weten? Kijk op asnbank.nl of bel gratis (ma/vr). Gratis! De complete serie Life op 5 dvd s! *) Rente per 2 februari Wijzigingen voorbehouden. Per adres ontvangt u maximaal één dvd-box. Deze aanbieding is geldig t/m 30 juni 2011 en geldt niet in combinatie met andere acties. De ASN Bank is geregistreerd bij de Autoriteit Financiële Markten (AFM) en heeft een vergunning van de Nederlandsche Bank N.V. Op tegoeden van klanten bij de ASN Bank is het wettelijke depositogarantiestelsel van toepassing.

15 Alsof je iemand in zijn gezicht slaat en daarna excuses maakt. Een reis compenseren door een boom te planten Extra Groen & duurzaamheid 15 #IsHetMogelijk Grote reisorganisaties zeggen zich tegenwoordig te specialiseren in duurzaam reizen. Dat is een heel relatief begrip. Duurzaam reizen doe je thuis Nicky Cammaert Reizen met het vliegtuig is per definitie niet erg duurzaam. De uitstoot van CO 2 is onvermijdelijk en op dit moment is er geen alternatieve technologie voor de straalmotor. Ter vergelijking: een gemiddelde Nederlander veroorzaakt met zijn dagelijkse gedrag een CO 2 -uitstoot van ongeveer kilo per jaar. Een retourtje Nieuw-Zeeland is goed voor een CO 2 -uitstoot van kilo. Afgezien van de fiets of de benenwagen is de touringcar de milieuvriendelijkste vorm van transport. Lekker tussen de jongeren in een bloedhete bus naar Salou of tussen de oudjes naar Benidorm. Niks voor jou? Kies dan voor de trein, boot of auto; dat zijn de relatief (!) duurzame alternatieven. En dan hebben we het alleen nog maar over de reis. Bedenk ook eens hoe duurzaam toeristen te werk gaan in het buitenland. Mooie natuur wordt platgetrapt door luidruchtige Nederlanders, cameraflitsende Japanners en dikke Amerikanen. Bijzondere planten worden platgewalst, rivierbeddingen worden als prullenbak gebruikt en uitstervende dieren worden opgeschrikt. Duurzaam? Nee, niet echt. Verder mag de lokale bevolking werken voor een hongerloontje. En gierig als we zijn proberen we van elk bodemprijsje nog een paar cent af te dingen. Niet heel vriendelijk tegenover de arme verkoper. Uiteraard hebben alle landen toerisme nodig om te overleven. Daar is in principe ook niets mis mee. Maar maak jezelf niet wijs dat je duurzaam bezig bent. De duurzaamste vakantie vier je lekker thuis. Levensmiddelen haal je bij het plaatselijke boertje rechtstreeks van het land, overige boodschappen doe je met de fiets. Het weer in Nederland is in de zomermaanden heel aangenaam. De airco blijft lekker uit met in je achterhoofd dat je in de winter verlangt naar deze temperaturen. Voor de kinderen laat je een bescheiden zwembad vol water lopen in plaats van een opblaasbaar zwemparadijs. Afval sorteer je en douchen doe je niet te lang. Dat is duurzaam vakantie vieren. Goed/fout Niet met het vliegtuig op pad gaan. Afval in de natuur achterlaten en de lokale bevolking afzetten. Lukt het niet om de drang naar een tropische vakantie te onderdrukken, dan is compenseren de enige manier om de negatieve impact van je reis te verkleinen. Hiervoor zijn een aantal mogelijkheden zoals Green Seat, hier kun je de CO 2 -uitstoot neutraliseren door te investeren in projecten voor duurzame energie. Of Trees for Travel, een organisatie waarbij je een reis kunt compenseren door een boom te laten planten. Dat is allebei ongeveer hetzelfde als iemand in zijn gezicht slaan en daarna je excuses maken. Kamperen in je achtertuin is misschien wel de enige optie. HOLLANDSE HOOGTE Door het groenestroombos zijn bomen lastig te zien #GroeneStroom Als je echt groen wilt zijn in je energieverbruik, zijn zonnepanelen onmisbaar. Let ook op het stroometiket. Jan-Hein Strop Voor wie iedere dag zijn wasdroger wil gebruiken, maar zich daar niet schuldig over wil voelen, is er groene stroom. Geen energieleverancier in Nederland die het niet aanbiedt van de grote jongens als Nuon en Esssent tot de kleinere groenspecialist Greenchoice. Maar wat moet je kiezen in dat overweldigende aanbod? Dat hangt ervan af wat je belangrijk vindt. Wie er bijvoorbeeld aan hecht dat het om duurzame energie gaat van Nederlandse bodem, moet goed opletten. Veel groene stroom is namelijk afkomstig uit Noorwegen, dat een overschot aan waterkracht heeft. Maar let op: het is niet zo dat het energiebedrijf de stroom uit Noorwegen letterlijk inkoopt en dan via een kabel naar je huis stuurt. Voor deze groene stroom koopt de energieleverancier in Noorwegen garanties van oorsprong, wat alleen garandeert dat de groene stroom ergens in Noorwegen het net op gaat. Voor Oranje betaal je Groene stroom is een prima koop, want nauwelijks duurder dan grijze stroom. Alleen groene stroom uit 100 procent Nederlandse bron is wat duurder. Er is nu eenmaal weinig van. Stroometiket Om inzicht te geven in de samenstelling van groene stroom maken leveranciers het zogeheten Stroometiket. Daarin kun je zien met welke bronnen de stroom waarvoor de garanties zijn aangekocht, is opgewekt. Landen van herkomst staan er niet bij. Wie echt 100 procent Hollandse stroom wil, kiest dan bijvoorbeeld voor CO 2 OK van Nuon, opgewekt met Nederlandse wind en biomassa. Dat is wel duurder dan de gewone groenestroomcontracten, die in prijs weinig verschillen van grijze stroom. Je moet natuurlijk ook gas hebben. Omdat er nog nauwelijks biogas gemaakt wordt, is dat geen alternatief. Daarom hebben de energiebedrijven bedacht dat je de CO 2 die je produceert bij verbranding ervan, compenseert door te investeren in duurzame projecten om uitstoot te reduceren. Huur zonnepanelen Denkend aan groene stroom is er nog één alternatief te overwegen: kernenergie. Een beetje controversieel, maar behoorlijk groen in CO 2 -termen. Het Nederlandse Atoomstroom biedt het aan en koopt daarvoor garanties van herkomst in Zweden en Finland. Het is geen stroom uit onze eigen centrale Borssele dus. Als je echt groen wilt zijn over biomassa zijn nog wel wat twijfels zijn zonnepanelen onontbeerlijk, hoewel je ook daarmee meestal niet in je gehele stroomverbruik kunt voorzien. Helaas is er geen subsidie meer en zijn de aanschafkosten aanzienlijk. Daar heeft Greenchoice in samenwerking met de Zonnefabriek een oplossing voor bedacht: je huurt de panelen door te betalen voor de stroom die je opwekt op het dak. Dit model, dat in de VS al een grote vlucht heeft genomen, moet ook de Nederlandse markt gaan openbreken. Nu hopen dat ook anderen dit model overnemen, want het aanbod van Greenchoice is beperkt. Weet je trouwens wat ook heel groen is, zonder van contract te veranderen? Energie besparen. Conclusie: er is een uitbundig groen aanbod dat niet duur is. Maar wie Hollands duurzaam wil, betaalt meer. Hoogvliegers Wanneer een vliegtuig hoog in de atmosfeer vliegt is de uitstoot van broeikasgassen 2,7 keer zo schadelijk als op de grond. Verdubbelaar De komende 40 jaar zullen vliegtuigen tussen de 40 en 50 procent zuiniger worden. Helaas verdubbelt de omvang binnen 15 jaar. Groen bier Om bij te dragen aan het milieu heeft de bierbrouwer van Dommelsch het watergebruik per liter met 11 procent teruggebracht.

16 1 fles Sanex Zero% = 1 persoon in Gambia, 1 maand schoon water Met Sanex Zero% zorg jij voor schoon water, hier en in Gambia. Hier omdat de biologisch afbreekbare douchegel Sanex Zero% het afvalwater zo min mogelijk vervuilt. In Gambia omdat i.s.m. FairWater voor elke verkochte fles Sanex Zero% 1 persoon in Gambia een maand lang schoon water heeft. Dit gebeurt door het plaatsen van waterpompen. Kijk op sanex.nl voor meer informatie.

17 Bij Triodos en ASN weet je zeker dat je goed zit. Peter Ras Coördinator Eerlijke Bankwijzer Oxfam Novib Beleggen voor het goede gevoel Extra Groen & duurzaamheid 17 #Beurs Duurzaam beleggen is niet voor iedereen weggelegd. Wel voor diegenen die willen bijdragen aan een leefbaardere wereld. Tjeerd Wiersma Omdat ik de grootbanken en het gezeur over bonussen meer dan zat ben, neem ik al mijn spaargeld op en verkoop ik ook maar gelijk mijn aandelen. Ik gooi het over een andere boeg. Mijn spaargeld stal ik bij ASN en het geld dat ik overhield aan mijn (niet zo heel erg ethische) beleggingen investeer ik opnieuw, maar dan in bedrijven die maatschappelijk verantwoord en ethisch en misschien ook wel een beetje groen bezig zijn. Duurzaam beleggen dus. Ik lees de kranten en het eerste waar mijn oog op valt is een kop waarin staat dat een bouwer van Nederlandse windparken in zwaar weer zit. Toch laat ik me daardoor niet ontmoedigen, omdat ik nu eenmaal heb besloten dat ik ga beleggen in bedrijven waaraan ik een goed gevoel overhoud. Omdat ik niet zo heel erg goed weet waar ik mijn zoektocht naar duurzame beleggingen moet beginnen, besluit ik Google te raadplegen. Het eerste serieuze zoekresultaat waar ik op stuit is de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling (VBDO), een soort VEB, maar dan voor duurzame beleggers. Ik besluit ze te bellen en vraag ze waar ik mijn geld het beste in kan steken en wat me waarschijnlijk het meeste rendement oplevert. Maar daar kom ik bedrogen uit. Ze kunnen me niet verder helpen omdat zij geen adviezen geven, maar alleen kijken naar het duurzaamheidsbeleid van Nederlandse bedrijven. Hierop bel ik een energieconsultant en vriend van me die al jaren pleit voor duurzaam beleggen. Het beste wat ik volgens hem kan doen is investeren in een duurzaam beleggingsfonds omdat mijn beleggingen dan het beste gespreid zijn en ik daarmee het minste risico loop. Maar ook wijst hij me er op dat ik mijn geld rechtstreeks in bedrijven kan steken die begaan zijn met mens en/of milieu. In dat geval adviseert hij me in Chinese solarbedrijven te Duurzaam beleggen? Zinvol: voor wie een goed gevoel wil overhouden aan zijn beleggingen en voor wie het rendement minder belangrijk vindt. Minder zinvol: voor wie niet tegen grote koersschommelingen kan. De bio-ethanolcentrale van het Spaanse Abengoa in Rotterdam. ANP stappen en naar Spaanse bedrijven als Abengoa (dat handelt in vloeibare biobrandstoffen) en Gamesa te kijken. Verder zou ik de FTSE4Good en Dow Jones Sustainability-index goed volgen en die als maatstaf voor je beleggingen nemen, zegt hij. Tot slot bel ik Peter Ras van de Eerlijke Bankwijzer. Hem vraag ik met welke bank ik het beste in zee kan gaan omdat ik ook zeker wil weten dat het geld waarmee ik beleg terechtkomt bij een partij die zich ook duurzaam gedraagt. Bij Triodos en ASN weet je zeker dat je goed zit, maar als je toch via een grootbank wilt beleggen, dan zou ik Rabobank nemen. Die zijn het verst met hun klimaatbeleid en hun duurzame beleggingen zijn het meest inzichtelijk, zegt Ras. Verder wijst hij me erop dat ook kleinere banken als Van Lanschot en NIBC van plan zijn om flinke stappen te maken, zodat ook de manier waarop zij bankieren verder verduurzaamt. Oké, mijn keus is gemaakt. Een deel van het geld waarmee ik wil beleggen gaat in een duurzaam beleggingsfonds, en een ander deel steek ik via een eerlijke broker in individuele bedrijven die een bijdrage willen leveren aan een betere wereld. Nu maar hopen dat dat samen een mooi rendement oplevert. Watisúw energie score? alles over energie en milieu in het dagelijks leven Duurzaam bankieren Duurzame banken hebben de meest tevreden klanten. Klanten van Triodos en ASN zijn vooral blij met het bankbeleid, de snelheid en de kosten. Elektrische tocht Om in te spelen op de groene trend heeft Friesland sinds vorig jaar een Elfstedentocht voor elektrische auto s. Stoppen voor contact Radio 1 maakt deze week een 11-stopcontactentocht. De zender test of je echt overal je auto kunt opladen.

18 18 Uw vaste prik voor betrouwbaar nieuws Je hebt er altijd een paar rotte appels tussen zitten. Egbert van der Stee Protestantse Kerk Nederland Blanke gemeenschap veroordeelt schietpartij ALPHEN GETROFFEN DOOR AUTOCHTOON GEWELD In koffiehuis Starbucks komen veel blanken. SABINE JOOSTEN/HOLLANDSE HOOGTE PVV er ontkent Zwitserse genocide Diederik Smit Den Haag PVV-kamerlid Wim Kortenoeven beweert dat de genocide op duizenden Zwitsers in 2003 nooit heeft plaatsgevonden. In een interview met Elsevier trekt Kortenoeven fel van leer tegen mensen die in zijn ogen sprookjes verkopen over de volkerenmoord in Zwitserland. Helaas zijn er nog steeds mensen die geloven dat er acht jaar geleden verschrikkelijke massaslachtingen hebben plaatsgevonden in de Alpen, waarbij een half miljoen Zwitsers omgekomen zouden zijn. Ik heb geen idee wie dit verhaal ooit de wereld in heeft geholpen, maar wij roepen al jaren: het is gewoon nooit gebeurd, dus mensen moeten eens ophouden met het verkopen van dit soort genocidale sprookjes. Ook de humanitaire ramp die Zwitserland kort na de massamoord van 2003 trof, de hongersnood in de vluchtelingenkampen aan het meer van Genève, is volgens Kortenoeven volledig uit de duim gezogen: Ik kwam voor het eerst in Genève in 2005, slechts twee jaar nadat alles gebeurd zou zijn. In die hele stad was geen spoor van een vluchtelingenkamp te bekennen. Ook als je met de mensen daar sprak, iedereen ontkende het verhaal of keek je heel vreemd aan. In politiek Den Haag wordt instemmend gereageerd op de ontkenning van de Zwitserse genocide. Premier Rutte zegt zich goed te kunnen voorstellen dat de massaslachtingen inderdaad verzonnen zouden kunnen zijn: Ik heb er niets over gelezen, toen niet en nu niet. Bovendien: als er in 2003 daadwerkelijk Zwitserse mensen waren uitgeroeid, dan zou dat ongetwijfeld aanleiding zijn geweest voor een spoeddebat of een uitzending van Zembla. Goddelijke vertaalsleutel eindelijk bekendgemaakt De redactie Alphen aan den Rijn Na Volkert van der Graaf, Karst Tates, de Damschreeuwer en de waxinelichtjeshouderwerper is de Alphense schutter al de vijfde ongetinte dader van een aanslag in tien jaar tijd. Blanke belangengroeperingen zien zich voor het blok gezet, nu vanuit de samenleving de roep om verontschuldigingen aanzwelt. Woordvoerders van verschillende blanke organisaties hebben zich inmiddels openlijk gedistantieerd van de terreurdaad. De bezoekers van het Utrechtse koffiehuis Starbucks, waar veel blanken samenkomen, reageren vol verbijstering en ongeloof op de schietpartij. De van oorsprong Nederlandse Remco Verhegge veroordeelt de daden van de Alphense schutter: Het is niet goed om mensen neer te knallen, ook niet als je blank bent. Ik weet dat het een landgenoot was, maar ik denk dat heel veel mensen van ons Het was een landgenoot, maar ik denk dat veel mensen van ons ras het hier niet mee eens zijn. Remco Verhegge ras het hier niet mee eens zijn. Telegraaf-hoofdredacteur Sjuul Paradijs staat achter zijn beslissing de etniciteit van de verdachte te noemen. Het is gewoon een feit dat ongetinte jongemannen oververtegenwoordigd zijn als dader van allerlei misdrijven. Mensen moeten weten dat het overgrote deel van misdaden als belastingontduiking, voetbalgeweld en racistische vergrijpen door blanken wordt gepleegd. Dat kunnen we met z n allen ontkennen, maar dan zou ik geen goede hoofdredacteur zijn. Vertegenwoordigers van de blanke gemeenschap zitten in een spagaat. Als we stil blijven, wordt ons verweten dat we ongevoelig zijn, aldus Egbert van der Stee, woordvoerder van de Protestantse Kerk Nederland, een genootschap van gematigde blanken. We zouden niets liever doen dan ons verontschuldigen, maar als we dat doen, nemen we eigenlijk verantwoordelijkheid voor deze verschrikkelijke daden van een eenling. Van der Stee vestigt de aandacht op het feit dat kwaadwillende blanken altijd in hun eentje opereren, iets waar de blanke gemeenschap weinig aan kan doen. Je hebt er altijd een paar rotte appels tussen zitten die het voor de rest verpesten. De Hand van God. Richard van der Toren Houston Christelijke wetenschappers van de Universiteit van Houston, Texas, zijn erin geslaagd om de code van goddelijke signalen te ontrafelen. De doorbraak moet een einde maken aan de vele interpretaties van natuurgeweld. Natuurrampen zijn voortaan kwalitatief te verklaren vanuit de morele perversie van de mens. Wetenschappers Jim Bent en Chuck Stack hebben natuurrampen over een periode van 300 jaar bestudeerd. In samenwerking met christelijke wetenschappers vanuit de hele wereld zijn statistisch significante patronen in rampsoorten ontdekt. Deze bleken opvallend te corresponderen met menselijke zonden. Een aardbeving bleek bijvoorbeeld relatief simpel verklaarbaar, aldus Bent. Hierin openbaart zich de gruwel Gods over de wereldwijde verspreiding der homoseksualiteit. Hoewel de Heere de liefde zelf is, zijn daaraan ook grenzen. De afkeuring der achterzijdige begeerlijkheid laat zich het best vertalen in een flinke beving. De sleutel blijkt zich uitstekend te lenen als richtlijn voor alledaags gedrag. Een overschot aan mensen die het tiende gebod niet nakomen (Zet uw zinnen niet op het huis van een ander, en evenmin op zijn vrouw, op zijn slaaf, zijn slavin, zijn rund of zijn ezel.) manifesteert zich als een fikse orkaan. Zeker iets om in het vervolg rekening mee te houden. Bij noodlottige ongevallen blijkt de religieuze achtergrond van het slachtoffer van groot belang. Uit ons onderzoek blijkt dat wanneer een boom omwaait en een gelovige treft, God Zijn volgelingen aanmaant om meer ongelovige schapen uit te nodigen. Treft de boom een atheïst, dan is dat slechts een herinnering aan het feit dat familie, kennissen en huisdieren voor eeuwig zullen branden in de hel. Over sommige fenomenen bestaat echter nog discussie. Zo betekenen volgens de onderzoeksgroep zowel de windhoos als de sneeuwstorm dat de Heere liever niet wil dat iedere gebeurtenis op aarde wordt geïnterpreteerd als een goddelijke boodschap ten aanzien van homo s of abortus. Badkamer Er komen geen badkamers in de nieuwe sprintertreinen. Dat heeft minister Schultz bekendgemaakt. Ook worden de huidige sauna s niet vervangen. Staking defensie Werknemers van Defensie zullen dit weekend staken tegen de bezuinigingen. Burgers moeten rekening houden met minder bombardementen. Schuiven Het WK Langebaanschuiven is drie maanden uitgesteld. Een woordvoerder van de Nederlandse bond spreekt van een stap in de goede richting.

19 Twee spruiten in je oor om je collega af te troeven #Sterrenchefs Ook als een Michelinster op zijn voorgevel prijkt, blijft een man een man. Redactie MSM Santpoort Hoe krijg je alle Michelinsterrenchefs van Laaglandse bodem geen ijdele fotomodellen zover dat ze zeer charmant met spruiten in hun oor of ossenhaas op hun voorhoofd poseren? Een mannelijke eerkwestie, verklaart de vindingrijke fotograaf Daniel Maissan. Hij blufte alle 103 opperkoks bij elkaar: het baksteenboek #Sterrenchefs is het resultaat. Huub van der Velden, die de deegroller zwaait in het Heemsteedse Cheval Blanc (1 ster), had geen idee wat hem te wachten stond toen Maissan hem als een van de eerste slachtoffers vroeg voor zijn lens te poseren. Pas onder het studiolicht vroeg de keukenpaparazzo een ingrediënt te laten figureren. Indringend De foto is een van de toppers geworden, verklaart Maissan trots tijdens de boekpresentatie in Landhuis Duin en Kruidberg (dat met restaurant De Vrienden van Jacob van chef Alain Alders zelf ook een Michelinster waard is). Ten overstaan van de rossige kok zelf beeldt hij grinnikend de sessie uit. Hij kwam uit de keuken lopen met twee spruiten in zijn oor, en hij zei heel droog: Is dit wat? Hilarisch. Maar op de foto heeft hij een waanzinnig goede blik in zijn ogen, heel indringend. Van der Velden: Daniel liet mij een paar foto s zien van collega s die hij al had weten te strikken. Onder anderen Hans van Wolde van Beluga (twee sterren) stond erbij. Ik voel me helemaal niet op hun niveau, maar ik doe wel mee, dacht ik. Terwijl ik helemaal niet van foto s houd, ook niet van persoonlijke kiekjes. Dit project begon omdat ik een portfolio nodig had, verklaart de initiatiefnemer grijnzend met een glas Daniel Maissan blufte alle 103 sterrenkoks voor zijn lens. DANIEL MAISSAN champagne in zijn hand. Maar het werd een boek waar je iemand mee dood kan slaan, zo groot. Voorhoofd wassen Niet iedereen wilde stante pede meewerken. Ik zorgde daarom dat ze maar tien minuten hoefden te staan, ik schoot plaatjes, klaar. Je collega s doen het ook, vermeldde hij daar steevast bij. Dat haalde ze over de streep. Natuurlijk wil je als man tegen andere chefs opbieden, erkent ook Roland Veldhuijzen van Tante Koosje, die van de ossenhaas. Ik heb maar gauw mijn voorhoofd gewassen na de shoot. media 19 Marks Soort Mensen; door Mark Koster, Maarten Bloem en Persis Bekkering Q&A Eddy Terstall Het is allemaal voor Libelle-publiek Na jaren (semi-)vrijwillige retraite in de Jordaan gaat Eddy Terstall weer filmen. Voor een nieuwe zomerfilm crowdfundt hij budget bij elkaar. Het begon weer te jeuken? Ja. Ik kwam trouwens op het idee door een stukje in jullie krant. Dat ging over cinecrowd.nl en geld inzamelen voor films. Dat leek mij wel wat en nu gaan we er voor. Mensen kunnen geld storten zodat u een film kunt maken, hoeveel heeft u nodig? Toch wel zo n euro. Daar kan ik vier, vijf dagen van draaien. En dan nog werkt iedereen eigenlijk op vrijwillige basis mee hoor. Waar gaat de film over? De film Deal zal gaan over twee mensen die een dealtje maken, een jongen en een meisje. Het meisje vraagt de jongen gekscherend hoeveel hij voor haar over zou hebben als ze een prostituee zou zijn, hij noemt een bedrag en dan ontstaat er een situatie. Slechts een korte film, vindt u dat niet balen? Ik zie het meer als een uitdaging: een korte film maken is lastiger dan een lange. Pff, dat sprokkelen naar geld. Het blijft een crime? Tweet van de dag Waar wonen al die mooie vrouwen in de winter dan? Films maken in Nederland is gewoon moeilijk. Er liggen nu twee scripts bij de omroepen van mij. Eentje over stalken en een babyboomerkomedie, maar het duurt allemaal lang. Bij Simon duurde het ook drie jaar. Als het geen boekverfilming of een kinderfilm is wordt het al lastig. Dit is toch een mooi alternatief? Het is geen manier om echt een grote film te maken helaas. Maar ik heb er zin in, het zal de eerste keer sinds 2007 zijn dat ik weer op een set sta. Er is veel Nederlandse waar in de bios en het scoort. Wel eens jaloers? Ach, het zijn meer films voor Libelle-publiek. Het type films dat ik wil maken, krijgt in Nederland bijna geen kans. Als men meebetaalt, wat krijgt men dan? Bedrijven kunnen een exclusieve voorpremière winnen van de film. Of een kaartje voor de première zelf en het feest erna. Wie euro doneert is co-producent. Dan staat je naam op de aftiteling en krijg je een bos bloemen, haha. Als wij vijftien euro investeren? Dan mag je hem downloaden voordat hij uitkomt. Jochem Myjer, grappenmaker van beroep, heeft de lente in de bol. Persis Hilton T-shirts met gestolen cover Koning, keizer, Cruijff Een medewerker van deze krant moest dit weekend nog een keer kijken op de tribune van de Arena. Wat droeg de harde kern van Ajax nu op het bovenlijf? Het bleken T-shirts met een Cruijff-cover van De Pers. Op 1 april had ons crea bea team De Verlosser omgetoverd tot maffiose doorpakker met twee schietijzers en zonnebril. De hooligans kopieerden het kunstwerkje. We zijn vereerd, maar kunnen we even vangen, roodwitte vrienden? Op mailtjes van onze hoofdredacteur bleef een respons uit. Geplaagd voorzitter Rik van den Boog laten we maar even met rust, dat zou laag zijn, maar ook die kan, nu hij dit leest, misschien iets ondernemen tegen de stelerige Ajax-aficionado s. Ach, laat anders ook maar. U kunt het shirt binnenkort waarschijnlijk in de De Perswebshop zien. Wel voor iets meer dan de krappe zestien euro die de Ajax bengels vragen voor hun katoen. Godenzonen Nog meer Cruijff-idiotie in AT-5 programma Godenzonen. Ivo Niehe, Ajax-huisvriend, maakte een paar verstandige opmerkingen over de jeugdopleiding. Acht tot negen spelers in Oranje hadden de Ajax-jeugdschool toch doorlopen? Wat was nu het punt van JC? Dat mocht hij dus niet zeggen, want onverwacht schoof Cruijff-protegé Piet Keizer aan. Na een geïmproviseerde aankondiging van presentator Hidde van Warmerdam ging hij zitten. Hij was het er niet mee eens, zei hij. Vraag van Van Warmerdam? Hoe zou hij het zelf dan doen? Daarop zweeg Keizer. Van Warmerdam was achteraf ook verbaasd: Opmerkelijk en jammer. Studeer je journalistiek of iets soortgelijks en zoek je een stageplek bij een krant? MSM heeft voor de stageperiode mei t/m juli plaats voor een enthousiaste STAGIAIR m/v Gedurende drie maanden sta je langs rode lopers, tart je BN ers, bezoek je feestjes, drink je champagne, keur je mode (af) en verzamel je goodiebags. Interesse in literatuur, mode, film, tv, roddel en achterklap is noodzakelijk. Voor het overige stellen we niet veel eisen, behalve het volgen van een relevante studie op universitair of hbo-niveau. Interesse? Stuur een met je cv en motivatie naar: Alec Baldwin in Woody Allen Hij is tegenwoordig vooral op tv te zien, maar Alec Baldwin mag weer acteren op het witte doek. Woody Allen cast hem voor een hoofdrol. Beau scoort zo zo Of juist goed? Het spelprogramma Show me the Money trok krap kijkers. SBS vindt dat goed voor het tijdstip van uur. Jan des Bouvrie wordt dj Voor een keertje dan. De interieurontwerper gaat in de leer bij Frits Spits, en debuteert maandag bij omroep MAX.

20

Streekproducten en eten uit de buurt

Streekproducten en eten uit de buurt Spreekbeurt of werkstuk Streekproducten en eten uit de buurt Inhoud Stap 1. Ga zelf op onderzoek uit Stap 2. Streekproducten of gewoon producten uit de buurt Stap 3. Waarom zijn streekproducten zo bijzonder?

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler?

Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Hitler op weg naar de macht Wie was Adolf Hitler? Iedereen heeft wel eens van Adolf Hitler gehoord. Hij was de leider van Duitsland. Bij zijn naam denk je meteen aan de Tweede Wereldoorlog. Een verschrikkelijke

Nadere informatie

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940)

Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Naam: NEDERLAND IN OORLOG Begin WO2 (1932 tot 1940) Adolf Hitler In 1933 kwam Adolf Hitler in Duitsland aan de macht. Hij was de leider van de nazi-partij. Hij zei tegen de mensen: `Ik maak van Duitsland

Nadere informatie

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb

WWW.HOPE-XXL.COM. Mede mogelijk gemaakt door de Iona Stichting en Vos/Abb De meeste mensen in Nederland hebben het goed voor elkaar. We hebben genoeg eten, we hoeven niet bang te zijn voor oorlog en we zijn dan ook tevreden met ons leven. Maar dat is niet overal op de wereld

Nadere informatie

sarie, mijn vriend kaspar en ik

sarie, mijn vriend kaspar en ik sarie, mijn vriend kaspar en ik Leen Verheyen sarie, mijn vriend kaspar en ik is een theatertekst voor kinderen vanaf 4 jaar en ging in première op 12 september 2009 bij HETPALEIS in Antwerpen 1 ik: het

Nadere informatie

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen.

Welke wapens worden voor het eerst gebruikt in de Eerste Wereldoorlog? 1. Geweren en gifgas. 2. Machinegeweren en gifgas. 3. Gifgas en pistolen. Tussen welke twee landen is de Eerste Wereldoorlog begonnen? 1. Engeland en Frankrijk 2. Duitsland en Frankrijk 3. Duitsland en Engeland Nederland blijft neutraal. Wat betekent dat? 1. Nederland kiest

Nadere informatie

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I

Eindexamen havo maatschappijwetenschappen 2014-I Opgave 1 Besluitvorming rondom studiefinanciering Bij deze opgave horen de teksten 1 en 2 en figuur 1 uit het bronnenboekje. Inleiding Tijdens de regeringstermijn van kabinet-rutte 1 (oktober 2010 tot

Nadere informatie

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp.

Uitzicht op de heuvels 10 km van Kabaya Uitzicht op de heuvels ten noorden van Kabaya. Ongeveer 7 km van het dorp. Verblijf van Tautvydas Rindzevicius in Kabaya/RWANDA in het kader van het bezoek aan wezen en kwetsbare kinderen gesponsord door de Jyambere stichting. Inleiding Tijdens de periode van juli-augustus 2015,

Nadere informatie

Over Smaak. Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop.

Over Smaak. Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop. Over Smaak Willen we datgene veranderen wat we willen veranderen, dan moet het hele systeem van producent tot consument op de schop. Frank van Oirschot Oprichter online supermarkt Smaak Wat is het? Smaak

Nadere informatie

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten.

Bert staat op een ladder. En trekt aan de planten die groeien in de dakgoot. Hij verstopt de luidspreker en het stopcontact achter de planten. Helaas Wanneer besloot Bert om Lizzy te vermoorden? Vreemd. Hij herinnert zich het niet precies. Het was in ieder geval toen Lizzy dat wijf leerde kennen. Dat idiote wijf met haar rare verhalen. Bert staat

Nadere informatie

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24

Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Jezus kreeg de straf voor onze zonden, wij ontvangen vergeving en vrede. Jesaja 53:4-6 en 1 Petrus 2:24 Als je iets verkeerd doet, verdien je straf. Ja toch? Dat is eerlijk. Er is niemand die nooit iets

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij

Elke middag loopt Fogg van zijn huis naar de Club. Om een spelletje kaart te spelen. Er wordt altijd om geld gespeeld. En als Fogg wint, geeft hij Rijk Phileas Fogg is een vreemde man. Hij is erg rijk. Maar niemand weet hoe hij aan zijn geld komt. Een baan heeft hij namelijk niet. Toch woont hij in een groot huis, midden in Londen. In zijn eentje.

Nadere informatie

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1

LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 12/11/14 1 LES 3 Ik leer Nederlands. TESTEN TEST 1 1. (lezen) Ik.... een lange tekst. 2 Hij.... een moeilijk boek. 3. Zij.... een gemakkelijk tekstje. 4..... jullie veel? Ja, wij.... graag kinderboeken.

Nadere informatie

Elk kind heeft het recht om...

Elk kind heeft het recht om... Elk kind heeft het recht om... Rechten is hetgeen je mag doen en mag hebben. Je hoeft er niet eerst iets anders voor te doen. Rechten heb je gewoon. Ook jij hebt rechten. Iedereen heeft ze. Kinderrechten

Nadere informatie

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop.

de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. Woordenlijst bij hoofdstuk 4 de aanbieding reclame, korting De appels zijn in de a Ze zijn vandaag extra goedkoop. alleen zonder andere mensen Hij is niet getrouwd. Hij woont helemaal a, zonder familie.

Nadere informatie

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen

Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Spreekbeurtinformatie Millenniumdoelen Informatie voor basisschoolleerlingen uit groep 5 t/m 8 Wat kun je hier vinden? 1. Jouw spreekbeurt over de Millenniumdoelen 2. Waarom zijn er Millenniumdoelen 3.

Nadere informatie

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl Studeren in 2015-2016 Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten www.wijzeringeldzaken.nl Alles over studeren en geldzaken op een rij: Zorgen over geld, daar zit niemand op te wachten. Zeker niet

Nadere informatie

Onderzoek Afschaffen stufi

Onderzoek Afschaffen stufi Onderzoek Afschaffen stufi 30 Mei 2014 Over het onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 29 tot en met 30 mei, deden 1648 jongeren mee. Hiervan waren er 574 scholier en 951 student. De uitslag

Nadere informatie

Betaalbaar bio in 6 stappen

Betaalbaar bio in 6 stappen Betaalbaar bio in 6 stappen Biologisch eten duur? Veel mensen denken dat biologisch eten niet in hun budget past. Ik heb dat ook heel lang gedacht. Tot ik ontdekte dat je door anders boodschappen te doen

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa)

Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Docentenvel opdracht 19 (campagne voor een duurzame wereld en een samenwerkend Europa) Lees ter voorbereiding onderstaande teksten. Het milieu De Europese Unie werkt aan de bescherming en verbetering van

Nadere informatie

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt.

U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. UW MENING GEVEN spreken inleiding en doel Een mening is wat iemand denkt of vindt. U leert in deze les om een mening vragen. U wilt dan weten wat iemand vindt. U leert ook uw mening geven. Uw mening geven

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

De Romeinen. Wie waren de Romeinen?

De Romeinen. Wie waren de Romeinen? De Romeinen Wie waren de Romeinen? Lang voor de Romeinen naar ons land kwamen, woonden ze in een kleine staat rond de stad Rome. Vanaf 500 voor Christus begonnen de Romeinen met gebiedsuitbreiding. Als

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 1. Bronnenboekje. KB-0125-a-14-1-b Bijlage VMBO-KB 2014 tijdvak 1 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-14-1-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een politieke prent over een biddende fabrikant (1907): Onderschrift

Nadere informatie

economie CSE GL en TL COMPEX

economie CSE GL en TL COMPEX Examen VMBO-GL en TL 2010 tijdvak 1 donderdag 27 mei 272010 mei totale examentijd 2 uur economie CSE GL en TL COMPEX Vragen 1 tot en met 22 In dit deel van het examen staan vragen waarbij de computer niet

Nadere informatie

Spreekbeurt. Pakistan

Spreekbeurt. Pakistan Spreekbeurt Pakistan Hoofdstad: Islamabad Taal: Urdu, Engels en Punjabi Inwoners: Er wonen bijna 200 miljoen mensen in Pakistan Religie: Moslims (96%), christenen (4%) Pakistan ligt in Azië en grenst aan

Nadere informatie

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners.

Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. EC 01. EEN KAMER HUREN IN LEIDEN. Leiden is een typische studentenstad en heeft dus veel kamerbewoners. Vermoedelijk blijft het aanbod van kamers achter bij de vraag, waardoor er gemakkelijk prijsopdrijving

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

Les 33. Zwangerschap

Les 33. Zwangerschap http://www.edusom.nl Thema Gezondheid Les 33. Zwangerschap Wat leert u in deze les? Informatie begrijpen over zwanger zijn. Zeggen dat u zwanger bent of dat u zich niet lekker voelt. Woorden die hetzelfde

Nadere informatie

Uit de folder van de bank: leningtabel persoonlijke lening

Uit de folder van de bank: leningtabel persoonlijke lening Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. Zorgen om de rente Bij de beantwoording van de vragen 1 tot en met 6 moet je soms gebruikmaken van informatiebron 1. Hans van Opta

Nadere informatie

Spreekbeurt. over Iran

Spreekbeurt. over Iran Spreekbeurt over Iran Hoofdstad: Teheran Inwoners: 79 miljoen Godsdienst: islam (99%) en christendom (0,5%) Regeringsvorm: Islamitische Republiek Taal: Perzisch Christen zijn in Iran De staatsgodsdienst

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen

Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen De ezel van Bethlehem Naar een verhaal van Jacques Elan Bewerkt door Koos Stenger Ik ben maar een eenvoudige ezel, maar ik wil je graag een mooi verhaal vertellen over iets wat er met me gebeurd is. Het

Nadere informatie

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen.

Het is de familieblues. Je kent dat gevoel vast wel. Je zit aan je familie vast. Voor altijd ben je verbonden met je ouders, je broers, je zussen. De familieblues Tot mijn 15e noemde ik mijn ouders papa en mama. Daarna niet meer. Toen noemde ik mijn vader meester. Zo noemde hij zich ook als hij lesgaf. Hij was leraar Engels op een middelbare school.

Nadere informatie

Beste lezers van De Geldfabriek,

Beste lezers van De Geldfabriek, Beste lezers van De Geldfabriek, Ik hoop dat jullie veel plezier hebben gehad met het lezen van dit verhaal. Vonden jullie ook dat Pippa wel erg veel aan mooie spullen dacht? En dat sommige mensen onaardig

Nadere informatie

Gedwongen opname met een IBS of RM *

Gedwongen opname met een IBS of RM * Gedwongen opname met een IBS of RM * Informatie voor cliënten Onderdeel van Arkin Inleiding In deze folder staat kort beschreven wat er gebeurt als u gedwongen wordt opgenomen. De folder bevat belangrijke

Nadere informatie

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school.

Een Berbers dorp. Mijn zussen en ik mochten van mijn vader naar school. Meestal mochten alleen jongens naar school. Een Berbers dorp Ik ben geboren en opgegroeid in het noorden van Marokko. In een buitenwijk van de stad Nador. Iedereen kent elkaar en altijd kun je bij de mensen binnenlopen. Als er feest is, viert het

Nadere informatie

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem

ARMOEDE. Schriftelijke Bezinning. Anoniem ARMOEDE Schriftelijke Bezinning Anoniem INHOUDSOPGAVE INTRODUCTIE... 3 Levensvragen... 3 Stelling... 3 Antwoorden op levensvragen... 4 Mijn standpunt... 4 INTERVIEWS... 5 Derde generatie.... 5 Tweede generatie....

Nadere informatie

Artiesten interview. Artiest1

Artiesten interview. Artiest1 Artiesten interview Artiest1 Ben jij vaak creatief bezig met oude spullen door hier op wat voor manier dan ook (kunst meubilair e.d.) weer nieuwe dingen uit te creeren? En waarom hergebruik je hiervoor

Nadere informatie

Steeds minder startersleningen beschikbaar

Steeds minder startersleningen beschikbaar RAPPORT Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar Uitgevoerd in opdracht van www.starteasy.nl INHOUD Starterslening in Nederland Steeds minder startersleningen beschikbaar

Nadere informatie

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren,

Majesteit, Koninklijke Hoogheid, excellenties, dames en heren, Toespraak van de minister-president, mr. dr. Jan Peter Balkenende, bijeenkomst ter ere van de 50 ste verjaardag van de Verdragen van Rome, Ridderzaal, Den Haag, 22 maart 2007 Majesteit, Koninklijke Hoogheid,

Nadere informatie

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet.

Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Bezoek op kantoor Papa en mama hebben ruzie. Ton en Toya vinden dat niet leuk. Papa wil graag dat Ton en Toya bij hem op bezoek komen, maar van mama mag dat niet. Ton en Toya hebben wat problemen thuis.

Nadere informatie

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK

Brandaan. Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK 6 Brandaan Geschiedenis WERKBOEK THEMA 4 Eindredactie: Monique Goris Leerlijnen: Hans Bulthuis Auteurs: Katrui ten Barge, Wilfried Dabekaussen, Juul Lelieveld, Frederike

Nadere informatie

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b

Bijlage VMBO-KB. geschiedenis en staatsinrichting CSE KB. tijdvak 2. Bronnenboekje. KB-0125-a-12-2-b Bijlage VMBO-KB 2012 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE KB Bronnenboekje KB-0125-a-12-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Een beschrijving van een politieke stroming (rond 1870): Zij

Nadere informatie

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel

Veertien leesteksten. Leesvaardigheid A1. Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek. Ad Appel Veertien leesteksten Leesvaardigheid A1 Te gebruiken bij : Basisexamen Inburgering Studieboek Ad Appel Uitgave: Appel, Aerdenhout 2011-2016 Verkoopprijs: 1,95 Ad Appel Te bestellen via www.adappelshop.nl

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2013 tijdvak 2 geschiedenis en staatsinrichting CSE GL en TL Bronnenboekje GT-0125-a-13-2-b Staatsinrichting van Nederland bron 1 Standpunten van drie politieke partijen aan het begin

Nadere informatie

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer,

Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder. Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28. Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, Hillegom, De Hoeksteen 7 september 2014 Maurits de Ridder Jesaja 56 : 1-7 Mattheus 15 : 21-28 Gemeente van Christus Jezus, onze Heer, "Nu even niet", was ooit de reclameslogan van een landelijk bekend

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

Eetgewoonten van schoolkinderen Vragenlijst voor kinderen

Eetgewoonten van schoolkinderen Vragenlijst voor kinderen september 2003 Eetgewoonten van schoolkinderen Vragenlijst voor kinderen 630101 Hoe vul je de vragenlijst in? Beste leerling, Deze vragenlijst gaat over voeding. We willen graag weten hoe je daarover denkt.

Nadere informatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie

Werkbladen bij uitzending schooltv Docenteninformatie Docenteninformatie Deze werkbladen horen bij het Schooltv-programma Vrijheid. Aan de hand van de Four Freedoms van president Roosevelt komen verschillende aspecten van vrijheid aan bod. Het programma is

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

Leerlingen weten dat er in een democratische rechtsstaat verschillende manieren zijn om conflicten op te lossen en dat rechtspraak daar één van is.

Leerlingen weten dat er in een democratische rechtsstaat verschillende manieren zijn om conflicten op te lossen en dat rechtspraak daar één van is. HOE LOSSEN WE DIT OP? DE WERKVORM IN HET KORT Wat doe je als je een probleem of ruzie hebt? In het ergste geval moet je naar een rechter. Die bepaalt dan wie er gelijk heeft. Maar meestal kun je problemen

Nadere informatie

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht.

1. Joris. Voor haar huis remt Roos. Ik ben er. De gordijnen beneden zijn weer dicht. 1. Joris Hé Roos, fiets eens niet zo hard. Roos schrikt op en kijkt naast zich. Recht in het vrolijke gezicht van Joris. Joris zit in haar klas. Ben je voor mij op de vlucht?, vraagt hij. Wat een onzin.

Nadere informatie

www.schuldinfo.nl Pagina 1

www.schuldinfo.nl Pagina 1 Wijziging beslagvrije voet volgens wetsvoorstel wwb Behandeling wetsvoorstel 6 oktober 2011, Tweede kamer ( ) Het hoofdprincipe, die onafhankelijkheid van ouders, vind ik cruciaal. Je ziet dat wat nu gebeurt,

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

Studiefinanciering Lenen en terugbetalen

Studiefinanciering Lenen en terugbetalen Studiefinanciering Lenen en terugbetalen Aangenaam, wij zijn duo DUO staat voor Dienst Uitvoering Onderwijs. We voeren verschillende onderwijswetten en -regelingen uit, namens het ministerie van Onderwijs,

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl

R O S A D E D I E F. Arco Struik. Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl R O S A D E D I E F Arco Struik Rosa de dief Arco Struik 1 www.gratiskinderboek.nl In de winkel 3 Bart 5 Een lieve dief 7 De telefoon 9 Bij de dokter 11 De blinde vrouw 13 Een baantje 15 Bijna betrapt

Nadere informatie

Bijlage VMBO-GL en TL

Bijlage VMBO-GL en TL Bijlage VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 maatschappijleer 2 CSE GL en TL Tekstboekje GT-0323-a-11-2-b Analyse maatschappelijk vraagstuk: jeugdwerkloosheid tekst 1 FNV vreest enorme stijging werkloosheid jongeren

Nadere informatie

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld!

Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Naam: Kinderboekenweek 2012 Hallo wereld! Elk jaar hebben we een kinderboekenweek. Dit is al sinds 1955 zo. Dat zijn al heel veel jaren. Elke kinderboekenweek duurt 10 dagen. Dit jaar valt deze week in

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

China. - Tibet Cultuur- les 2.

China. - Tibet Cultuur- les 2. China Pagina 1 - Tibet Cultuur- les 2. Colofon Les voor groep 7/8 50 minuten Aardrijkskunde Leerkracht - handreiking Inleiding In deze les willen we ons verdiepen in de situatie van Tibet. Wat speelt daar

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem

open +verk kopen eigen huis maga eigen hu is maga i z ne september 2014 ne septem kopen+verkopen 52 eigen huis magazine september 2014 Scheiden wordt (te) duur voor huisbezitter Bij elkaar blijven voor de hypotheek Sinds de crisis op de woningmarkt, is scheiden toch al naar en duur

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

De droom. De sneeuw dwarrelt in de ruimte.

De droom. De sneeuw dwarrelt in de ruimte. De droom Hassan droomt dat het sneeuwt. De sneeuw dwarrelt in het donker. Hij valt niet naar beneden, want er is geen beneden. En er is geen boven. Hij valt niet van de hemel naar de aarde, want er is

Nadere informatie

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen

Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Voel je vrij en liefdevol 7 oefeningen Soms voel je je gevangen door het leven. Vastgezet door de drukte, en beklemd in je eigen hoofd. Je voelt je niet vrij en je voelt geen liefde. Met deze tips breng

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Vroeg wijs met geld. gemeente www.heumen.nl. Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld

Vroeg wijs met geld. gemeente www.heumen.nl. Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld Vroeg wijs met geld Informatie over hoe u uw kind helpt slim en verstandig om te gaan met geld gemeente www.heumen.nl Heumen HU.090 brch vroeg wijs met geld.indd 1 04-02-14 09:30 Inhoudsopgave Zakgeld

Nadere informatie

Lesbrief Iedereen betaalt belasting

Lesbrief Iedereen betaalt belasting Lesbrief Iedereen betaalt belasting inleiding Iedereen betaalt belasting» waar komt het geld vandaan?» waar gaat het geld naar toe?» nederland, europa en de wereld» Iedereen betaalt belasting 1 Iedereen

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

In het begin. Schepping versus Evolutie voor groep 7. Inhoud. 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte

In het begin. Schepping versus Evolutie voor groep 7. Inhoud. 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte In het begin Schepping versus Evolutie voor groep 7 Inhoud 1. Wat is waar? 2. Het verschil tussen een feit en een gedachte 3. Wat gebeurde er in het verleden? 4. Waar komt het leven vandaan? 5. Hoe oud?

Nadere informatie

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl

Studeren in 2015-2016. Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten. www.wijzeringeldzaken.nl Studeren in 2015-2016 Check je geld! Wat je moet weten over studiekosten www.wijzeringeldzaken.nl Alles over studeren en geldzaken op een rij: Zorgen over geld, daar zit niemand op te wachten. Zeker niet

Nadere informatie

Mijn mond zat vol aarde

Mijn mond zat vol aarde Mijn mond zat vol aarde Serie: Verhalen kind in oorlog Tekst: Meike Jongejan Onderzoek: Mariska de Boer en Hans Groeneweg Redactie: Jan van Zijverden Vormgeving: Richard Bos 2015, Fries Verzetsmuseum,

Nadere informatie

Lieve vrienden van El Manguaré,

Lieve vrienden van El Manguaré, Lieve vrienden van El Manguaré, Vanuit een overstroomd Iquitos de tweede tamtam van 2012. Twee dagen geleden schreef ik onderstaand stukje: Manguaré kampt met wateroverlast! Zoals Yolanthe in de vorige

Nadere informatie

Interview protocol (NL)

Interview protocol (NL) Interview protocol (NL) Protocol telefoongesprek slachtoffers Goedemorgen/middag, u spreekt met (naam) van de Universiteit van Tilburg. Wij zijn op dit moment bezig met een onderzoek naar straat- en contactverboden

Nadere informatie

Campagne Europese verkiezingen

Campagne Europese verkiezingen Campagne Europese verkiezingen Schrijft u op 4 juni geschiedenis met uw stem? Kies dan op 4 juni Partij voor de Dieren bij de Europese verkiezingen. We zouden als eerste partij met als hoofdthema dieren,

Nadere informatie

Kijk op YouTube spreekvaardigheid A1

Kijk op YouTube spreekvaardigheid A1 Kijk op YouTube spreekvaardigheid A1 Oefenexamen Ad Appel Spreekvaardigheid A1 10 vragen serie A 1. Hoe vaak doet u boodschappen? 2. Wanneer bent u geboren? 3. Wat drinkt u het liefst? 4. Wat vindt u van

Nadere informatie

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering

Een nieuwe bank. Lesvoorbereiding Crisis graad 2. Verwondering Een nieuwe bank Lesvoorbereiding Crisis graad 2 Voorzie speelgoed - geld, echte kleine muntstukken of print het blad met de centen. Op elk blad staan 100 centen in rijen van 10. Zo kan je gemakkelijk het

Nadere informatie

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs

Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Verdieping: DNA alleen onvoldoende bewijs Korte omschrijving werkvorm: De leerlingen luisteren naar een radiofragment van Goedemorgen Nederland en lezen een tekst uit dagblad Trouw over de bewijsvoering

Nadere informatie

Er was eens een heel groot bos. Met bomen en bloemen. En heel veel verschillende dieren. Aan de rand van dat bos woonde, in een grot, een draakje. Dat draakje had de mooiste grot van iedereen. Lekker vochtig

Nadere informatie

Kastelen in Nederland

Kastelen in Nederland Kastelen in Nederland J In ons land staan veel kastelen. Meer dan honderd. De meeste van die kastelen staan in het water. Bijvoorbeeld midden in een meer of een heel grote vijver. Als er geen water was,

Nadere informatie

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni

13/6/2012 TRANSCRIPT RIET INTERVIEW. Sanni 13/6/2012 INTERVIEW TRANSCRIPT RIET Naam interviewer Naam respondent Pseudoniem respondent Datum interview 30-05-2012 Plaats interview Alkmaar Begintijd interview 12.00 Eindtijd interview 13.20 Leeftijd

Nadere informatie

Inhoud Slaapkamer 6 Opwarming 8 Een jaar later 10 Genoeg 12 Terrorist 14 Geheim 16 Olie 20 R.O.A. 23 Betty 26 Vertrouwen 29 Feiten 32 G.O.F. 35 Protest 38 Warm 42 Reuzenmachine 44 Een bewaker! 47 Terrorist?

Nadere informatie

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel)

Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Docentenvel Opdracht 10 (het paspoortenspel) Als voorbereiding op de opdracht kunt u onderstaande tekst lezen. Wat heb jij aan Europa Europa een ver van je bed show? Nee hoor. Je eten, je kleding, de prijs

Nadere informatie

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp!

Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Netje is een meid! Vrolijke meid, uit een vissersdorp! Haring! Verse haring! Wie maakt me los! Ik heb verse haring! Ha... ja, nou heb ik jullie aandacht, hè? Sorry, ik ben uitverkocht. Vandaag geen haring

Nadere informatie

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen

wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen Geloven, wat is dat eigenlijk? Denk mee over acht grote vragen pagina 10 Hoe is de wereld ontstaan? pagina 26 Waarom bestaat de mens? pagina 42 Wat is geloven? pagina 58 Wie is God? pagina 74 Waarom heeft

Nadere informatie

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013

Verbeter de aarde. Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Verbeter de aarde Waarom en hoe je mee kunt doen! Anneke Brom 24-2-2013 Lees hoe je door eenvoudige acties kunt meewerken aan het welzijn van de aarde. Bekijk de aardevriendelijke producten en campagnes

Nadere informatie

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering

Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Toegankelijkheid hoger onderwijs en de rol van studiefinanciering Achtergrondnotitie van de HBO-raad n.a.v. ideeën over een leenstelsel Den Haag, 3 september 2012 Inleiding In het recente debat over mogelijk

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Actielessen. Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek. Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Lesbrief 3. Leren in de bibliotheek Wat leert u in deze les? Hoe je kunt leren in de bibliotheek en op het internet Grammatica: voltooide tijd Veel succes! Deze les is

Nadere informatie

Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen

Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen Boek 4 Hoofdstuk 7: De overheid en ons inkomen Valt het mee of tegen? a Als Yara een appartement koopt moet ze een hypotheek afsluiten. Hiervoor betaalt ze iedere maand een bepaald bedrag. Dit zijn haar

Nadere informatie

Een stille date met alcohol

Een stille date met alcohol Een stille date met alcohol Verslaafd Je bent 19 jaar en je drinkt anderhalve fles wijn op een avond. Het verhaal van een meisje dat hulp zoekt. EEN NEGENTIENJARIGE ALCOHOLIST Er liggen zes opgerookte

Nadere informatie

ALDUS.08. Uitzendwaardig

ALDUS.08. Uitzendwaardig NOVEMBER 2004 ALDUS.08 Uitzendwaardig PERSONAGES P: de presentator van het actualiteitenprogramma NuNieuws D: een willekeurige deskundige SITUATIE P en D zitten half tegenover elkaar in een bordkartonnen

Nadere informatie

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten

Gezonde recepten avondeten. Gezonde recepten avondeten Gezonde recepten Gezonde recepten Vraag jij je ook wel eens af wat gezonde recepten zijn en wat nu gezond is en wat niet? Er zijn zoveel geluiden in voedingsland, dat je soms de weg kwijt kunt raken. Wat

Nadere informatie

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken

Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Onderzoek Je wordt 18 jaar en dan? De gevolgen voor je geldzaken Rapportage Juli 2013 Meer informatie: info@wijzeringeldzaken.nl Samenvatting (1/3) 1. Veel 17-jarigen maken de indruk verstandig om te gaan

Nadere informatie