Doping. 1. Inleiding: 2. Wat is doping?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Doping. 1. Inleiding: 2. Wat is doping?"

Transcriptie

1 Doping 1. Inleiding: Een dopingovertreding zorgt voor veel ophef op de televisie en in de kranten. Vooral wanneer het een bekende topsporter betreft die veel (gouden) medailles gewonnen heeft. Het lijkt dan alsof dopinggebruik vaak plaatsvindt en sportieve prestaties op eigen kracht onwaarschijnlijk zijn. Vooral jonge sporters kunnen daardoor eerder in de verleiding komen om verboden middelen te gebruiken om hun prestaties te verbeteren. Deze middelen kunnen echter blijvende gezondheidsschade veroorzaken bij de sporter. Als trainer-coach heb je een belangrijke taak om je sporters te ondersteunen bij een anti-dopinghouding en dopingovertredingen te voorkomen. Daarom is het belangrijk om goed op de hoogte te zijn van de meest actuele dopingregels en procedures. In dit thema gaan we in op verschillende aspecten rondom doping 2. Wat is Doping 3. Anti-dopingorganisaties en kernbegrippen 4. Dopingmythe 5. Medicatie en doping 6. Voedingssupplementen en doping 7. Drugs en doping(regels) 8. Dopingcontroleprocedure 9. Onbewust en bewust dopinggebruik 10. Overtredingen en sancties 11. Preventie van dopinggebruik: Rol van de coach 12. Actueel houden van kennis over doping 2. Wat is doping? Op de vraag Wat is nu eigenlijk doping? komen vaak heel verschillende antwoorden. De een heeft het over stimulerende middelen of over het gebruik van niet natuurlijke stoffen en een ander zegt dat wat verboden is en op de dopinglijst staat. Allemaal hebben ze een beetje gelijk. Een korte, simpele omschrijving van doping is: Stoffen en methoden die verboden zijn door het Wereld Anti-Doping Agentschap (WADA). Het gaat dus niet alleen maar om stoffen, maar ook zijn bepaalde methoden verboden. Maar eigenlijk is de definitie van doping nog breder. Officieel luidt de definitie van doping: Een overtreding van een of meer bepalingen uit het dopingreglement. Deze bepalingen zijn: Aanwezigheid van verboden stof(fen) en/of verboden methode(n); (Poging tot) het gebruik van verboden stof(fen) en/of verboden methode(n); (Poging tot) gebrekkige medewerking; Gebrekkige informatieverstrekking; (Poging tot) manipuleren; (Poging tot) bezit; (Poging tot) handel; (Poging tot) toediening; Voor minder valide sporters geldt het verbod op boosting. Anneke Palsma Pagina

2 Bij de overtredingen wordt ook gebrekkige informatieverstrekking genoemd. Hiermee wordt onder andere het niet doorgeven van de juiste verblijfsplaats bedoeld. Dit is van belang voor sporters die deel uitmaken van de zogenaamde Testing Pool. Voor sporters die door de trainer/coach 3 worden begeleid is dat meestal niet van toepassing, omdat hij zij geen sporters onder zijn/haar hoede heeft die in de Nationale Testing Pool zijn opgenomen. Sporters die tot de Nationale Testing Pool behoren, ontvangen hierover een brief van de Dopingautoriteit. In deze brief wordt aangegeven welke regels de sporter dient op te volgen. De sporter moet altijd opletten wat er in zijn/haar systeem komt. Bij aanwezigheid van een verboden stof in de urine of bloed is de sporter zelf verantwoordelijk voor wat er in zijn/haar lichaam bevindt. Dit wordt in de sport strict liability genoemd. Een stof of methode kan op de dopinglijst worden geplaatst indien deze aan minimaal twee van de volgende drie criteria voldoet: 1. (mogelijk) prestatiebevorderend; 2. (mogelijk) schadelijk voor de gezondheid; 3. in strijd met de Spirit of Sport. Met Spirit of Sport worden de normen en waarden van de sport bedoeld, zoals Fair Play. De middelen en methoden die op de dopinglijst staan, kunnen ook vaak in de geneeskunde worden toegepast. Zo is bloeddoping een verboden methode, maar bij extreem bloedverlies bij een ongeluk is het geven van een bloedtransfusie van levensbelang. Ook zijn er lichaamseigen stoffen, zoals het mannelijke geslachtshormoon testosteron en afgeleiden daarvan, die als doping kunnen worden gebruikt. Cannabis is niet prestatiebevorderend maar wordt wel gezien als schadelijk voor de gezondheid en in strijd met de spirit of sport. In Nederland zijn we van mening dat cannabis eigenlijk niet op de dopinglijst thuishoort, omdat deze stof niet prestatiebevorderend werkt. Maar omdat we de Wereld Anti Doping Code, kortweg de Code, erkennen, zijn we gehouden aan de dopinglijst met de bijbehorende sancties. Dus wordt een sporter die positief bevonden wordt op cannabis ook in Nederland gestraft conform de regels van de Code. 3. Anti-dopingorganisaties en kernbegrippen Het Wereld Anti-Doping Agentschap heeft in 2003 voor het eerst de Wereld Anti-Doping Code, opgesteld. De Code vormt wereldwijd de basis van het antidopingbeleid. De eerste Code werd op 1 januari 2004 ingevoerd. Sinds 1 januari 2009 is de herziene Code van kracht. Het Nationaal Doping Reglement, dat te vinden is op de website van de Dopingautoriteit, is ook van de Code afgeleid. In de Code is onder meer opgenomen wat de definitie van doping is en welke sanctie(s) en dopinglijst gehanteerd worden. Alle stakeholders (Nationale Anti-DopingOrganisaties (NADO s) en Internationale Federaties (IF s) van de sportbonden die aangesloten zijn bij het WADA) erkennen de Code en hanteren dezelfde Dopinglijst-, regels, en sancties. Dat houdt ondermeer in dat een overtreding voor alle sporten bij alle sportorganisaties die de Code erkennen tot dezelfde standaardsanctie leidt Anneke Palsma Pagina

3 De Code is het fundament van alle dopingregels. Uit de Code zijn de Internationale standaarden afgeleid: de International Standard of Testing, International Standard of Therapeutic Use Exemption, de International Standard of Laboratories, de Internationale Standard for the Protection of Privacy en Personal Information en de dopinglijst. Deze items zijn verplichte onderdelen van het antidopingbeleid. In de International Standard of Testing is vastgelegd hoe de dopingcontroleprocedure dient te verlopen. In de International Standard of Therapuetic Use Exemption wordt beschreven hoe geneesmiddelen dispensaties geregeld moeten worden. In de International Standard of Laboratories zijn de verschillende analyseprocedures voor het onderzoeken van urine- en bloedmonsters op de aanwezigheid van doping vastgelegd. In de international Standard for the Protection of Privacy and Personal Information is te vinden hoe er omgegaan dient te worden met vertrouwelijke en persoonlijke informatie over de sporter. Verder zijn er Models of best Practice (richtlijnen) opgesteld die afgeleid zijn van de Code en de Internationale standaarden. In deze richtlijnen worden voorbeelden gegeven hoe de verschillende onderdelen van het anti-dopingbeleid kunnen worden uitgevoerd. De WADA stelt jaarlijks de dopinglijst (= lijst met verboden stoffen en methoden) op die op 1 januari van kracht wordt. Was er vroeger nog sprake van meerdere dopinglijsten, sinds 2004 bestaat er wereldwijd maar één dopinglijst: dé WADA-dopinglijst. De Dopingautoriteit maakt een letterlijke vertaling van de dopinglijst, stelt bovendien een uitgebreide lijst op van verboden stoffen én een lijst van veel gebruikte toegestane geneesmiddelen. Alle drie de lijsten zijn op de website van de Dopingautoriteit te vinden. De lijsten worden ieder jaar aan topsporters, sportartsen, sportbonden en anderen bekendgemaakt. De dopinglijst van WADA, het Wereld Anti-Doping Agentschap, is onderverdeeld in verschillende categorieën. Zo wordt onderscheid gemaakt in stoffen en in methoden. Er wordt ook onderscheid gemaakt in stoffen die zowel binnen als buiten wedstrijdverband verboden zijn én stoffen die alleen binnen wedstrijdverband verboden zijn. Daarnaast zijn er nog stoffen die alleen bij bepaalde sporten zijn verboden. In het kader op pagina 4 wordt de dopinglijst voor 2011 weergegeven. De indeling in stoffen die binnen en buiten wedstrijdverband verboden zijn is gebaseerd op de inschatting of een middel of methode dat tijdens trainingsperiodes kan worden gebruikt bij de wedstrijd nog een oneerlijk voordeel geeft. Als een sporter binnen de wedstrijd voordeel kan hebben van een stof of methode die tijdens de trainingsperiode gebruikt is, dan is de stof of methode altijd, dus zowel binnen als buiten wedstrijdverband, verboden. Het gebruik van alcohol en bètablokkers is alleen binnen bepaalde takken van sport verboden. Alcohol is binnen bepaalde sporten, zoals auto- en motorsport, verboden, omdat het gebruik ervan binnen deze sporten een gevaar op kan leveren voor de sporter zelf en van medesporters. Het gebruik van bètablokkers is binnen een beperkt aantal sporten, zoals handboogschieten en schieten, verboden omdat het gebruik van een middel uit deze groep tot een oneerlijk voordeel kan leiden. Anneke Palsma Pagina

4 De dopinglijst 2011 ziet er als volgt uit: I. Stoffen en methoden die binnen en buiten wedstrijdverband verboden zijn Verboden stoffen S0. Niet erkende stoffen S1. Anabole middelen S2. Peptidehormonen, groeifactoren en verwante stoffen S3. Bèta-2 agonisten (β-2 agonisten) S4. Hormoon-antagonisten en modulatoren S5. Diuretica en andere maskerende middelen Verboden methoden M1. Verbetering van het zuurstoftransport M2. Chemische en fysieke manipulatie M3. Genetische doping II. Stoffen die binnen wedstrijdverband verboden zijn S6. Stimulantia S7. Narcotica S8. Cannabinoïden S9. Glucocorticosteroïden III. Stoffen die verboden zijn in bepaalde sporten P1. Alcohol P2. Bètablokkers (β-receptorblokkerende stoffen) De letter S staat voor substances (= stoffen), M voor methods (= methoden) en P voor particular sports (= in bepaalde sporten). Kortom, het zijn Engelse verwijzingen. Een handboogschutter die een bètablokker gebruikt krijgt een tragere hartslag, zodat de schutter tussen twee hartslagen meer tijd heeft om in de roos te schieten. Bovendien klopt het hart minder sterk, waardoor de schutter ook een vastere hand heeft. Informatie over de afzonderlijke dopingcategorieën is te vinden op 4. Dopingmythe Een dopingovertreding krijgt altijd veel media-aandacht. Daardoor lijkt het alsof dopingovertredingen schering en inslag zijn, maar de cijfers weerspreken dat. Uit de statistiek over meerdere jaren blijkt dat er bij dopingcontroles ongeveer 2% van de sporters een positieve dopingtest aflevert. Dit geldt zowel voor Nederland als voor de monsters die door WADA worden genomen. Navraag bij de sporters in Nederland zelf leert dat 95% van de sporters het gebruik van doping afwijst. Deze cijfers laten zien dat het hoge gebruik van doping in de topsport een mythe is. Goede prestaties kunnen prima op eigen kracht worden geleverd. Het is belangrijk dat er een goed evenwicht is tussen training en herstel. Een goede voeding is nodig om de gezondheid in stand te houden, maar ook belangrijk voor het leveren van een goede prestatie. De sporter moet goed gemotiveerd zijn om volgens deze richtlijnen met zijn of haar sport om te gaan. Anneke Palsma Pagina

5 5. Medicatie en doping Veel stoffen op de dopinglijst zijn medicijnen die bij verschillende aandoeningen worden gebruikt. Daarom moet het voor de sporter een tweede natuur worden dat hij/zij eerst nagaat of een middel is toegestaan, voordat hij/zij het gaat gebruiken. Dit geldt zowel voor vrij verkrijgbare geneesmiddelen, zoals je die bij de drogist koopt als voor homeopathische middelen en voor medicijnen die door een arts worden voorgeschreven. Let erop dat bij elk medicijn wordt gecheckt of het gebruik is toegestaan. Dit kan met behulp van de dopingwaaier, maar ook met behulp van de dopinglijst. In de dopingwaaier kan de sporter de dopingregels, de dopinglijst, een lijst van toegestane (genees)middelen en informatie over de dopingcontroleprocedure vinden. Deze is te vinden op Ook de team- of de bondsarts kan informatie geven of het gebruik is toegestaan. Is het dan nog niet duidelijk, dan kan altijd navraag worden gedaan via de Doping Infolijn. Dit kan door een telefoontje, of via de . Visitekaartje van de Doping Infolijn Anneke Palsma Pagina

6 Zo is het gebruik van astmamiddelen met formoterol, fenoterol en terbutaline (allemaal bèta-2 agonisten) en glucocorticosteroïden (ontstekingsremmers), Ritalin en Concerta (medicijnen met de werkzame stof methylfenidaat tegen ADHD die tot de stimulantia behoren) en insuline (hormoon dat gebruikt wordt bij de behandeling van diabetes) verboden. Voor glucocorticosteroïden (ontstekingsremmers), geldt echter dat lokaal gebruik, bijvoorbeeld op de huid, in het oog of het oor en een injectie in en rondom een gewricht toegestaan is, maar voor alle andere vormen van gebruik van glucocorticosteroïden dient een dispensatie te worden aangevraagd. Als een geneesmiddel niet is toegestaan, kan er een dispensatie worden aangevraagd. Soms moet dit voorafgaand aan het gebruik geregeld worden. Er kunnen enkele weken overheen gaan voordat de dispensatie verleend wordt. Naast gegevens van de sporter moet medische informatie worden meegestuurd. Deze kan worden opgevraagd bij de (huis)arts. Meer over dispensaties en meldingen is te vinden op Sporters die tot de Nationale Testing Pool behoren, dienen hun dispensatie of melding voorafgaand aan het gebruik van geneesmiddelen te regelen. Wanneer ze mee gaan doen aan een event onder auspiciën van de internationale federatie moet de dispensatie 21 dagen voorafgaand aan het event worden aangevraagd. Sporters die niet in de Testing Pool vallen mogen hun dispensatie achteraf (zelfs na een positieve controle) aanvragen. Maar dan lopen ze wèl het risico dat de dispensatie-aanvraag kan worden afgewezen. In dat geval wordt er een positieve test genoteerd met alle gevolgen van dien. 6. Voedingssupplementen en doping Uit onderzoek blijkt dat ongeveer 25% van de voedingsupplementen vervuild is met dopinggeduide stoffen, zoals anabole steroïden of stimulantia. Omdat vervuilingen niet op het etiket staan is een vervuild supplement niet in de winkel of op het Internet te herkennen. Om duidelijkheid te scheppen voor topsporters welke supplementen wel aan een zo hoog mogelijke veiligheidseis voldoen is het NZVT ingesteld. Ga voor zeker, kies voor supplementen die op de NZVT-lijst staan Anneke Palsma Pagina

7 Dit is het Nederlands Zekerheidssysteem Voedingssupplementen Topsport. Het NZVT is een initiatief van NOC*NSF, NPN (Natuur en gezondheidsproducten Nederland) en de Dopingautoriteit om het voor sporters mogelijk te maken om op een veilige manier toch voedingssupplementen te kunnen gebruiken. 100% garantie bestaat niet, omdat er alleen een steekproef van de batch of partij wordt genomen. 7. Drugs en doping(regels) Als puber of jong volwassene kan het verleidelijk zijn om toch eens een haaltje van een joint of een pilletje xtc te proberen. Jongeren zijn tijdens de puberteit gevoelig voor groepsdruk. Hoe sterk is jouw sporter in zulke situaties? Buiten wedstrijdverband wordt er niet op de genoemde drugs gecontroleerd, maar bij een dopingcontrole binnen wedstrijdverband wél en vaak zijn drugs nog lang opspoorbaar. Cannabis kan ruim een maand na gebruik nog tot een positieve bevinding leiden. Het record staat zelfs op drie maanden na gebruik. In Nederland is het aantal dopingovertredingen als gevolg van cannabisgebruik hoger dan in de meeste andere landen. Cocaïne en xtc kunnen na gebruik meerdere dagen en in sommige gevallen nog langer worden gevonden. Evenals cannabis worden deze drugs alleen binnen wedstrijdverband getest. De sporter moet gesterkt en gesteund worden bij het niet gebruiken van deze middelen. Help hem/haar om de verleiding van het experimenteren te weerstaan. Hierbij kun je denken aan een verenigingsregel dat je geen drugs gebruikt. Spreek je openlijk uit tegen het gebruik van drugs, maar uit je bezorgdheid als je denkt dat je sporter ermee experimenteert. Vermijd beschuldigingen en geef je pupil de ruimte om te vertellen wat er speelt 8. Dopingcontroleprocedure Een dopingcontrole, zeker als het de eerste keer is, wordt door sporters als indrukwekkend ervaren. Ook als sporters na de wedstrijd gecontroleerd worden, zijn ze vaak nog met de gedachten bij de wedstrijd. Hierdoor kan een sporter minder alert zijn op de goede afhandeling van de procedure. Zorg altijd dat er iemand meegaat als begeleider tijdens de controle. Twee paar ogen zien altijd meer dan één paar. Als een sporter wordt aangewezen om een dopingcontrole te ondergaan, moet hij of zij hier altijd aan meewerken, tenzij de dopingcontroleofficial (DCO) zich niet kan legitimeren. Wanneer de sporter ten onrechte weigert om een dopingcontrole te ondergaan, kan dit tot een schorsing van twee jaar leiden. De sporter dient zich op tijd te melden voor de dopingcontrole. Voor het later ondergaan van de controle om de prijsuitreiking bij te wonen of om de media te woord te kunnen staan moet de sporter altijd toestemming vragen aan de DCO. De sporter blijft onder toezicht staan van een zogenaamde chaperonne tot hij of zij aankomt in het dopingcontrolestation. Ook sporters die minderjarig zijn kunnen opgeroepen worden voor een dopingcontrole. Een sporter mag altijd een begeleider meenemen. Sterker nog, voor jonge sporters en tijdens controles in het buitenland is dat altijd aan te bevelen. De begeleider kan de sporter bijstaan bij het controleren of de gegevens op het dopingcontroleformulier op de juiste wijze worden ingevuld en of de procedure Anneke Palsma Pagina

8 op de juiste wijze plaatsvindt. Daarom is het voor de sporter én begeleider van belang dat zij allebei goed op de hoogte zijn van de procedure. Dit kan door de voorlichtingsfilm van de Dopingautoriteit te bekijken: Daar is ook meer informatie over de dopingcontrole te vinden. 9. Onbewust en bewust dopinggebruik Een sporter kan een dopingovertreding begaan, terwijl hij zich er niet van bewust is. Onbewuste dopingovertredingen zijn vaak het gevolg van: medicatiefouten, gebruik van vervuilde voedingssupplementen of het gebruik van drugs buiten de wedstrijden. Medicatiefouten worden veroorzaakt doordat de sporter niet gecheckt heeft of het medicijngebruik is toegestaan, of hij is verkeerd geïnformeerd. Het kan zijn dat een sporter vergeten is om opnieuw een dispensatie aan te vragen bij een medicatiewijziging, of als het termijn voor de geldigheid van de dispensatie is verlopen. Daarnaast moet bij het gebruik van voedingssupplementen nagegaan worden of deze echt nodig zijn. Dit kan door de voeding te laten beoordelen door een sportdiëtist. Als dan blijkt dat het gebruik van voedingssupplementen nodig is, dient erop gelet te worden dat er alleen voedingssupplementen genomen worden die op de NZVT-lijst staan. De sporter moet goed op de hoogte zijn van zijn rechten en plichten, zoals de regelgeving rondom de dopingcontrole. Een controle mag niet worden geweigerd, tenzij de dopingcontrole-official zich niet kan legitimeren. Bewust dopinggebruik Daarnaast kan bewust gebruik van doping optreden, bijvoorbeeld omdat een sporter snel een hoger prestatieniveau wil bereiken. Een sporter kan ook in de verleiding komen om doping te gebruiken als het herstel van een blessure langer duurt dan de sporter wenst. In een groep waarin dopinggebruik getolereerd wordt zal een sporter sneller overgehaald kunnen worden om (ook) doping te gaan gebruiken. Daarom is het als trainer coach belangrijk om je duidelijk uit te spreken tegen het onbewust en bewust gebruiken van doping. 10. Overtredingen en sancties Het merendeel van de dopingovertredingen kent een standaardsanctie. Dat wil zeggen dat als een dopingovertreding bewezen is, automatisch de straf wordt opgelegd die is bepaald in de dopingreglementering. Deze strafmaat is niet langer bedoeld als maximum of minimum, maar geeft zoals gezegd de standaard weer. Zoals wel vaker het geval is bij standaarden, kent ook de standaardsanctie uitzonderingsmogelijkheden. In bepaalde uitzonderlijke gevallen kan de sporter in aanmerking komen voor een lichtere sanctie. Daarbij wordt iedere dopingzaak afzonderlijk beoordeeld en wordt rekening gehouden met de unieke omstandigheden van het geval. Deze uitzonderingsmogelijkheid is alleen bedoeld voor het bijstellen van de sanctie; zij is niet van invloed op de vraag of de dopingovertreding wel of niet is begaan. Anneke Palsma Pagina

9 Als een sporter kan aantonen dat de overtreding in geen geval door zijn eigen schuld ( geen schuld of nalatigheid ) heeft plaatsgevonden, kan de hele sanctie komen te vervallen. Kan een sporter niet bewijzen dat hij totaal onschuldig is, maar is de overtreding hem ook niet helemaal aan te rekenen ( geen aanmerkelijke mate van schuld of nalatigheid ), dan kan de straf weliswaar niet vervallen maar altijd nog worden verminderd tot maximaal de helft van de standaardsanctie. Simpel gezegd komt het erop neer dat de straf kan worden verminderd als de sporter óf niks óf weinig te verwijten valt. De standaardsanctie voor de aanwezigheid, het gebruik of het bezit van een verboden stof, bij gebrekkige medewerking aan de dopingcontrole of manipulatie van het urine of het bloedmonster bedraagt twee jaar. Voor handel en/of toediening wordt er een standaardstraf van vier jaar gehanteerd. Binnen wedstrijdverband geldt automatisch een diskwalificatie, inlevering van punten, prijzen en prijzengeld. Welke straf er op een tweede overtreding staat, hangt namelijk af van wat de eerste overtreding was en van de vraag of de sanctie toen is verlaagd (of verhoogd) en op welke gronden dat is gebeurd. Begeleiders die zich schuldig maken aan dopingovertredingen kunnen ook worden bestraft. Zo geldt er voor manipulatie door een begeleider een standaardsanctie van twee jaar. Als er sprake is van bezit, handel en/of toediening, bedraagt de straf vier jaar. Wanneer er minderjarige sporters bij de overtreding zijn betrokken, mag een begeleider nooit meer een functie binnen de sport uitoefenen. Deze levenslange schorsing wordt door alle sportbonden overgenomen. Om begeleiders meer bewust te maken van hun rol bij de preventie van dopingovertredingen is er een brochure verkrijgbaar waarin adviezen waarop gelet dient te worden en tips hoe dopinggebruik te voorkomen is. In de brochure Rondom begeleiding staan tips hoe begeleiders kunnen bijdragen aan een dopingvrije sport Anneke Palsma Pagina

10 11. Preventie van dopinggebruik: Rol van de trainer-coach Uit onderzoek is gebleken dat de coach, zeker bij jonge sporters, veel invloed heeft. Het is van belang dat je je goed realiseert dat jij door de sporter gezien wordt als een voorbeeld. Zorg dat je zelf als coach goed geïnformeerd bent over de meest actuele dopingregels. Je kunt ze vinden op de website van de Dopingautoriteit. Draag uit dat het met gezonde sportbeoefening, dus zonder doping, mogelijk is om een goede topprestatie te leveren. Ontkracht dopingmythes. Laat met behulp van aansprekende voorbeelden uit de praktijk aan de sporter zien dat goede prestaties geleverd kunnen worden door goed te trainen, te letten op techniek, gebruik van een gezonde voeding en timing van de voeding rondom trainingen en wedstrijden. Haal deskundigheid bij de andere disciplines die bij je team betrokken zijn, of stel voor om deze erbij te betrekken. Simuleer de ontwikkeling van een goede sport(ieve) mentaliteit bij je sporters. Besteed aandacht aan de manier waarop de sporters met elkaar omgaan. Wees duidelijk in je standpunt tegen dopinggebruik. Het niet gebruiken van doping is ook een belangrijk principe van fair play, sportiviteit en respect. Wijs je sporters op het belang van spelregels en gelijke kansen voor iedereen. Benadruk de goede punten in de prestatie, bijvoorbeeld door bij het nabespreken eerst te beginnen met een compliment, daarna de punten die versterkt kunnen worden en eindig met een (aantal) positieve punt(en). Prijs kampioenen bij nabespreken van wedstrijden door hun goede eigenschappen en wedstrijdvoorbereiding te benoemen als oorzaak van hun succes. Zie ook en spreek je hiervoor uit. Gouden tips voor de coach 1. Wees een voorbeeld voor je sporters 2. Promoot gezonde sportbeoefening 3. Benadruk belang van fair play, sportiviteit en respect (spelregels, gelijke kansen voor iedereen) 4. Laat sporters altijd winnen, ongeacht het resultaat 5. Ken de basisregels ten aanzien van Dopingautoriteit Benadruk de waarde van training, voeding, mentaliteit, samenwerking en toewijding etc. 6. Ontkracht dopingmythes 7. Prijs kampioenen om hun goede eigenschappen, zoals toewijzing, doorzettingsvermogen en mentaliteit Anneke Palsma Pagina

11 12. Actueel houden van de kennis over doping Dopingregels zijn jaarlijks aan verandering onderhevig. Daarom is het belangrijk om te weten waar je de meest actuele informatie over doping kunt vinden: De Dopingautoriteit: Dopinglijst: Dopingcontrole: GDS Sportvoedingsadvies: NZVT: De Doping Infolijn Per telefoon: ( 0,10/min) ma-vr van uur Per s worden binnen een werkdag beantwoord Campagne: Verder worden er elk jaar voorlichtingsbijeenkomsten gehouden op de Olympische steunpunten en door de sportbonden zelf. Bronnen: Website Dopingautoriteit Dopingautoriteit Capelle aan den IJssel Februari 2011 Anneke Palsma Pagina

Doping-Quiz. Waar of Onwaar? Programma. Sport is te mooi voor doping. Even voorstellen. Even voorstellen. Opdracht

Doping-Quiz. Waar of Onwaar? Programma. Sport is te mooi voor doping. Even voorstellen. Even voorstellen. Opdracht Programma Sport is te mooi voor doping Voorstelrondje Dopingquiz Warming Up: Inleiding De opdracht Cooling Down: Evaluatie Anneke Palsma ASK Coach 3 basispresentatie 2010 Even voorstellen Opleidingen HBO

Nadere informatie

rondom begeleiding Hoe ouders, trainer-coaches en andere sportbegeleiders kunnen bijdragen aan een dopingvrije sport

rondom begeleiding Hoe ouders, trainer-coaches en andere sportbegeleiders kunnen bijdragen aan een dopingvrije sport rondom begeleiding Hoe ouders, trainer-coaches en andere sportbegeleiders kunnen bijdragen aan een dopingvrije sport Rondom begeleiding Hoe ouders, trainer-coaches en andere sportbegeleider kunnen bijdragen

Nadere informatie

Dutch. 1 Vraag: Ik ben altijd zelf verantwoordelijk voor wat ik slik, injecteer of op andere wijze toedien aan mijn lichaam.

Dutch. 1 Vraag: Ik ben altijd zelf verantwoordelijk voor wat ik slik, injecteer of op andere wijze toedien aan mijn lichaam. Dutch 1 Vraag: Ik ben altijd zelf verantwoordelijk voor wat ik slik, injecteer of op andere wijze toedien aan mijn lichaam. Antwoord: Waar Alle sporters zouden zich proactief moeten opstellen in het stellen

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn Dopingvrije Sport

Doorlopende leerlijn Dopingvrije Sport 1/3 Doorlopende leerlijn Dopingvrije Sport Er verandert veel in het dagelijks leven van jonge, talentvolle sporters. Niet alleen een toenemend aantal trainingsuren en wedstrijden, maar ook lange periodes

Nadere informatie

Koersen op een schone sport

Koersen op een schone sport Koersen op een schone sport Workshop voor verenigingen Op 17 juni 2013 presenteerde de Commissie Anti-Doping Aanpak (Commissie Sorgdrager) haar eindrapport Meedoen of stoppen. De conclusie: het wegwielrennen

Nadere informatie

Gids voor een dopingvrije sportbeoefening bij breedtesporters

Gids voor een dopingvrije sportbeoefening bij breedtesporters Gids voor een dopingvrije sportbeoefening bij breedtesporters 1 Inhoud Deel 1: Inleiding Deel 2: Dopingcontroles: wie, wanneer, hoe? Deel 3: Je verantwoordelijkheid als sporter Deel 4: Wat is doping? Deel

Nadere informatie

Parantee vzw p/a Huis van de Sport Zuiderlaan 13 B-9000 Gent T 09 243 11 70 info@parantee.be www.parantee.be www.facebook.com/parantee BE TOP BOEKJE

Parantee vzw p/a Huis van de Sport Zuiderlaan 13 B-9000 Gent T 09 243 11 70 info@parantee.be www.parantee.be www.facebook.com/parantee BE TOP BOEKJE Parantee vzw p/a Huis van de Sport Zuiderlaan 13 B-9000 Gent T 09 243 11 70 info@parantee.be www.parantee.be www.facebook.com/parantee BE TOP BOEKJE 17/10/2015 Beste atleet Het BE TOP boekje is je persoonlijk

Nadere informatie

NATIONAAL DOPINGREGLEMENT TEKST EN COMMENTAAR

NATIONAAL DOPINGREGLEMENT TEKST EN COMMENTAAR 1 NATIONAAL DOPINGREGLEMENT TEKST EN COMMENTAAR 2 NATIONAAL DOPINGREGLEMENT TEKST EN COMMENTAAR De tekst van het Nationaal Dopingreglement voorzien van commentaar gebaseerd op de World Anti-Doping Code

Nadere informatie

Voeding en Doping. Anne van Vegchel, sportarts SGA West-Brabant

Voeding en Doping. Anne van Vegchel, sportarts SGA West-Brabant Voeding en Doping Anne van Vegchel, sportarts SGA West-Brabant (w)eet ik veel? Bier + chips = wijn + pinda s 249 414 Speculaasje = ontbijtkoek 48 77 Mars = gevulde koek 268 204 Yoghurtdrank = glas wijn

Nadere informatie

Dopingbestrijding in Vlaanderen

Dopingbestrijding in Vlaanderen Dopingbestrijding in Vlaanderen Dr. Hans Cooman Eupen, 30 september 2006 Basisprincipe de gezondheid van de sporter moet beschermd worden en elke sporter moet met gelijke wapens kunnen strijden Het huidig

Nadere informatie

Informatie controle middelen paard KNHS

Informatie controle middelen paard KNHS Informatie controle middelen paard KNHS 1 april 2009 Controle op aanwezigheid verboden middelen bij pony s/paarden tijdens KNHS-wedstrijden Op KNHS-wedstrijden in de diverse disciplines en op alle niveaus

Nadere informatie

Samenvatting. Adviesaanvraag

Samenvatting. Adviesaanvraag Samenvatting Adviesaanvraag De afgelopen jaren is uit rapportages van het voormalige Nederlands Centrum voor Dopingvraagstukken (NeCeDo) en de daarna opgerichte Dopingautoriteit gebleken dat in ons land

Nadere informatie

DOPINGREGLEMENT. Gebaseerd op de World Anti-Doping Code 1

DOPINGREGLEMENT. Gebaseerd op de World Anti-Doping Code 1 DOPINGREGLEMENT Gebaseerd op de World Anti-Doping Code 1 VERSIE: 6.0 DATUM: 11 april 2007 AUTEUR: Dopingautoriteit Inhoudsopgave Titel I Artikel 1 Artikel 2 Titel II Artikel 3 Artikel 4 Artikel 5 Artikel

Nadere informatie

belangrijke bijdrage geleverd te hebben aan de strijd tegen doping in de sport. Wij hopen dat u dat na lezing van het Jaarverslag met ons eens bent.

belangrijke bijdrage geleverd te hebben aan de strijd tegen doping in de sport. Wij hopen dat u dat na lezing van het Jaarverslag met ons eens bent. Inhoudsopgave 0. Voorwoord 1. 2012 in vogelvlucht 2. Preventie 3. Dopingcontroles 4. Internationale zaken 5. Juridische zaken 6. Wetenschappelijk onderzoek 7. Kennismanagement 8. Mens & organisatie Bijlagen:

Nadere informatie

DOPINGBESTRIJDING IN VLAANDEREN GIDS VOOR SPORTFEDERATIES

DOPINGBESTRIJDING IN VLAANDEREN GIDS VOOR SPORTFEDERATIES DOPINGBESTRIJDING IN VLAANDEREN GIDS VOOR SPORTFEDERATIES Versie 1.0 31 maart 2015 NADO VLAANDEREN 1 Inhoud Inleiding... 3 I. Informeren en vormen van sporters en begeleiders... 5 1. De rechten en plichten

Nadere informatie

1. Oproep voor dopingcontrole

1. Oproep voor dopingcontrole Urinecontrole stap voor stap 1. Oproep voor dopingcontrole De dopingcontroleofficial (DCO) of een aangewezen assistent (chaperon(ne)) zal je op de hoogte stellen van het feit dat je bent geselecteerd voor

Nadere informatie

Doping: een grensoverschrijdend probleem Herman Ram, directeur ADO Den Haag, 29 maart 2010

Doping: een grensoverschrijdend probleem Herman Ram, directeur ADO Den Haag, 29 maart 2010 Doping: een grensoverschrijdend probleem Herman Ram, directeur ADO Den Haag, 29 maart 2010 Globale opzet presentatie 1. Dopingrecht en dopingregels 2. Botsing van rechtssystemen 3. Consequenties voor de

Nadere informatie

Infodag Dopingbestrijding in samenwerking met de sportsector. Kasteel van Bouchout Plantentuin Meise 09 maart 2015

Infodag Dopingbestrijding in samenwerking met de sportsector. Kasteel van Bouchout Plantentuin Meise 09 maart 2015 Infodag Dopingbestrijding in samenwerking met de sportsector Kasteel van Bouchout Plantentuin Meise 09 maart 2015 De rol van de sportfederatie inzake dopingbestrijding Yves Defoort Jurist NADO Vlaanderen

Nadere informatie

1. Binnen het totaalbeleid van de organisatie ere en te onderscheiden meerjaren topsportbeleid is (uitwerking deelelementen zie bijlage 2).

1. Binnen het totaalbeleid van de organisatie ere en te onderscheiden meerjaren topsportbeleid is (uitwerking deelelementen zie bijlage 2). Topsportstatuut Nederlandse Bowling Federatie 2010 Aanbeveling 2 goed sportbestuur 1. Binnen het totaalbeleid van de organisatie ere en te onderscheiden meerjaren topsportbeleid is (uitwerking deelelementen

Nadere informatie

Traintechniek VOEDING VOOR MINIOREN. Coordinator Traintechniek Sylvia de Kort

Traintechniek VOEDING VOOR MINIOREN. Coordinator Traintechniek Sylvia de Kort Traintechniek VOEDING VOOR MINIOREN Coordinator Traintechniek Sylvia de Kort februari 2016 Zwemmen en voeding Je vindt sporten leuk, met name het zwemmen. Je besteed daar veel tijd aan, niet alleen tijdens

Nadere informatie

Een drugbeleid op onze school

Een drugbeleid op onze school Een drugbeleid op onze school 1. Waarom een drugbeleid? We zijn het er allemaal over eens dat jongeren het zeker niet gemakkelijk hebben in onze samenleving. Jongeren met problemen zijn zeer vatbaar voor

Nadere informatie

De tekst van de in de aangifte genoemde artikelen luidt:

De tekst van de in de aangifte genoemde artikelen luidt: Koninklijke Nederlandse Cricket Bond Tuchtcommissie Zaaknummer: 2005/17 Uitspraak van de Tuchtcommissie van de KNCB inzake: T. Risselada 1. Aangifte Aangever: Bestuur van de KNCB Datum aangifte: 15 september

Nadere informatie

Dopingcontroles in het wielrennen (Vlaamse Gemeenschap)

Dopingcontroles in het wielrennen (Vlaamse Gemeenschap) Dopingcontroles in het wielrennen (Vlaamse Gemeenschap) Er is een verschil tussen aangekondigde en onaangekondigde dopingcontroles, maar de wijze van oproeping gebeurt bij controles door de Vlaamse Gemeenschap

Nadere informatie

Drugspreventie-beleid

Drugspreventie-beleid Lommel United stelt zich tot doel om voetballers professioneel op te leiden. In kwaliteitsvolle omstandigheden en in een gezonde competitieve én aangenaam constructieve geest wil Lommel United zoveel mogelijk

Nadere informatie

Begeleidend Personeel. Utrecht, 3 juni 2015

Begeleidend Personeel. Utrecht, 3 juni 2015 Begeleidend Personeel Utrecht, 3 juni 2015 Overzicht van de presentatie 1. Veranderende regelgeving t.a.v. Begeleidend Personeel 2. Regelbinding 3. Veranderingen in de opsporing en bewijsvoering 4. Jurisprudentie

Nadere informatie

De Nederlandse topsporter en het anti-dopingbeleid 2014-2015

De Nederlandse topsporter en het anti-dopingbeleid 2014-2015 De Nederlandse topsporter en het anti-dopingbeleid 2014-2015 Erik Duiven & Olivier de Hon Dopingautoriteit juli 2015 2 Dankwoord De Dopingautoriteit wil graag de leden van de begeleidingscommissie bedanken

Nadere informatie

Doorlopende leerlijn Voeding

Doorlopende leerlijn Voeding 1/4 Doorlopende leerlijn Voeding Er verandert veel in het dagelijks leven van jonge, talentvolle sporters. Niet alleen een toenemend aantal trainingsuren en wedstrijden, maar ook lange periodes van huis

Nadere informatie

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1

Genotmiddelen. Genotmiddelen. Bron: http://gezondeleefstijl.slo.nl 1 zijn er altijd al geweest en zullen er ook altijd blijven. Veel jongeren experimenteren in de puberteit met roken, alcohol en drugs en een deel laat zich verleiden tot risicovol gedrag. Jongeren zijn extra

Nadere informatie

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips

Thema. Kernelementen. Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Thema Kernelementen Oplossingsgericht taalgebruik Voorbeeld van communiceren 10 communicatie-tips Tips voor de trainer: Doseer je informatie: less is more. Beoordeel wat je gymnasten doen, niet wie ze

Nadere informatie

Reglementering ter beteugeling van het gebruik van verboden stoffen bij sportduiven

Reglementering ter beteugeling van het gebruik van verboden stoffen bij sportduiven Reglementering ter beteugeling van het gebruik van verboden stoffen bij sportduiven ARTIKEL 1 Het toedienen of laten toedienen van stoffen met het doel het beïnvloeden van de prestaties van de reisduif

Nadere informatie

Wijziging Statuten en reglementen. Agendapunt 10.1 Wijziging Statuten, Hoofdstuk II, artikel 6, lid 1 en 3

Wijziging Statuten en reglementen. Agendapunt 10.1 Wijziging Statuten, Hoofdstuk II, artikel 6, lid 1 en 3 Agendapunt 10 Wijziging Statuten en reglementen Agendapunt 10.1 Wijziging Statuten, Hoofdstuk II, artikel 6, lid 1 en 3 Het bestuur stelt de Jaarvergadering voor het volgende artikel te wijzigen: Hoofdstuk

Nadere informatie

"Samen voetballen in Heerhugowaard"

Samen voetballen in Heerhugowaard Convenant "Samen voetballen in Heerhugowaard" Ondersteund door: WMC SVW '27 Hugo Boys KSV Reiger Boys Stichting Recreatiezaalvoetbal Heerhugowaard De logo s van de deelnemende verenigingen: Voorwoord Zoals

Nadere informatie

Club- en gedragsregels van CARTOUCHE. Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan.

Club- en gedragsregels van CARTOUCHE. Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan. Club- en gedragsregels van CARTOUCHE Cartouche is een hockeyclub waar sportiviteit, gezelligheid en prestatie hand in hand gaan. Bij die sportiviteit, gezelligheid en prestatie hoort voor een belangrijk

Nadere informatie

Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk. Augustus 2008. Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA

Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk. Augustus 2008. Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA Reglement Alcohol, Drugs, Medicijnen en werk Augustus 2008 Opgesteld door Roder Consult bv in samenwerking met de VIA Reglement Alcohol, Drugs en Medicijnen Een preventief beleid voor leden van de VIA-EU

Nadere informatie

Statusreglement Topsporters

Statusreglement Topsporters Statusreglement Topsporters - Vastgesteld op de Algemene Vergadering van NOC*NSF d.d. 20 november 2012 - Considerans In dit reglement worden de procedure en criteria beschreven op basis waarvan een sporter

Nadere informatie

Whereabouts. Onderzoek naar een nieuw whereaboutssysteem middels GPS en Biometrie

Whereabouts. Onderzoek naar een nieuw whereaboutssysteem middels GPS en Biometrie Whereabouts Onderzoek naar een nieuw whereaboutssysteem middels GPS en Biometrie Anne Heijkoop Afstudeerproject Hogeschool Rotterdam Communicatie & Mulitmedia Design 2010 Logica Anne Heijkoop Hogeschool

Nadere informatie

Aanbod licentiewaardige trainersbijscholingen aangeboden door Academie voor Sportkader

Aanbod licentiewaardige trainersbijscholingen aangeboden door Academie voor Sportkader Aanbod licentiewaardige trainersbijscholingen aangeboden door Academie voor Sportkader Deze folder licht de bijscholingen van de Academie voor Sportkader toe die Badminton Nederland als licentiewaardig

Nadere informatie

Gedragscode Binnen de HSV Ons Genoegen-Almere wordt de onderstaande gedragscode gehanteerd:

Gedragscode Binnen de HSV Ons Genoegen-Almere wordt de onderstaande gedragscode gehanteerd: Postbus 30208 1303 AE Almere advies@hsvog.nl Inleiding: Het doel van onze hengelsportvereniging is het bevorderen van de hengelsport. Van belang hierbij is dat iedereen altijd respectvol en verantwoordelijk

Nadere informatie

HIJS HOKIJ DEN HAAG GEDRAGSCODE

HIJS HOKIJ DEN HAAG GEDRAGSCODE Waarom een gedragscode? Eén van de methodes om ongewenst gedrag zoals agressie, vandalisme e.d. te beperken, is het opstellen van een gedragscode. De twee belangrijkste oorzaken van ongewenst gedrag zijn

Nadere informatie

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek,

4 INZICHTEN. De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, 4 INZICHTEN De vier inzichten in dit boekje zijn gebaseerd op de uitkomsten van het Trainer-Kind-Interactieonderzoek, waarbij 37 trainers en coaches een seizoen lang intensief zijn gevolgd. Dit onderzoek

Nadere informatie

Wat is doping? (I) Herkomst van de uitdrukking. "Doop" (Nederlands) (18 de eeuw): Zuid-Afrikaanse drank

Wat is doping? (I) Herkomst van de uitdrukking. Doop (Nederlands) (18 de eeuw): Zuid-Afrikaanse drank 1 Wat is doping? (I) Herkomst van de uitdrukking "Doop" (Nederlands) (18 de eeuw): Zuid-Afrikaanse drank "Dope" 1889 de eerste keer vermeld in een Engels woordenboek "Doping" (Internationaal) 2 Wat is

Nadere informatie

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014

Pubers en genotmiddelen. Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Pubers en genotmiddelen Irene Lapajian Gezondheidsbevorderaar GGD HM 6 oktober 2014 Overzicht - Inleiding - (hersen)ontwikkeling pubers - Genotmiddelen: - energiedrank - roken - alcohol - Opvoeding en

Nadere informatie

Gedragscode. Inhoudsopgave

Gedragscode. Inhoudsopgave Gedragscode Inhoudsopgave Inleiding... 2 Wat is een gedragscode?... 2 Een gedragscode is geen wet... 3 Gedragscode voor de sport... 3 Richtlijnen voor afspraken binnen een gedragscode... 3 Sporters...

Nadere informatie

GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters

GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters Atleten 1. We staan voor fairplay tegenover tegenstander, scheidsrechter en publiek. 2. Aanvaard de beslissingen van de

Nadere informatie

Medicatiebeleid. 3. Medicatieproces volledig in eigen beheer (1), aanreiken (2), toedienen (3) en overnemen beheer medicatie (4).

Medicatiebeleid. 3. Medicatieproces volledig in eigen beheer (1), aanreiken (2), toedienen (3) en overnemen beheer medicatie (4). 1. Inleiding Het medicatiebeleid binnen Thuiszorg Groot Gelre en A&B TOM is er op gericht een zo veilig mogelijke situatie te creëren voor cliënt en zorgverlener binnen de zorgvraag op het gebied van medicatie

Nadere informatie

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen?

Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Wil jij nog meer sportplezier bij jouw verenigingen? Scoor dan met ons topaanbod! Een programma van sportbonden en NOC*NSF dat sportief gedrag stimuleert en ongewenst gedrag aanpakt. Vraag kinderen waarom

Nadere informatie

PROF OF NIET, WE DELEN DEZELFDE PASSIE! Interne selectieprocedure BMX ten behoeve van de European Games in Baku 2015

PROF OF NIET, WE DELEN DEZELFDE PASSIE! Interne selectieprocedure BMX ten behoeve van de European Games in Baku 2015 PROF OF NIET, WE DELEN DEZELFDE PASSIE! Interne selectieprocedure BMX ten behoeve van de European Games in Baku 2015 Interne selectieprocedure BMX ten behoeve van de European Games in Baku 2015 Vastgesteld

Nadere informatie

Mix & match: gezamelijke visie

Mix & match: gezamelijke visie Mix & match: gezamelijke visie Weten jullie waar jullie als groep voor staan, maar willen jullie graag nog een stap verder gaan? Werk dan een visie uit op alcohol- en druggebruik in de jeugdbeweging. Hierbij

Nadere informatie

INTERN TUCHTREGLEMENT INZAKE DOPINGPRAKTIJKEN VAN DE VZW KBWB, DE VZW WBV EN DE VZW FCWB

INTERN TUCHTREGLEMENT INZAKE DOPINGPRAKTIJKEN VAN DE VZW KBWB, DE VZW WBV EN DE VZW FCWB INTERN TUCHTREGLEMENT INZAKE DOPINGPRAKTIJKEN VAN DE VZW KBWB, DE VZW WBV EN DE VZW FCWB Inhoudstafel Titel I: Definities... 3 Titel II: Algemeen... 12 Tittel III: Dopingpraktijken... 14 Titel IV: Organen...

Nadere informatie

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl

Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014. Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Uw kind en genotmiddelen Dinsdag 7 oktober 2014 Linda van Delft Gezondheidsbevorderaar 088-3084284 lvandelft@ggdhm.nl Wat zijn genotmiddelen? Dit zijn stoffen die een verandering van het bewustzijn veroorzaken

Nadere informatie

Commissie voor Cultuur, Jeugd, Sport en Media

Commissie voor Cultuur, Jeugd, Sport en Media vergadering C112 CUL14 zittingsjaar 2012-2013 Handelingen Commissievergadering Commissie voor Cultuur, Jeugd, Sport en Media van 7 februari 2013 2 Commissievergadering nr. C112 CUL14 (2012-2013) 7 februari

Nadere informatie

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN

DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN DE RECHTERS ZIJN GESCHEIDEN www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website. Naam Leerling: Klas:. 3.0 a.

Nadere informatie

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen

Voorstellen. Topsport 1. Naam 2. Coachervaring 3. Ervaring met mentale begeleiding 4. Wat voor type coach bent u? Voorstellen Voorstellen Coachen: Aansluiten op Motivatie-stijl Rogier Hoorn sport- & prestatiepsycholoog VSPN drs. Rogier Hoorn sport- en prestatiepsycholoog VSPN SportsMind.nl Sinds 2003 praktijk Bussum en Papendal

Nadere informatie

NHV (Nederlands Handbal Verbond)

NHV (Nederlands Handbal Verbond) NHV (Nederlands Handbal Verbond) Verzekeringnemer Nederlands Handbal Verbond. Verzekerden Verzekeringnemer, alsmede de verzekerden als opgenomen in clausule AV100-004 Verzekerden NHV. Hoedanigheid Sportbond

Nadere informatie

Dopingreglement K.V.T.H.

Dopingreglement K.V.T.H. Dopingreglement K.V.T.H. BIJLAGE F Art. 1: Algemeen 1. Dit reglement moet worden beschouwd als een reglement bedoeld in artikel 11 van de statuten. Derhalve wordt dit reglement vastgesteld door het hoofdbestuur.

Nadere informatie

Alle personen die in de zaal aanwezig zijn, zijn hier, omdat ze gemotiveerd zijn om samen tot beter turnen te komen.

Alle personen die in de zaal aanwezig zijn, zijn hier, omdat ze gemotiveerd zijn om samen tot beter turnen te komen. 1. Algemeen Alle partijen die betrokken zijn bij communicatie zijn verantwoordelijk voor het goed verlopen hiervan. Indien de communicatie niet goed verloopt, is dit aan deze personen om hierover in gesprek

Nadere informatie

Seksuele intimidatie in de sport

Seksuele intimidatie in de sport Informatie voor ouders Seksuele intimidatie in de sport Wat is het? Hoe herkent u het? Wat kunt u doen? Ze ging met plezier naar de trainingen en kwam altijd enthousiast thuis. Ineens wilde ze niet meer.

Nadere informatie

ANTIDOPING. Elitesporters en ADAMS 3 maart 2014

ANTIDOPING. Elitesporters en ADAMS 3 maart 2014 ANTIDOPING Elitesporters en ADAMS 3 maart 2014 Inhoudsopgave Doping en dopingpraktijken Elitesporters: wie? Elitesporters: plichten? Biologisch paspoort Toestemming wegens Therapeutische Noodzaak (TTN)

Nadere informatie

BPV-praktijkboek. Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent

BPV-praktijkboek. Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent BPV-praktijkboek Arbeidsmarktgekwalificeerd assistent Crebocode 90440, dossier 2013-2014 Bedrijfsnaam :. Naam Student : Cohort :.. Wat is een BPV werkboek Dit BPV werkboek maakt onderdeel uit van de Opleiding

Nadere informatie

GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, joggers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters

GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, joggers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters GEDRAGSCODE voor atleten, trainers, joggers, bestuurders, juryleden, ouders en supporters Beste AVMO-ers, Je bent van harte welkom in onze verenging. Onze vereniging die zich kenmerkt door zijn uitgesproken

Nadere informatie

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat?

Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Scheiding der machten De rechters zijn gescheiden www.rechtvoorjou.nl Hoofdstuk 3.0 Wat is een democratische rechtsstaat? Maak de volgende oefeningen met behulp van de informatie op de website*. Naam Leerling:...Klas:...

Nadere informatie

NORDWIN COLLEGE TOPSPORTBELEID. Topsportbeleid voor VMBO-groen en MBO

NORDWIN COLLEGE TOPSPORTBELEID. Topsportbeleid voor VMBO-groen en MBO NORDWIN COLLEGE TOPSPORTBELEID Topsportbeleid voor VMBO-groen en MBO Inhoudsopgave Nordwin College: Topsportvriendelijk!... 2 Topsportbeleid... 2 Topsportfaciliteiten... 3 Contract... 4 Topsport Contract

Nadere informatie

Jouw rechten en plichten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Jouw rechten en plichten. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Jouw rechten en plichten Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Recht op informatie over medicijnen 4 Spreekkamer 5 Ophalen van medicijnen 6 Verplicht

Nadere informatie

Trombosedienst Inleiding Hoe u bij de trombosedienst terecht komt Wat de trombosedienst voor u doet Het kiezen van een prikpost

Trombosedienst Inleiding Hoe u bij de trombosedienst terecht komt Wat de trombosedienst voor u doet Het kiezen van een prikpost Trombosedienst Inleiding Uw arts heeft u antistollingstabletten voorgeschreven. Bij het gebruik van dit soort medicijnen is het noodzakelijk dat uw bloed regelmatig wordt gecontroleerd. De trombosedienst

Nadere informatie

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen.

Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Pestprotocol. Dit pestprotocol heeft als doel: Alle kinderen mogen zich in onze vereniging veilig voelen, zodat ze zich optimaal kunnen ontwikkelen. Door regels en afspraken zichtbaar te maken kunnen kinderen

Nadere informatie

Voedingssupplementen en doping - verschillen en overeenkomsten

Voedingssupplementen en doping - verschillen en overeenkomsten 7. Ministerie van VWS. Tijd voor sport. Bewegen, meedoen, presteren. Sportnota 2 september 2005. 8. Fredriks AM. Growth diagrams 1997. Vierde Landelijke Groeistudie. Proefschrift juni 2004. 9. Urhausen

Nadere informatie

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport

SPORT VOOR IEDEREEN. Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport SPORT VOOR IEDEREEN Voor een vereniging waar iedereen met plezier sport In onze vereniging moet iedereen zich thuis voelen MAAR VOELT IEDEREEN ZICH WEL ECHT THUIS? Wordt er gescholden, bijvoorbeeld met

Nadere informatie

VERTROUWENSPERSOON. z.v.v. Blauw Wit 66

VERTROUWENSPERSOON. z.v.v. Blauw Wit 66 VERTROUWENSPERSOON z.v.v. Blauw Wit 66 Februari 2015 1 Inhoud 1. Doel en aanpak pag. 3 2. Regelement vertrouwenspersoon pag. 5 Vastgesteld door het bestuur d.d. 2 februari 2015 - Holten 2 De vertrouwenspersoon

Nadere informatie

VerenigingsScheidsrechter. Progressieve bestraffing

VerenigingsScheidsrechter. Progressieve bestraffing De rode draad - Respect voor de gezondheid en de integriteit van alle betrokkenen en hun lichaam - We willen gelijke kansen en fair play - Respect voor de spirit van het spel - Respect voor de flow van

Nadere informatie

Bovengrens dopingrisico sportvoedingssupplementen

Bovengrens dopingrisico sportvoedingssupplementen Bovengrens dopingrisico sportvoedingssupplementen Onderzoek naar de aanwezigheid van dopingstoffen in hoog-risico-sportvoedingssupplementen verkrijgbaar in Nederlandse webshops Dopingautoriteit Erik Duiven

Nadere informatie

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon Medischwetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Inhoud Inleiding 3 Medisch-wetenschappelijk onderzoek 4 Wat is medisch-wetenschappelijk onderzoek? Wat zijn proefpersonen? Hoe

Nadere informatie

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers

Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers Tips voor Ouders van niet-drinkende pubers 1. Bepaal uw standpunt. Eenduidigheid over de regels bij beide ouders is cruciaal. Tips: Kies als ouders samen regels voor het gezin. Bepaal als ouders vooraf

Nadere informatie

Wijzigingen 2015 (Vet en onderstreept is nieuw, doorgehaalde tekst komt te vervallen)

Wijzigingen 2015 (Vet en onderstreept is nieuw, doorgehaalde tekst komt te vervallen) Wijzigingen 2015 (Vet en onderstreept is nieuw, doorgehaalde tekst komt te vervallen) Inleiding Om de sport zo goed en eerlijk mogelijk te laten verlopen hebben we met elkaar spelregels opgesteld. De KNHS

Nadere informatie

Gedragsregels. De Hazenkamp een Fairplay club :

Gedragsregels. De Hazenkamp een Fairplay club : De Hazenkamp een Fairplay club : De Hazenkamp staat bekend in de omgeving als een echte amateur vereniging waarbij de gezelligheid en korfbal plezier op en rond het veld centraal staat. Maar ook bij De

Nadere informatie

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering

Welkom bij Uw kind en genotmiddelen. Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom bij Uw kind en genotmiddelen Gaby Herweijer Adviseur Gezondheidsbevordering Welkom in de Puberteit Pubers ondergaan veel veranderingen Vrienden School Lichamelijk Seksualiteit Hersenen Pubers vragen

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Veiligheidsbeleid Voordaan

Veiligheidsbeleid Voordaan Veiligheidsbeleid Voordaan Commissie veilig vertrouwd Voordaan 15-11-2014 Inleiding Op verzoek van het bestuur van MMHC Voordaan is er een commissie veiligheid in het leven geroepen voor de club. Directe

Nadere informatie

Interne selectieprocedure KNZB Paralympisch zwemmen ten behoeve van de Paralympische Spelen in Rio de Janeiro 2016

Interne selectieprocedure KNZB Paralympisch zwemmen ten behoeve van de Paralympische Spelen in Rio de Janeiro 2016 Interne selectieprocedure KNZB Paralympisch zwemmen ten behoeve van de Paralympische Spelen in Rio de Janeiro 2016 Tak van sport: 1. Paralympisch zwemmen Inleiding De algemene procedure die ertoe leidt

Nadere informatie

Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015

Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015 Presentatie Drugs op het werk Spreker Saskia Schluter Datum 04-2015 Controle Onlangs is door een grote opdrachtgever van STAR OGP een drugscontrole gehouden onder alle aanwezigen (dus medewerkers van diverse

Nadere informatie

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1

Ebook Nooit Meer Afgeleid. Auteur: Mark Tigchelaar. Nooit Meer Afgeleid. 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Nooit Meer Afgeleid 2012 Mark Tigchelaar www.mtcompany.nl 1 Delen uit dit E-BOOK zijn afkomstig van de site van www.mtcompany.nl en het boek Haal meer uit je hersenen. MTcompany 2012 Auteur: Mark Tigchelaar

Nadere informatie

Hoe doen ze dat: een medicijn maken?

Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Je neemt vast wel eens iets tegen de hoofdpijn of koorts. En vaak waarschijnlijk zonder er bij na te denken. Maar wist je dat het wel twaalf jaar duurt voordat een

Nadere informatie

Handleiding. voor. praktijkbegeleiders

Handleiding. voor. praktijkbegeleiders Handleiding voor praktijkbegeleiders Versie: februari 2011 Inhoud: Inleiding... 3 Kerntaken van een praktijkbegeleider... 3 Voorbereidend gesprek met de cursist... 4 Feedback geven... 4 Begeleiden van

Nadere informatie

Curler 21 e jaargang nr. 4, maart 2007

Curler 21 e jaargang nr. 4, maart 2007 Inhoudsopgave 1 Curler 21 e jaargang nr. 4, maart 2007 Voorwoord...2 Van de voorzitter...2 Uitslagen finale superleague...4 Nationale Nederlandse competitie...5 Curling Club PWA...7 Nieuws van de Curling

Nadere informatie

Kinderen en vergiftiging

Kinderen en vergiftiging Kinderen en vergiftiging Elk jaar bezoeken duizenden kinderen tot twaalf jaar de huisarts of de afdeling Spoedeisende Hulp van het ziekenhuis wegens een (mogelijke) vergiftiging. Ongeveer 2.300 kinderen

Nadere informatie

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen

COMMUNICATIE training. effectief communiceren met iedereen COMMUNICATIE training effectief communiceren met iedereen Een training van COMMUNICERENENZO Mensen zijn belangrijk. Resultaten ook Mensen zijn belangrijk en waardevol. Resultaten worden behaald dankzij

Nadere informatie

Protocol genotsmiddelen

Protocol genotsmiddelen Protocol genotsmiddelen Uitgangspunt van het schoolbeleid Onze school wil een veilige plaats bieden aan leerlingen, hun ouders, leerkrachten en alle overige bij de school betrokken medewerkers en vrijwilligers.

Nadere informatie

GEZONDE SPORTCLUB GEZOND SPORTEN CLUB

GEZONDE SPORTCLUB GEZOND SPORTEN CLUB GEZONDE SPORTCLUB GEZOND SPORTEN CLUB Jeroen Meganck Tine Sleurs 29/4/2014 GES- Studiedag Gezondheid in sport? Onderzoekslijn Sportclubs & gezondheid Promotoren Prof. Jan Seghers Prof. Jeroen Scheerder

Nadere informatie

Handleiding Nationale Selecties NOWB 2010

Handleiding Nationale Selecties NOWB 2010 Handleiding Nationale Selecties NOWB 2010 Inleiding Voor je vind je de Handleiding Nationale Selecties van de Nederlandse Olympische Worstelbond (NOWB). Hierin staat alles wat je moet weten als lid van

Nadere informatie

Trainingsschema voor gevorderden: Week 5

Trainingsschema voor gevorderden: Week 5 Trainingsschema voor gevorderden: Week 5 (60) = 60% maxhf) min rust = wandelen of rustig lopen Week 5 Do 31 maart: 5 x 7min (60,70,60,70,60) 1min rust Vrij 1 april: rustdag Za 2 april: 5 x 8min (60,70,60,70,60)

Nadere informatie

Aansluiting bij Instituut Sportrechtspraak

Aansluiting bij Instituut Sportrechtspraak Agendapunt 7.1 Aansluiting bij Instituut Sportrechtspraak Aanleiding Per 1 januari 2013 moeten de bij NOC*NSF aangesloten sportbonden, om voor Lottofinanciering in aanmerking te komen, voldoen aan de zogenaamde

Nadere informatie

DOOR VOETBAL VERENIGD

DOOR VOETBAL VERENIGD DOOR VOETBAL VERENIGD De Aanvoerders hebben 4 Gouden Regels opgesteld die iedereen bij zijn club in de praktijk kan brengen om het voetbal leuk, sportief en sociaal te houden. Niet iedere regel is direct

Nadere informatie

Onderzoek GHB. Publicatiedatum: 18-03- 2013

Onderzoek GHB. Publicatiedatum: 18-03- 2013 Onderzoek GHB Publicatiedatum: 18-03- 2013 Over dit onderzoek Aan dit online onderzoek, gehouden van 11 t/m 18 maart 2013, deden 2690 jongeren mee (onder wie 1020 middelbare scholieren). De uitslag is

Nadere informatie

SLIM een revolutionaire visie

SLIM een revolutionaire visie SLIM een revolutionaire visie Heeft u er wel eens aan gedacht dat uw gewichtstoename niets met te veel eten of te weinig beweging te maken hoeft te hebben? Dat klinkt misschien vreemd, maar recent wetenschappelijk

Nadere informatie

Wat is sportpsychologie? Voorstellen. Programma. Doelstelling. Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN

Wat is sportpsychologie? Voorstellen. Programma. Doelstelling. Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN Voorstellen drs. Rogier Hoorn, sportpsycholoog VSPN Sinds 2003 praktijk Hilversum en Papendal Sporters, teams, coaches, Cursus Mentale Training Rogier Hoorn sportpsycholoog VSPN bedrijfsleven, LVNL, Luchtmacht

Nadere informatie

Handleiding Nationale Sparring Selectie Taekwondo 2009/2010.

Handleiding Nationale Sparring Selectie Taekwondo 2009/2010. Handleiding Nationale Sparring Selectie Taekwondo 2009/2010. 1. Inleiding Voor je vind je de Handleiding Nationale Sparring Selectie Taekwondo 2009/2010. Dit document beschrijft een aantal procedures en

Nadere informatie

ETHISCH VERANTWOORD SPORTEN 2012-2013. De stedelijke sportraad Kortrijk en de Kortrijkse sportclubs werken mee!

ETHISCH VERANTWOORD SPORTEN 2012-2013. De stedelijke sportraad Kortrijk en de Kortrijkse sportclubs werken mee! 2012-2013 ETHISCH VERANTWOORD SPORTEN De stedelijke sportraad Kortrijk en de Kortrijkse sportclubs werken mee! Stedelijke sportraad Kortrijk p.a. Bad Godesberglaan 22 8500 Kortrijk Tel. 056 27 80 16 Inhoud

Nadere informatie

Trefwoorden : fraude, onregelmatigheid, strafverzwaring Datum uitspraak : 12 april 2006

Trefwoorden : fraude, onregelmatigheid, strafverzwaring Datum uitspraak : 12 april 2006 Trefwoorden : fraude, onregelmatigheid, strafverzwaring Datum uitspraak : 12 april 2006 Hoofdoverwegingen : Het College is dan ook van oordeel dat het voor studenten duidelijk moet zijn geweest dat het

Nadere informatie

WAT WEET DE SPORTARTS OVERBELASTING?

WAT WEET DE SPORTARTS OVERBELASTING? WAT WEET DE SPORTARTS OVERBELASTING? Ron du Bois, sportarts SGF SPORTGENEESKUNDE FRIESLAND TMS Heerenveen SMA Leeuwarden SMA Drachten SMA Sneek TOPSPORT MEDISCH SAMENWERKINGSVERBAND Overeenkomst met sportbond(en)

Nadere informatie