SAMENVATTING Hoofdstuk 1.1

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "SAMENVATTING Hoofdstuk 1.1"

Transcriptie

1 SAMENVATTING Landbouw en veeteelt zijn belangrijke economische activiteiten, omdat ze ons voedsel leveren. Tegenwoordig wordt geprobeerd om een zo groot mogelijke opbrengst te krijgen tegen minimale kosten. In de veeteelt worden daarom stoffen aan het voer toegevoegd. Tegen het gebruik van vitamines en mineralen bestaat weinig bezwaar, maar de toevoeging van geneesmiddelen is omstreden, zeker als dit uitsluitend gebeurt om de groei van het dier te bevorderen. Als een dier een geneesmiddel krijgt, dan blijven er gedurende korte of langere tijd kleine hoeveelheden achter in de weefsels en organen, de zogenaamde residuen. Omdat deze residuen schadelijk kunnen zijn voor de consument, zijn er wetten gemaakt die ervoor moeten zorgen dat de hoeveelheden aanvaardbaar blijven. Deze wetgeving wordt in Nederland grotendeels bepaald door de Europese Unie (EU). Sinds 1988 is het gebruik van groeibevorderaars verboden. In 1996 is dit verbod bevestigd en zijn de sancties verder uitgebreid. Een overzicht van de relevante wetgeving is te vinden in Hoofdstuk 1.1. Er worden verschillende soorten groeibevorderaars gebruikt: anabole steroïden, ß-agonisten en antibiotica. Antibiotica beïnvloeden de opname van voedingsmiddelen in de darm door de samenstelling van de microflora te veranderen. Deze stoffen worden verder in dit proefschrift niet behandeld. De anabole steroïden worden al sinds de jaren vijftig gebruikt als groeibevorderaars. Ze worden onderverdeeld in drie groepen op basis van hun effecten: androgenen, oestrogenen en progestagenen. Androgenen zijn afgeleid van het mannelijk hormoon testosteron. Ze hebben het meeste effect bij vrouwelijke, bij jonge en bij gecastreerde dieren. Tevens zijn dit de meest gebruikte dopingmiddelen door atleten. Oestrogenen en progestagenen zijn vrouwelijke hormonen, afgeleid van respectievelijk oestradiol en progesteron. Ze worden meestal samen gegeven met androgenen om bijwerkingen te verminderen. Bij jonge en bij gecastreerde dieren hebben ze ook een groeibevorderend effect. Er worden nog twee groepen stoffen met een oestrogene werking bij de anabole steroïden behandeld: de stilbenen en de resorcylic acid lactones. Het bekendste stilbeen is diethylstilbestrol (DES), dat vooral bekend is geworden door de DES-dochters en - zonen. De resorcylic acid lactones zijn afgeleid van het schimmel product zearalenon. Omdat de meeste steroïden snel afgebroken worden, nadat ze uit de darm opgenomen zijn, worden ze via implantaten of injecties in spieren toegediend. Op de toedieningsplaats blijven relatief grote hoeveelheden stof achter. Wanneer vlees met residuen van anabole steroïden gegeten wordt, geldt ook weer dat de meeste na opname snel af- 235

2 gebroken worden. Wanneer de stof toch in het lichaam terecht komt, wordt dit meestal niet opgemerkt, omdat er slechts een kortdurende verstoring van het hormonenevenwicht optreedt. Het gebruik van de anabole steroïden is met name verboden, omdat deze stoffen kankerverwekkend zijn. Het verbod op het gebruik van anabole steroïden wordt gecontroleerd door monsters, genomen in het slachthuis en op de boerderij tijdens het vetmesten, te analyseren. Hiervoor worden op dit moment hoofdzakelijk methoden gebaseerd op gaschromatografie (GC) met als detector een massaspectrometer (MS) gebruikt. De voordelen van deze methoden zijn dat veel stoffen in één keer gescheiden kunnen worden en dat het massaspectrum gebruikt kan worden voor identificatie van de gedetecteerde stoffen. Nadelen zijn dat er uitgebreide en tijdrovende monstervoorbewerkingsmethoden nodig zijn en dat de techniek duur is. In het huidige onderzoek is geprobeerd om een aantal snelle en kostenbesparende methoden te ontwikkelen die het opsporen en identificeren van een groot aantal potentiële groeibevorderaars in de urine van slachtrunderen mogelijk zouden maken. Dit is gebeurd in het kader van een door de EU gefinancierd onderzoeksproject (AIR3-CT ). Dit onderzoek is uitgevoerd in samenwerking met het Laboratoire d Hormonologie, Centre d Economie Rurale, Marloie, België; Lab Chrom 1, Merck KGaA, Darmstadt, Duitsland; en het Laboratorium voor Analytische Residu Onderzoek/ Community Reference Laboratory, RIVM, Bilthoven, Nederland. In Hoofdstuk 2 wordt de ontwikkeling van een nieuwe screeningsmethode voor anabole steroïden in kalfurine beschreven. Eerst werden de steroïden gedeconjugeerd met behulp van enzymen uit de Helix Pomatia slak. Vervolgens werd het monster geëxtraheerd, eerst met een C18 SPE kolom en daarna met een alumina SPE kolom (SPE is vaste fase extractie). Het extract werd geanalyseerd met een nieuwe HPLC methode (HPLC is hoge druk vloeistofchromatografie). De steroïden werden gescheiden op een reversed phase kolom met behulp van een gradient van acetonitril en water. De stoffen werden gedetecteerd met een diode array detector, die het hele UV spectrum opneemt. Door een combinatie van de gecorrigeerde retentietijd en het UV spectrum te gebruiken werd het identificerend vermogen van de methode vergroot. De methode werd getest met 19 vertegenwoordigers van de vijf hierboven genoemde groepen anabole steroïden. De recoveries lagen boven de 65% met een acceptabele herhaalbaarheid van minder dan 32%, wanneer de steroïden toegevoegd werden aan kalfsurine in een concentratie van 25 ng/ml. De detectielimieten lagen tussen ng, maar voor de helft van de stoffen - waaronder de meeste synthetische steroïden - waren ze lager dan 10 ng. De methode lijkt daarom vooral geschikt voor monsters genomen op boerderijen, omdat de concentraties van de steroïden dan hoger zijn. De HPLC-methode kan ook gebruikt worden als 236

3 hulpmiddel bij de identificatie van in beslag genomen preparaten. Door de aanwezigheid van metabolieten van endogene hormonen in de urine van volwassen dieren bleek het niet mogelijk om de synthetische steroïden te detecteren, met uitzondering van trenbolon. De ß-agonisten worden sinds het eind van de jaren tachtig als illegale groeibevorderaars gebruikt. Clenbuterol is de bekendste en belangrijkste vertegenwoordiger van deze groep. De ß-agonisten zijn oorspronkelijk ontwikkeld als medicijnen tegen asthma, maar later bleek dat bij een dosis die 10 keer zo hoog is als de therapeutische dosis, een groeibevorderend effect optreedt; hierbij neemt de hoeveelheid vet af en de hoeveelheid spierweefsel toe. Na toediening blijven er residuen achter in de organen en de weefsels van het dier. Hoewel clenbuterol vrij snel uitgescheiden wordt, is het al in hele lage doses werkzaam. Inmiddels zijn er al een aantal voedselvergiftigingen bij grotere groepen personen veroorzaakt door residuen van clenbuterol beschreven. Voor de controle van het verbod op het gebruik van de ß-agonisten worden, net als voor de steroïden, monsters genomen in slachthuizen en op boerderijen. Voor de analyse worden zowel GC-MS- als HPLC-methoden gebruikt, voorafgegaan door een meer of minder uitgebreide monstervoorbewerking. De beschreven methoden zijn meestal ontwikkeld voor één of een paar stoffen. Dit heeft onder andere te maken met het feit dat er twee chemisch nogal verschillende groepen ß-agonisten zijn: fenolen en anilines. In Hoofdstuk 3 is de ontwikkeling van verschillende nieuwe analysemethoden voor de ß- agonisten beschreven. Er zijn twee strategieën gevolgd: directe analyse met ionenmobiliteitsspectrometrie (IMS, Hoofdstuk 3.1) en HPLC-analyse na extractie uit het monster (Hoofdstukken 3.2, 3.3 en 3.4). Bij IMS wordt het monster op een teflon filter door verhitting in de gasfase gebracht en naar een ionisatiekamer getransporteerd. Hier vinden verschillende soorten reacties plaats, waardoor zowel positief als negatief geladen ionen ontstaan. Bij ons onderzoek werden de positief geladen ionen in de scheidingskamer gelaten. Hier worden de ionen gescheiden op lading door het aanwezige electrische veld en op basis van hun ruimtelijke structuur door botsingen met neutrale gasdeeltjes die in tegengestelde richting bewegen. De tijd die een ion nodig heeft om bij de detector te komen wordt gemeten en omgerekend naar de gereduceerde mobiliteit (K 0 ). Deze K 0 is een hulpmiddel bij de identificatie van de gedetecteerde ionen. De grote voordelen van IMS zijn dat er heel snel resultaten zijn en dat de detectielimieten over het algemeen heel laag zijn. Een nadeel is dat het signaal beïnvloed wordt door andere stoffen die in het monster aanwezig zijn. Vanwege de genoemde voordelen hebben we de Ionscan 350 van Barringer Instruments Ltd getest. Dit apparaat wordt onder andere door de douane en op luchthavens gebruikt om drugs en explosieven op te sporen. Eerst is bepaald wat voor signaal de anabole 237

4 steroïden en de ß-agonisten gaven en hoe hoog de detectielimieten ongeveer lagen. De ß- agonisten gaven, in tegenstelling tot the anabole steroïden, een goed signaal. Hierna zijn vervolgexperimenten uitgevoerd met clenbuterol, dat de laagste detectielimiet had. Allereerst is naar de reproduceerbaarheid van het signaal gekeken. Clenbuterol vertoonde twee pieken, die telkens op dezelfde plaats in het plasmagram te zien waren. Wanneer steeds dezelfde hoeveelheid in de Ionscan werd gebracht, bleken de piekhoogtes van de twee pieken nogal te varieren, zowel binnen een serie als tussen twee series. Door de filters voor de analyse op een verwarmingsplaat te drogen in plaats van aan de lucht werd de variatie binnen een serie duidelijk minder. De variatie tussen series kon gereduceerd worden door de signalen te normaliseren op een 100-ng of 300-ng standaard. Vervolgens is gekeken of haarmonsters geanalyseerd konden worden. Menselijk haar bleek gebruikt te kunnen worden om vast te stellen of iemand drugs gebruikt. Door het haar vanaf de wortel in stukjes van 1 cm te knippen en deze segmentjes te analyseren kon het gebruik van cocaïne door de tijd gevolgd worden. De concentraties van clenbuterol in kalfshaar waren ongeveer 100 keer lager dan die van cocaïne in menselijk haar. Tevens bleek dat het clenbuterolsignaal door de aanwezigheid van het kalfshaar onderdrukt werd. Hierdoor bleek het niet mogelijk om clenbuterol in haar van behandelde kalveren aan te tonen. Tenslotte is onderzocht of extracten van urinemonsters geanalyseerd konden worden. Ook nu werd het signaal onderdrukt en wel zover dat er bijna niets van overbleef. Het gebruikte oplosmiddel bleek de grootste signaalvermindering te veroorzaken, maar ook andere reagentia en mee geëxtraheerde urinecomponenten onderdrukten het signaal. Helaas bleek de Ionscan dus onbruikbaar voor complexe monsters als haar en urine, maar IMS kan wel als hulpmiddel bij de identificatie van illegale preparaten gebruikt worden. Omdat clenbuterol de meest misbruikte ß-agonist is, zijn hiervoor twee single-residu methoden ontwikkeld. Voor de extractie zijn disks en traditionele SPE kolommen gebruikt. In beide gevallen werd het extract met een HPLC-UV methode geanalyseerd op een reversed phase kolom met een gebufferde mobiele phase met 22% acetonitril. Voor de extractie werden verschillende reversed phase extractie disks gebruikt. Clenbuterol werd als base bij ph geëxtraheerd. Zowel C2 als C8 disks bleken bruikbaar om een schoon extract en een goede recovery van clenbuterol te verkrijgen. Voor beide soorten disks werd een detectielimiet van ongeveer 15 ng/ml gevonden. Ten tijde van ons onderzoek waren er nog geen disks met kationwisselaars beschikbaar. Deze zouden mogelijk een beter resultaat gegeven hebben. Bij de andere extractiemethode werd gebruik gemaakt van traditionele SPE kolomen met zowel C8- als kationwisselaars-functies (een mixed mode kolom). Het monster werd in zuur milieu op de kolom gebracht, zodat 238

5 clenbuterol geladen was en aan de kationwisselaar gebonden werd. Er kon nu een hoog percentage methanol in water gebruikt worden in de wasstap. Vervolgens werd de kolom basisch gemaakt en met water gewassen. Tenslotte werd clenbuterol met een basisch mengsel van ethanol en hexaan geëlueerd. De recoveries waren goed en herhaalbaar en de extracten van humaan en kalfsurine waren redelijk schoon. Om een nog schoner extract te krijgen wilden we een extractiestap met immunoaffiniteitschromatografie (IAC) toevoegen. Hierbij worden antilichamen tegen de stof die geëxtraheerd moet worden, aan een dragermateriaal gebonden en tot extractiekolom verwerkt. Een antilichaam tegen salbutamol is geschikt voor de extractie van de meeste ß-agonisten. Hiervan is gebruik gemaakt voor de ontwikkeling van een multi-residu methode. Een voorextractie met Extrelut materiaal bleek noodzakelijk te zijn om goede recoveries te krijgen. Na de IAC extractie volgde nog een SPE extractie met de mixed mode kolom. De SPE procedure moest aangepast worden omdat een aantal stoffen al voor de elutiestap van de kolom gewassen werden. Het extract werd geanalyseerd met een nieuwe HPLC-methode met amperometrische detectie. De stoffen werden gescheiden op een reversed phase kolom met een gebufferde mobiele fase met een ion-paar reagens waaraan tot 30% acetonitril toegevoegd werd. Uiteindelijk konden alleen de vijf anilines bepaald worden, waarbij de procedure voor cimaterol afweek van die voor de andere vier stoffen. De drie geteste fenolen konden niet van de Extrelut kolom geëlueerd worden. De methode bleek zowel met als zonder de IAC extractie bruikbaar te zijn. Met de IAC stap was het extract schoner, maar zonder waren de recoveries hoger. De detectielimieten lagen in het lage ng/ml gebied. De methode lijkt dus goed bruikbaar als screeningsmethode voor de anilines in kalfsurine. De ontwikkelde methoden zijn bedoeld als onderdelen van een nieuw screeningssysteem gebaseerd op de principes van de systematisch toxicologische analyse (STA). STA heeft als doel het aantonen en identificeren van schadelijke stoffen in een monster en het vaststellen dat andere schadelijke stoffen afwezig zijn. Voor algemeen gebruik zijn inmiddels een GC- en een HPLC- methode en diverse TLC-systemen ontwikkeld. Ook voor de anabole steroïden en de ß-agonisten zijn in dit project door ons en onze partners GC-, HPLC- en TLC-methoden ontwikkeld. De GC- en HPLC-procedures zijn beschreven in Hoofdstuk 4.1. In Hoofdstuk 4.2 wordt het beoogde identificatiesysteem besproken. De detectielimieten van de GC- en HPLC-methoden zijn echter hoger dan de eis in de EU-wetgeving (0.5 ng/ml). Deze methoden zijn daarom (nog) niet bruikbaar voor de analyse van urinemonsters genomen in het slachthuis. Wij denken dat deze methoden toch bruikbaar zijn voor monsters genomen op boerderijen. Immers tijdens het vetmesten worden de groeibevorderaars gebruikt en zijn de concentraties van de verboden stoffen in 239

6 de urine veel hoger. De detectielimieten van de TLC-systemen zijn meestal nog hoger. Deze zijn dus alleen bruikbaar, wanneer grote hoeveelheden monster geëxtraheerd kunnen worden. Uiteraard zijn alle systemen geschikt als hulpmiddel bij de identificatie van in beslag genomen, illegale preparaten. Bij STA wordt een gedetecteerde stof geïdentificeerd door de resultaten verkregen met verschillende analysesystemen te combineren. Hiervoor is een computerprogramma ontwikkeld. Een essentieel onderdeel van het programma vormen de databases met analyseresultaten voor circa 900 toxicologisch relevante stoffen. Voor de groeibevorderaars moeten deze databases nog gemaakt worden. Als deze er zijn, kan hetzelfde software programma gebruikt worden om stoffen gedetecteerd met de verschillende methoden te identificeren. Tenslotte bevat Hoofdstuk 5 een drietal appendices met gegevens van relevante stoffen, een lijst met omschrijvingen van de verschillende namen voor runderen en een lijst met gebruikte afkortingen. 240

7 DANKWOORD Als je denkt dat je proefschrift helemaal af is, dan blijkt dat je nog een dankwoord mag/moet schrijven. Het resultaat van mijn overpeinzingen over wie er allemaal zeker bedankt moeten worden, staat hieronder. Allereerst wil ik mijn promotor Rokus de Zeeuw en mijn co-promotor Jan-Piet Franke bedanken. Zij hebben dit onderzoek mogelijk gemaakt en mij de mogelijkheid geboden om het uit te voeren. Hoewel het vooral het laatste jaar een probleem was om jullie op hetzelfde moment in dezelfde kamer om de tafel te brengen, lukte het altijd wel om ergens een gaatje te vinden als er een serieus probleem was. Hiervan was de werkbespreking in de hotelkamer in Marche-en-Famenne een voorbeeld dat het vermelden waard is. Onze reisjes naar Marloie, Darmstadt en Bilthoven vormden meestal de aanleiding voor werkoverleg en waren overigens altijd gezellig. I am indebted to the main sponsor of and the partners in my research project, which was financed by Directorate VI of the European Commission under contract AIR3-CT I want to thank Dr. Ph. Delahaut from CER, Marloie, Dr. G. Wieland and Dr. B. Meyer from Merck KGaA, Darmstadt, and Dr. L.A. van Ginkel and Dr. R.W. Stephany from RIVM, Bilthoven for the nice meetings and the fruitful discussions. Hierbij wil ik speciaal Dr. R.W. Stephany bedanken, die mij de mogelijkheid bood om bijna een jaar in zijn laboratorium te werken terwijl ik wachtte tot ik naar Groningen kon vertrekken. Hierdoor kon ik goed voorbereid aan mijn promotie-onderzoek beginnen. Mijn oudcollega s van het RIVM wil ik bedanken voor de prettige samenwerking ook tijdens mijn promotieonderzoek en voor de discussies tijdens bijeenkomsten en congressen. I want to thank Barringer Instruments Ltd and Andreas Rudolph for giving us the opportunity to test the Ionscan 350 and for their support during the evaluation period. I am also indebted to Graseby Security for giving us the opportunity to test the Narcotec and for their support during the test days. I want to thank Theresa Dirksen for providing us with 3M extraction disks and for the fruitful discussions meetings we had. Alle (ex)-collega s van de vakgroep Analytische Chemie en Toxicologie wil ik bedanken voor de fijne tijd. De talloze discussies tijdens de pauzes en op het lab leveren niet alleen nuttige tips op voor het onderzoek, maar geven ook aan dat er meer is op deze wereld dan alleen ACT. Een aantal collega s wil ik hier speciaal noemen. Zonder JanB was het met dit onderzoek nooit goed afgelopen. Jan, bedankt voor de ontelbare reparaties aan onwillige, oude HPLC-pompen en voor het uitvoeren en op-schrijven van 241

8 het onderzoek met de ß-agonisten (hoofdstuk 3.4). Jaap wil ik bedanken voor de vele nuttige tips bij de ontwikkeling van de SPE methoden. Bij Jolanda heb ik de laatste maanden vaak een praatje gemaakt, als ik het even niet meer zo zag zitten met het schrijven. Ik ben blij dat je mijn paranimf wilt zijn. Verder wil ik hier mijn talloze kamergenoten noemen: JanH en Gerhard op ADL 2 en Yi, Ria, Rixt en tenslotte Mischa op ADL 1. Ook alle andere mensen van de ondersteunende diensten mogen niet ongenoemd blijven. Bij de onderzoeksschool GUIDE heb ik uiteindelijk toch noch een aantal interessante cursussen kunnen volgen. Part of the research described in chapter 3.1.2, and 3.2 was performed by Yi Luo, a postdoc from the Institute of Pharmacology and Toxicology in Beijing who visited us in 1995/1996. Yi, I want to thank you for the work you did, for the numerous discussions and for the things you learned me about the Chinese and the Japanese culture. Ik wil ook de studenten bedanken die een deel van het onderzoek hebben uitgevoerd: mijn capita studenten Bas, Diederik en Ingrid en mijn bijvak student Anna. De leden van de leescommissie, Prof. dr. G.J. de Jong, Prof. dr. A. Ruiter en Prof. dr C. van Peteghem, wil ik bedanken voor de beoordeling van mijn manuscript. Prof. de Jong en Prof. Ruiter ben ik erkentelijk voor de correcties en suggesties voor verbeteringen, die ze na het lezen van de eerste versie doorgegeven hebben. Mijn (vele) teamleden en trainingsmaatjes van Badmintonclub Olympia wil ik bedanken voor de fijne wedstrijden en trainingsavonden. Onze prestaties waren niet altijd even goed, maar het gaat toch vooral om de lol. Erica, jou wil ik bedanken dat je mijn paranimf wilt zijn. Als laatste maar zeker niet als minste volgt nog mijn familie. Mijn ouders wil ik bedanken dat ze mij de mogelijkheid hebben gegeven om de studie van mijn keuze te volgen. Hoewel het wel even slikken was dat ik helemaal naar het hoge Noorden verhuisde, bleven jullie me elke keer trouw opzoeken. Ook vind ik het fijn dat jullie altijd veel belangstelling voor mijn onderzoek hebben getoond, ook al konden jullie mijn verhalen misschien niet altijd helemaal volgen. Ciska, ook al begrijp je helemaal niets van mijn onder-zoek zoals je zelf altijd zegt, dankzij jouw kledingadvies ben ik op 11 september in ieder geval netjes aangekleed. 242

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap...

Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Van STIP chromatografie naar SPE extractie is een kleine stap... Als het verhaal in het vorige extract begrepen is dan klinkt de titel van dit hoofdstuk niet zo vreemd. Uitgelegd is dat de zure/neutrale

Nadere informatie

Anabolica als groeibevorderaars bij

Anabolica als groeibevorderaars bij Anabolica als groeibevorderaars bij runderen 052 1 Anabolica als groeibevorderaars bij runderen Inleiding Anabolica zijn stoffen (hormonen) met anabole werking, dat wil zeggen, zij beïnvloeden de stofwisselingsprocessen,

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/19049 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Lindenburg, Petrus Wilhelmus Title: New electromigration-driven enrichment techniques

Nadere informatie

Capillary electrophoresis for systematic toxicological analysis Boone, Carolien Marjolein

Capillary electrophoresis for systematic toxicological analysis Boone, Carolien Marjolein Capillary electrophoresis for systematic toxicological analysis Boone, Carolien Marjolein IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it.

Nadere informatie

BEPALING VAN DOXYCYCLINE, TETRACYCLINE, OXYTETRACYCLINE EN CHLOORTETRACYCLINE IN

BEPALING VAN DOXYCYCLINE, TETRACYCLINE, OXYTETRACYCLINE EN CHLOORTETRACYCLINE IN Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-091 I-MET-FLVVT-091 BEPALING VAN DOXYCYCLINE, TETRACYCLINE, OXYTETRACYCLINE EN CHLOORTETRACYCLINE IN DIERENVOEDERS

Nadere informatie

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS

Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Ciclosporine A bepaling op de LC-MS/MS Abdel Chahbouni en René Vos Laboratorium Klinische Farmacologie en Apotheek VU medisch centrum De Boelelaan 1117 a.chahbouni@vumc.nl Fig.1 Ciclosporine A Inleiding

Nadere informatie

Geschikt voor grote monsteraantallen

Geschikt voor grote monsteraantallen ELISA (mg eiwit/kg) immunologische test PCR Flowcytometrische methoden (niet het eiwit zelf maar het DNA wordt gedetecteerd, moleculairbiologische test), DNA kwantitatieve analytische methode Specifieke

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 8768 10 juni 2010 Regeling van de Minister van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit van 2 juni 2010, nr. 127994, houdende

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Chromatografische analyse van kleine metabolieten in biologische matrixen Metabolieten zijn kleine moleculen (doorgaans < 1 kda) die het moleculair fundament van het leven vormen en het resultaat zijn

Nadere informatie

Appendices. Nederlandse samenvatting. Dankwoord. List of publications Bibliography Curriculum Vitae

Appendices. Nederlandse samenvatting. Dankwoord. List of publications Bibliography Curriculum Vitae Nederlandse samenvatting Appendices Dankwoord List of publications Bibliography Curriculum Vitae Mijn promoter, prof. dr. BFAM van der Laan. Beste Bernard, altijd heb ik prettig kunnen samenwerken met

Nadere informatie

Clenbuterol. Clenbuterol

Clenbuterol. Clenbuterol 123 1 Clenbuterol door drs. R. Schilt, apotheker Sectie Groeibevorderaars Rijks-Kwaliteitsinstituut voor land- en tuinbouwprodukten (RIKILT-DLO) Postbus 230, 6700 AE Wageningen 1. Inleiding 123 3 2. Chemische

Nadere informatie

Gearchiveerde versie

Gearchiveerde versie Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen FLVVT I-MET-FLVVT-124 I-MET-FLVVT-124 BEPALING VAN COCCIDIOSTATICA IN DIERENVOEDER MET LC- MS-MS Versie 06 Datum van toepassing 2014-01-21 Opgesteld

Nadere informatie

KWANTITATIEVE BEPALING VAN UBIQUINONE IN

KWANTITATIEVE BEPALING VAN UBIQUINONE IN Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-152 I-MET-FLVVT-152 KWANTITATIEVE BEPALING VAN UBIQUINONE IN Versie 03 Datum van toepassing 2014-01-17 Opgesteld

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Hendriks, G. (2009). Theoretical models in bioanalytical method development s.n.

Citation for published version (APA): Hendriks, G. (2009). Theoretical models in bioanalytical method development s.n. University of Groningen Theoretical models in bioanalytical method development Hendriks, Geert IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from

Nadere informatie

BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC)

BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC) Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-005 I-MET-FLVVT-005 BEPALING VAN LASALOCID-NATRIUM IN DIERENVOEDERS (HPLC) Versie 04 Datum van toepassing 2014-01-27

Nadere informatie

DUIDELIJKHEID OVER WACHTTIJD

DUIDELIJKHEID OVER WACHTTIJD DUIDELIJKHEID OVER WACHTTIJD DUIDELIJKHEID OVER WACHTTIJD Vanaf 1 januari 2013 bestaat er een verbod tot het afleveren van slachtdieren, waarbij residuen boven de Maximale Residu Limiet, of een verboden

Nadere informatie

NFiDENT. De vakbijlage algemeen VAKBIJLAGE. 1. De vakbijlage algemeen. Inleiding Beschrijving van het proces van NFiDENT

NFiDENT. De vakbijlage algemeen VAKBIJLAGE. 1. De vakbijlage algemeen. Inleiding Beschrijving van het proces van NFiDENT VAKBIJLAGE NFiDENT Inhoudsopgave 1. De vakbijlage algemeen 2. Inleiding 3. Beschrijving van het proces van NFiDENT 3.1. 3.2. 3.3. 3.4. Politie NFI OM Schematische weergave NFiDENT-proces en regulier proces

Nadere informatie

Diervoeders - Bepaling van sulfadimidine-na - HPLC. RSVnr A0148, DAMcode 0800302, editie nr. 4, 07-07-94; Bijlagen zijn niet bijgevoegd.

Diervoeders - Bepaling van sulfadimidine-na - HPLC. RSVnr A0148, DAMcode 0800302, editie nr. 4, 07-07-94; Bijlagen zijn niet bijgevoegd. Stofnaam Type methode Te onderzoeken in Minimum bepaalbaarheidsgrens Herhaalbaarheid Reproduceer-baarheid Categorie Titel Sulfadimidine-natrium HPLC Mengvoeders 20 mg/kg 7 % bij 200-600 mg/kg 1,5-2 x herhaalbaarheid

Nadere informatie

Samenvatting Curriculum Vitae

Samenvatting Curriculum Vitae Curriculum Vitae Samenvatting Het is slechts vijftig jaar geleden dat de wetenschappers Watson en Crick, mede door kennis van het werk van Franklin, de structuur van DNA wisten te herleiden, en daarmee

Nadere informatie

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS

Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Haloperidol in serum m.b.v. Triple Quad LC-MS Richard van Rossen / Henk Trumpie Apotheek Haagse Ziekenhuizen Email: r.vanrossen@ahz.nl Inleiding Sinds februari 2007 heeft het lab van de AHZ de beschikking

Nadere informatie

Hoe doen ze dat: een medicijn maken?

Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Hoe doen ze dat: een medicijn maken? Je neemt vast wel eens iets tegen de hoofdpijn of koorts. En vaak waarschijnlijk zonder er bij na te denken. Maar wist je dat het wel twaalf jaar duurt voordat een

Nadere informatie

Dankwoord (Acknowledgements)

Dankwoord (Acknowledgements) Dankwoord (Acknowledgements) Dankwoord (Acknowledgements) 245 Het heeft even geduurd maar daar ligt hij dan eindelijk, de gedrukte versie van mijn proefschrift! Ik kan me nog als de dag van gisteren herinneren

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting In dit proefschrift worden de ontwikkeling en validatie van LC-MS/MS methoden voor de kwantitatieve bioanalyse van cytostatica beschreven. Het bepalen van deze klasse van geneesmiddelen in

Nadere informatie

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom

Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom Bloedalcoholen bepaling met GC-FID op een apolaire kolom E Olijslager en R Langen Klinisch Farmaceutisch Laboratorium TweeSteden ziekenhuis Dr. Deelenlaan 5, 5042 AD Tiiburg. EOlyslager@zamb.tsz.nl Inleiding

Nadere informatie

Onderwerp: Vergelijkend onderzoek tussen spectrofotometrische en HPLC bepaling van natamycine.

Onderwerp: Vergelijkend onderzoek tussen spectrofotometrische en HPLC bepaling van natamycine. Lnh. 80 Additieven Verslag 80G18 80.61 Daturn 1980-11- 10 Pr.nr. 7.476 Project: Method en voor het aantonen en bepalen van schimmelwerende middelen. Onderwerp: Vergelijkend onderzoek tussen spectrofotometrische

Nadere informatie

DRUGS OF ABUSE. Casus: Een sollicitant moet worden getest maar had een feestje de avond te voor. Graag een screening en uw commentaar.

DRUGS OF ABUSE. Casus: Een sollicitant moet worden getest maar had een feestje de avond te voor. Graag een screening en uw commentaar. DOA Ronde 2010.1A Casus: Een sollicitant moet worden getest maar had een feestje de avond te voor. Graag een screening en uw commentaar. Samenstelling: urine gespiked met ethanol 535 mg/l en ranitidine

Nadere informatie

Samenvatting In-lijn koppeling van monstervoorbewerking met chromatografie of massaspectrometrie voor hoge-doorvoer analyse van biologische monsters

Samenvatting In-lijn koppeling van monstervoorbewerking met chromatografie of massaspectrometrie voor hoge-doorvoer analyse van biologische monsters Samenvatting In-lijn koppeling van monstervoorbewerking met chromatografie of massaspectrometrie voor hoge-doorvoer analyse van biologische monsters Bioanalyse van geneesmiddelen, drugs en andere, gerelateerde

Nadere informatie

EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT

EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT DE RAAD Brussel, 25 september 2008 (OR. en) 2007/0102 (COD) PE-CONS 3667/08 AGRILEG 137 CODEC 989 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: RICHTLIJN VAN

Nadere informatie

De ontdekking van organismen in extreme milieus op Aarde heeft onze kijk op het leven

De ontdekking van organismen in extreme milieus op Aarde heeft onze kijk op het leven Samenvatting Op weg naar de moleculaire detectie van leven op Mars De ontdekking van organismen in extreme milieus op Aarde heeft onze kijk op het leven drastisch veranderd en de verwachtingen voor het

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting Het ontwikkelen van een nieuw geneesmiddel is een langdurig en kostbaar proces. Een belangrijke reden voor het stoppen van de ontwikkeling van een kandidaat-geneesmiddel is het

Nadere informatie

Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel. Marina Vanhecke Lab 4 U

Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel. Marina Vanhecke Lab 4 U Pesticidenanalyse: methodevertaling van bodem naar appel Marina Vanhecke Lab 4 U Kerncijfers KHLim 6000 studenten en 700 personeelsleden 4 campussen 6 departementen 30 bacheloropleidingen + 11 masters

Nadere informatie

Fipronil: onderzoeken en bevindingen tot nu toe

Fipronil: onderzoeken en bevindingen tot nu toe Guillaume Counotte, Ruth Bouwstra, Christiaan ter Veen, Jeanine Wiegel (GD) Kijk voor de laatste updates op: www.gddiergezondheid.nl/fipronil Fipronil: onderzoeken en bevindingen tot nu toe Aan het begin

Nadere informatie

Nawoord. In het bijzonder wil ik noemen:

Nawoord. In het bijzonder wil ik noemen: Curriculum Vitae De schrijver van dit proefschrift werd geboren op 13 februari 1966 te Pijnacker. In 1984 behaalde hij het VWO ß diploma aan het Christelijk Lyceum Delft, te Delft. In datzelfde jaar begon

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Moesker, B. J. S. (2011). The role of antibodies in controlling flavivirus cell entry Groningen: s.n.

Citation for published version (APA): Moesker, B. J. S. (2011). The role of antibodies in controlling flavivirus cell entry Groningen: s.n. University of Groningen The role of antibodies in controlling flavivirus cell entry Moesker, Bouko Jan Sander IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you

Nadere informatie

Presentation and early detection of posttransplant lymphoproliferative disorder after solid organ transplantation Bakker, Nicolaas Arjen

Presentation and early detection of posttransplant lymphoproliferative disorder after solid organ transplantation Bakker, Nicolaas Arjen University of Groningen Presentation and early detection of posttransplant lymphoproliferative disorder after solid organ transplantation Bakker, Nicolaas Arjen IMPORTANT NOTE: You are advised to consult

Nadere informatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie

De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie De waarde van de expert IGF-1 harmonisatie Eef Lentjes Sectie Endocrinologie SKML Jun 2015 doel van laboratorium bepalingen Identificeren van verstoring in een patient en monitoren van behandelingen Goede

Nadere informatie

Sphingolipids, ABC transporters and chemosensitivity in neuroblastoma Dijkhuis, Anne-Jan

Sphingolipids, ABC transporters and chemosensitivity in neuroblastoma Dijkhuis, Anne-Jan Sphingolipids, ABC transporters and chemosensitivity in neuroblastoma Dijkhuis, Anne-Jan IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it.

Nadere informatie

Vitaminen. Definitie. Classificatie en functie

Vitaminen. Definitie. Classificatie en functie Vitaminen Definitie Vitaminen zijn essentiële organische voedingsstoffen, die in tegenstelling tot andere voedingsstoffen (koolhydraten, vetten, eiwitten) geen energie of bouwstoffen leveren, maar die

Nadere informatie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie

Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie LAB-Analyse Analyse 30 oktober 2008, De Kuip Rotterdam Veranderende analysemethoden voor TDM (geneesmiddelconcentraties in humane matrices) en klinische en forensische toxicologie Implementatie van de

Nadere informatie

Biotransformatie en toxiciteit van

Biotransformatie en toxiciteit van Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol 062 1 Biotransformatie en toxiciteit van paracetamol Inleiding Paracetamol is het farmacologisch actieve bestanddeel van een groot aantal vrij en op recept

Nadere informatie

Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater

Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater Multi-residu analyse van geneesmiddelen in afvalwater Leendert Vergeynst, Herman Van Langenhove, Kristof Demeestere EnVOC ENVIRONMENTAL ORGANIC CHEMISTRY & TECHNOLOGY RESEARCH GROUP ENVOC Vakgroep duurzame

Nadere informatie

Bij. research. Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne.

Bij. research. Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne. Bij research Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne. Opdracht 1 Stagelogboek De eerste dag heb ik bij Ron Steijvers stage gelopen en die is project leider ontwikkelaar, vooral

Nadere informatie

RIKILT Institute of Food Safety

RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety In het kort Referentie instituut Metingen & Advies Onderzoek RIKILT Institute of Food Safety RIKILT Institute of Food Safety is onderdeel van de internationale kennisorganisatie

Nadere informatie

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010

Meten en Maken 1. Toets Harris 26-04-2010 Meten en Maken 1 Toets Harris 26-04-2010 Deze toets bestaat uit vier opgaven die even zwaar tellen. De vier opgaven bestaan allemaal uit deelvragen. Maak elke opgave op een apart antwoordblad. Dit maakt

Nadere informatie

RUMA. Marker-System. Het alternatief voor de visuele controle bij het afgeven van een urinemonster: RUMA-Marker-System

RUMA. Marker-System. Het alternatief voor de visuele controle bij het afgeven van een urinemonster: RUMA-Marker-System Het alternatief voor de visuele controle bij het afgeven van een urinemonster: RUMA- Inhoudsopgave Waarom drugsanalyse? pagina 3 Waarom urineonderzoek? pagina 4 Monstervervalsing pagina 5 Methoden van

Nadere informatie

2. FederaalLaboratoriumvoorde

2. FederaalLaboratoriumvoorde 2. FederaalLaboratoriumvoorde VoedselveiligheidGentbrugge (FLVVG) Mieke Van de Wiele Belgian Federal Agency for the Safety of the Food Chain 1 FAVV laboratoriumflvvg-mijlpalen 1875: oprichting Rijksontledingslaboratorium

Nadere informatie

Glyfosaat in al zijn toestanden

Glyfosaat in al zijn toestanden Glyfosaat in al zijn toestanden S. Goscinny en V. Hanot Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Dienst pesticiden Een succesvolle molecule Sinds glyfosaat in 1974 voor het eerst op de markt kwam, is

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

ONDERZOEK CHEMISCHE VEILIGHEID KUNSTSTOFFEN POLSBANDJES

ONDERZOEK CHEMISCHE VEILIGHEID KUNSTSTOFFEN POLSBANDJES ONDERZOEK CHEMISCHE VEILIGHEID KUNSTSTOFFEN POLSBANDJES Voedsel en Waren Autoriteit December 2005 Onderzoek chemische veiligheid kunststoffen polsbandjes, december 2005 0 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2 2.

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting

Samenvatting. Samenvatting Samenvatting Schistosomen en het immuunsysteem van de gastheer De parasieten van de schistosoma familie zoals Schistosoma mansoni en Schistosoma haematobium veroorzaken de ziekte schistosomiasis, ook wel

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting De afgelopen tien jaar is de belangstelling voor de levenswetenschappen sterk toegenomen en zijn de onderzoeksactiviteiten in dit veelomvattende gebied enorm gegroeid. Deze ontwikkelingen

Nadere informatie

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE

BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE BIO: ETEN & WETEN INTROLES VOOR DE 1 e GRAAD 1 LESUUR FICHES VOOR DE LEERLINGEN FICHE 1 - A WORTELEN Biowortelen van een bioboer die kiest voor natuur en milieu. Bio kiest voor natuur en milieu! De biowortelboer(in)

Nadere informatie

Samen werken aan diergezondheid, in het belang van dier, dierhouder en samenleving

Samen werken aan diergezondheid, in het belang van dier, dierhouder en samenleving Samen werken aan diergezondheid, in het belang van dier, dierhouder en samenleving Fipronil in eieren Ruth Bouwstra DVM PhD en vele anderen 24 augustus 2017 Poultry Expertise Centre Wat is Fipronil? Log

Nadere informatie

GC of HPLC, that s the question?!

GC of HPLC, that s the question?! GC of HPLC, that s the question?! door Ir. Nico Vonk Avans+ Breda. Toepassingsgebied van de chromatografische technieken WP HT- GC Monster matrix Mengbaarheid met de mobiele fase (HPLC) Vluchtig (GC,

Nadere informatie

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Datum laatste aanpassing / Date du dernière adaption MET-FLVVT-096

Nadere informatie

Scheikundige begrippen

Scheikundige begrippen Scheikundige begrippen Door: Ruby Vreedenburgh, Jesse Bosman, Colana van Klink en Fleur Jansen Scheikunde begrippen 1 Chemische reactie Ruby Vreedenburgh Overal om ons heen vinden er chemische reacties

Nadere informatie

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications

Chapter 9. Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications Chapter 9 Nederlandse samenvatting Curriculum vitae List of publications Nederlandse samenvatting Bij orgaan transplantatie patiënten is een goede onderdrukking van de immunologische reactie tegen het

Nadere informatie

Willemien de Kleijn Maart 2012

Willemien de Kleijn Maart 2012 Dankwoord 129 130 Dankwoord 131 In dit dankwoord maak ik graag gebruik van de gelegenheid om een aantal mensen hartelijk te bedanken voor hun bijdrage aan de totstandkoming van dit proefschrift. Allereerst

Nadere informatie

Te dien einde gaan voor de delegaties in de bijlage ontwerp-amendementen van het voorzitterschap op Richtlijn 96/22/EG van de Raad.

Te dien einde gaan voor de delegaties in de bijlage ontwerp-amendementen van het voorzitterschap op Richtlijn 96/22/EG van de Raad. Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 20 september 2002 (25.09) (OR. en) PUBLIC 12219/02 LIMITE AGRILEG 176 CODEC 1131 NOTA van: Betreft: het voorzitterschap Gewijzigd voorstel voor een richtlijn

Nadere informatie

BEPALING VAN CARBADOX IN DIERENVOEDERS (HPLC)

BEPALING VAN CARBADOX IN DIERENVOEDERS (HPLC) Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-007 I-MET-FLVVT-007 BEPALING VAN CARBADOX IN DIERENVOEDERS (HPLC) Versie 03 Datum van toepassing 2011-09-21 Opgesteld

Nadere informatie

Validatie van een UV-methode voor de bepaling van ketamine (als HCl) in ampullen

Validatie van een UV-methode voor de bepaling van ketamine (als HCl) in ampullen Validatie van een UV-methode voor de bepaling van ketamine (als HCl) in ampullen A.M.Kleinhout-van Vuuren. Laboratorium apotheek Ziekenhuis Gelderse Vallei, postbus 9025, 6710 HN Ede. Samenvatting In ziekenhuis

Nadere informatie

Mitochondriën en oxidatieve stress

Mitochondriën en oxidatieve stress Wetenschappelijk nieuws over de Ziekte van Huntington. In eenvoudige taal. Geschreven door wetenschappers. Voor de hele ZvH gemeenschap. Ons richten op oxidatieve stress bij de ziekte van Huntington Celschade

Nadere informatie

Dankwoord. Mijn liefste, jouw steun is onontbeerlijk geweest om dit proefschrift mogelijk te maken. Bedankt voor alles.

Dankwoord. Mijn liefste, jouw steun is onontbeerlijk geweest om dit proefschrift mogelijk te maken. Bedankt voor alles. 149 Aan de totstandkoming van dit proefschrift hebben veel mensen een waardevolle bijdrage geleverd. Naast de steun van velen tijdens het onderzoek, wil ik de volgende personen met name bedanken. Prof.

Nadere informatie

Bijlage: Lab analyse, STIP Handleiding

Bijlage: Lab analyse, STIP Handleiding SYSTEMATISCHE TOXICOLOGISCHE IDENTIFICATIE PROCEDURE (STIP) STANDARD OPERATING PROCEDURE Introductie Jaren geleden is door de toenmalige Stichting Centrale Ziekenhuisapotheek, nu Ziekenhuisapotheek N.O.

Nadere informatie

AGRIBEX WOENSDAG 6 DECEMBER 2017 REGLEMENT. ingeschreven zijn in het Belgisch Witblauw Stamboek (boek A).

AGRIBEX WOENSDAG 6 DECEMBER 2017 REGLEMENT. ingeschreven zijn in het Belgisch Witblauw Stamboek (boek A). AGRIBEX WOENSDAG 6 DECEMBER 2017 REGLEMENT 1 VOORWAARDEN VOOR DEELNAME Art. 1 De fokkers moeten lid van het BWB Stamboek zijn. Art. 2 De dieren moeten : Art. 3 ingeschreven zijn in het Belgisch Witblauw

Nadere informatie

Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28

Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28 Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria I-MET-FLVVT-055 I-MET-FLVVT-055 BEPALING VAN RUW VET IN DIERENVOEDERS Versie 03 Datum van toepassing 2014-04-28 Opgesteld

Nadere informatie

Monolayer and thin film behaviour of stereoregular poly(methacrylates) Brinkhuis, Richard Hendrikus Gerrit

Monolayer and thin film behaviour of stereoregular poly(methacrylates) Brinkhuis, Richard Hendrikus Gerrit Monolayer and thin film behaviour of stereoregular poly(methacrylates) Brinkhuis, Richard Hendrikus Gerrit IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish

Nadere informatie

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION

VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION SECTIE - SECTION: microscopie/mycotoxines VALIDATIERAPPORT RAPPORT DE VALIDATION Analysemethode Méthode d analyse Techniek Technique Matrix / matrixgroep Matrice / Groupe de matrices Datum laatste aanpassing

Nadere informatie

Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen

Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen Vakbijlage Kwantitatief onderzoek aan verdovende middelen Inhoudsopgave 2. Inleiding 1. De vakbijlage algemeen 2. Inleiding 3. Verloop van het onderzoek Monstername Onderzoeksmethode Technieken Interpretatie

Nadere informatie

Dankwoord Acknowledgements. Chapter Chapter Chapter Chapter Chapter Chapter

Dankwoord Acknowledgements. Chapter Chapter Chapter Chapter Chapter Chapter Dankwoord Acknowledgements 1 2 3 4 5 6 Chapter Chapter Chapter Chapter Chapter Chapter Dankwoord 133 Het is af! Hieronder wil ik graag de mensen bedanken die het proefschrift mede mogelijk hebben gemaakt.

Nadere informatie

Moderne Instrumentele Analyse

Moderne Instrumentele Analyse Moderne Instrumentele Analyse Niels Jonker Time of Flight Infrarood en Massa Spectrometrie 2 Time of flight Infrarood en Massa Spectrometrie 3 Time of flight Voordelen Nadelen Extreem Hoge Massa Range

Nadere informatie

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN

Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN Oefenopgaven ANALYSETECHNIEKEN vwo Massaspectrometrie en IR-spectrometrie OPGAVE 1 MTBE is een stof die aan benzine wordt toegevoegd voor een betere verbranding (de klopvastheid wordt vergroot). Door middel

Nadere informatie

Citation for published version (APA): Kuijlen, J. M. A. (2010). On TRAIL for glioma therapy? Groningen: s.n.

Citation for published version (APA): Kuijlen, J. M. A. (2010). On TRAIL for glioma therapy? Groningen: s.n. University of Groningen On TRAIL for glioma therapy? Kuijlen, J M A IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it. Please check the document

Nadere informatie

Chapter 8. Dankwoord

Chapter 8. Dankwoord 117 Chapter 8 Dankwoord 118 119 Dankwoord Nadat de grootste klus geklaard is en het dan eindelijk zover is dat het manuscript bij de beoordelingscommissie ligt, komt het moment om te beginnen met het schrijven

Nadere informatie

Eindexamen biologie vmbo gl/tl I

Eindexamen biologie vmbo gl/tl I BEOORDELINGSMODEL Aan het juiste antwoord op een meerkeuzevraag wordt 1 punt toegekend. HARINGKAKEN 1 C 2 A NIEREN EN NADORST 3 maimumscore 2 urineleider: letter S 1 nierbekken: letter R 1 4 D 5 maimumscore

Nadere informatie

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding

BUFFEROPLOSSINGEN. Inleiding BUFFEROPLOSSINGEN Inleiding Zowel in de analytische chemie als in de biochemie is het van belang de ph van een oplossing te regelen. Denk bijvoorbeeld aan een complexometrische titratie met behulp van

Nadere informatie

Computer aided identification of toxicologically relevant substances by means of multiple analytical methods Hartstra, Jan

Computer aided identification of toxicologically relevant substances by means of multiple analytical methods Hartstra, Jan Computer aided identification of toxicologically relevant substances by means of multiple analytical methods Hartstra, Jan IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's

Nadere informatie

Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill.

Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill. Labanalyse in de voedingsmiddelenindustrie, ook een kwestie van chemie. Ron Davidse Cargill B.V. Rotterdam, 31 maart 2011 www.cargill.com Waarom analyseren we voedingsmiddelen? Eisen van overheidswege

Nadere informatie

Cover Page. The handle holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle  holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net// holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Verbiest, Marjolein Elisabeth Anna Title: The implementation of smoking cessation care

Nadere informatie

GEPE. Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016. 28 september 2015. 13.30-16.00 uur

GEPE. Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016. 28 september 2015. 13.30-16.00 uur GEPE Deeltoets 1 CURSUSJAAR 2015-2016 28 september 2015 13.30-16.00 uur Naam: (in blokletters) Registratienummer 1. Begin met je naam en overige gegevens in te vullen. 2. Gebruik voor de beantwoording

Nadere informatie

Formeel en informeel. Formeel: Je gebruikt u om iemand aan te spreken. Je noemt iemand bij zijn achternaam.

Formeel en informeel. Formeel: Je gebruikt u om iemand aan te spreken. Je noemt iemand bij zijn achternaam. Formeel en informeel Tijdens je stage praat je veel met mensen. Soms is het een officieel gesprek, soms een gezellig praatje met een collega. Dit noem je formele en informele gesprekken. Formeel betekent

Nadere informatie

De analyse van verboden kleurstoffen in kruiden en specerijen door middel van een LC-MS/MS methode

De analyse van verboden kleurstoffen in kruiden en specerijen door middel van een LC-MS/MS methode De analyse van verboden kleurstoffen in kruiden en specerijen door middel van een LC-MS/MS methode Voedsel en Waren Autoriteit Laboratorium Regio Zuid ZD 06 B 410 en ZD 07 1260 Februari 2008 1 1. Inleiding

Nadere informatie

Moderne Instrumentele Analyse

Moderne Instrumentele Analyse Moderne Instrumentele Analyse Niels Jonker Massa Spectrometrie Techniek waarbij de te onderzoeken stof wordt geïoniseerd en waarbij vervolgens van de gevormde (fragment)ionen de massa wordt bepaald. Klopt

Nadere informatie

MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION

MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION MALADAPTIVE SOCIAL BEHAVIOUR OF STUDENTS IN SECONDARY VOCATIONAL EDUCATION PROEFSCHRIFT ter verkrijging van de graad van Doctor aan de Universiteit Leiden op gezag van de Rector Magnificus Dr. D. D. Breimer,

Nadere informatie

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst

Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst Opdrachten bij cahier Foodtopia Het voedsel van de toekomst BEWAREN EN BEHOUDEN Wij vinden het heel normaal dat de supermarkt vol eten ligt. Vandaag, morgen, volgende week en daarna. Dat is mogelijk doordat

Nadere informatie

RIVM rapport /2003. Bewakingsonderzoek 2000 naar het voorkomen van residuen van anabole steroïden en beta-agonisten in slachtdieren

RIVM rapport /2003. Bewakingsonderzoek 2000 naar het voorkomen van residuen van anabole steroïden en beta-agonisten in slachtdieren RIVM rapport 573005014/2003 Bewakingsonderzoek 2000 naar het voorkomen van residuen van anabole steroïden en beta-agonisten in slachtdieren P.R. Kootstra, H.J. van Rossum, P.W. Zoontjes, P.L.W.J. Schwillens,

Nadere informatie

Proteomics. Waarom DNA alleen niet genoeg is

Proteomics. Waarom DNA alleen niet genoeg is Proteomics Waarom DNA alleen niet genoeg is Reinout Raijmakers Netherlands Proteomics Centre Universiteit Utrecht, Biomolecular Mass Spectrometry and Proteomics Group Van DNA naar organisme Eiwitten zijn

Nadere informatie

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering.

Spijsvertering. Voorwoord. Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering Voorwoord Mijn spreekbeurt gaat over de reis van het voedsel. Met een moeilijk woord heet dat Spijsvertering. Spijsvertering betekent: "Het verteren van het voedsel tot stoffen die door

Nadere informatie

Dit is versie 1.1 van dit trainingsschema. Door: Jesse van der Velde Personal Trainer & Fitness Expert www.jessevandervelde.com

Dit is versie 1.1 van dit trainingsschema. Door: Jesse van der Velde Personal Trainer & Fitness Expert www.jessevandervelde.com Dit is versie 1.1 van dit trainingsschema. Door: Jesse van der Velde Personal Trainer & Fitness Expert www.jessevandervelde.com Surf naar http://www.strakkebuikspieren.nl/gratis/ voor de nieuwste versie.

Nadere informatie

Programma. Algemene doelstellingen module. De rol van de leerlingen en de docent. Probleemstelling. De module in vogelvlucht. Chemie in de module

Programma. Algemene doelstellingen module. De rol van de leerlingen en de docent. Probleemstelling. De module in vogelvlucht. Chemie in de module Slikken of Spuiten? 5V - Module Nieuwe scheikunde (SLO) Ontwikkelnetwerk Zuid-West Nederland Kitty Jansen Hielko de Haan Marijn Meijer Niek van Noort Miek Scheffers Greta Schoneveld Veronique van de Reijt

Nadere informatie

Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt

Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt Hergebruik van recirculatiewater in de aardbei stellingteelt Bij de teelt van aardbeien op stellingen is het mogelijk om water en mineralen optimaler te gebruiken. Van de bemesting (stikstof en fosfaat)

Nadere informatie

Dutch. 1 Vraag: Ik ben altijd zelf verantwoordelijk voor wat ik slik, injecteer of op andere wijze toedien aan mijn lichaam.

Dutch. 1 Vraag: Ik ben altijd zelf verantwoordelijk voor wat ik slik, injecteer of op andere wijze toedien aan mijn lichaam. Dutch 1 Vraag: Ik ben altijd zelf verantwoordelijk voor wat ik slik, injecteer of op andere wijze toedien aan mijn lichaam. Antwoord: Waar Alle sporters zouden zich proactief moeten opstellen in het stellen

Nadere informatie

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken!

E-PAPER. Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! Dé expert in praktische apotheektrainingen E-PAPER Drie praktische tips om je werk als apothekersassistent(e) leuker te maken! 1 Inhoudsopgave De cliënt en ik 3 Weet jij nog waarom je in de apotheek wilde

Nadere informatie

9 Communicatie-tools. voor meer liefde, meer verbondenheid, meer intimiteit & betere communicatie

9 Communicatie-tools. voor meer liefde, meer verbondenheid, meer intimiteit & betere communicatie 9 Communicatie-tools voor meer liefde, meer verbondenheid, meer intimiteit & betere communicatie Maar één persoon Je hebt maar een persoon nodig om nieuwe ervaringen te introduceren VOORWOORD Geen enkel

Nadere informatie

Zorg door alternatieve geneeswijzen

Zorg door alternatieve geneeswijzen Zorg door alternatieve geneeswijzen Alternatieve geneeswijzen Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 6 Fytotherapie 8 Orthomoleculaire geneeskunde 10 Advies 11 Alternatieve geneeswijzen is een verzamelnaam

Nadere informatie

Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice

Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice Exploiting natural and induced genetic variation to study hematopoiesis Gerrits, Alice IMPORTANT NOTE: You are advised to consult the publisher's version (publisher's PDF) if you wish to cite from it.

Nadere informatie

De shopper's guide to Bestrijdingsmiddel

De shopper's guide to Bestrijdingsmiddel De shopper's guide to Bestrijdingsmiddel Wat is het verschil? Uit een studie van het Milieu-werkgroep EWG een simulatie van duizenden consumenten eten van hoge en lage pesticideninzet diëten blijkt dat

Nadere informatie

BEPALING VAN VOCHT IN DIERENVOEDERS (GRAVIMETRIE)

BEPALING VAN VOCHT IN DIERENVOEDERS (GRAVIMETRIE) Federaal Agentschap voor de Veiligheid van de Voedselketen Bestuur Laboratoria 2015/I-MET-021/LAB/FLVVT BEPALING VAN VOCHT IN DIERENVOEDERS (GRAVIMETRIE) Versie 04 In toepassing vanaf 30/04/2015 Verantwoordelijke

Nadere informatie

Dr. ir. Marijn Vlaming Research Scientist

Dr. ir. Marijn Vlaming Research Scientist Working@TNO Dr. ir. Marijn Vlaming Research Scientist marijn.vlaming@tno.nl Introduction Dr.ir. Marijn Vlaming 1997 2003 Biomedical engineering (TU/e) afstudeerrichting Biomolecular Engineering Stage en

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting 185 Substance P and the Neurokinin 1 Receptor: from behavior to bioanalysis Affectieve stoornissen zoals angst en depressie zijn aandoeningen die een grote

Nadere informatie