t(ij een kernactiviteit? tech::n~oiogietransfer,.. :::::: ::.~ :::::;~.;;. K en1:11$ ~ : ::.en :..l_...,._."""'.. "'~"' ' " ' - '' '' '.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "t(ij een kernactiviteit? tech::n~oiogietransfer,.. :::::: ::.~ :::::;~.;;. K en1:11$ ~ : ::.en :..l_...,._."""'.. "'~"' ' " ' - '' '' '."

Transcriptie

1 t(ij :::::: ::.~ :::::;~.;;. K en1:11$ ~ : ::.en :..l_...,._."""'.. "'~"' ' " ' - '' '' '. tech::n~oiogietransfer,.. een kernactiviteit? Eindhoven, februari 1996

2 Kennis- en technologietransfer, een kernactiviteit? Eindhoven, februari 1996 Kennia- en technologietransfer, een kemactiviteit? Liaiaonbureau TUE

3 Voorwoord 1. Inleiding 1.1 Doel document 1.2 Kennis- en technologietransfer als taak van de universiteit 1.3 Wisselwerking bedrijfsleven en universiteit 1.4 De universiteit en de maatschappij 1.5 Kennistransfer en de veranderende universiteit 1. 6 Discussie random kernactiviteiten TUE 2. Een impressie van andere universiteiten Technische Universiteit Delft Universiteit Twente Katholieke Universiteit Leuven National Science Foundation in de Verenigde Staten Universiteit van Salford Queens' universiteit te Belfast Rheinisch-Westflilische Hochschule Conclusie 3. Kennistransfer bij de faculteiten van de TUE 3.1 Inleiding 3.2 Beleid 3. 3 Organisatie 3.4 Uitvoering 3.5 Centrale ondersteuning en uniformiteit 3.6 Conclusies Conclusies t.a.v. beleid Conclusies t.a.v. organisatie en uitvoering Conclusies t.a.v. centrale ondersteuning en uniformiteit 4. Liaisonorganisatie TUE: Aanbevelingen Geraadpleegde literatuur Bijlage A Bijlage B "De Liaisonorganisatie van de TUE" Facultaire gesprekken Bijlagen- 1 Bijlagen -7 Kennls- en technologietransfer, een kemactiviteit? llalsonbureau TUE

4 VOORWOORD De TUB hecht grote waarde aan de uitvoering van kennis- en technologietransfer en heeft in 1993 ter bevordering hiervan een actieplan vastgesteld. Enkele initiatieven uit dit plan zijn in 1994 gerealiseerd. Belangrijke ontwikkeling is de opzet van universitair technologische instituten die multidisciplinair zijn, projectmatig en marktgericht werken en nauwe banden met de industrie onderhouden. Bovendien bevatten zij een belangrijke educatieve component, daar aan de projecten studenten, ontwerpers en promovendi meedoen. Afgelopen jaar is nader gewerkt aan de intensivering van samenwerkingsverbanden met de intermediaire organisaties, de overheid, de industrie en de zakelijke dienstverlening. Met ingang van 1 september 1995 is een Liaisonbureau opgericht om vanuit centraal niveau de kennis- en technologietransfer verder te ondersteunen. Essentieel daarbij is het totstandbrengen van contacten tussen de hoogleraren (en de wetenscbappelijke stat) en interessante bedrijven en bet bevorderen van de bereidheid bij beide partijen om met elkaar samen te werken. 0p verzoek van het College van Bestuur zal bet komende jaar de mogelijkheid worden onderzocbt van de totstandkoming van een gecoordineerde aanpak van diverse soorten van kennis- en technologietransfer, waarbij ook aandacht zal worden gegeven aan de kennistransfer door de UTI's en bet Stan Ackermans Instituut. In dat verband zijn gesprekken gevoerd met de directeuren bebeer en de decanen van de faculteiten. De neerslag van deze gesprekken alsook de conclusies en aanbevelingen die daaruit volgen zijn in deze rapportage verwoord. Het is aan bet College van Bestuur om in overleg met de faculteiten nader te bepalen tot welke acties zij overgaat en welke wegen zij daarbij zal volgen. Het verdient aanbeveling om bierbij aan te sluiten bij de discussies rondom onderwijs en onderzoek. Dr. K.S. Ali (CSG I Liaisonbureau) Prof.dr.ir. A.C.H. van der Wolf (directeur van het UTI op bet gebied van de Integrate Produkten Produktievernieuwing I Mechatronica) Kennls~ en technologietransfer, een kemactiviteit? Lialsonbureau TUE paglna 1

5 HOOFDSTUK 1 INLEIDING 1.1 Doel document Dit document heeft als doel aan te geven op welke wij.re de TUE gestalte zou kunnen geven aan de stimulering van kennis- en technologietransfer. Uitgangspunt is het instellingsbeleid, waarbij, ter ondersteuning daarvan, de mogelijkheden van een centraal gecoordineerde aanpak van kennisen technologie transfer naar de maatschappij nader worden bekeken. 1.2 Kennis- en technologietransfer als taak van de universiteit Naast taken als het verrichten van onderwijs en de uitvoering van onderzoek moet de universiteit ook zorg dragen voor de overdracht van de gegenereerde kennis naar de maatschappij. Over het belang van kennistransfer van de universiteit naar, met name, het midden- en kleinbedrijf is reeds veel ge.regd en veel geschreven. Reeds in 1992 benadrukte de rector van de TUE de economische noodzaak van technologische innovatie in bet bedrijfsleven en de daarvoor benodigde overdracht van kennis en technologie vanuit de universiteit naar de bedrijven. In Nederland gaat het niet goed met die kennisoverdracht, de Japanse concurrentie doet het veel sneller. "Hoewel er voldoende hoogwaardige kennis is, wordt de.re niet in voldoende mate en vaak nog te Iaat tot toepassing gebracht". aldus van den Kroonenberg (1992). On.re kennisinfrastructuur is niet erg toegankelijk en de wisselwerking tussen bedrijven en kenniscentra is niet adequaat. Daarbij komt dat een groot deel van de bedrijven met name het midden- en kleinbedrijf (MKB) te weinig gebruik maakt van de mogelijke toepassingen van technologie!n. De redenen daarvan liggen in de onbekendheid van de onderzoek- en ontwikkelingsresultaten, in de geringe aanwezigheid van kennisdragers in het MKB en in het gebrek aan middelen. Vanuit bovenstaande optiek is het van.relfsprekend dat de TUE aandacht besteedt aan de overdracht van kennis en technologie. Dit betekent niet dat het opleiden van ingenieurs hieraan ondergeschikt wordt. Integendeel, bij de universiteit is er het besef dat zij een bijdrage kan leveren aan de economische bedrijvigheid in de regio en aan de werkgelegenheidskansen van haar afgestudeerden. Door samenwerking met het bedrijfsleven blijft de universiteit op de hoogte van wat er speelt binnen het bedrijfsleven, wat de stand van implementatie van de technologische ontwikkelingen is en welke eisen ondernemers stellen aan de toekomstige werknemers (de studenten). Ook kan de universiteit hierdoor beter inzicht krijgen in, de door de industrie, gewenste technologische ontwikkelingen, waardoor aanpassing van eigen onderzoek mogelijk is. 1.3 Wisselwerking bedrijfsleven en universiteit Belangrijk is dat er een optimale wisselwerking tussen bedrijfsleven en universiteit plaatsvindt zodanig dat wordt voorkomen dat kennis verloren gaat. Slechts weinig bedrijven verkeren in de positie dat zij over de middelen beschikken om intern voldoende technologieen te verwerven of te ontwikkelen en voldoende mankracht te verwerven en in te.retten om aile nieuwe marktkansen aan te grijpen. Zij zullen daarom in toenemende mate samenwerking zoeken bij universiteiten en (semi-publieke) instituten. De.re ontwikkeling wordt nog niet geheel bevestigd door de huidige stand van zaken. Het universitaire derde geldstroomonderzoek bedraagt nu ongeveer een kwart van de universitaire onderzoekscapaciteit. Het aandeel van bedrijven daarin wordt in de nota van EZ, Kennis in Beweging, gesteld op 20% van de totale derde geldstroom, hetgeen ca. fl. 120 mi1joen gulden impliceert. Hieruit kan worden geconcludeerd dat slechts 4 a 5% van de middelen voor het totale universitaire onderzoek van bedrijven afkomstig is. Tegelijkertijd neemt de kennisintensiteit van on.re economische activiteiten in hoog tempo toe en is kennis derhalve voor ons land een cruciale factor voor het handhaven van economische groei. Technologie en technologische ontwikkeling worden een steeds belangrijker instrument in de concurrentiestrijd. Technologische vernieuwing wordt.relfs ten van de meest belangrijke succesfactoren genoemd in de internationale concurrentie. paglna 2 Kennls- en technologletransfer, een kemactivltelt? Liaisonbureau TUE

6 1.4 De universiteit en de maatschappij De laatste jaren is de maatschappelijke en politieke druk op de universiteiten om rekenschap te geven omtrent de aan onderzoek bestede gelden, aanzienlijk toegenomen. Niet in de laatste plaats ter bevordering van kennisdisseminatie. Publieke kennis in Nederland moet toegankelijk(er) worden voor bet bedrijfsleven en de overheid (Forum voor Techniek). Vooral de kleine en middelgrote ondernemingen hebben grote moeite met bet tijdsintensieve werk om deze kennis te vinden en te benutten. Te veel resultaten van wetenschappelijk en technologisch onderzoek blijven momenteel onbenut. Ben aantal bedrijven loopt achter omdat de problematiek waarmee zij worstelen onvoldoende door de kennisinstellingen wordt opgepakt. Ondernemingen moeten meer zicht krijgen op de voor hen relevante technologieen, en de kosten en baten die bij implementatie daarvan horen (EZ, Kennis in Beweging). Ben belangrijke aanbeveling van bet SER advies, Kennis en economie, is dan ook, dat er meer nadruk gelegd zou moeten worden op de bijdrage die de publieke onderzoeksinstituten kunnen leveren aan onderzoek- en ontwikkelingsactiviteiten van bet bedrijfsleven. Het Forum voor Techniek pleit er voor om bet door de overheid gevoerde beleid op bet gebied van wetenschap, techno Iogie en industrie beter op elkaar af te stemmen. Noodzakelijk is dat de thema' s en terreinen waarop de publieke kennisinfrastructuur werkzaam is sterker worden gericht op onderzoek dat voor bet concurrentievermogen van bet bedrijfsleven direct relevant is. Bedrijven zullen daarvoor wei hun vraag beter moeten formuleren, terwijl omgekeerd van de kennisinfrastructuur mag worden verwacht dat zij daarvoor open staat (EZ, Kennis in Beweging). Dit houdt in dat de kennisinfrastructuur ook bereid is de gegenereerde kennis te transformeren in bruikbare oplossingen voor industriele vraagstukken. Verbeteringen worden voorgesteld die zijn gericht op de vergroting van de transparantie van de kennismarkt, verbetering van de schakel tussen onderzoekinstellingen en bedrijven, ondersteuning van de implementatie van nieuwe technologiel!n in bet MKB en vergroting van de mobiliteit van kennisdragers. Tot voor enkele jaren lag bet initiatief voor de technologiestimulering vooral bij de nationale overheid. De laatste jaren manifesteren veel regio s zich op dit terrein. Regionale netwerken van bedrijven, kennisinstellingen en intermediaire organisaties vormen bet aangrijpingspunt voor technologiebeleid op regionaal niveau. In de Regionaal Economische Actieplannen van de vier regio's uit de provincie Noord-Brabant zijn ideeen neergelegd over de wijze waarop kennisinstellingen en ondernemingen in projecten samen kunnen werken op bet vlak van kennis- en technologie overdracht veelal resulterend in technologische vernieuwing. Ook bet Regionaal TechnologiePlan Eindhoven gaat bier grondig op in. 1.5 Kennistransfer en de veranderende universiteit Het ligt voor de hand te concluderen dat de universiteit en de verwachtingen die de maatschappij van dit instituut heeft, veranderen. Samengevat kan worden gesteld dat de universiteit een aantal veranderingen ondergaat waaronder: De faculteitsgrenzen blijven, maar er wordt steeds meer multidisciplinair gewerkt. Het bedrijfsleven zoekt (veel meer dan vroeger) steun op bet gebied van onderzoek bij kennisinstituten. Hierbij gaat bet niet om bet klusjeswerk, maar toch vooral om de kritische elementen voor bet bedrijf (zie ook de UTI-enquete uitgevoerd door de NEHEM). De universiteiten beseffen dat zij meer marktgericht moeten gaan werken en bij onderzoek de stap naar toepasbaarheid moeten maken om de kloof tussen bet meer fundamentele onderzoek en de toepassing in bedrijven te verkleinen. Ben gevaarlijke trend is de financiele druk op de universiteiten. Inkomsten uit opdrachten mogen niet aileen de drijfveer voor kennisoverdracht zijn. Naast maatschappelijke dienstverlening blijft de bijdrage aan de opleiding bet belangrijkste doel van de relaties met de omringende maatschappij. Het is voor de studenten belangrijk dat zij ervaring opdoen in de Llaisonbureau TUE paglna 3

7 wereld buiten de universiteit. Voor de buitenwereld geldt dat zij optimaal gebruik kan maken van de kennisbronnen, waarvan de student zelf een bele belangrijke is. Bij de universiteiten is er bet besef dat de kennis en technologie waarover zij bescbikken voor bet bedrijfsleven en voor de ontwikkeling van de technologie van bet bedrijfsleven van groot belang zijn. 1.6 Discussie rondom kernactiviteiten TUE Binnen de TUE is de discussie volop op gang. Als gevolg daarvan is de missie van de TUE aangepast en luidt volgens bet instellingsplan 1995/1998 als volgt: De TUE wil een instelling van techniscb wetenschappelijk onderwijs en onderzoek zijn van boge kwaliteit naar internationale maatstaven en met maatschappelijke relevantie. De TUE ricbt bet genereren en overdragen van kennis in bet bijzonder op een duurzame ontwikkeling van de samenleving. De TUE vervult een stimulerende rot in de industriele ontwikkeling met name ook in de eigen regio. De TUE kenmerkt zicb daarbij door haar multidisciplinaire aanpak en de koppeling van technologie met economiscbe, sociale en ecologiscbe aspecten. De kernactiviteiten worden in bet instellingsplan als volgt verwoord: Onderwijs 0p bet gebied van onderwijs profileert de TUE zicb met de volgende kernactiviteiten: opleiden tot academiscb gevormd ingenieur; opleiden tot technologiscb ontwerper; opleiden tot wetenschappelijk onderzoeker; continuing education in de techniscbe wetenschappen; de eerstegraads lerarenopleiding in de exacte vakken. Ondenoek 0p bet gebied van onderzoek profileert de TUE zich met de volgende kernactiviteiten: verrichten van technologisch onderzoek met een fundamenteel/strategisch karakter en een hoge graad van utilisatie; stimuleren van technologisch onderzoek dat zich richt op een duurzame ontwikkeling van de samenleving; bevorderen van een multidisciplinaire aanpak; stimuleren van de industriele ontwikkeling ook in de eigen regio (regionale tennistransfer). Hieruit blijkt dat de TUE kennis- en technologietransfer een belangrijke activiteit vindt. Zo heeft zij inspelend op de behoefte van bet bedrijfsleven en met name op die van bet MKB enkele universitair technologische instituten opgericht. Kenmerkend voor deze instituten is het verrichten van multidisciplinair onderzoek, een projectmatige en marktgerichte aanpak en nauwe banden met de industrie. De projecten bevatten in de regel vaak een opleidingscomponent ten behoeve van studenten, ontwerpers en promovendi. De projectcommissie Onderzoek, een adviescommissie van het College van Bestuur van de TUE op het gebied van onderzoek, beveelt aan dat de kennistransfer vanuit de lopende onderzoeksprojecten beter in beeld gebracht moet worden om meer inzicbt te krijgen in de maatschappelijke relevantie van bet TUE-onderzoek. De kwaliteitsbewaking op de gebieden ontwikkeling, kennistransfer en advisering behoeft extra zorg omdat hieraan binnen de reguliere onderzoekbeoordeling van de VSNU onvoldoende aandacht wordt besteed. paglna 4 liaisonbureau TUE

8 HOOFDSTUK 2 EEN IMPRESSIE VAN ANDERE UNIVERSITEITEN Om enig inzicht te verkrijgen in de wijze waarop andere universiteiten omgaan met kennistransfer wordt in dit hoofdstuk van een aantal universiteiten op dit punt een korte beschrijving gegeven. Technische Universiteit Delft (fud) Volgens de TUD is het van strategisch belang dat ~n centraal bureau, het Bedrijven Service Centrum (BSC) wordt opgezet waar iedereen - zowel wetenschapper als klant - direct voor aile aspecten van de derde geldstroom terecht kan. Aileen tangs de weg van het opzetten van de juiste organisatie en het uitvoeren van een strategisch plan kan aan zakelijke kwaliteit worden gewerkt, en deze worden gewaarborgd. Delft waarschuwt ervoor dat men zich moet realiseren dat het professionaliseren van begeleiding van derde geldstroom inherent kosten genereert en baten slechts op lange termijn zijn te verwachten. Vanwege het culturele spanningsveld tussen wetenschap en handel in kennis, acht Delft het noodzakelijk dat de top van de organisatie deze strategische aanpak langdurig en consequent steunt. Universltelt Twente (UT) Aan de Universiteit Twente zijn in 1995 de dienst Transfer, Research & Development, het Centre For Advanced Education en het Bureau Internationale Samenwerking, die zich bezighouden met externe, nationale en internationale onderwijs- en onderzoekscontacten van de UT opgegaan in een LiaisonGroep. Dit nieuwe loket biedt een totaal pakket aan diensten en adviezen voor zowel de interne klant (de faculteiten en de onderzoekinstituten) als voor de externe klant (het bedrijfsleven). De LiaisonGroep heeft functies op het gebied van onderwijs, internationale samenwerking en onderzoek en regionale ontwikkeling. Naast de reeds bekende regelingen voor startende ondernemers (TOP en TOS) is men op zoek naar nieuwe mogelijkheden voor transfer. Zo wil men de persoonlijke en telefonische consultancy uitbreiden door onderzoek- en produktinformatie van de UT toegankelijk te maken voor ondernemers met een aansluiting op Internet. Daarnaast is men gestart met het INNOVA project in samenwerking met HdV Management Consultants en de technische faculteiten. Dit project is gericht op ondersteuning van technische innovatie door MKB ondememingen in de regio. Ook ziet men nieuwe kansen op het gebied van permanente educatie: het bijspijkeren van ondememers en hun medewerkers via de UT. Verder streeft men naar een intensievere transfersamenwerking in Euregio-verband met o.a. de Hogeschool Enschede, de Universiteit en Hogescholen van Munster en Osnabrock en het MKB bedrijfsleven. Katholieke Universiteit Leuven Aan de Katholieke Universiteit (K.U.) is een K.U. Leuven Research & Development opgericht met een aantal doelstellingen: stimuleren van contractonderzoek. Ondersteuning op het gebied van juridische en financiele zaken en prijsstelling vindt van hieruit plaats. Tevens voert het instituut het personeelsbeleid en bet sociaal secretariaat (de loonadministratie en dergelijke) voor betreffende derde geldstroom projecten; zorgdragen voor bet optimaal valoriseren van vindingen. Hieronder valt een actief octrooibeleid; stimuleren van oprichting van nieuwe ondernemingen, waaronder spin-offs van de universiteit die commercialiseerbaar zijn; ondersteunen van liaison-programma's: samenwerkingsverbanden waarin verschillende bedrijven tegelijk toegang krijgen tot onderzoeksresultaten; bevorderen van pre-competitief onderzoek: de universiteit Ievert de basis know-how en de bedrijven enten daarop de toepassingen die specifiek zijn voor hun industriegebied. AI deze activiteiten zijn ondergebracht in de universitaire exploitatie, de dienst K.U. Leuven Research & Development, zodat de universiteit een maximale controle kan garanderen. Kennis en technologietransfer, een kemactiviteit? Uaisonbureau TUE pagina 5

9 National Science Foundation in de Verenigde Staten The National Science Foundation's (NSF) Industry/University Cooperative Research Centers (IIUCRC's) Program heeft geleid tot meer interactie tussen de universiteit en de industrie. Kenmerkend is multidisciplinair onderzoek dat uitgaat van de behoefte van het bedrijfsleven, nauwe betrokkenheid van de industrie bij onderzoek en de planning daarvan. Ook is er sprake van directe transfer van ideeen en technologiten, die binnen de universiteit zijn ontwikkeld, naar de industrie. Een en ander ter optimalisering van de marktpositie van de US. Een 1/UCR begint bij een hoogleraar die in staat is wetenschappelijke, organisatorische en ondernemerschapsvaardigheden te combineren en daardoor een centrum succesvol kan opstarten en continueren. Bij voldoende draagvlak binnen de universiteit en de industrie krijgt de betreffende hoogleraar voor vijf jaar subsidie van het NSF. Daarna moet hij in staat zijn zelfstandig verder te kunnen gaan, waarbij het NSF in de meeste gevallen incidenteel nog kleine bedragen aan subsidie toekent. De huidige 50 1/UCRC's worden beheerd door de Engineering Education en Centers Division van National Science Foundation's Engineering Directorate. Universiteit van Salrord De universiteit van Salford is een universiteit die sterke banden onderhoudt met kleine bedrijven in de regio. De intermediair tussen de universiteit en de industrie is Salford University Business Services LTD (SUBS). Dit is een organisatie, opgericht met behulp van subsidie van de overheid, die onderzoeksadviezen geeft en projectgeorienteerd opereert. De ondememing is ontstaan uit de behoefte om meer te doen dan alleen onderwijs, onderzoek en training voor de industrie. Er was vraag naar de overdracht van technologie en de noodzaak om advisering zodanig te beheren dat je waar voor je geld krijgt en op tijd kunt leveren met een goede en duidelijke communicatie tussen de partners. Contracten met de industrie ontstaan door een proactieve markt benadering met diensten als het oplossen van problemen, onderzoek, advisering en ontwikkeling. SUBS gaat uit van de behoefte van de industrie en stelt project teams samen die bestaan uit een mix van commerciele en technische medewerkers. De doelgroep bestaat uit multinationals, het MKB en de publieke sector. Verder assisteert SUBS de universiteit bij belangrijke subsidie aanvragen bij de overheid. Via de Salford University Business Enterprises Ltd, een joint venture van de universiteit met Salford City Council, wordt kapitaal beschikbaar gesteld om het opstarten van nieuwe ondememingen te bevorderen. Tot slot bestaat er nog CAMPUS, waarvan de leden via seminars en andere activiteiten op de hoogte blijven van de ontwikkelingen binnen de universiteit. Voor het lidmaatschap van CAMPUS dient jaarlijks een financiele bijdrage te worden betaald. Queens' universiteit te Belrast In Ierland heeft de Queens' universiteit van Belfast the Northern Ireland Technology Centre, met als doel de laatste ontwikkelingen in technologic beschikbaar en bruikbaar te maken voor de regio. Het werk van het centrum wordt bepaald door de behoefte van de industrie waaraan het een varieteit aan diensten biedt, zoals technische informatie, produkt- en procesontwikkeling, testen van materiaal, korte trainingen en advisering. Daarnaast kunnen studenten training krijgen in het gebruik van CAD en CAD/CAM faciliteiten zodat zij beter voorbereid zijn op de industrie, hun werkterrein. Rheinisch-W estfalische Technische Hochschule In de Duitse deelstaat Noordrijn-Westfalen worden uit het Technologieprogramm Wirtschaft (TPW) startsubsidies gegeven voor transferpunten aan de universiteiten. Op deze wijze is onder andere het Buro Technologietransfer (BIT) aan de Rheinisch-WestflUische Technische Hochschule (RWTH) ontstaan. BTT reageert op binnenkomende vragen en brengt de vragers in contact met hoogleraren. Gespecialiseerde onderzoeksinstituten krijgen uit het TPW een aanloopsubsidie van drie jaar, waarna ze via contracten voor het MKB zelfstandig verder moeten kunnen opereren. Aan de universiteit zijn leerstoelen aan zogenaamde branche-gerichte "An" -Institute verbonden, waar studenten onderzoek uitvoeren voor het regionale bedrijfsleven. Het principe van leren leren pagina 6 Kennis- en technologietransfer, een kemactlvlteit? Liaisonbureau TUE

10 wordt bier in de praktijk gebracht; de student leert al doende wat zich in de praktijk afspeelt. Veelal vindt de student in het betreffende bedrijf een baan en behoudt het contact met de universi teit, waardoor zijn bedrijf een gemakkelijke toegang heeft tot de bron van kennis. Verder bevindt zich rondom de universiteit een aantal intermediaire organisaties die elk op eigen wijze een brug trachten te slaan tussen universiteit en bedrijfsleven opdat overdracht van kennis plaatsvindt. Zo zoekt AGIT II (Aachener Gesellschaft fur Innovation und Technologietransfer) contact met professoren van de RWTH, ingenieursbureaus en het MKB. Bij de ontdekking van een interes sante methode of een mogelijk bruikbaar onderzoeksresultaat, tracht men ca. 5 kleine bedrijven te interesseren voor de verdere ontwikkeling van het idee of de procedure. De laatste tijd zoekt men eerst naar vemieuwingsplannen of voomemens bij bet MKB en schakelt daarna de RWT en/of ingenieursbureaus in. AGIT -II zoekt actief bedrijven op om onderzoeksvragen te inventariseren, heeft inhoudelijke invloed op de projecten en bemiddelt bij het verkrijgen van co financiering uit het TPW-programma van de deelstaat Noordrijn-Westfalen. Conclusie In bet algemeen kan worden gesteld dat bet onderwerp van kennistransfer actueel en ook sterk in beweging is, zowel nationaal als internationaal. Opvallend is dat er in de regel sprake is van centrale aansturing van dit proces, waarbij de vormen waarin die storing plaatsvindt nogal varieren. Bij de meeste instituten is een groot aantal mensen betrokken en gaat bet om grote hoeveelheden geld, waarmee wordt aangetoond dat het geen marginate activiteit betreft. Veel universiteiten accepteren hun rol als actieve partner in de maatschappij, die een zinvolle bijdrage kan en moet leveren aan de economie. Liaisonbureau TUE pagina 7

11 HOOFDSTUK 3 KENNISTRANSFER BIJ DE FACUL TEITEN VAN DE TUE 3.1 Inleiding Om nadere invulling te geven aan de organisatie rondom het gebied van de kennis- en technologie transfer is getracht na te gaan wat binnen de faculteiten van de TUE de gang van zaken is en hoe men tegen het onderwerp aankijkt. Aan de hand van de volgende uitgangspunten is met elke faculteit de discussie gevoerd. Uitgangspunten 1. Kennis- en technologietransfer is een belangrijke kernactiviteit van de TUE. 2. De faculteitsbesturen zijn ervoor verantwoordelijk dat de TUE kernactiviteiten (w.o. kennisen technologietransfer) worden uitgevoerd door hoogleraren en de wetenschappelijke staf. 3. Het Liaisonbureau is opgericht om vanuit centraal niveau de kennis- en technologietransfer te ondersteunen. Dit bureau is primair gericht op het stimuleren van de industri~le ontwikkeling ook in de eigen regio door het in brede zin beschikbaar maken van de op de TUE ontwikkelde kennis en technologie. Tevens werd een notitie met een aantal vragen, te onderscheiden naar aspecten als beleid, organisatie, uitvoering en concrete zaken (waaronder behoefte aan centrale ondersteuning en deelname aan de business technology scan 1 ), als leidraad gehanteerd (zie bijlage A). Een en ander hebben de faculteiten voorafgaand aan de gesprekken ontvangen. Voor een volledig verslag van de gevoerde gesprekken met de faculteiten wordt verwezen naar de bijlage B. 3.2 Beleid Vrijwel aile faculteiten geven aan dat kennis- en technologie transfer belangrijk is en dat de meeste vakgroepen hieraan in meer of mindere mate bijdragen met wisselend succes. Het belang wordt volgens faculteit E ondersteund door de deelname aan 2 UTI's. Desalniettemin is hier de conclusie dat kennis- en technologietransfer geen hoofdactiviteit, dus geen derde primair proces is. De faculteit T geeft aan dat onderzoek het gehele scala van zuiver wetenschappelijk tot ver toegepast beslaat. Deelname aan "Proeftuin Recycling" en UTI i.o. EPL geeft aan dat er voldoende belang wordt gehecht aan transfer. Aile stichtingen en onderzoekscholen hebben Raden van Advies, waarin het bedrijfsleven een rot speelt. Veel van de transferactiviteiten van de faculteit N lopen via Cygne, een zelfstandig bedrijf dat farmaceutische produkten verkoopt en een behoorlijke markt heeft. Cygne huurt faciliteiten en infrastructuur bij de TUE in. De faculteiten TM en W benadrukken dat kennis- en technologietransfer de derde kernactiviteit is. W kent daar wei een andere prioriteit aan toe dan aan de twee andere activiteiten. Bij TM is de mate waarin aan de drie kernactiviteiten aandacht wordt besteed zelfs expliciet onderdeel van het functioneringsgesprek. In de toekomst wil ook W in de functioneringsgesprekken aandacht besteden aan de deelname aan transferactiviteiten. Faculteit Wsk & I geeft prioriteit aan kennistransfer via studenten en aan onderwijs aan andere faculteiten. Voor de marktgerichte activiteiten twijfelt men aan de hoeveelheid beschikbare tijd. Het beleid van B is gericht op een ring van onderzoekstichtingen die onderzoekinstituten aansturen waar onderzoek wordt uitgevoerd. De instituten zijn de interface tussen de faculteit en de maatschappelijke geledingen. Vrijwel aile leerstoelhouders doen hieraan mee. Het betreft voomamelijk projecten, koner dan 2 jaar. De faculteit breidt zijn capaciteit uit met het verdiende geld: een mix van vaste aanstellingen en mensen in tijdelijke dienst. 1 Business technology scan is een korte goede inventarisatie en analyse van bet bedrijf op grond waarvan adviezen gefonnuleerd kunnen worden die nader in de vonn van opdrachten uitgewerkt kunnen worden. Deze scan wordt door bet Liaisonbureau georganiseerd en bestaat uit een aantal stappen waar verschillende TUE experts aan meewerken. pagina 8 Liaisonbureau TUE

12 3.3 Organlsatie V oor aile faculteiten geldt dat er naast de facultaire transfercol>rdinator door bet bestuur niet expliciet iemand uit bet bestuur aangewezen is om dit gebied te organiseren. Men acbt bet wellicbt een taak van de ponefeuillehouder onderzoek, maar dit is slecbts een zeer klein deel van zijn taak. E zal de mogelijkheid nagaan om een hoogleraar voor een aantal jaren aan te wijzen om aandacbt te besteden aan dit specifieke terrein. De faculteit staat positief tegenover transfer en wit graag bijdragen, maar beeft weinig infrastructuur hiervoor beschikbaar. Toezegging in de vorm van capaciteit voor transfer is derhalve niet aan de orde. Van geval tot geval za1 worden nagegaan of iemand een bijdrage kan leveren, waarbij gekeken wordt naar de omvang, de kwaliteit en de aanwezige kennis. T beklemtoont dat men bet organiseren van activiteiten op dit gebied, inclusief bet promoten en acquisitie een zaak acht van de leerstoelhouders. Ook N benadrukt dat veel neerkomt op individuele initiatieven van leerstoelhouders, en pleit voor grotere bundeling van kennis en meer samenwerking binnen de TUE, waardoor kennis binnen de TUE optimaler wordt benut. TM wijst erop dat iemand in bet bestuur aanwijzen met een specifiek aandachtsgebied in zijn portefeuille niet effectief is. Belangrijker is dat bet Liaisonbureau meerdere sleutelfiguren binnen de faculteit heeft. Elke vakgroep heeft een afstudeercol>rdinator en er is een facultair stagebureau. Voor contractonderzoek is de directeur van de onderzoekscbool BETA beschikbaar. Vooralsnog is de beheerder van W ad interim contactpersoon van de faculteit. Nader wordt bekeken wie dit in de toekomst zal overnemen. Bij Wsk & I acht men bet geen bezwaar iemand uit bet bestuur te benoemen die kennistransfer in zijn ponefeuille heeft. IWDE en de facultaire transfercoordinator van I verzorgen de advisering en bet contractonderzoek voor de faculteit. B geeft de voorkeur aan aansturing rechtstreeks vanu.it de groepen. Er valt weinig te besturen door de faculteit. Bij groepsoverstijgende opdrachten vindt men elkaar wei. Acquisitie vindt plaats door de individuele hoogleraar en wetenschappelijke universitaire hoofddocenten, die daarbij zelf hun panners zoeken. Men laat bet graag over aan bet vrije spel der krachten. 3.4 Uitvoering Over de wijze waarop aan kennistransfer invulling wordt gegeven wordt verschillend gedacbt. E geeft aan dat een zinvol deel van de activiteiten wordt besteed aan transfer, maar acht bet, zoals reeds gesteld, geen hoofdactiviteit. Het gebeun erbij, doch is ook niet verworden tot een marginale activiteit. T acht stages niet de meest geschikte vorm van kennistransfer. Nascholing daarentegen vindt men een van de belangrijke vormen van transfer. Tussen de stagecoordinator en de transfercol>rdinator vindt geen afstemming van beleid plaats. Beschikbare capaciteit voor transferactiviteiten is meestal in de vorm van aio's en derhalve extra capaciteit die hiervoor inzetbaar is. Ook post docs en tijdelijke medewerkers verrichten transfer. N vindt stages een voorbeeld van een goede vorm van transfer. Er zijn facultatieve verkennings stages van 4 tot 6 weken met als doel kennis te nemen van aspecten als werkverhouding en cultuur in bedrijfssituaties. Daarnaast zijn er verplichte industriestages die 3 tot 4 maanden duren en als doel hebben de verworven kennis te leren toepassen in een bedrijfsmatige omgeving. Iedere afgestudeerde wordt bij voorkeur met bedrijfservaring afgeleverd. Verder wordt gewerkt met een goed functionerende Raad van Advies. TM benadrukt dat vrijwel aile afstudeeropdrachten plaatsvinden in bet bedrijfsleven. Promotieprojecten worden deels door de faculteit, deels door bet bedrijfsleven gefinancierd. Overige activiteiten waar de faculteit aan deelneemt, zijn opleidingen, KIVI cursussen, PATO, leergangen enz. Bij W worden diverse activiteiten verricbt, zoals promotieopdrachten, ontwerp-opdrachten en afstudeeropdrachten. Voor afstudeerders wordt betaald, sommige bedrijven hebben een abonnement zodat ze vragen kunnen stellen op bet gebied van de werktuigbouwkunde. Dit is een overeenkomst die met betreffende sectieleider wordt gesloten. De indruk bestaat dat men soms Kennis- en technologletransfer, een kemactlvitelt? llaisonbureau TUE paglna 9

13 contracten sluit die nauwelijks winstgevend zijn, maar vanwege bet in stand bouden van bet netwerk tocb worden uitgevoerd. De faculteit Wsk & I neemt deel aan UTI IT, maar dit is voornamelijk een.zaak van bet Informatica deel van de faculteit. De gang van zaken bieromtrent, de bedoeling, werkwijze enz. is voor de faculteit onduidelijk. Het is meer een idee, waar men zicb mee naar buiten presenteert, virtueel, en voor de faculteit niet ecbt Ievendig. Met name de meerwaarde van een UTI voor de faculteit is niet duidelijk. Het Ieeft vooral bij bet CvB en een enkeling binnen de faculteit. Het eigen werk van de faculteit bestaat niet uit UTI activiteiten. Bij B maakt elke groep zelf een onderzoeksplan. Het werk dat zij doen zit dicbtbij bet eerste geldstroom onderzoek. Er is dus zelfs sprake van extra capaciteit om onderzoek te doen. Onderzoekscapaciteit van de vakgroep wordt derhalve ingezet om opdrachten uit te voeren. lnkomsten worden ook verkregen door inzet van apparatuur. V eel capaciteit wordt gestopt in begeleiding van studenten. Er is een uitgave faciliteiten boekje, waarin aile voorzieningen zijn opgenomen waar de regio gebruik van kan maken. Dit beeft ecbter niet geleid tot meer activiteiten. 3.5 Centrale ondersteuning en uniformiteit Vrijwel aile faculteiten zijn bereid om deel te nemen aan de business technology scan. Zelfs B die zicb afvraagt of bet een te boog gegrepen doel is en of je met een zo korte scan zoveel zicbt krijgt op een bedrijf, is bienoe bereid. De meeste faculteiten geven aan dat er van uniforme acquisitie, offenes en prijsstelling geen sprake is. Evenmin beschikt men over een goed relatiebebeersysteem. Over wat nu wel of niet centraal moet plaatsvinden, wordt wisselend gedacbt. E acbt een belangrijke bemiddelingsrol weggelegd voor bet Liaisonbureau. Vragen die vanuit de industrie worden gesteld kunnen worden opgevangen door bet Liaisonbureau. Dit bureau moet er, al dan niet met bebulp van de facultaire functionaris, vervolgens voor zorgen dat de vragen binnen de faculteit worden weggezet. Bij doorverwijzing is men gaarne bereid aan bet Liaisonbureau informatie te verschaffen met betrekking tot de voortgang van bet project. Er is geen structurele procedure voor bet uitbrengen van offenes en prijsstelling. Per onderzoeksgroep wordt bier op eigen wijze invulling aan gegeven. Ondersteuning biervoor via bet centraal Liaisonbureau zou welkom zijn. T geeft aan dat doorverwijzing van centraal niveau naar de faculteit veel tijd kost en in verbouding weinig oplevert. Wanneer een opdracbt bij bet centraal Liaisonbureau binnenkomt en naar de faculteit wordt doorverwezen, is men bereid om gegevens over de voongang van bet project door te geven. Elke vakgroep boudt in principe zijn eigen financiele administratie bij langs de weg van vakgroepsbebeerders. Als uitgangspunt bierbij worden de TUE tarieven gehanteerd. Betreffende vakgroepsbebeerders werken volgens eenzelfde soon procedure en voeren regelmatig overleg ter afstemming. Centrale ondersteuning acbt men bierbij overbodig. Bij N is geen sprake van uniformiteit in acquisitie en offenes. De vakgroepen regelen bet allemaal zelf. Vooralsnog gebeurt er te weinig. Indien deze situatie zicb niet wijzigt, zullen gedwongen ontslagen onvermijdelijk zijn. Een en ander impliceert dat de derde geldstroom groter moet en ook expliciet zal worden gestimuleerd. Contracten worden bij TM altijd samen met de directeur bebeer gemaakt. Er zijn onlangs goede afspraken gemaakt over tariefstelling, begeleiding enz. Dat garandeert nog niet dat alles conform plaatsvindt. Belangrijk acbt men een goed relatiebebeersysteem en een goede projectorganisatie met gegevens vanaf de acquisitie, intake, uitvoering, voortgangsbewaking t/m de nazorg. Essentieel is dat mensen vrijgesteld worden en een professionele back office bebben. Bij W zijn prijsstelling en marktbenadering niet uniform. Men realiseert zicb dat bet beter kan, maar ziet dit als een ontwikkeltraject. Het faculteitsbureau zal steeds meer samenwerken met de expertise die bij bet UTI zit. Er zullen ook meer voorlicbtingsbijeenkomsten worden georganiseerd voor de groepen binnen de faculteit. Bij Wsk & I worden de TUE tarieven gehanteerd als uitgangspunt. De contracten lopen via dezelfde persoon van bet faculteitsbureau, maar de bebeerder beeft geen goed overzicbt. Lang.zaamaan begint de organisatie op gang te komen. De faculteit streeft naar multidisciplinaire aanpak van problemen. Enige sturing van bet CvB ter bevordering van multidisciplinair werken pagina 10 Liaisonbureau TUE

14 acht men niet ongewenst. Bij B is de prijs een onderhandeling waarbij ook naar de haalbaarheid wordt gekeken. Alles gaat via modelcontracten. De meeste uren zijn die van ud's en tijdelijk personeel, waardoor toch redelijk conform bet uurtarief van de TUE wordt gewerkt. De faculteit wijst erop geen centraal Liaisonbureau op te zetten, tenzij er een hele grote stap gezet wordt en er echte business van de TUE van gemaakt wordt. Belangrijk acht men dat er in ieder geval aan gewerkt wordt dat de hoogleraar bet als vanzelfsprekend beschouwt om zelf aandacht te besteden aan kennis- en technologietransfer. 3.6 Conclusies Naar aanleiding van de facultaire gesprekken kan t.a. v. de hoofdzaken een aantal conclusies worden getrokken die hierna worden aangegeven Conclusie t.a.v. beleid In bet algemeen kan worden gesteld dat men zich er weliswaar van bewust is dat kennis- en technologie transfer belangrijk is, maar men erkent bet niet als derde primaire proces. Daarmee wordt bet dus niet als gelijkwaardig aan de processen onderwijs en onderzoek beschouwd. Opvallend is dat in de profilering naar buiten weinig aandacht wordt besteed aan de activiteiten op het gebied van kennis- en technologietransfer. Wellicht heeft dit betrekking op de marginate waarde die hieraan wordt toegekend. Nog onvoldoende ervaart men het als de verantwoordelijkheid van de universiteit om als actieve kennisbron van de maatschappij te opereren. Daarmee acht men het derhalve geen expliciete taak om activiteiten en concrete resultaten met de industrie tot stand te brengen. Het gebied van kennistransfer is vrijblijvend en wordt al dan niet naar eigen inzicht ingevuld. Naast faculteiten hebben ook het Stan Ackermans Instituut en de universitair technologische instituten contact met de maatschappij en besteden zij in diverse vormen aandacht aan kennis- en techologietransfer Conclusie t.a.v. organisatie en uitvoering Als gevolg van bet beleid is er sprake van een weinig projectgeorit!nteerde organisatie. Veelal geldt een divers palet aan werkwijzen en organisatievormen, varifrend van ~n faculteit die voornamelijk via aio' s tracht invulling te geven aan transfer tot en met een andere faculteit die met een ring van op de industrie gerichte onderzoeksinstituten werkt. Ook bet nemen en bet toekennen van betreffende verantwoordelijkheden is verschillend. De ene faculteit acht bet de verantwoordelijkheid van de leerstoelhouders zelf en laat bet verder over aan bet vrije spel der krachten. De andere faculteit maakt bet expliciet onderdeel van bet functioneringsgesprek. Soms is er sprake van een facultaire stagecoordinator die stages, binnen en buiten de universiteit, regelt en een facultaire transfercoordinator die transferzaken, met andere opvattingen over relaties met de industrie, behandelt. In een ander geval is er geen stagecoordinator, maar worden stages per vakgroep georganiseerd. ZOwel voor de ondernemer als de werknemer van de TUE is niet duidelijk hoe een en ander is georganiseerd en hoe men zijn weg daarbinnen moet vinden Conclusie t.a. v. centrale ondersteuning en uniformiteit Centrale aansturing acht men veelal overbodig, wellicht mede vanwege de opvatting dat bet geen primaire activiteit betreft. Sommige faculteiten stellen dat kennistransfer een facultaire aangelegenheid is. Andere faculteiten geven bet signaal dat de TUE indien zij werkelijk kiest voor kennistransfer als primair proces, daar ook consequenties aan moet verbinden, bet goed projectmatig moet opzetten en niet naar willekeur moet laten invullen. Willekeur zorgt voor diversiteit, geringe uniformiteit aan offertes en prijsstelling en oogt weinig professioneel. Om die reden stelt TM voor dat er een bijeenkomst wordt georganiseerd waarbij Twijnstra en Gudde voor een kleine groep TUE medewerkers een inleiding verzorgt over projectgeorganiseerd werken en over relatiebeheer en projectadministratie waarin alle ketens van activiteiten gestructureerd worden vastgelegd (keten- informatiesysteem). Liaisonbureau TUE pagina 11

15 HOOFDSTUK 4 LIAISONORGANISATIE TUE: AANBEVELINGEN Uit het voorafgaande moge duidejijk zijn dat kennis- en technologietransfer niet voor iedereen even vanzelfsprekend een belangrijke activiteit is waar derhalve ook de nodige aandacht en capaciteit voor wordt vrijgemaakt. De vraag is hoe vanuit deze uitgangssituatie het proces van kennistransfer bevorderd kan worden. Voor de universitaire gemeenschap impliceert dit keuzes, consequenties, communicatie en commitment. Om hier een aanvang mee te maken volgen enkele concrete aanbevelingen die een bijdrage kunnen Ieveren om dit proces van kennistransfer van de universiteit naar de maatschappij te bevorderen. Aspecten waarvoor aandacht nodig is:. 1. Missie en consequenties: a. een door de faculteiten gedragen visie op de kernactiviteiten (onderwijs. onderzoek en tennis- en technologietransfer) en de samenhang daartussen. Wellicht kan via het College van Dekanen dit proces worden geynitieerd en gerealiseerd. b. door de instelling zijn keuzes gemaakt voor kernactiviteiten. Belangrijk is om nate gaan wat de consequenties van deze kernactiviteiten zijn en deze consequenties bij de toekenning van middelen aan de faculteiten in het Integraal Allocatie Model op te nemen (bijv. nieuw compartiment 1 D "kennis- en technologietransfer"). c. per faculteit een streefgetal defini~ren ter vergroting van de derde geldstroom. 2. Samenwerking en afstemming: a. de oprichting van een platform, bestaande uit enthousiaste hoogleraren afkomstig uit de diverse faculteiten, onder voorzitterschap van een hoogleraar. Van de leden van deze bestuurscommissie zal vooral worden verwacht dat zij elkaar zullen informeren. zullen bijdragen aan beleidsontwikkeling in hun faculteit(en) en anderen zullen mobiliseren c.q. enthousiasmeren. b. verdere versterking van de bestaande UTI's en overleg tussen UTI's, metals aandachtspunten afstemming van activiteiten, coordinatie en uniformiteit. Belangrijk hierbij is niet te streven naar al te veel UTI's, maar de oprichting te beperken tot die kennisgebieden waar de TUB goed in is en waar de markt behoefte aan heeft. c. verbinden van de diverse bestaande netwerken van de universiteit met de maatschappij (bijvoorbeeld Universiteits Fonds Eindhoven, alumni) vergelijkbaar met de CAMPUS formule die in Salford wordt gehanteerd. CAMPUS is een netwerk waarvan men op grond van fmanci~le bijdrage deel uit kan maken. Leden kunnen via seminars en andere activiteiten op de hoogte blijven van de ontwikkelingen binnen de universiteit. d. afstemming van activiteiten en zo mogelijk samenwerking tussen instituten binnen de TUB die zich richten op kennistransfer, waaronder het Stan Ackermans Instituut en het IWDE. e. voortzetting en uitbreiding van contacten met regionale instellingen waaronder het Innovatiecentrum Oost-Brabant, en ook HTS-Zuid, met als doel optimale benutting van de in de regio (waaronder TUB) aanwezige kennis. f. samenwerking en afstemming met TNO met als uitgangspunt de versterking van kennisopbouw en verbetering van de kennisoverdracht. 3. Activiteiten a. pro-actieve benadering van een substantieel aantal high tech bedrijven, waar samenwerkingsverbanden mee kunnen ontstaan. Deze bedrijven worden door de TUB via de business technology scan doorgelicht. Op grond hiervan worden adviezen voor verbetering geformuleerd. Deze scan zal worden georganiseerd door het TUE-Liaisonbureau in samenwerking met medewerkers van de faculteiten. Bij de vervolgopdrachten zal het bureau duidelijke afspraken maken met TUB medewerkers die bereid zijn deze op- pagina 12 Liaisonbureau TUE

16 drachten uit te voeren. Eventuele doorverwijzing naar andere instituten behoort tot de mogelijkheden. b. verrichten van technologieverkenningen: opsporen welke plannen voor innovatie en onderzoek er binnen het MKB bestaan. Aan de hand van de resultaten nagaan of er binnen de TUB mogelijkheden zijn om samen met de betreffende bedrijven hieraan te werken, waarbij ook de kennisdragers als studenten, afgestudeerden. promovendi en ontwerpers een rol kunnen spelen. c. voortzetting van activiteiten van, c.q. onder auspici~n van, het Liaisonbureau. zoals eerste adviesdag gratis, technologisch spreekuur. bijeenkomsten voor ondernemers, technologielezingen. Doel is steeds het bevorderen van het totstandkomen van contacten tussen gelnteresseerden uit het bedrijfsleven en de zakelijke dienstverlening en TUB hoogleraren en hun wetenschappelijke staf. Kennis- en technologletransfer, een kemactiviteit? Liaisonbureau TUE pagina 13

17 Geraadpleegde literatuur [1] van den Kroonenberg, H.H. Het vinden..., mei 1992 [2] van Lint, J.H. De ivoren toren?, september 1992 [3] Actieplan kennis-/technologie transfer naar bet midden- en kleinbedrijf (CvB 93/3633 d.d. juli 1993) [4] Instellingsplan TUE ; Missie en hoofdlijnen van beleid [5] De TUE sterk in ontwikkeling (CvB 95/2745 d.d. 9 juni 1995) [6] Liaisonorganisatie TUE (CvB 95/2819 d. d. 12 juni 1995) [7] Derde geldstroom: noodzakelijk kwaad?, ir. G.A. Bohlander, hoofd Contractbureau/Liaison Office TU Delft in Academia, oktober 1995 [8] De LiaisonGroep bet nieuwe loket van de ondernemende universiteit in UT Mediair, december 1995 [9] Naar een betere benutting van kennis in de industrie, Nederlands Forum voor Techniek en Wetenschap, 1994 [10] Kennis en Economie, Sociaal Economische Raad, publikatie nr. 4, april 1995 [11] Technologiebeleid in enkele Europese regio's; zeven reisverslagen, Adviesraad voor bet Wetenschaps- en Technologiebeleid, november 1995 [12} 1 jaar UTI-IPPV/Mechatronica, 1995 [13] Regionaal Technologiebeleid, Adviesraad voor bet Wetenschaps- en Technologiebeleid, november 1995 [14] TUE-onderzoek op weg naar 2000, advies van de projectcommissie onderzoek, november 1995 [15] The Northern Ireland Technology Centre, prof. B.W. Hogg [16] The role of universities in economic development, B.D. Richardson, mei [17] Leuven Reserach and Development in Campuskrantjg. 6 nr. 6 pagina 14 Liaisonbureau TUE

18 Bijlagen Kennis en technologietransfer, een kemactiviteit? Liaisonbureau TUE Bijlagen

19 Bijlage A: "De Liaisonorganisatie van de TUE" Inleiding De notitie "De Liaisonorganisatie van de TUB", inclusief de bijbehorende vragen, is als leidraad gehanteerd voor de gesprek:ken met de dekanen en directeuren beheer van de faculteiten. Een en ander hebben de faculteiten voorafgaand aan de gesprek:ken ontvangen. Llaisonbureau TUE Bijlagen - paglna 1

20 DE LIAISONORGANISATIE VAN DE TUE Inlelding Het doel van dit document is aan te geven op welke wijze de TUB gestalte wenst te geven aan de stimulering van kennis- en technologietransfer en de activiteiten die daaruit voortvloeien. Uitgangspunt is bet instellingsbeleid, m.n. de TUB kernactiviteiten en de organisatie rondom deze activiteiten 2 Vervolgens wordt het Liaisonbureau binnen de TUB beschreven. Kernactiviteiten TUE De kernactiviteiten worden in bet instellingsplan als volgt verwoord: Onderwijs 0p bet gebied van onderwijs profileert de TUB zich met de volgende kernactiviteiten: opleiden tot academisch gevormd ingenieur; opleiden tot technologisch ontwerper; opleiden tot wetenschappelijk onderzoeker; continuing education in de technische wetenschappen; de eerstegraads lerarenopleiding in de exacte vakken. Ondenoek 0p bet gebied van onderzoek profileert de TUB zich met de volgende kernactiviteiten: verrichten van tecbnologisch onderzoek met een fundamenteel/strategisch karakter en een hoge graad van utilisatie; stimuleren van tecbnologisch onderzoek dat zich richt op een duurzame ontwikkeling van de samenleving; bevorderen van een multidisciplinaire aanpak; stimuleren van de industru~le ontwikkeling ook in de eigen regio (i.d. regionale kennistransfer). Hieruit blijkt dat de TUB kennis- en technologietransfer een belangrijke activiteit vindt. De verdere uitwerking hiervan wordt in dit document beschreven. Organisatie rondom kernactiviteiten De programmering en uitvoering van de TUB-kernactiviteiten op het gebied van onderwijs en onderzoek zal in de toekomst worden opgedragen aan onderwijsscholen en onderzoekinstituten (inclusief de universitaire lerarenopleidingen, de school voor ontwerpers en de universitair technologische instituten (UTI's). Het College van Bestuur benoemt voor elke school of ieder instituut een bestuur en een wetenschappelijk directeur aan wie ook het beheer wordt opgedragen. Deze krijgt ondersteuning van een adequate beheersorganisatie. 2 Hiervoor zijn de volgende documenten gebruikt: - Actieplan kennis-/technologie transfer naar het midden- en kleinbedrijf (CvB 93/3633 d. d. juli 1993); - lnstellingsplan TUE ; Missie en hoofdlijnen van beleid; - De TUE sterk in ontwikkeling (CvB 95/2745 d.d. 9 juni 1995); Liaisonorganisatie TUE (CvB d. d. 12 juni 1995). Bijlagen - pagina 2 Kennis- en technologietranafer, een kemactiviteit? llaiaonbureau TUE

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma

Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Evaluatie National Contact Point-werking van het Vlaams Contactpunt Kaderprogramma Departement Economie, Wetenschap en Innovatie Afdeling Strategie en Coördinatie Koning Albert II-laan 35 bus 10 1030 Brussel

Nadere informatie

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag Aan de voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Datum: 22 april 2013 Betreft: Beleidsreactie op het advies "De

Nadere informatie

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013

Tilburg University 2020 Toekomstbeeld. College van Bestuur, april 2013 Tilburg University 2020 Toekomstbeeld College van Bestuur, april 2013 Strategie in dialoog met stakeholders Open voor iedere inbreng die de strategie sterker maakt Proces met respect en waardering voor

Nadere informatie

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING

NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING. CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING NATIONALE COALITIE DIGITALE DUURZAAMHEID BEGINSELVERKLARING CONCEPT 4 juni 2007 DE UITDAGING Versterking van de wetenschap en een betere benutting van de resultaten zijn een onmisbare basis, als Nederland

Nadere informatie

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut

van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen Directeur onderwijsinstituut Opleidingsmanager Doel Ontwikkelen van programma( s) van wetenschappenlijk onderwijs en (laten) uitvoeren en organiseren van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande van een faculteitsplan

Nadere informatie

Directeur onderwijsinstituut

Directeur onderwijsinstituut Directeur onderwijsinstituut Doel College van van Bestuur Zorgdragen voor de ontwikkeling van het facultair en uitvoering en organisatie van onderwijs en onderwijsondersteuning binnen de faculteit, uitgaande

Nadere informatie

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT)

INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) INTERSECTORALE MOBILITEIT IN HET HOGER ONDERWIJS ROB GRÜNDEMANN (HOGESCHOOL UTRECHT) 1. Opzet van het onderzoek 2. Resultaten en conclusies 3. Discussie Vraagstelling 1. Welke omvang heeft intersectorale

Nadere informatie

Medewerker onderwijsontwikkeling

Medewerker onderwijsontwikkeling Medewerker onderwijsontwikkeling Doel Ontwikkelen van en adviseren over het onderwijsbeleid en ondersteunen bij de implementatie en toepassing ervan, uitgaande van de geformuleerde strategie van de instelling/faculteit

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Innovatie support gids

Innovatie support gids Innovatie support gids Uw gids naar resultaat 1 Uw gids naar resultaat Innovatief duurzaam drukwerk Het drukwerk van deze gids is uitgevoerd in waterloos offset met inkt op plantaardige basis, dit resulteert

Nadere informatie

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente

DT d.d. OR d.d. B&W d.d. OR d.d. Raad Raadsdocumenten. 11 maart 2014 RIB 2014/29. Voortgang en vervolgstappen Leerstoel C2C Universiteit Twente zaak_id bericht_nummer Collegevoorstel bericht_id zaak_zaaknummer Ruimte en Economie Regnr B&W dd 11 maart 2014 Openbaar Programma Ja, zonder beperkingen Innovatieve en excellente stad DT dd OR dd B&W

Nadere informatie

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT

KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity BM-Support.org STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT STICHTING BUSINESS MANAGEMENT SUPPORT OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR SUCCES OPEN BUSINESS INNOVATIE KRACHTENBUNDELING VOOR 2009 Corporate Identity

Nadere informatie

Topstructuur Faculteit Bètawetenschappen

Topstructuur Faculteit Bètawetenschappen Faculteitsraad Bètafaculteit ingekomen 15 mrt 2005 FRBF 05-014 Topstructuur Faculteit Bètawetenschappen Vastgesteld in gezamenlijk overleg tussen het college van bestuur en het federatiebestuur. 15 maart

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger.

Voorwoord. In deze brochure geven wij u inzicht in de branche en de rol van NLingenieurs als haar vertegenwoordiger. Voorwoord De Nederlandse advies- en ingenieursbranche levert innovatieve en duurzame oplossingen voor de Nederlandse en internationale samenleving. De branche is bepalend geweest voor het ontstaan van

Nadere informatie

Facilitair accountmanager

Facilitair accountmanager Facilitair accountmanager Doel Inventariseren en analyseren van de wensen en ervaringen van klanten van de dienst ten aanzien van de dienstverlening en het uitzetten van daaruit voorvloeiende activiteiten,

Nadere informatie

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016

GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016 De Colleges van Bestuur van: GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ONDERZOEKSCHOOL Huizinga Instituut 2012-2016 de Erasmus Universiteit Rotterdam; de Radboud Universiteit Nijmegen; de Rijksuniversiteit Groningen;

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting 9

Samenvatting. Samenvatting 9 Samenvatting Sinds de introductie in 2001 van lectoraten in het Nederlandse hoger beroepsonderwijs wordt aan hogescholen steeds meer gezondheidsonderzoek uitgevoerd. De verwachting is dat dit niet alleen

Nadere informatie

Nota Universiteitsraad

Nota Universiteitsraad Nota Universiteitsraad UR nummer 15.087 n.v.t. Corsanummer Aan : Universiteitsraad Van : Voorzitter Taskforce medezeggenschap Opsteller : Drs. F. Toppen Onderwerp : Startnotitie taskforce medezeggenschap

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1985-1986 Rijksbegroting voor het jaar 1986 19200 Hoofdstuk VIM Ministerie van Onderwijs en Wetenschappen r. 80 BRIEF VA DE MIISTER VA ODERWIJS E WETESCHAP-

Nadere informatie

In de Gemeente Marum

In de Gemeente Marum In de Gemeente Marum Gezamenlijk Plan van aanpak ondersteuning mantelzorg en vrijwillige thuishulp van de gemeenten Marum, Grootegast en Leek 27 april 2006 Projectbureau WWZ Mw. H.J. Vrijhof J.J. de Jong

Nadere informatie

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP

Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie DURVEN DELEN OP WEG NAAR EEN TOEGANKELIJKE WETENSCHAP Adviesraad voor wetenschap, technologie en innovatie!! " # "# $ -. #, '& ( )*(+ % & /%01 0.%2

Nadere informatie

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020

Inhoud presentatie Cohesiebeleid 2014-2020 Situatie 2007-2013 Uitdaging 2014-2020 EU2020 OP EFRO OOST-NEDERLAND 2014-2020PRESENTATIE KENNISPARK, 23 APRIL 2014 JOLANDA VROLIJK, PROGRAMMAMANAGER EFRO OP EFRO Oost-Nederland 2014-2020 Inhoud presentatie 1. Inleiding Europese Fondsen: cohesie beleid

Nadere informatie

ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001

ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001 ez02000001 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 20 december 2001 Sinds najaar 2000 is het BioPartner-programma operationeel. Dit programma heeft ten doel om het aantal

Nadere informatie

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986

BELEIDSPLAN. Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland. www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN Brederodestraat 104 4 1054 VG Amsterdam Nederland www.stichtingopen.nl info@stichtingopen.nl Rabobank: NL44RABO0143176986 BELEIDSPLAN STICHTING OPEN 1 1. INLEIDING Voor u ligt het beleidsplan

Nadere informatie

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen

VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen VAN BELEID NAAR BUSINESS Een methode om écht te gaan ondernemen AANLEIDING De creatieve industrie is een sector die de economische en culturele waarde van betekenis centraal stelt en exploiteert. Deze

Nadere informatie

Beleidsmedewerker Onderwijs

Beleidsmedewerker Onderwijs Horizon College Beleidsmedewerker Onderwijs Sector BMO Alkmaar C70) Afdeling Communicatie en Onderwijs (C&O) Contract: Vervanging wegens zwangerschapsverlof Periode: 1 mei 2015 tot 1 oktober 2015 Omvang:

Nadere informatie

Bantopa Terreinverkenning

Bantopa Terreinverkenning Bantopa Terreinverkenning Het verwerven en uitwerken van gezamenlijke inzichten Samenwerken als Kerncompetentie De complexiteit van producten, processen en services dwingen organisaties tot samenwerking

Nadere informatie

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf

Format samenvatting aanvraag. Opmerking vooraf Format samenvatting aanvraag Opmerking vooraf Mocht u de voorkeur geven aan openbaarmaking van de gehele aanvraag in plaats van uitsluitend onderstaande samenvatting dan kunt u dat kenbaar maken bij het

Nadere informatie

Doel cliëntenparticipatie (Bergeijk, Bladel, Eersel en Oirschot)

Doel cliëntenparticipatie (Bergeijk, Bladel, Eersel en Oirschot) Verordening cliëntenparticipatie ISD de Kempen 2015 Artikel 1 Begripsbepalingen 1. Alle begrippen die in deze verordening worden gebruikt en die niet nader worden omschreven hebben dezelfde betekenis als

Nadere informatie

Workshop Ondernemerschap

Workshop Ondernemerschap HBO Congres 17 april 2014 Workshop Ondernemerschap Geert-Jan Sweers Onno Bieleman - Hogeschool van Arnhem en Nijmegen - Birch Consultants 1 Onderzoek en ondernemerschap Lectoraten (t=539) 90% 5% 5% Lectoraten

Nadere informatie

De besturen van de faculteiten Technische Natuurkunde, Scheikundige Technologie en Wiskunde en Informatica:

De besturen van de faculteiten Technische Natuurkunde, Scheikundige Technologie en Wiskunde en Informatica: GEMEENSCHAPPELIJKE REGELING ex art. 9.15 lid I WHW ten behoeve van de universitaire lerarenopleidingen TUE De besturen van de faculteiten Technische Natuurkunde, Scheikundige Technologie en Wiskunde en

Nadere informatie

3. Visie ontwikkelen en intern organiseren

3. Visie ontwikkelen en intern organiseren Dit artikel gaat nader in op een aspect uit de longread over valorisatie op www.rathenau.nl/valorisatie 3. Visie ontwikkelen en intern organiseren Hoe organiseer je valorisatie op een succesvolle manier?

Nadere informatie

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis

Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Erasmus Concurrentie en Innovatie Monitor 2009 Bedrijven die investeren in sociale innovatie hebben minder last van de crisis Rotterdam, 6 oktober 2009 INSCOPE: Research for Innovation heeft in opdracht

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

SAMENVATTING. Succes verzekerd!?

SAMENVATTING. Succes verzekerd!? SAMENVATTING Succes verzekerd!? Onderzoek naar de succes- en faalfactoren bij gemeentelijke samenwerking op gebied van lokale sociale zekerheid en de rol van de gekozen samenwerkingvorm daarin Universiteit

Nadere informatie

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten Verklaring van Münster omtrent de onderlinge relaties op het gebied van hoger onderwijs, wetenschap en onderzoek tussen Nederland, de Vlaamse Gemeenschap van België, het Groothertogdom Luxemburg, Nederland

Nadere informatie

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek

DELPHI CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek CONSORTIUM, een business model voor strategisch- fundamenteel wetenschappelijk onderzoek Voor universiteiten zijn er een aantal interessante mogelijkheden om een prominente rol te spelen in het innovatieproces.

Nadere informatie

Thema maatschappelijke participatie

Thema maatschappelijke participatie Naam organisatie Jongerenvereniging KPJ Limburg 1. Activiteitnaam (en nummer) LimburgPaviljoen 2. Korte omschrijving Jongeren hebben verfrissende ideeën en weten hoe ze andere jongeren kunnen enthousiasmeren.

Nadere informatie

profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht

profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht profiel Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht Open Universiteit Voorzitter en leden raad van toezicht Organisatie De Open Universiteit (OU), opgericht in 1984, is de jongste universiteit

Nadere informatie

Informatie over onze vereniging

Informatie over onze vereniging Informatie over onze vereniging Editie 2014 Uitgebreide en actuele informatie op www.cio-platform.nl CIO Platform Nederland, mei 2014 Informatie over onze vereniging - CIO Platform Nederland mei 2014 Inhoudsopgave

Nadere informatie

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan.

Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. JAARPLAN 2014 Inleiding Volgens goed gebruik worden de activiteiten en aandachtspunten binnen de vereniging ingericht op een planmatige aanpak vertaald in dit jaarplan. De vereniging heeft vertrouwen in

Nadere informatie

Leraar in onderzoek. Exacte Wetenschappen. Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten

Leraar in onderzoek. Exacte Wetenschappen. Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten Exacte Wetenschappen Leraar in onderzoek Onderzoeksprogramma voor wis- en natuurkundedocenten Den Haag, mei 2010 Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek Inhoud 1 Inleiding 3 2 Doel 4 3

Nadere informatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie

Advies. Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie DIENST Advies over en ondersteuning bij het (initieel) inrichten/optimaliseren van de structuur van de(it Service Management)organisatie Advies over en ondersteuning bij het initieel inrichten/optimaliseren

Nadere informatie

Wie de norm heeft, heeft de hub

Wie de norm heeft, heeft de hub Wie de norm heeft, heeft de hub Ing. Emiel Verhoeff Consultant Business Development NEN Nederlands Normalisatie-instituut, Delft Emiel.verhoeff@nen.nl, (015) 26 90 334, http://www.nen.nl Dr.ir. Henk J.

Nadere informatie

Staan de beste stuurlui aan wal?

Staan de beste stuurlui aan wal? Staan de beste stuurlui aan wal? ir. Harry Droog, voorzitter van het Energietransitie Platform Duurzame Elektriciteitsvoorziening / Jaap t Hooft, adviseur EOS Welkom, opening, doelen De heer Droog gaat

Nadere informatie

Score Ram Mobile Data BV

Score Ram Mobile Data BV Score Ram Mobile Data BV Visie Missie Strategie Doelen: financieel Doelen: organisatieontwikkeling Doelen: marktbenadering Doelen: producten en dienst-ontwikkeling Rendementsverbetering Versterken en uitbouwen

Nadere informatie

2 Bedrijven van Wageningse ondernemers

2 Bedrijven van Wageningse ondernemers Wagenings Ondernemerschap KLV Onderzoek 2 naar ondernemerschap bij Wageningse afgestudeerden en hun mogelijke inzet bij starters en spin-off in de Life Sciences. 1 Introductie Wageningse alumni werken

Nadere informatie

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning

Innoveren in de topsectoren chemie en energie. InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Innoveren in de topsectoren chemie en energie InnovatieLink biedt MKB ers praktische oplossingen en ondersteuning Om innovaties in de topsectoren chemie en energie kansrijker te maken helpt InnovatieLink

Nadere informatie

College van Bestuur. Rector ITC. Earth Observation Science (EOS) Earth System Analysis (ESA) GEO Information Processing (GIP) Natural Resources (NRS)

College van Bestuur. Rector ITC. Earth Observation Science (EOS) Earth System Analysis (ESA) GEO Information Processing (GIP) Natural Resources (NRS) College van Bestuur Academic Board Faculteitsraad Rector ITC Management Team Academic Affairs (Directeur Academic Affairs / Deputy Rector) Business Affairs (Directeur Business Affairs) Vakgroepen ITC (Vakgroepvoorzitters

Nadere informatie

3TU Electronic Resource Management

3TU Electronic Resource Management 3TU Electronic Resource Management projectplan Eindhoven, juli 20 ERM-3TU/20-1 Auteur: L.J.H. Delescen versie 1.0: 5 juli 20 2 Inhoudsopgave 0 Documentgeschiedenis 3 0.1 Revisies 3 0.2 Goedkeuring 3 1

Nadere informatie

Samen aan de IJssel Inleiding

Samen aan de IJssel Inleiding Samen aan de IJssel Samenwerking tussen de gemeenten Capelle aan den IJssel en Krimpen aan den IJssel, kaders voor een intentieverklaring en voor een onderzoek. Inleiding De Nederlandse gemeenten bevinden

Nadere informatie

Stagereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid

Stagereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid Stagereglement Faculteit Rechtsgeleerdheid Artikel 1 Toepassingsbereik lid 1 Dit stagereglement is van toepassing op: a. een externe stage in de zin van: - een stage, aansluitend bij de bachelor- en masteropleidingen

Nadere informatie

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend.

Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. COMMERCE Competentieniveaus voor de domeincompetenties Commerce DC.1 Initiëren en creëren van producten en diensten, zelfstandig en ondernemend. Competentieniveau 1 CE/IBL/SBRM/F&B Signaleren en opsporen

Nadere informatie

VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT

VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT VOORBEELD OPLEIDINGSPROGRAMMA BESTUUR EN/OF RAAD VAN TOEZICHT Inleiding Door de ontwikkelingen bij woningcorporaties worden de bestuurlijke organen gedwongen om zich te professionaliseren. Een bestuurder

Nadere informatie

De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA

De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA De online bedrijfsanalysetool PARTNERPROGRAMMA MKB ondernemer wil duiding cijfers & strategisch advies van zijn accountant Uitkomst wetenschappelijk onderzoek onder ondernemers Klantonderzoek SRA en Universiteit

Nadere informatie

Betrokkenheid van onderzoekscholen bij het ontwikkelen van onderzoeksgerichte masteropleidingen

Betrokkenheid van onderzoekscholen bij het ontwikkelen van onderzoeksgerichte masteropleidingen Een groot aantal ingevulde vragenlijsten is per 15 augustus 2003 (de deadline) geretourneerd. Een rappel leverde nog eens een aantal ingevulde vragenlijsten op. Uiteindelijk hebben 29 decanen en 22 directeuren

Nadere informatie

Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector

Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector Het gebruik van wetenschappelijke kennis bij het managen van vastgoed in de gemeentelijke sector 1 Inhoudsopgave Introductie Onderzoekskader Methodologie Resultaten Conclusie Aanbevelingen 2 Introductie

Nadere informatie

Leiderschap in Turbulente Tijden

Leiderschap in Turbulente Tijden De Mindset van de Business Leader Leiderschap in Turbulente Tijden Onderzoek onder 175 strategische leiders Maart 2012 Inleiding.. 3 Respondenten 4 De toekomst 5 De managementagenda 7 Leiderschap en Ondernemerschap

Nadere informatie

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy

Nationale DenkTank 2014 Big Data Academy Big Data Academy Achtergrond en uitwerking Big Data Academy (BDA) Management Summary Oplossing [Twintig] deelnemers waarvan [80%] masterstudenten en PhD s en[20%] werknemers die voldoen aan de voorkenniseisen

Nadere informatie

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement

FUNCTIEFAMILIE 5.3 Projectmanagement Doel van de functiefamilie Leiden van projecten en/of deelprojecten de realisatie van de afgesproken projectdoelstellingen te garanderen. Context: In lijn met de overgekomen normen in termen van tijd,

Nadere informatie

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg

Auditrapportage 2014. Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel. Dynamiek onderweg Auditrapportage 2014 Bijlage 1 Typologieën en het fasemodel Dynamiek onderweg De vier geïdentificeerde typologieën van de Centra co-creator; incubator; transformator; facilitator - zijn hieronder kort

Nadere informatie

VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA

VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA VANUIT SHANGHAI SUCCESVOL ZAKEN DOEN IN CHINA (Uw eigen kantoor in China) Yu Shan Management Yu Shan Management Co. Ltd, opgericht in 2005 door mr.cees Baay, is een in Azië gevestigde onderneming met kantoren

Nadere informatie

Jurist. Doel. Context

Jurist. Doel. Context Jurist Doel Adviseren over en behartigen van juridische (beleids)zaken, alsmede opstellen en toetsen van juridische documenten, binnen de kaders van de Nederlandse en Europese wet- en regelgeving, beroepscodes

Nadere informatie

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com.

AGENDA. Voor (het advies inzake) de routebeschrijving en bereikbaarheid met het openbaar vervoer verwijzen wij u naar onze website: www.nedap.com. AGENDA voor de jaarlijkse Algemene Vergadering van Aandeelhouders van de N.V. Nederlandsche Apparatenfabriek Nedap, gevestigd te Groenlo, te houden op 16 april 2013, s morgens om 11.00 uur in de Hermitage

Nadere informatie

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR

PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Vastgesteld in de bestuursvergadering van 24 mei 2007 PROFIEL COLLEGE VAN BESTUUR Binnen de voor de stichting geldende statuten en reglementen, is het College van Bestuur het bevoegd gezag van de stichting,

Nadere informatie

Advies Bestuurlijke Vernieuwing VDH

Advies Bestuurlijke Vernieuwing VDH Advies Bestuurlijke Vernieuwing VDH Hoogland 26 juli 2012 1 Inleiding 3 2 Werkwijze 3 3 Bestuurlijke organisatie 3 4 Profiel bestuursleden 4 5 Commissie structuur 4 6 Vergroten draagvlak 5 7 Verdere procedure

Nadere informatie

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010

Medisch Applicatie Centrum Midden-Brabant. januari 2010 januari 2010 Pagina: 2 Missie Het Medisch Applicatie Centrum (MAC) is een onafhankelijk Midden Brabants samenwerkingsverband van gezondheidszorginstellingen, verzekeraars, kennisinstellingen en bedrijven

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Regeling nevenwerkzaamheden Tilburg University

Regeling nevenwerkzaamheden Tilburg University Regeling nevenwerkzaamheden Tilburg University vastgesteld door het CvB met instemming van het Lokaal Overleg op 20 april 2006 Het College van Bestuur van Tilburg University, overwegende dat: betaalde

Nadere informatie

Titel in het Engels: Administrative Law Publiekrecht, sectie Bestuursrecht (in oprichting)

Titel in het Engels: Administrative Law Publiekrecht, sectie Bestuursrecht (in oprichting) Structuurrapport Leerstoel Bestuursrecht 1 Algemene informatie Titel: Bestuursrecht Titel in het Engels: Administrative Law Afdeling: Publiekrecht, sectie Bestuursrecht (in oprichting) Omvang: 1.0 fte

Nadere informatie

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek

Smart Industry. KvK Ondernemerspanel onderzoek KvK Ondernemerspanel onderzoek Smart Industry Algemene gegevens: Start- en einddatum onderzoek: 02-07-2014 tot 22-07-2014 Aantal deelnemende ondernemers: 484 (doelgroep mkb-topsectoren) In dit document

Nadere informatie

: Inzet middelen Stimuleringsfonds t.b.v. Science Park. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 2.

: Inzet middelen Stimuleringsfonds t.b.v. Science Park. Inhoudsopgave. Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Bijlage(n): 2. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 31 oktober 2006 Nummer PS : PS2006IME05 Dienst/sector : MEC/ERT Commissie : IME Registratienummer : 2006MEC002172i Portefeuillehouder: Dr. G. Mik Titel : Inzet middelen

Nadere informatie

T Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit

T Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit Duur van stage/afstuderen Manager Begeleider Locatie : 6 à 9 Maanden : dr. ir. J.J. Aue : dr. ir. H.J.M. Bastiaansen

Nadere informatie

Minicongres Finishing

Minicongres Finishing Minicongres Finishing Aluminium Centrum Houten 29 september 2010 Erik van Westing Program Manager 2 M2i Introductie Innovatie Programma Marktbehoeftes en maatschappelijke vragen Benodigde Technologische

Nadere informatie

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken.

Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. ONDERWIJSVISIE OP HO OFDLIJNEN Geachte collega s, 1 Deze brochure schetst de onderwijsvisie van onze universiteit op hoofdlijnen. De doelen die horen bij die visie kunnen we alleen samen bereiken. We

Nadere informatie

STW-gebruikerscommissie

STW-gebruikerscommissie STW-gebruikerscommissie Versie: november 2013 Pagina 1 / 10 Inhoud Inhoud... 1 Inleiding... 2 Definities... 3 02. Toepasselijkheid... 3 03. Taak... 4 04. Uitvoering project... 4 05. Samenstelling... 4

Nadere informatie

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301

Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Functieprofiel: Beleidsmedewerker Functiecode: 0301 Doel Ontwikkelen, implementeren, evalueren en bijstellen van beleid op één of meerdere aandachtsgebieden/beleidsterreinen ten behoeve van de instelling,

Nadere informatie

Meest mobiele organisatie van Nederland

Meest mobiele organisatie van Nederland Resultaten onderzoek Meest mobiele organisatie van Nederland Juni 2013 Uitkomsten onderzoek onder top organisaties in Nederland Uitgevoerd door Keala Research & Consultancy in de periode mei tot en met

Nadere informatie

Kenniscentrum Duurzaam Verpakken

Kenniscentrum Duurzaam Verpakken Kenniscentrum Duurzaam Verpakken 1. Aanleiding In de Raamovereenkomst 2013-2022 is in Artikel 4 afgesproken een Kennisinstituut op te richten (verder te noemen Kenniscentrum Duurzaam Verpakken [KCDV]).

Nadere informatie

Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder)

Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder) Beleidregels Sociaal Cultureel Werk 2005 (en verder) 1. Beleidsterrein Beleidstaak: Sociaal Cultureel Werk Beheerstaak: Samenlevingsopbouwwerk, functienummer 630.00 Dit beleidsterrein omvat kinderwerk,

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 21 501-30 Raad voor Concurrentievermogen Nr. 147 HERDRUK 1 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ECONOMISCHE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together

Gids voor werknemers. Rexel, Building the future together Gids voor werknemers Rexel, Building the future together Editorial Beste collega s, De wereld om ons heen verandert snel en biedt ons nieuwe uitdagingen en kansen. Aan ons de taak om effectievere oplossingen

Nadere informatie

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud

BluefieldFinance. BluefieldFinance. Toegevoegde waarde vanuit inhoud Toegevoegde waarde vanuit inhoud De Organisatie 1 De Organisatie Bluefield Finance is als onderdeel van Bluefield Partners in 2007 opgericht door 2 ervaren financials met een uitgebreide expertise in business-

Nadere informatie

Reglement van orde Commissie voor de examens Open Universiteit

Reglement van orde Commissie voor de examens Open Universiteit Reglement van orde Commissie voor de examens Open Universiteit U2014/4782/MLS Vastgesteld d.d. 1 september 2014 door de Commissie voor de examens van de faculteit Cultuur- en rechtswetenschappen (CenR).

Nadere informatie

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942

Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe. Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 Aan de Statenleden van de provincies Fryslân, Groningen en Drenthe Groningen 30 juni 2015 Behandeld door bestuurszaken SNN Telefoonnummer 050 5224942 E-mail bestuur@snn.eu Briefnummer UP-15-15096 Bijlage

Nadere informatie

FAMILY OFFICE & ESTATE PLANNING

FAMILY OFFICE & ESTATE PLANNING FAMILY OFFICE & ESTATE PLANNING Een must voor iedereen met vermogen en onroerend goed in Spanje. WAAROM FAMILY OFFICE? Family Office betreft een meer complete dienstverlening dan Estate Planning. Estate

Nadere informatie

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6

Index. 1. Waar komen we vandaan? 1. 2. Waar gaan we naartoe? 2. 3. Beleidsthema s 2014-2016 6 Index 1. Waar komen we vandaan? 1 2. Waar gaan we naartoe? 2 2.1 Missie 2 2.2 Visie 2 2.3 Doelstellingen 3 2.4 Strategie 4 2.4.1 Organisatie 4 2.4.2 Aanbod 4 2.4.3 Maatschappelijk rolmodel 4 2.4.4. Marketing

Nadere informatie

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek

Kinderopvang in eigen beheer. Resultaten marktonderzoek Kinderopvang in eigen beheer Resultaten marktonderzoek Opgesteld door K. Soldaat Kenmerk Resultaten marktonderzoek Datum 26 juli 2011 Inhoudsopgave 1 Inleiding 3 2 Resultaten algemeen 4 3 Het makelaarsmodel

Nadere informatie

1. Versterking dynamiek van het wetenschappelijk onderzoek op het terrein van de cultuur.

1. Versterking dynamiek van het wetenschappelijk onderzoek op het terrein van de cultuur. Werkprogramma 1998 De Ministers van EZ en OCenW hebben, blijkens de Voortgangsrapportage Wetenschapsbeleid (bijlage in het ontwerp Hoger Onderwijs en Onderzoek Plan 1998) met instemming kennis genomen

Nadere informatie

EFQM model theoretisch kader

EFQM model theoretisch kader EFQM model theoretisch kader Versie 1.0 2000-2009, Biloxi Business Professionals BV 1. EFQM model EFQM staat voor European Foundation for Quality Management. Deze instelling is in 1988 door een aantal

Nadere informatie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie

De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie De full service juridische en strategische huisadviseur voor ondernemers met visie LexPartners: uw full service juridische sparringpartner en huisadviseur Door het sterk gestegen belang voor ondernemingen

Nadere informatie

DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE

DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE FUNCTIEPROFIEL DIRECTEUR BELEID EN STRATEGIE HOGESCHOOL LEIDEN Inhoudsopgave 1 Hogeschool Leiden 3 De organisatie 3 De structuur 3 De thema s 4 2 4 Plaats in de organisatie 4 Taken en verantwoordelijkheden

Nadere informatie

Beste practice bachelor. Delft. Leiden

Beste practice bachelor. Delft. Leiden Beste practice bachelor Delft Leiden Molecular Science & Technology Gezamenlijke BSc Leiden-Delft Peter Hamersma Pieter van Dooren Opleidingsdirecteur Opleidingscoordinator Waarom samen? Bachelor-master

Nadere informatie

AUHL RICHTLIJNEN BIJ HET OPRICHTEN VAN EEN SPIN-OFF

AUHL RICHTLIJNEN BIJ HET OPRICHTEN VAN EEN SPIN-OFF 1 AUHL RICHTLIJNEN BIJ HET OPRICHTEN VAN EEN SPIN-OFF Deze richtlijnen zijn steeds ondergeschikt en slechts aanvullend aan de bepalingen in het Decreet van 22/02/1995 betreffende de Deelname in spin-off

Nadere informatie

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen

Profiel leden Stichtingsbestuur, Algemeen MEMO Aan: Van: Voorzitter Stichtingsbestuur Legal Affairs Datum: 28 maart 2014 Onderwerp: Profielschetsen SB, Concept 3 Voor de invulling van de toezichthoudende functie van het Stichtingsbestuur van TiU

Nadere informatie

Projectplan MKB Roadmaps 3.0

Projectplan MKB Roadmaps 3.0 Projectplan MKB Roadmaps 3.0 In 2013 is MKB Roadmaps voor het eerst opgestart, met als doelstelling om (aspirant) ondernemers te helpen om de zakelijke kant van hun innovatie te ontwikkelen. Wegens succes

Nadere informatie

Subsidie- & innovatieadvies. De brug tussen kans en succes

Subsidie- & innovatieadvies. De brug tussen kans en succes Subsidie- & innovatieadvies De brug tussen kans en succes 2 3 Wilt u snel duidelijkheid over de haalbaarheid van uw subsidieaanvraag en een hoge kans op honorering? Zoekt u naar manieren om een hoger rendement

Nadere informatie

Rekenkamercommissie Oostzaan

Rekenkamercommissie Oostzaan Rekenkamercommissie Oostzaan Jaarplan 2015 Missie Rekenkamercommissie De rekenkamer heeft de ambitie om door middel van haar onderzoeken een positieve bijdrage te leveren aan de kwaliteit van het bestuur

Nadere informatie

Agendanummer: Begrotingswijz.:

Agendanummer: Begrotingswijz.: Agendanummer: Begrotingswijz.: CS1 Notitie samenwerking en spreiding kinderopvang, peuterspeelzaalwerk en primair Onderwerp : onderwijs 'Een stap in het bundelen van krachten' Kenmerk: 10/0025968 Aan de

Nadere informatie