Overzicht. Cijfers Prenatale blootstelling aan illegale drugs en de gevolgen Substitutie behandeling bij opioïden afhankelijkheid Borstvoeding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Overzicht. Cijfers Prenatale blootstelling aan illegale drugs en de gevolgen Substitutie behandeling bij opioïden afhankelijkheid Borstvoeding"

Transcriptie

1 Zwangerschap en illegaal druggebruik Prf. Catharina Matheï ACHG, KULeuven Free Clinic, Antwerpen Prenatale bltstelling aan illegale drugs en de gevlgen Substitutie behandeling bij piïden afhankelijkheid Brstveding Cijfers Vlgens Natinal Survey n Drug Use and Health van 2011 gebruikte 5% van de zwangere vruwen in de VS in de peride illegale drugs Cannabis en ccaïne zijn de meest gebruikte middelen Gebaseerd p zelf rapprtage Naar schatting ligt de werkelijke prevalentie tussen 15-30% Cijfers Prdukt Zelf rapprtage Mecnium analyse Ccaïne Herïne Cannabis MDMA Ttaal Spanje, Barcelna, Hspital Del Mar, Mecnium f 1209 nenati Garcia-Algar et al, An Pediatr (Barc). 2009;70(2): Cijfers Prdukt Vr Tijdens Ccaïne Cannabis Opiaten Amfetamines Ttaal Spain, Vig, University Hspital f Vig, May t July 2011 Hair analysis in 209 wmen Lendir et al. Ther Drug Mnit Vlume 35, Number 3, June 2013 Haar-analyse Prenatale bltstelling aan illegale drugs en de gevlgen Aanpak Substitutie behandeling bij piïden afhankelijkheid 1

2 Gevlgen van prenatale bltstelling Grtschalige epidemilgische studies tnen geen evidentie vr cngenitale anmalieën tengevlge van het gebruik van illegale middelen tijdens de Prenatale bltstelling aan illegale drugs kan een impact hebben p de ntwikkeling van het CZS Impact p pstnatale ntwikkeling en echter afhankelijk van een aantal factren die intergerelateerd zijn erfelijkheid Prenatale bltstelling Kwetsbaarheid kind leefmgeving Marihuana Onderzek naar de schadelijke effecten van prenatale bltstelling aan illegale drugs met cntrleren vr de vele mgevingsfactren die k een effect kunnen hebben p het verlp van de en de ntwikkeling van het kind en vldende grtschalig zijn. Obstetrische en nenatale gevlgen Geen effect p fetale grei Geen fysische afwijkingen Effecten p ntwikkeling van CZS, cgnitive functies en Milde ntwenningsverschijnselen Verminderde autnme cntrle (genrmaliseerd p 6-12m) Meilijkheden met lezen en spelling Verminderde werking van de executive functies Vreg gebruik van tabak en cannabis 2

3 Ccaïne Obstetrische en nenatale gevlgen Premature gebrte Verminderd gewicht Veminderde lengte Verminderde hfdmtrek Intraventriculaire bledingen placentalslating Ccaïne Effecten p ntwikkeling van CZS, cgnitive functies en Bij zuigeling, jnge kind Stimulus-sensitieve myclnieën (jitteriness) Afwijkingen mbt rientatie, autnme cntrle en aandacht Sensrische en mtrische assymmetrie Vertraagde infrmatieverwerking Algemene cgnitieve achterstand Ccaïne Bij het udere kind Lagere gewichtscurves Verminderd nn-verbaal redeneervermgen Aandachtsprblemen Strend Maar in udere studies meer, ernstigere en irreversiebele gevlgen van prenatale ccaïne bltstelling dan in recentere studies die weinig f geen lange termijn effecten tnen Geen gegevens vr gevlgen in adlescentie Amfetamines Obstetrische en nenatale gevlgen Verminderd gewicht Verminderde lengte Effecten p ntwikkeling van CZS, cgnitive functies en Lager niveau van alertheid Lethargie Ontwenningsymptmen Beperkt nderzek tnt geen lange termijngevlgen bij kinderen Opiaten Obstetrische en nenatale gevlgen Ddgebrte Premature gebrte Verminderd gewicht, lengte en hfdmtrek Opiaten Effecten p ntwikkeling van CZS, cgnitive functies en Nenataal abstinentiesyndrm Wiegedd Fllw-up studies betreffen kleine studies met tegenstrijdige resultaten 3

4 Impact van p het verlp van de drugafhankelijkheid Plarisatie p druggebruik: veel vruwen stppen Natinal Survey Drug Use & Health 2009 Prdukt Vr Illegale drugs 9.7 % 5.2% Alchl 53.2 % 11.6% Tabak 28.4% 16.4% Tijdens Impact van p het verlp van de drugafhankelijkheid Plarisatie p hulpvraag hulp zeken uit ngerustheid hulp mijden uit angst vr plaatsing Prenatale bltstelling aan illegale drugs en de gevlgen Aanpak Substitutie behandeling bij piïden afhankelijkheid Belang van screening Systematisch, niet enkel de verdachten Gestructureerde krte vragenlijsten Bevragen in een niet verrdelende ndersteunende stijl Txiclgische testen niet aangewezen Prenatale bltstelling aan illegale drugs en de gevlgen Aanpak Substitutie behandeling bij piïden afhankelijkheid WHO richtlijnen 2009: niet-zwangeren 3 behandelpties aanbieden aan elke cliënt Agnist nderhudsbehandeling Ontwenning Ontwenning met antagnist nabehandeling 4

5 Agnist nderhudsbehandeling is meest aangewezen: Minder bstetrische cmplicaties Minder fetale cmplicaties Hger gebrtegewicht Minder nenatale sterfte NAS Meer impact p pveding Ontwenning is een hg risic ptie: Fetale stress Miskraam Preterm arbeid Hge kans p herval herïne Ontwenning met antagnist nabehandeling is tegenaangewezen: Miskraam, preterm arbeid, ddgebrte Teratgeniciteit in diernderzek Substitutie met methadn is eerste keus Veiligheid Ondanks suggesties van minder uitgesprken NAS met buprenrfine Never change a winning team? Substitutie methadn versus buprenrfine Maternal Opiid Treatment: Human Experimental Research (MOTHER) prject 2010 Multicenter, duble-blind RCT (N=175) Aantal nenatie met NAS vergelijkbaar in beide grepen Ernst NAS significant minder ernstig in brupenrfine grep MAAR verschil in drp ut: Methadn grep: 18 buprenrfine grep: 33% Ontwenning substitutie tijdens Te verwegen bij: Gemtiveerde Gestabiliseerde Drugvrije meders 5

6 Ontwenning substitutie tijdens Niet eerste trimester Risic p miskraam Tijdens tweede trimester 4 mg per week maximaal Derde trimester Na 24 we mits fetale mnitring Niet na 32 weken Risic p preterm arbeid, fetale stress Druggebruik en brstveding Wens m brstveding te geven is geen garantie vr geen druggebruik Meeste richtlijnen stellen: druggebruik is een cntraindicatie Niet gebaseerd p evidentie Individuele afweging gebaseerd p verlp, engagement tt hulpverlening enz Substitutie behandeling en brstveding Methadn en Brupenrphine detecteerbaar in brstveding maar lage spiegels Brstveding aan te raden Niet bij: HIV + meder Actief druggebruik 6

Zwangerschap en epilepsie

Zwangerschap en epilepsie Zwangerschap en epilepsie Prf Dr W Van Paesschen UZ Leuven Reprductieve aspecten van epilepsiebehandeling 1. Anticnceptie 2. Zwangerschap en epilepsie 3. Behandeling van vruwen met epilepsie in de vruchtbare

Nadere informatie

Dossier : drugs in het verkeer

Dossier : drugs in het verkeer Dssier : drugs in het verkeer 1 Enkele gangbare pvattingen ver illegale drugs Ik merk het direct wanneer iemand drugs heeft genmen. Ik lp dus geen risic m mee te rijden met iemand die nder invled rijdt.

Nadere informatie

HIV preventie 2.0: meer dan condoom alleen

HIV preventie 2.0: meer dan condoom alleen HIV preventie 2.0: meer dan cndm alleen Inge Derdelinckx Algemene Interne Geneeskunde UZ Leuven HIV preventie 1 HIV preventie: praktijk Vr veel persnen bestaan er verschillende barrières m bij elk seksueel

Nadere informatie

Belangrijke elementen ter bespreking met de vrouw met zwangerschapswens en haar partner

Belangrijke elementen ter bespreking met de vrouw met zwangerschapswens en haar partner Samenvatting In deze samenvatting wrden de belangrijkste punten van de Richtlijn Diabetes en zwangerschap weergegeven waarbij zwel de medisch-inhudelijke als lgistieke en rganisatrische aspecten aan de

Nadere informatie

Obesitas Een onderschatte bedreiging: Publieke perceptie van obesitas in Europa

Obesitas Een onderschatte bedreiging: Publieke perceptie van obesitas in Europa Obesitas Een nderschatte bedreiging: Publieke perceptie van besitas in Eurpa SAMENVATTING PER LAND BELGIË Uitgeverd dr Opinium, een nafhankelijk bureau vr strategische inzichten, in samenwerking met de

Nadere informatie

Opname bij Hyperemesis (overmatig braken)

Opname bij Hyperemesis (overmatig braken) Opname bij Hyperemesis (vermatig braken) Gebruik k het prtcl Opname Algemeen Leerdelen Na het drwerken van dit prtcl kan je: De diagnse van hyperemesis stellen. De ndige nderzeken uitveren en drbellen

Nadere informatie

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen

Kenmerken en uitkomsten van professionele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen Kenmerken en uitkmsten van prfessinele echtscheidingsbemiddeling in Vlaanderen 20 nvember 2015 Prf. Dr. Sfie Vanassche Dr. An Katrien Sdermans Prf. dr. Ken Matthijs Family and Ppulatin Studies, KU Leuven

Nadere informatie

Fietshelmen: Medische en Technische Aspecten

Fietshelmen: Medische en Technische Aspecten Fietshelmen: Medische en Technische Aspecten Prf. Bart Depreitere, Neurchirurgie Prf. Js Vander Slten, Bimechanica Head Impact and Prtectin Research Grup, KULeuven Levenslijn, 15 ktber 2013 Schedel- en

Nadere informatie

bijlage 1 (voor het steekproefsgewijs verzamelen van borstvoedingscijfers)

bijlage 1 (voor het steekproefsgewijs verzamelen van borstvoedingscijfers) Bijlagen bij het mdel Plan van Aanpak vr de kraamtijd bijlage 1 (vr het steekprefsgewijs verzamelen van brstvedingscijfers) Zrg vr brstveding certificering vraagt bij (re) certificering naar de brstvedingscijfers.

Nadere informatie

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht.

Pedagogisch klimaat en autisme. Pedagogisch klimaat en de Klimaatschaal. Groepsprocessen bij jongeren: rol van de leerkracht. Pedaggisch klimaat en autisme dr Ad Dnkers Klimaatschaal SIGA Dinsdag 9 december 2014 Inleiding Even vrstellen.. Pedaggisch klimaat en de Klimaatschaal Grepsprcessen bij jngeren: rl van de leerkracht.

Nadere informatie

Vroege onderkenning van Groeistoornissen: Hoofdomtrek

Vroege onderkenning van Groeistoornissen: Hoofdomtrek Vrege nderkenning van Greistrnissen: Hfdmtrek Samenvatting In de eerste twee levensjaren maakt het hfd twee derde van zijn grei dr. MRI-nderzek heeft aangetnd dat de hfdmtrek mi vereenkmt met het vlume

Nadere informatie

Coachingsgesprek met gebruikers

Coachingsgesprek met gebruikers Cachingsgesprek met gebruikers Sympsium Perinatale perikelen De Bakermat Dr. Sabine Van Baelen Academisch Centrum vr Huisartsgeneeskunde Randvrwaarden Persn met er klaar vr zijn met het zelf echt willen

Nadere informatie

Cliëntprofielen sector visueel 2015

Cliëntprofielen sector visueel 2015 Cliëntprfielen sectr visueel 2015 Nr Naam prfiel Aard en mvang *) Lptijd 0 Infrmatie, advies & Vrlichting Betreft specifieke functie, niet p individuele cliënt/hulpvraag gericht, delgrep, infrmatie, advies

Nadere informatie

Je bent zwanger! Gefeliciteerd!

Je bent zwanger! Gefeliciteerd! Zwangerschapsbegeleiding Je bent zwanger! Gefeliciteerd! Om je zwangerschap z ged mgelijk te kunnen begeleiden, hebben wij gegevens van je ndig. Een aantal gegevens kun je al vrafgaand aan de eerste cntrle

Nadere informatie

Uw vraag aan ons. Kindermishandeling en de jeugdzorgketen. Keten jeugdzorg. Bureau Jeugdzorg = Aansluittaak voorliggende veld

Uw vraag aan ons. Kindermishandeling en de jeugdzorgketen. Keten jeugdzorg. Bureau Jeugdzorg = Aansluittaak voorliggende veld Kindermishandeling en de jeugdzrgketen Uw vraag aan ns Signaleren Melden bij / Bureau Jeugdzrg Grningen Wat gebeurt er daarna? Interne keten BJZ Keten jeugdzrg in prvincie Grningen 2 Keten jeugdzrg Hettie

Nadere informatie

Responsen op positief affect bevragen met de Responses to Positive Affect questionnaire Een blik op de factorstructuur

Responsen op positief affect bevragen met de Responses to Positive Affect questionnaire Een blik op de factorstructuur Respnsen p psitief affect bevragen met de Respnses t Psitive Affect questinnaire Een blik p de factrstructuur Sabine Nelis Najaarscngres VGCt 2015 Achtergrnd Cgnitieve respnsen p negatief affect psitief

Nadere informatie

EU-subsidies voor gemeentes

EU-subsidies voor gemeentes EU-subsidies vr gemeentes Organiseren van de verwerving 12 januari 2010 In deze presentatie 1. Intrductie: De EU-regelingen 2. Het nderzek van BB / PNO Cnsultants 3. EU-subsidieverwerving dr gemeenten

Nadere informatie

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland

Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kop van Noord-Holland Criteria Plusklassen Samenwerkingsverband WSNS Kp van Nrd-Hlland Er is sprake van hgbegaafdheid, blijkens uit: Een ttale intelligentie gelijk f hger dan 130 N.B.: bij een intelligentienderzek wrdt nrmaliter

Nadere informatie

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State

EVALUATIE TER STATE. Marion Matthijssen, Marn van Rhee. Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) juli 2005. In opdracht van Raad van State EVALUATIE TER STATE Marin Matthijssen, Marn van Rhee Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) juli 2005 In pdracht van Raad van State Centrum vr Onderzek en Statistiek (COS) Auteur: Marin Matthijssen en

Nadere informatie

EXPERTISESTEEKKAART. 1) Naam van de school/dienst/voorziening: Dominiek Savio Instituut. Adresgegevens: Koolkampstraat 24 8830 Gits

EXPERTISESTEEKKAART. 1) Naam van de school/dienst/voorziening: Dominiek Savio Instituut. Adresgegevens: Koolkampstraat 24 8830 Gits EXPERTISESTEEKKAART 1) Naam van de schl/dienst/vrziening: Dminiek Savi Instituut Adresgegevens: Klkampstraat 24 8830 Gits 2) Dmein van expertise: Hydrtherapie 3) Beschrijving expertise: Bij (heel) jnge

Nadere informatie

Cliëntprofielen- en productenboek auditief en/of communicatief Extramurale zorg

Cliëntprofielen- en productenboek auditief en/of communicatief Extramurale zorg Cliëntprfielen- en prductenbek auditief en/f cmmunicatief Extramurale zrg Status: Bijgesteld p basis van stelselwijzigingen miv 2015 Datum: 9 januari 2015 Versie: 1.3 Inhudspgave Inleiding 3 Cliëntprfiel

Nadere informatie

Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie

Evaluatie van een 24-uur-niet-roken actie Evaluatie van een 24-uur-niet-rken actie -de nderzeksresultaten van de pre- en pst-vragenlijsten- Februari 2010 Uitgeverd dr de Universiteit Antwerpen In pdracht van het Vlaams Instituut vr Gezndheidsprmtie

Nadere informatie

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs.

Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht op Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Begeleidende tekst bij de presentatie Ieder kind heeft recht p Gedifferentieerd RekenOnderwijs. Dia 1 Opmerking vr de presentatr: in het geval u tijd te krt kmt, kunt u de blauwe tekst als ptineel beschuwen

Nadere informatie

Beleid Luisvrije School

Beleid Luisvrije School Beleid Luisvrije Schl Inleiding De Klankhf heeft de bestrijding van luizen mschreven in een beleidsstuk. Het wrd luizen en het hebben ervan betekent niet smerig en nverzrgd, maar is wel knap lastig en

Nadere informatie

Elly Duijf MMC CMC - Innovatiekring Dementie

Elly Duijf MMC CMC - Innovatiekring Dementie Wetenschappelijke inzichten Gede praktijkvrbeelden Elly Duijf MMC CMC - Innvatiekring Dementie Mensen met dementie zijn kwetsbaar. Bij ziekenhuispname lpen ze extra grt risic; lichamelijk, emtineel en

Nadere informatie

Samenvattend rapport Operationeel Leidinggevenden

Samenvattend rapport Operationeel Leidinggevenden Samenvattend rapprt Operatineel Leidinggevenden Organisatie: Bevragingsperide: Rapprtdatum: ttaal 25/11/2014-24/12/2014 27/01/2015 He situeert u dit rapprt? Dit rapprt bevat het glbale verzicht van de

Nadere informatie

Visietekst sociale functie in de kinderopvang in Genk

Visietekst sociale functie in de kinderopvang in Genk Visietekst sciale functie in de kinderpvang in Genk Tt stand gekmen binnen de stedelijke adviesraad kinderpvang Genk Ter inspiratie en ndersteuning vr de pvangrganisatren en partners binnen de sar k Visie

Nadere informatie

De aandachtspuntenlijst

De aandachtspuntenlijst De aandachtspuntenlijst Wat is de aandachtspuntenlijst? De aandachtspuntenlijst is een verzicht van nderwerpen die aan de rde kunnen kmen tijdens een afspraak met de neurlg. Onderwerpen waarver u meer

Nadere informatie

Montessori College MAVO/HAVO

Montessori College MAVO/HAVO Mntessri Cllege MAVO/HAVO Onderwijsaanbd Dit ndersteuningsprfiel heeft betrekking p het vlgende nderwijsaanbd: Regulier nderwijs praktijknderwijs vmb/basis vmb/kader vmb/gemengd þ vmb/theretisch þ hav

Nadere informatie

Verslag 2010 van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid: Groene banen Leuven 16 december 2010

Verslag 2010 van de Hoge Raad voor de Werkgelegenheid: Groene banen Leuven 16 december 2010 Verslag 21 van de Hge Raad vr de Werkgelegenheid: Grene banen Leuven 16 december 21 Jan De Mulder Department Studiën Structuur presentatie De Hge Raad vr de Werkgelegenheid (HRW) Het HRW-verslag 21: "Grene

Nadere informatie

Chic, zo n gedragspatroongrafiek!

Chic, zo n gedragspatroongrafiek! Chic, z n gedragspatrngrafiek! Leerdelen: De leerlingen kunnen nder begeleiding de verwevenheid tussen ecnmische, sciale en eclgische aspecten in duurzaamheidsvraagstukken herkennen. De leerlingen krijgen

Nadere informatie

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania?

O.a. in deze nieuwsbrief: Hoe is het om te leven met Hiv of Aids in Tanzania? Nummer 3 april 2006 He is het m te leven met Hiv f Aids in Tanzania? Aids is een ziekte die helaas ng niet te genezen is. Ok is Aids een ziekte met veel sciale cnsequenties met name in Afrika. Vaak raken

Nadere informatie

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling

Studie type Populatie Patiënten kenmerken Interventie Controle Dataverzameling Evidence tabel bij ADHD in kinderen en adolescenten (studies naar adolescenten met ADHD en ) Auteurs, Gray et al., 2011 Thurstone et al., 2010 Mate van bewijs A2 A2 Studie type Populatie Patiënten kenmerken

Nadere informatie

op het latere leven Anja Huizink Vrij Universiteit Amsterdam Radboud Universiteit Nijmegen

op het latere leven Anja Huizink Vrij Universiteit Amsterdam Radboud Universiteit Nijmegen De gevolgen van prenatale stress op het latere leven Anja Huizink Vrij Universiteit Amsterdam Radboud Universiteit Nijmegen De ontwikkeling begint prenataal Dierstudies: prenatale stress Programmerend

Nadere informatie

geothermie, welke toepassingen en gebouwen?

geothermie, welke toepassingen en gebouwen? gethermie, welke tepassingen en gebuwen? prf. ir. Wim Bydens gedelegeerd bestuurder, studiebureau bydens nv gastdcent Ugent, Faculteit tegepaste wetenschappen vakgrep architectuur en stedenbuw Hasselt

Nadere informatie

Lijst van de bijlagen

Lijst van de bijlagen Lijst van de bijlagen BIJLAGE 1 Uittreksel uit: Council Directive of 29 July 1991 on driving licences (91/439/EEC) BIJLAGE 2 Uittreksel uit: Richtlijn van de Raad van 29 juli 1991 betreffende het rijbewijs

Nadere informatie

Topsporter een beroep met toekomst een overheidsproject in samenwerking met de VUB

Topsporter een beroep met toekomst een overheidsproject in samenwerking met de VUB Tpsprter een berep met tekmst een verheidsprject in samenwerking met de VUB Verslag van een bijeenkmst p 24 mei waarbij het kabinet Sprt een nieuw initiatief vrstelde ter ndersteuning van tpsprters die

Nadere informatie

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020

Vooraf. Operationeel programma ESF. 01.01.2014 t/m 31.12.2020 Subsidieregeling ESF 2014-2020 De Subsidieregeling ESF 2014-2020 (ESF) is gericht p de ndersteuning van prjecten p het gebied van actieve inclusie en actief en geznd uder wrden. Algemene infrmatie Aanvraagtermijn:

Nadere informatie

Oriëntering LUCI. 26 januari 2016. Lieve De Wachter Jordi Heeren

Oriëntering LUCI. 26 januari 2016. Lieve De Wachter Jordi Heeren Oriëntering LUCI 26 januari 2016 Lieve De Wachter Jrdi Heeren Overzicht LUCI-test Ontwikkeling en achtergrnd Afname Resultaten En nu? Overzicht LUCI-test Ontwikkeling en achtergrnd Afname Resultaten En

Nadere informatie

Gezien de gezellige lading van het woord 'huiselijk...' is het wellicht beter te spreken van 'thuisgeweld'.

Gezien de gezellige lading van het woord 'huiselijk...' is het wellicht beter te spreken van 'thuisgeweld'. Huiselijk geweld Auteur: mw. drs. O. Zmer Betrkken Officier van Justitie: mw. mr. J.M.G. Brughuis Arrndissementsparket Arnhem 1. Basisfeiten a. Aard en mvang Gezien de gezellige lading van het wrd 'huiselijk...'

Nadere informatie

Lifestyle factoren en infertiliteit

Lifestyle factoren en infertiliteit Lifestyle factren en infertiliteit Karen Peeraer, MD Universitaire ziekenhuizen Leuven KULeuven 12 februari 2015 Lifestyle factren VROUW Obesitas Alchl Rken MAN Obesitas Alchl Rken Marihuana/Cannabis Anablica

Nadere informatie

Checklist Veranderaanpak Inhoud en Proces

Checklist Veranderaanpak Inhoud en Proces list Veranderaanpak Inhud en Prces AdMva 2011 www.admva.nl www.arbcatalgusvvt.nl list Veranderaanpak Inhud en Prces www.arbcatalgusvvt.nl Clfn Sturen p Werkdrukbalans en Energie AdMva 2011 Erna van der

Nadere informatie

Volksgezondheid en preventie

Volksgezondheid en preventie Vlksgezndheid en preventie Samenvatting bek 1.2 histrische cntext De huidige gezndheidszrg van de Nederlandse bevlking is het resultaat van een lange histrische ntwikkeling. De cmbinatie van de daling

Nadere informatie

Vroegtijdige onderkenning van Evolutieve Heupdysplasie

Vroegtijdige onderkenning van Evolutieve Heupdysplasie Vregtijdige nderkenning van Evlutieve Heupdysplasie Samenvatting Definities en pathlgie Evlutieve heupdysplasie (EHD) mvat een spectrum van anatmische afwijkingen van het heupgewricht, waarbij de femurkp

Nadere informatie

Ongekwalificeerde uitstroom. Carl Lamote Onderzoeksgroep Onderwijseffectiviteit en -Evaluatie

Ongekwalificeerde uitstroom. Carl Lamote Onderzoeksgroep Onderwijseffectiviteit en -Evaluatie 8088 Ongekwalificeerde uitstrm Carl Lamte Onderzeksgrep Onderwijseffectiviteit en -Evaluatie Ongekwalificeerde uitstrm? Jngeren niet in het bezit van: Diplma ASO, TSO, KSO f Getuigschrift BSO f Getuigschrift

Nadere informatie

Drugs en alcohol gebruik bij zwangeren

Drugs en alcohol gebruik bij zwangeren Drugs en alcohol gebruik bij zwangeren Risico s en DILEMMA s VOOR MOEDER EN KIND 16 april 2013 Mary Janssen van Raaij & Susanne Wegen Programma Inleiding Gevolgen voor de moeder Gevolgen voor het kind

Nadere informatie

WEDEROPSLUITING NA VRIJLATING UIT DE GEVANGENIS

WEDEROPSLUITING NA VRIJLATING UIT DE GEVANGENIS WEDEROPSLUITING NA VRIJLATING UIT DE GEVANGENIS NOTA TER VOORBEREIDING VAN HET DEBAT Luc Rbert & Eric Maes (prmtr) Natinaal Instituut vr Criminalistiek en Criminlgie (NICC) Achtergrnd en cntext vr het

Nadere informatie

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials

Cijfers & trends op de arbeidsmarkt voor hoog opgeleide financials Cijfers & trends p de arbeidsmarkt vr hg pgeleide financials Alterim Arbeidsmarktindex Oktber 2015 Vrwrd Alterim presenteert de uitkmsten van de Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 514 hg

Nadere informatie

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk

Zorgplan. Naam. Adres. Uitgerekende datum. Administratienummer. Naam en adres verloskundige praktijk Zrgplan Naam Adres Uitgerekende datum Administratienummer Naam en adres verlskundige praktijk datum tijd Met wie Afsprakenlijst Gefeliciteerd met uw zwangerschap! Tijdens uw zwangerschap zal u nder cntrle

Nadere informatie

IB/Directiedag - 21 mei 2014

IB/Directiedag - 21 mei 2014 IB/Directiedag - 21 mei 2014 He geven we vrm aan Passend Onderwijs binnen Passenderwijs? He werken we met de schlen samen? Wat mag u van ns verwachten? Even vrstellen.. Vr elk kind een passend aanbd! Kwalitatief

Nadere informatie

Verschillende wegen naar Leren &

Verschillende wegen naar Leren & Verschillende wegen naar Leren & Werken en enkele implicaties vr een spijbelbeleid Arne De Beck JeugdOnderzeksPlatfrm (JOP) Leuvens Instituut vr Criminlgie (LINC) KU Leuven 1. Cntext JeugdOnderzeksPlatfrm

Nadere informatie

Resultaten De te bereiken resultaten m.b.t. de periode januari december 2013 kunnen als volgt worden omschreven:

Resultaten De te bereiken resultaten m.b.t. de periode januari december 2013 kunnen als volgt worden omschreven: BIJLAGE Bijlage nr. 1 Fiche Titel initiatief: Initiatiefnemer: vzw Huis van het Nederlands Brussel Prjectmschrijving De vzw Huis van het Nederlands Brussel levert een bijdrage aan de realisatie van de

Nadere informatie

Professional Coaching. Franck Struyf

Professional Coaching. Franck Struyf Prfessinal Caching Franck Struyf Ervaring is niet wat iemand verkmt, maar wat iemand det met wat hem verkmt. (Aldus Huxley) Persnlijke ervaring Mijn naam is Franck Struyf en ik ben life en- prfessinal

Nadere informatie

1 3 4 Analysefrmat Aandacht vr taal in het pleidingscurriculum Onderzek Nederlands in het berepsgericht nderwijs versie 4-07 12 12 A Algemene gegevens ver nderwijsinstelling

Nadere informatie

Stuurbel{rachtiging in de AWBZ

Stuurbel{rachtiging in de AWBZ Stuurbel{rachtiging in de AWBZ DRS. F.G.E.M. VAN DER PAS Vanaf 2003 verandert de Algemene Wet Bijndere Ziekteksten (AWBZ). Iedereen die aanspraak maakt p een vergeding uit de AWBZ krijgt de keue m de rg

Nadere informatie

Home-Start informatie voor gemeenten

Home-Start informatie voor gemeenten Hme-Start infrmatie vr gemeenten Hme-Start Hme-Start biedt ndersteuning, vriendschappelijk cntact en praktische hulp aan gezinnen met jnge kinderen. Een vrijwilliger bezekt een gezin een dagdeel per week;

Nadere informatie

Vroege onderkenning van groeistoornissen: lengte en gewicht

Vroege onderkenning van groeistoornissen: lengte en gewicht Vrege nderkenning van greistrnissen: lengte en gewicht Samenvatting De grei van een kind is een cmplex prces dat naargelang de leeftijd dr andere mechanismen wrdt gestuurd. Tijdens de prenatale, pstnatale

Nadere informatie

Samenvatting van de Jaarrapportage Welzijn 2014. AKROS: ISO gecertificeerd Kwaliteit in dienstverlening en organisatie

Samenvatting van de Jaarrapportage Welzijn 2014. AKROS: ISO gecertificeerd Kwaliteit in dienstverlening en organisatie Samenvatting van de Jaarrapprtage Welzijn 2014 AKROS: ISO gecertificeerd Kwaliteit in dienstverlening en rganisatie Maart 2015 Algemeen Dit is de samenvatting van de Jaarrapprtage Welzijn 2014 van Stichting

Nadere informatie

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding

Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie, Dyscalculie & Spellingsbegeleiding Dyslexie en dyscalculie en spellingsbegeleiding p het Carlus Clusius Cllege Zwlle Signalering en Begeleiding dyslectische / dyscalculische leerlingen Dyslexie:

Nadere informatie

Waarnemen en beslissen in gevaarsituaties

Waarnemen en beslissen in gevaarsituaties Waarnemen en beslissen in gevaarsituaties De ntwikkeling van een gevaarherkenningstest vr Belgische autmbilisten Dr. Ann Lavrysen Prf. Jan Pauwels Prf. Werner Helsen Onderzeksplatfrm BIVV - 19 december

Nadere informatie

4.9 Gemeente Moerdijk

4.9 Gemeente Moerdijk 4.9 Gemeente Merdijk 4.9.1 Fijnaart In de gemeente Merdijk wrden 11 kernen nderscheiden. In 9 daarvan heeft Brabantse Waard wningen: Fijnaart, Heijningen, Helwijk, Merdijk, Klundert, Langeweg, Willemstad,

Nadere informatie

Motorisch leren van schrijfvaardigheden bij de ziekte van Parkinson: is het mogelijk? NVFG Autumn meeting 19-09-2014 Rotterdam Evelien Nackaerts

Motorisch leren van schrijfvaardigheden bij de ziekte van Parkinson: is het mogelijk? NVFG Autumn meeting 19-09-2014 Rotterdam Evelien Nackaerts Mtrisch leren van schrijfvaardigheden bij de ziekte van Parkinsn: is het mgelijk? NVFG Autumn meeting 19-09-2014 Rtterdam Evelien Nackaerts Disclsure f speaker's interests N (ptential) cnflict f interests

Nadere informatie

Functiefamilie: Directie

Functiefamilie: Directie Bijlage 3 bij Regeling ntwikkelen, functineren en berdelen (Cmpetenties per functieprfiel) Functiefamilie: Directie Cmpetentie: Netwerken De mate waarin de persn relaties en/f samenwerkingsverbanden binnen

Nadere informatie

Denktank Boeien & Binden. De gesprekscyclus

Denktank Boeien & Binden. De gesprekscyclus Denktank Beien & Binden De gesprekscyclus Dóór bedrijven, vóór bedrijven Aan de denktanks Beien & Binden binnen TechniekTalent.nu namen in 2009 de vlgende bedrijven deel: DKC Installatiegrep (Nijmegen),

Nadere informatie

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen

Voorbereidingsjaar hoger onderwijs voor anderstaligen. Functieprofiel: Leerondersteuner Voorbereidingsjaar Hoger Onderwijs voor Anderstaligen Vrbereidingsjaar hger nderwijs vr anderstaligen Prvincieplein 1 Cntact: Functieprfiel: Leerndersteuner Vrbereidingsjaar Hger Onderwijs vr Anderstaligen Samenvatting Als leerndersteuner begeleid en ndersteun

Nadere informatie

Differentiaal-diagnostiek en comorbiditeit van ADHD bij volwassenen

Differentiaal-diagnostiek en comorbiditeit van ADHD bij volwassenen Differentiaal-diagnstiek en cmrbiditeit van ADHD bij vlwassenen Eenvudig en tch cmplex!? Dminique Walschaerts Anekdte Enkele fascinerende misverstanden rnd mijn takenpakket. 1. Aah jij werkt rnd ADHD.

Nadere informatie

22/04/2012. voorbijgestreefde indeling, maar nog vaak gehoord

22/04/2012. voorbijgestreefde indeling, maar nog vaak gehoord Informatie voor Familieleden omtrent Psychose InFoP 2 Inhoud Introductie Module I: Wat is een psychose? Module II: Psychose begrijpen? Module III: Behandeling van psychose de rol van medicatie? Module

Nadere informatie

Globale introductie (Dirk De Wit) Spelers en waarden. In de beeldende kunst zijn verschillende spelers actief:

Globale introductie (Dirk De Wit) Spelers en waarden. In de beeldende kunst zijn verschillende spelers actief: Glbale intrductie (Dirk De Wit) Spelers en waarden In de beeldende kunst zijn verschillende spelers actief: Kunstenaars galeries die kunstenaars prmten en werk verkpen publieke kunstrganisaties zals musea,

Nadere informatie

VERPLEEGKUNDIGE SPOEDGEVALLEN

VERPLEEGKUNDIGE SPOEDGEVALLEN Mariaziekenhuis vzw Maesensveld 1 B-900 Overpelt Tel. + 2 11 826 000 Fax + 2 11 826 001 www.mariaziekenhuis.be inf@mznl.be VERPLEEGKUNDIGE SPOEDGEVALLEN ZORGEENHEDEN Plaats in de rganisatie De verpleegkundige

Nadere informatie

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015

Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie voorjaar 2015 Alterim Arbeidsmarktindex Publicatie vrjaar 2015 1 Publicatie vrjaar 2015 Alterim presenteert de uitkmsten van nze peridieke Alterim Arbeidsmarkt Index. Gericht nderzek nder 716 hg pgeleide financiële

Nadere informatie

Huiswerk Informatie voor alle ouders

Huiswerk Informatie voor alle ouders Nummer 6 mei 2010 Huiswerk Infrmatie vr alle uders Huiswerk en efening Ged leren lezen en rekenen is belangrijk, want je hebt deze vaardigheden in het dagelijks leven veral ndig. Kinderen ged leren lezen

Nadere informatie

Opname preterme contracties

Opname preterme contracties cntracties, gemelli, bservatie bledverlies cntracties Zie algemeen werkschema: zrg aan de vlwassene Leerdelen Na het drwerken van dit prtcl kan je: Een patiënte pnemen p een verlsafdeling Adequaat gegevens

Nadere informatie

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba.

Agressiemanagement. Management Consulting and Research Kapeldreef 60, 3001 Heverlee Tel. 016/29 83 11 Fax 016/29 83 19 Website http://www.mcr-bvba. Agressiemanagement Bedrijven, rganisaties en schlen krijgen steeds vaker met agressie te maken. Wanneer je met mensen werkt, bestaat er immers de kans p cnflicten. Z n cnflict kan escaleren in bedreigingen,

Nadere informatie

Alcohol en andere drugs in nieuws. Wat is de impact? Presentatie studiedag VAD 2012 Dr. Kathleen Beullens School for Mass Communication Research

Alcohol en andere drugs in nieuws. Wat is de impact? Presentatie studiedag VAD 2012 Dr. Kathleen Beullens School for Mass Communication Research Alchl en andere drugs in nieuws. Wat is de impact? Presentatie studiedag VAD 2012 Dr. Kathleen Beullens Schl fr Mass Cmmunicatin Research He wrdt (risic)gedrag beïnvled? Verschillende theriëen vr gedragsbeïnvleding:

Nadere informatie

1 Welke thema's spelen er op dit moment binnen de opvoeding van uw kind(eren)?

1 Welke thema's spelen er op dit moment binnen de opvoeding van uw kind(eren)? Ouderpanel Deventer Opveding 1 Welke thema's spelen er p dit mment binnen de pveding van uw kind(eren)? Welke thema's spelen er p dit mment binnen de pveding van uw kind(eren)? Ontwikkeling p schl Pesten

Nadere informatie

Inschrijfvoorwaarden. Inschrijfprotocol regio Haaglanden. Algemene bepalingen

Inschrijfvoorwaarden. Inschrijfprotocol regio Haaglanden. Algemene bepalingen Inschrijfvrwaarden Inschrijfprtcl regi Haaglanden Algemene bepalingen 1. De algemene inschrijfvrwaarden zijn van tepassing p alle inschrijvingen van wningzekenden in het wningzekendenregister van Wnnet-Haaglanden.nl

Nadere informatie

INTER- PSY Lente Symposium 2013

INTER- PSY Lente Symposium 2013 INTER- PSY Lente Sympsium 2013 Uit de krant: Bureau Jeugdzrg Grningen Angst vr Bureau Jeugdzrg Vrlijk lachende gezin wacht een arrestatiebevel van jeugdzrg Ontverd dr Jeugdzrg Je leven vernield dr bureau

Nadere informatie

Ons kenmerk MO10/15.0006656. Datum uw brief --

Ons kenmerk MO10/15.0006656. Datum uw brief -- Beleidsntwikkeling Aan de gemeenteraad van Nijmegen Krte Nieuwstraat 6 6511 PP Nijmegen Telefn 14024 Telefax (024) 323 59 92 E-mail gemeente@nijmegen.nl Pstbus 9105 6500 HG Nijmegen Datum 1 september 2015

Nadere informatie

Onderwerp Vervolg Programma Eigen Kracht - het stimuleren van laagopgeleide vrouwen naar werk

Onderwerp Vervolg Programma Eigen Kracht - het stimuleren van laagopgeleide vrouwen naar werk Cllegevrstel Openbaar Onderwerp Vervlg Prgramma Eigen Kracht - het stimuleren van laagpgeleide vruwen naar werk Prgramma / Prgrammanummer Werk & Inkmen / 1061 BW-nummer Prtefeuillehuder T. Tankir Samenvatting

Nadere informatie

Workup Plan Neonatale Erythrodermie EEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR ARTSEN. Op basis van de flowchart uit het protocol

Workup Plan Neonatale Erythrodermie EEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR ARTSEN. Op basis van de flowchart uit het protocol Wrkup Plan Nenatale Erythrdermie EEN PRAKTISCHE HANDLEIDING VOOR ARTSEN Op basis van de flwchart uit het prtcl Drs. E. Cuperus, dermatlg Prf. Dr. S.G.M.A. Pasmans, kinderdermatlg-immunlg 1 Flwchart aanpak

Nadere informatie

Kenniscentrum en ASS. Achtergrond

Kenniscentrum en ASS. Achtergrond Kenniscentrum en ASS Bij hulpvragen die betrekking hebben p ASS (strnissen in het autistisch spectrum) gaan we in het Kenniscentrum uit van de mschrijving van de DSM IV. In de DSM IV wrdt een aantal strnissen

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan Gastouderbureau TiB

Pedagogisch beleidsplan Gastouderbureau TiB Pedaggisch beleidsplan Gastuderbureau TiB Delstelling pedaggisch beleid Visie Uitgangspunten Grepsgrtte Plaatsingsbeleid Thuis velen Ontwikkeling stimuleren -mtrische ntwikkeling -sciaal-emtinele ntwikkeling

Nadere informatie

Vroegtijdige onderkenning van aangeboren hartafwijkingen

Vroegtijdige onderkenning van aangeboren hartafwijkingen Vregtijdige nderkenning van aangebren hartafwijkingen Samenvatting Definities en pathlgie Een aangebren hartafwijking wrdt gedefinieerd als een structurele afwijking van het hart en/f de grte intra-thracale

Nadere informatie

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012

Resultaten openbare marktconsultatie. Verkoop klooster Groot Bijstervelt Gemeente Oirschot. BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 Resultaten penbare marktcnsultatie Verkp klster Grt Bijstervelt Gemeente Oirscht BIZOB-2011-SK-OIR-010 CONCEPT 19 april 2012 1. Inleiding 1.1 Aanleiding De gemeente Oirscht is sinds nvember 2009 eigenaar

Nadere informatie

HITTEGOLVEN EN OZONPIEKEN

HITTEGOLVEN EN OZONPIEKEN / infrmatiebrchure HITTEGOLVEN EN OZONPIEKEN Infrmatie bestemd vr gezndheids- en welzijnswerkers werkzaam met bejaarden 3.05.2016 Hitteglven en znpieken - Infrmatie bestemd vr gezndheids- en welzijnswerkers

Nadere informatie

Format eindrapportage Onderwijs Bewijs

Format eindrapportage Onderwijs Bewijs Frmat eindrapprtage Onderwijs Bewijs Penverder Prf. dr. E.H.F. de Haan Prjecttitel Buw! vr prblemen met vrbereidend en aanvankelijk lezen Prjectnummer ODB08052 Lptijd 1 april 2013 (was rsprnkelijk 31 december

Nadere informatie

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17

Inhoud. Lijst met afkortingen 13. Voorwoord 15. Inleiding 17 Inhoud Lijst met afkortingen 13 Voorwoord 15 Inleiding 17 DEEL 1 TRENDS IN CIJFERS OVER ILLEGALE DRUGS IN VLAANDEREN/BELGIË 1997-2007 19 HOOFDSTUK 1! ILLEGALE DRUGS. SITUERING EN DEFINIËRING 21 1.1 Wat

Nadere informatie

INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN

INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN RVB10004.dc 1/5 RVB 2010/04 INFORMATIE UITWISSELING TUSSEN UITZENDBUREAUS IVM VEILIGHEID EN Situering GEZONDHEID OP HET WERK : EEN GESTRUCTUREERDE AANPAK Preventie en Interim heeft in 2008, in het kader

Nadere informatie

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018

Voor- en Vroegschoolse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 Vr- en Vregschlse Educatie (VVE) Winterswijk 2013-2018 1. Inleiding Vr- en Vregschlse Educatie, als nderdeel van het bredere beleidsterrein nderwijsachterstandbeleid, wrdt sinds 2002 in Winterswijk vrmgegeven.

Nadere informatie

Ondersteuning gericht op kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van personen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken.

Ondersteuning gericht op kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van personen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken. Ondersteuning gericht p kwaliteit van leven en maatschappelijke participatie van persnen met een beperking. Een wetenschappelijke stand van zaken. Bea Maes KU Leuven Een veld in beweging Vlwaardig burgerschap

Nadere informatie

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken.

De voorraad fossiele brandstoffen is eindig. Op termijn zullen we andere bronnen voor onze energievoorziening moeten gebruiken. 5.2.7 Energie Wat is het thema en waarm is het belangrijk? Het thema energie gaat ver het gebruik van energie in de gebuwde mgeving vr verwarming, keling, verlichting en industriële en agrarische prcessen.

Nadere informatie

Besluit Publieke Gezondheid inclusief Nota van Toelichting, naast het BTP GGD Zeeland

Besluit Publieke Gezondheid inclusief Nota van Toelichting, naast het BTP GGD Zeeland Besluit Publieke Gezndheid inclusief Nta van Telichting, naast het BTP GGD Zeeland Inleiding: In het zwart staat de tekst zals deze in het Besluit PG staat. De rde tekst licht te he het BTP GGD Zeeland

Nadere informatie

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen.

Bij leefbaarheid gaat het er om hoe mensen hun omgeving ervaren en beoordelen. 1 Leefbaarheid is een belangrijk, z niet hét thema van de laatste jaren. De wnmgeving wrdt vr mensen steeds belangrijker vr de ervaren wn. Ok vanuit het perspectief van sciale chesie, veiligheid en sciaal-ecnmische

Nadere informatie

De moeder heeft tijdens de kraamtijd voorlichting gekregen over:

De moeder heeft tijdens de kraamtijd voorlichting gekregen over: Bijlage 1 Vrbeeld van een checklist vr brstveding in de kraamtijd De meder heeft tijdens de kraamtijd vrlichting gekregen ver: Zrgvuldig aanleggen Vedingshudingen zittend p twee manieren liggend He vaak

Nadere informatie

Sensibiliseringscampagne Hier trek ik de lijn!

Sensibiliseringscampagne Hier trek ik de lijn! Sensibiliseringscampagne Hier trek ik de lijn! VIVA-SVV en zij-kant geven werknemers en werkgevers tips bij ngewenst seksueel gedrag dr derden p het werk. Persbericht: Hier trek ik de lijn! 10% van alle

Nadere informatie

een huurwoning of een zelfstandige wooneenheid van een woningcorporatie of

een huurwoning of een zelfstandige wooneenheid van een woningcorporatie of Inschrijfvrwaarden Wnnet Haaglanden Algemene bepalingen 1. De algemene inschrijfvrwaarden zijn van tepassing p alle inschrijvingen van wningzekenden in het wningzekendenregister van Wnnet-Haaglanden.nl

Nadere informatie

VIVA-SVV en zij-kant Preventiecampagne gezinsgeweld 2010 Gezinsgeweld buitenspel

VIVA-SVV en zij-kant Preventiecampagne gezinsgeweld 2010 Gezinsgeweld buitenspel VIVA-SVV en zij-kant Preventiecampagne gezinsgeweld 2010 Gezinsgeweld buitenspel Uit nderzek van Amnesty Internatinal blijkt dat in ns land 1 p de 5 vruwen te maken krijgt met geweld in eigen huis. Vlgens

Nadere informatie