Onderzoek Opleidingstraject Brabantse Bibliotheken i.o.v. Commissie HRM

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek Opleidingstraject Brabantse Bibliotheken i.o.v. Commissie HRM"

Transcriptie

1 Onderzoek Opleidingstraject Brabantse Bibliotheken i.o.v. Commissie HRM Saskia von der Fuhr en Marianne Hermans Afdeling Onderzoek, maart

2 Inhoudsopgave 1 Inleiding Aanleiding 1.2 Probleemstelling 2 Design Vragenlijst 2.2 Deelnemers en respons 3 Resultaten Professionalisering 3.2 Verwachtingen 3.3 Begeleiding en inbedding in de praktijk 3.4 Effect 3.5 Evaluatie van de opleiding: niveau en inhoud 3.6 Organisatie van de opleidingen 4 Conclusie en aanbevelingen Conclusie 4.2 Aanbevelingen Bijlage: Enquête leidinggevenden 2

3 1 Inleiding 1.1 Aanleiding In opdracht van de commissie HRM / Bedrijfsvoering is de afgelopen jaren gewerkt aan een verandertraject rond het opleiden van medewerkers van de bibliotheek. Een belangrijk idee achter deze trainingen is dat het professionaliseren van medewerkers leidt tot verandering op de werkvloer. In het opleidingstraject werd een drietal trainingen verzorgd: 1. Informatiemedewerker MBO 2 2. Marktgericht werken voor domeinspecialisten 3. Leiding geven aan verandering voor leidinggevenden Het opleiden van medewerkers is geen garantie voor gedragsverandering. Het opdoen van kennis in cursusverband is het begin, maar daadwerkelijke verandering wordt pas ingezet als de kennis in praktijk wordt gebracht. Binnen de commissie is de vraag gerezen of er voldoende vervolg is gegeven aan het opleiden van de medewerkers. Is er door de bibliotheken voldoende gedaan om optimaal te profiteren van het geleerde? En zijn er binnen de opleidingen voldoende handvatten gegeven om de vertaling van theorie naar praktijk vorm te geven? 1.2 Probleemstelling De commissie HRM / Bedrijfsvoering heeft opdracht gegeven tot het uitvoeren van een onderzoek naar het effect van deze trainingen. De centrale vraag is in hoeverre er sprake is van vertaling van de opgedane inzichten naar concreet gedrag in het dagelijkse werk. De nadruk ligt daarom niet zozeer op het meten van kennistoename, als wel op het effect dat de trainingen hebben gehad op de uitvoering van taken en de opvattingen over het eigen werk binnen een veranderende omgeving. De volgende vragen zijn onder meer gesteld: - In hoeverre hebben de deelnemers de opgedane kennis in praktijk kunnen brengen? Welke ruimte was er binnen de geschetste beleidskaders, waren er voldoende uren, was er deskundigheid binnen de organisatie? - In hoeverre hebben deelnemers hun werkwijze aangepast door de opleiding? Welke initiatieven hebben deelnemers genomen? - Hoe verliep dat proces van verandering? Hoe reageerden collega s? 3

4 2 Design In het onderzoek zijn deelnemers van de verschillende opleidingen bevraagd: informatiemedewerkers, domeinspecialisten en leidinggevenden. Daarnaast zijn enkele andere betrokkenen gehoord, zoals trainers en opleidingsmanagers. 2.1 Vragenlijst Voor dit onderzoek zijn vier vragenlijsten ontwikkeld, drie voor de mondelinge interviews (voor informatiemedewerkers, domeinspecialisten en leidinggevenden) en een voor de online bevraging van leidinggevenden. Vragenlijst voor mondelinge interviews In het kort kwamen de volgende onderwerpen aan de orde: Definitie van professionalisering Verwachtingen Effect van de opleiding op de uitvoering van de taken Ondersteuning vanuit de organisatie Evaluatie van de opleiding Aansluiting van de vakprofielen uit het draaiboek van de opleidingen met de praktijk Belasting en niveau van de opleiding Bij leidinggevenden is de vraag gesteld of het pakket van drie opleidingen ervoor heeft gezorgd dan professionaliteit / vakmanschap beter is gewaarborgd in de bibliotheek Vragenlijst voor online vragenlijst In de online vragenlijst kwamen grotendeels dezelfde onderwerpen aan bod als in de mondelinge interviews. Daarnaast is gevraagd naar het effect van de opleidingen op de medewerkers aan wie men leiding geeft. Wanneer de respondent leiding geeft aan informatiemedewerkers dan is gevraagd of de opleiding voor informatiemedewerker effect heeft gehad op bijvoorbeeld: Zelfvertrouwen Niveau van functioneren Benadering van het werk Benadering van de klant Wanneer de respondent leiding geeft aan domeinspecialisten dan is gevraag of de opleiding Marktgericht werken voor domeinspecialisten effect heeft gehad op bovenstaande kenmerken, maar ook op Het opbouwen en onderhouden van een netwerk Beleidsontwikkeling Productontwikkeling Kennisontwikkeling en kennisdeling Ten slotte zijn ook nog trainers en een opleidingsmanager geïnterviewd. Dit waren open interviews zonder een echt protocol waarin vanzelfsprekend ook onderwerpen als verwachtingen, effecten, borging en inhoud aan bod gekomen zijn. 2.2 Deelnemers en respons Informatiemedewerkers De opleiding voor informatiemedewerker is gevolgd door 136 personen, verdeeld over 12 groepen. Van deze 136 deelnemers zijn er 9 geïnterviewd. 4

5 Domeinspecialisten 49 domeinspecialisten hebben de opleiding marktgericht werken voor domeinspecialisten gevolgd, verdeeld over 5 groepen. Van vrijwel alle Brabantse bibliotheken hebben 1 of meer domeinspecialisten aan de opleiding deelgenomen. Alleen van de bibliotheken de Meierij en Best heeft niemand de opleiding gevolgd. Van de 49 deelnemers zijn er 5 geïnterviewd. Leidinggevenden Er hebben 32 leidinggevenden de opleiding gevolgd, verdeeld over 3 groepen. Van de 21 Brabantse bibliotheken hebben 13 bibliotheken deelnemers afgevaardigd. Twee leidinggevenden werkten mee aan een mondeling interview. Daarnaast is een online enquête opgesteld. Deze online vragenlijst is gestuurd aan leidinggevenden in de bibliotheek, van wie de werknemers deelgenomen hebben aan de opleiding voor informatiemedewerkers of de opleiding voor domeinspecialisten. In de online vragenlijst zijn niet alleen vragen gesteld over de opleiding die de deelnemers zelf hebben gevolgd maar ook over de effecten die de andere twee opleidingen hebben bewerkstelligd. Om die reden zijn meer leidinggevenden benaderd dan alleen degenen die zelf hebben deelgenomen aan de opleiding Professionalisering van leidinggevenden. 60 Leidinggevenden zijn benaderd, waarvan er 33 hebben gerespondeerd. Van de 33 respondenten heeft twee derde deel zelf ook een opleiding gevolgd binnen het professionaliseringstraject. Van de 33 leidinggevenden hebben 13 personen daarnaast vragen beantwoord over het effect van de opleiding voor informatiemedewerkers en hebben 5 personen vragen beantwoord over het effect van de opleiding voor domeinspecialisten. Ten slotte zijn er nog 5 trainers geïnterviewd (3 externe trainers en 2 Cubiss trainers/coaches) en 1 opleidingsmanager. Tabel 1: Samenstelling steekproef Cursus Deelnemers totaal Deelnemers geïnterviewd Informatiemedewerker Domeinspecialist 49 5 Leidinggevenden Leidinggevende over informatiemedewerker Leidinggevende over domeinspecialist Trainers/opleidingsmanagers n.v.t. 6 *Absolute aantallen Deelnemers online enquête Beoordeling in online enquête

6 3 Resultaten 3.1 Professionalisering Aan de deelnemers is onder meer gevraagd wat zij zelf verstaan onder professionalisering. Daarnaast kregen ze een omschrijving van de eigen functie voorgelegd waarop zij konden aangeven in hoeverre die omschrijving strookt met hun werkzaamheden in de praktijk, op welke onderdelen wel en welke niet. Leidinggevenden De functieomschrijving van een operationeel leidinggevende is als volgt: De operationeel leidinggevende is belast met het management van de bibliotheek. Het management bestaat uit de operationele, logistieke, financiële en personele leiding ( )..De operationeel leidinggevende is lid van het managementteam van de bibliotheek. De operationeel leidinggevende legt, ontwikkelt en onderhoudt veelvuldig externe contacten die voorkomen uit het operationele, logistieke, financiële en personele management ( ). De operationeel leidinggevende fungeert als het vast aanspreekpunt en intermediair tussen het management en de medewerkers van het organisatieonderdeel. De leidinggevende stemt zelfstandig de planning, werkaanbod en werkzaamheden af met de betrokkenen in projecten, projecten, activiteiten en diensten binnen de bibliotheek. In grote lijnen komt deze omschrijving overeen met de ervaringen van de leidinggevenden. Geen van de ondervraagden kan echter de gehele tekst onderschrijven. De meeste overeenstemming is er over het aanspreekpunt en intermediair tussen het management en de medewerkers. Veel geïnterviewden zijn zelf geen lid van het MT, maar hebben een adviesfunctie en zijn soms bij MT-vergaderingen aanwezig. Ze houden zich vooral bezig met de afstemming van de werkzaamheden met de medewerkers. Het onderhouden van externe contacten behoort meestal ook tot de taken. Tabel 2: In hoeverre komt de omschrijving overeen met de huidige functie van leidinggevenden Helemaal Deels Niet Operationele, logistieke en financiële en personele leiding Lid van het managementteam Externe contacten Aanspreekpunt en intermediair tussen het management en de medewerkers Afstemmen van planning, werkaanbod en werkzaamheden met de betrokkenen Een professionele werkhouding bestaat voor deze groep uit verschillende elementen: - Kennis: deskundig zijn en je kennis en ervaring toepassen in het dagelijks werk, maar ook openstaan voor nieuwe kennis en andere perspectieven - Een kritische en open houding: loskomen van de gebaande paden en van een afstand kijken naar het eigen gedrag en het functioneren van de organisatie - Collegialiteit en flexibiliteit, niet het eigen belang voorop, echt een team vormen - Klantgerichtheid: dat gaat verder dan klantvriendelijkheid, het impliceert een pro-actieve benadering van de klant, het nemen van initiatieven - Passie en bevlogenheid Domeinspecialisten De functieomschrijving van een domeinspecialist is als volgt: 6

7 De specialist is actief binnen een organisatieonderdeel. De specialist is belast met het product- en beleid- en kennisontwikkeling. Het organiseren en uitvoeren van onderzoek binnen de kernfunctie(s). De specialist participeert in de uitvoering en treedt op als projectleider van projecten die in de planning van het organisatieonderdeel zijn opgenomen. Rekening houdend met deze werkplanning en de hoeveelheid werk kan de specialist ingezet worden voor uitvoering van inlichtingenwerkzaamheden binnen de directe dienstverlening. De domeinspecialisten kunnen zich over het algemeen goed vinden in de functieomschrijving. Het accent ligt in de praktijk op uitvoerende werkzaamheden. Informatieve vragen worden doorgespeeld aan collega s aan de informatiebalie. Beleidsmatige zaken worden vaak door de manager opgepakt. Bij projecten speelt de domeinspecialist veelal een rol in het uitvoeren van de activiteiten. Enerzijds is er sprake van een gebrek aan mankracht, maar wat vooral speelt is dat domeinspecialisten deze uitvoerende taken vaak niet willen loslaten. Wat in de functieomschrijving gemist wordt, is het eigen initiatief van de domeinspecialist, zoals bij het aandragen van nieuwe ideeën aan het management. Onder professionalisering verstaan de domeinspecialisten het zo goed mogelijk uitvoeren van hun taken. Zoals een deelnemer aangeeft, doen ze hun werk vooral gevoelsmatig. Door het volgen van de opleiding is dat geprofessionaliseerd. De cursisten zijn de zaken anders gaan zien en plaatsen hun dagelijkse werk in een bredere context. Informatiemedewerkers De functieomschrijving van informatiemedewerker luidt: De informatiemedewerker ontvangt op een klantvriendelijke wijze bezoekende individuele en institutionele klanten en is daarmee het gezicht en aanspreekpunt van de lokale vestiging van de bibliotheek. De medewerker is belast met de uitvoering en stroomlijning van de vastgestelde procedures en handelingsprotocollen op het gebied van inname en uitgifte van media, de eerstelijns vraagafhandeling en levert een bijdrage aan publieksactiviteiten en presentaties. Verder is de medewerker belast met de afhandeling van klantencontacten verbonden aan het lidmaatschap van de bibliotheek. Tevens adviseert de medewerker klanten op het gebied van de brede toegangsmogelijkheden tot informatie. In grote lijnen klopt de omschrijving, maar sommige onderdelen horen bij andere functies. Zo geven de informatiemedewerkers over het algemeen geen presentaties. Wel ondersteunen ze soms bij groepsbezoeken van scholen en peuterspeelzalen, en in mindere mate bij rondleidingen of publieksactiviteiten. Onder professionalisering verstaan de informatiemedewerkers optimale klantgerichtheid. Daartoe moet een informatiemedewerker een brede kennisbasis hebben, van veel zaken op de hoogte zijn, en informatie op een duidelijke manier overdragen aan de klant. Ook het doorverwijzen naar de juiste persoon hoort volgens de informatiemedewerkers bij de professionaliteit van hun functie. Dankzij de opleiding zijn de informatiemedewerkers zich beter bewust van het belang van kennisdeling en kunnen zij de klanten beter adviseren. Een goed advies is volgens hen méér dan het antwoord op de vraag. Het doel is dat de klant tevreden naar huis gaat, misschien wel met meer dan waar ze vooraf naar op zoek waren. 3.2 Verwachtingen Welke verwachtingen hadden de deelnemers voorafgaand aan de cursus en in hoeverre zijn hun verwachtingen uitgekomen? 7

8 Leidinggevenden Bijna de helft van de leidinggevenden had tevoren geen duidelijk beeld van de inhoud van de opleiding. Het doel dat men wilde bereiken was vooral meer grip krijgen op het dagelijkse werk in relatie tot de veranderingen die de huidige tijd met zich meebrengt voor de bibliotheken. De deelnemers hebben handvatten aangereikt gekregen om die veranderingen het hoofd te bieden. Daarnaast noemen enkele personen het aanbrengen van verdieping in het dagelijkse werk en reflectie op de organisatie en het veld daarbuiten. Aan de verwachting van het verbeteren van de leidinggevende kwaliteiten is enigszins voldaan, maar niet voor iedereen. Domeinspecialisten De domeinspecialisten hadden vooraf meestal duidelijke verwachtingen, die erop neerkomen dat het opdoen van kennis en vaardigheden hen zou helpen om hun werk beter te doen. Ze leerden afstand te nemen van de inhoud om in plaats daarvan meer te kunnen focussen op het proces van projectmatig werken. De invalshoek van de cursus marketing - was anders dan men in de bibliotheek gewend was. De deelnemers waren positief over het perspectief en de grondigheid van de opleiding. De geboden informatie gaf de deelnemers het zelfvertrouwen om de aanpak van hun werk te veranderen, zoals bijvoorbeeld de prijsstelling van producten en diensten. Ze konden hierover nu een beredeneerd oordeel geven. Een minpunt dat meerdere keren werd genoemd is dat de koppeling tussen theorie en praktijk werd gemist. Bij de uitvoering van het projectplan kregen sommige deelnemers te weinig ondersteuning vanuit hun organisatie. Zij hadden gehoopt op meer belangstelling binnen de eigen bibliotheek. Het ontbrak hen aan ruimte om het geleerde te implementeren in de dagelijkse praktijk. De waan van de dag nam daardoor snel weer de overhand. Informatiemedewerkers De geïnterviewde informatiemedewerkers hadden over het algemeen geen helder omschreven verwachtingen van de cursus. De houding van de deelnemers was open en nieuwsgierig. Vaak was deelname aan de cursus op eigen initiatief. De informatiemedewerkers vormden zich een beeld van de opleiding middels de informatiemap en ervaringen van collega s. De enige concrete verwachting die door enkelen werd uitgesproken was het leren zoeken in de informatiesystemen van de bibliotheek voor het beantwoorden van vragen waarmee klanten bij de informatiemedewerker komen. De opleiding voldeed aan deze (beperkte) verwachtingen. De deelnemers kregen de grondbeginselen van het vak mee: adviseren, informatie opzoeken, klantgerichtheid. De deelnemers constateerden dat het instapniveau nogal wisselend was. Enkelen hadden meer van de opleiding verwacht, het mocht moeilijker. Sommige deelnemers wilden liever meer aandacht voor nieuwe zaken zoals ICT, en minder voor visie en missie. Anderzijds waren er deelnemers die het verwoorden van hun visie en het versterken van hun positie als positieve uitkomsten noemden. Klantgerichtheid is uitgebreid aan bod gekomen, maar dat had voor de deelnemers weinig toegevoegde waarde, omdat zij een klantgerichte houding als vanzelfsprekend beschouwen. 3.3 Begeleiding en inbedding in de praktijk Leidinggevenden Een ruime meerderheid van de deelnemers heeft voorafgaand aan de opleiding duidelijke informatie ontvangen. Het gesprek met de eigen leidinggevende was meestal wervend van aard, maar niet altijd 8

9 voldoende toegespitst op de exacte inhoud van de cursus. Met een vragenlijst die vooraf ingevuld moest worden, werden aanwezige competenties in kaart gebracht. Eén persoon merkt op dat het beter was geweest de persoonlijke doelen exacter te formuleren. De deelnemers hadden een coach, iemand met wie ze regelmatig spraken over de opleiding. Sommigen waren daarover erg tevreden, maar voor anderen voegde de coach niets toe. Domeinspecialisten Voor de deelnemende domeinspecialisten viel de begeleiding vanuit de eigen organisatie soms tegen. Vervanging van taken was niet geregeld, initiatieven werden niet ondersteund door de organisatie. Er was behoefte aan begeleiding om de stap van theorie naar praktijk te zetten. Zo zou de domeinspecialist in principe projecten moeten opzetten en het uitvoeren aan anderen overlaten, maar de praktijk is anders. Enerzijds moet de domeinspecialist soms leren loslaten, anderzijds zijn er vaak geen andere mensen om het werk te doen. Uit de interviews blijkt dat deelnemers soms het gevoel hadden dat ze de opleiding helemaal zelf moesten doen, terwijl er wel van ze verwacht werd dat ze het geleerde in de praktijk zouden brengen. De begeleiding door de leidinggevende was in sommige gevallen minimaal. De externe coaching heeft inhoudelijk weinig toegevoegd voor de domeinspecialisten. Op inhoudelijk vlak hadden de geïnterviewde deelnemers meer baat bij de steun van hun medecursisten. Hierdoor bouwden zij een netwerk op om ervaringen uit te wisselen. Na afronding van de opleiding viel men voor een klankbord vooral terug op directe collega s binnen de eigen organisatie. Zaken waar de domeinspecialisten tegenaan lopen bij het doorvoeren van veranderingen zijn het ontbreken van inbedding in structureel beleid activiteiten zijn kleinschalig, de waan van de dag regeert en er wordt veel eigen initiatief gevraagd. Sommigen zijn ontevreden over de langzame manier waarop veranderingen tot stand komen binnen de eigen bibliotheek. Meerdere malen wordt opgemerkt dat de organisatie erg in beweging is, dat de omstandigheden en de collega s nog niet klaar zijn voor een nieuwe manier van werken en dat (management)informatie niet eenvoudig beschikbaar is. Informatiemedewerkers De ervaringen van de informatiemedewerkers verschillen onderling. De meeste informatiemedewerkers kregen iemand toegewezen binnen de organisatie die als coach fungeerde, vaak de direct leidinggevende. De gesprekken die zij met hun coach hadden, hadden betrekking op inhoudelijke vragen over de opdrachten die ze moesten maken. Andere informatiemedewerkers hadden geen coach binnen de organisatie, maar hebben dit ook niet gemist. Binnen de organisatie kregen de informatiemedewerkers alle medewerking. Soms kregen ze ongevraagd hulp, maar in de meeste gevallen moesten zij er zelf om vragen. Ook hebben de deelnemers hun vragen kunnen stellen aan de docenten. Alle informatiemedewerkers geven aan dat ze veel steun hebben gehad aan medecursisten. Eén persoon merkt op dat de uitwisseling met deelnemers uit andere bibliotheken erg waardevol was, omdat je zo meer hoort van het reilen en zeilen bij andere organisaties. 3.4 Effect Het opleidingstraject is opgezet om veranderingen op de werkvloer te bewerkstelligen en werknemers beter toe te rusten voor het omgaan met die veranderingen. In deze paragraaf staat de vraag centraal in hoeverre de respondenten de opgedane kennis inzetten in hun dagelijks werk. Zo is gevraagd in hoeverre de opleiding aansloot op het werkveld, of het volgen van de opleiding geleid heeft tot een andere werkhouding of tot nieuwe taken. Deze vragen zijn aan bod gekomen in de interviews met leidinggevenden, domeinspecialisten en informatiemedewerkers. Aan de leidinggevenden die de online enquête invulden, zijn ook enkele vragen voorgelegd over hun medewerkers die een opleiding gevolgd hebben. Vier respondenten vulden de vragen in over 9

10 medewerkers die de opleiding Marktgericht werken voor domeinspecialisten gevolgd hebben. Dertien respondenten beantwoordden de vragen over hun medewerkers die de opleiding Informatiemedewerkers MBO2 volgden. Zie tabel 3. Tabel 3: Zijn er medewerkers aan wie jij leiding geeft die de opleiding Marktgericht werken of de opleiding Informatiemedewerker MBO2 gevolgd hebben? Domeinspecialist Vervolgvragen beantwoord Informatiemedewerker Vervolgvragen beantwoord Ja Nee / onbekend Leidinggevenden De meerderheid van de leidinggevenden geeft aan dat de opleiding heeft geleid tot veranderingen in hun manier van werken. De veranderingen kunnen samengevat worden onder vijf noemers: 1. Persoonlijke ontwikkeling: dit aspect heeft te maken met bewustwording, leren relativeren, toenemend zelfvertrouwen, doelgerichtheid 2. Positie in de organisatie: door het volgen van de opleiding krijgt men meer aanzien, wordt ook gezien als leidinggevende. Ook probeert men bewuster anderen te betrekken bij beslissingen. 3. Implementatie in de praktijk: zoals de onderbouwing van gevoelsmatig handelen, het toepassen van beleidsmatige kennis 4. Motivatie: men is beter in staat om medewerkers te motiveren of aan te sturen 5. Een bredere kijk op de organisatie en het werkveld: door de opleiding staan mensen anders in het veranderingsproces binnen de eigen bibliotheek. De blik wordt meer naar buiten gericht. In de bijlage staan ook alle letterlijke antwoorden op deze vraag. 10

11 Domeinspecialisten Voor de domeinspecialisten heeft de opleiding niet zozeer gezorgd voor verandering in het takenpakket, als wel voor een andere omgang met die taken. Deze verandering in de manier van werken uit zich onder meer in een planmatiger aanpak (het werken met een projectplan). Ook is er meer samenwerking met collega s binnen en buiten de eigen organisatie. Voorts worden genoemd het stellen van prioriteiten en het delegeren van uitvoerende taken, en een kritische houding ten opzichte van de eigen producten en dienstverlening. De domeinspecialisten zijn over het algemeen van mening dat ze inmiddels professioneler werken. Dat houdt in dat ze zich meer dan voorheen bewust zijn van de visie en missie van waaruit hun dienstverlening is opgezet en dat ze die lijn ook beter voor het voetlicht kunnen brengen: Eerst doe je de zaken gevoelsmatig. Met de opleiding wordt dat geprofessionaliseerd, je gaat dingen anders zien, breder, meer kennis. Daardoor breng je je werk op een hoger plan. Het volgen van de opleiding heeft geleid tot meer zelfvertrouwen, bijvoorbeeld om een product dat niet langer voldoet, te schrappen uit het aanbod. Een ander aspect van professionalisering dat in de gesprekken met de domeinspecialisten naar voren komt is de toenemende klantgerichtheid. Leidinggevenden over domeinspecialisten Vier leidinggevende beoordeelden de domeinspecialisten op een aantal aspecten, zie tabel 4. Zij vonden dat de domeinspecialisten hun werk enigszins anders zijn gaan benaderen. Ook is het niveau van de domeinspecialisten licht verbeterd, evenals de benadering van klanten door de domeinspecialisten. Over de ontwikkeling van producten, kennis en beleid zijn de meningen verdeeld de ene leidinggevende ziet daar wel vooruitgang, de ander weinig of geen. Samenvattend kunnen we stellen dat de veranderingen die deze vier leidinggevenden waarnemen vooral plaatshebben in het persoonlijk functioneren van de domeinspecialisten. Tabel 4: Waargenomen veranderingen in het werk van domeinspecialisten volgens leidinggevende Veel Enigszins Geen Weet niet Benadering van het werk Benadering van de klant Niveau van functioneren Opbouwen van een netwerk Productontwikkeling Beleidsontwikkeling Kennisontwikkeling Optreden als projectleider Uitvoeren van inlichtingenwerkzaamheden *Absolute aantallen Informatiemedewerkers Het werk van informatiemedewerkers is aan veel verandering onderhevig. Ze hebben te maken met zaken als zelfbediening door de klant en de eisen die een actievere benadering van de klant hen vraagt. Sommigen geven aan dat de opleiding hen erbij heeft geholpen om deze nieuwe manier van werken goed in te vullen. Ook geven veel van de bevraagde informatiemedewerkers aan dat ze anders hebben leren denken. Ze zijn zich meer dan voorheen bewust van hun handelen en hun verbale en non-verbale communicatie. Door de opleiding stellen de informatiemedewerkers zich pro-actiever op: eerder opmerken dat de klant hulp nodig heeft en daarop zelf het initiatief nemen en niet afwachten. Daarnaast hebben ze meer zelfvertrouwen gekregen, waardoor zij ook eerder op de klant durven afstappen. Ook de inhoudelijke kennis is verbeterd, wat weer meer zelfvertrouwen geeft. Men durft nu de klant ook te 11

12 prikkelen en uit te dagen om eens iets anders mee te nemen uit de bibliotheek. Het doen van rollenspellen heeft de informatiemedewerkers erg geholpen om dit gedrag te oefenen. Een enkeling heeft (deels) een andere functie gekregen, waardoor alles nieuw was. De opleiding bood daarbij extra handvatten om de nieuwe taken uit te voeren. Voor anderen waren er niet echt nieuwe aspecten in het functioneren, maar is er eerder sprake van dat dezelfde taken nu op een wat andere wijze uitgevoerd worden. Ook hebben sommigen meer verantwoordelijkheden gekregen en zijn ze zelfstandiger gaan werken. Als concrete veranderingen in hun manier van werken noemen de informatiemedewerkers bijvoorbeeld: - De klantbenadering verandert: men stapt sneller op de klant af, directer, pro-actief, ( niet eerst afmaken waar je mee bezig bent ), bewust van de signalen die men zelf uitzendt door nonverbale communicatie. Ook is men vaker klanten gaan rondleiden; - De taken worden anders aangepakt: vaker delegeren, het betrekken van collega s, en het aanbrengen van structuur in de werkzaamheden; - De inhoud van de werkzaamheden is veranderd: de medewerkers weten beter hoe ze vragen moeten opzoeken in databanken. Leidinggevenden over informatiemedewerkers Dertien leidinggevende beantwoordden de vragen over hun medewerkers die de opleiding Informatiemedewerker MBO2 gevolgd hebben. Meer dan de helft van de leidinggevenden ziet veel verbetering in de benadering van het werk, de advisering aan de klant en het zelfvertrouwen van de medewerker. Iets minder maar wel enige verbetering ziet men in de benadering van de klant bij binnenkomst, de bijdrage aan publieksactiviteiten en het algehele niveau van functioneren. Zie tabel 5. Tabel 5: Waargenomen veranderingen in het werk van informatiemedewerkers volgens leidinggevende Veel Enigszins Geen Onbekend Benadering van het werk Benadering van de klant bij binnenkomst Klantadvisering Niveau van functioneren Zelfvertrouwen van de medewerker Bijdrage aan publieksactiviteiten Inname/uitgifte van media *Absolute aantallen 12

13 3.5 Evaluatie van de opleiding: niveau en inhoud Leidinggevenden De leidinggevenden vonden de opleiding over het algemeen best pittig. Zeven mensen geven aan dat het niveau van de opleiding hoger was dan ze hadden verwacht, voor 12 mensen was het niveau zoals ze verwacht hadden. De urenbelasting viel tegen: 15 mensen vonden de belasting in uren meer dan verwacht, voor 4 personen was het niveau naar verwachting. Tabel 6: Niveau van de opleiding: Hoger dan ik had verwacht Wat ik ervan had verwacht Minder zwaar dan verwacht Onbekend Tabel 7: Belasting van de opleiding in uren vrije tijd Meer dan ik had verwacht Wat ik ervan had verwacht Minder dan ik had verwacht Onbekend aantal keer 7 keer 12 keer 0 keer 3 keer aantal keer 15 keer 4 keer 0 keer 3 keer Domeinspecialisten: De domeinspecialisten vonden de opleiding redelijk goed te doen. Het niveau was goed, maar de belasting in aantal uren (vrije tijd) viel tegen. Soms werden de taken van een medewerker niet vervangen, waardoor de opleiding veel extra werk met zich meebracht. De deelnemers mochten de opleiding onder werktijd volgen, maar het maken van de opdrachten gebeurde veelal in eigen tijd. Het feit dat de opleiding door mensen van buiten de sector werd gegeven, is als positief ervaren, omdat het een andere invalshoek bood. Het studiemateriaal sloot goed aan bij de cursus en diende ook als naslagwerk. Enkele domeinspecialisten gaven aan dat ze het geleerde ook op andere vlakken hebben toegepast. Er was kritiek op de opzet van de cursus. Met name het feit dat de opleiding gegeven werd door twee docenten die elk ander studiemateriaal en een andere opbouw hadden. De eerste sessie begon met de stof die de andere docent pas aan het eind van de cursus behandelde. Informatiemedewerkers Voor de meeste informatiemedewerkers was de opleiding vooral een belasting qua uren, maar niet qua inhoud. De meeste informatiemedewerkers vonden dat de cursus goed aansloot bij hun niveau, al zijn er onderlinge verschillen per module. Zo zag de een heel erg op tegen het onderdeel ICT, terwijl anderen dit juist te makkelijk vonden. Overigens is de module over ICT tussentijds aangepast omdat deze te moeilijk zou zijn. De meesten zijn positief over de module klantgericht werken, waarbij de cursisten erop uit moesten om bijvoorbeeld in winkels te gaan kijken hoe daar de klachtenafhandeling werd gedaan. Ze leerden daarmee om op een andere manier naar het werk te kijken. Eén van de informatiemedewerkers merkte op dat er meer aandacht besteed mag worden aan het retail-concept: het etaleren en presenteren van materialen, ook met weinig middelen. Een ander noemt als aanvulling een module over jeugd (literatuur), over dyslectie, Makkelijk Lezen Plein en andere actuele onderwerpen die in de cursus nauwelijks aan bod kwamen. De meerderheid is van mening dat de opleiding zeker bijdraagt aan veranderingen vanaf de werkvloer. Iemand noemt een concreet voorbeeld: nadat men in de praktijk winkels heeft bezocht bij 13

14 wijze van mystery shopper heeft het team op de werkvloer afgesproken om bezoekers te groeten bij binnenkomst, en elkaar erop aan te spreken wanneer dat niet gebeurt. Een grote meerwaarde van de cursus was ook de dynamiek van de groep. Het uitwisselen van ervaringen vond men zeer waardevol. 3.6 De organisatie van de opleidingen Om een completer beeld te krijgen van het hele opleidingstraject en de uitkomsten daarvan, zijn behalve deelnemers ook drie externe trainers, twee coaches vanuit Cubiss en één opleidingsmanager geïnterviewd. Over de cursus Leidinggeven aan verandering Bij de eerste groep cursisten bleek dat men moeite had om met afstand naar de bibliotheeksector te kijken. Daarom is hieraan bij volgende groepen meer aandacht besteed. Het traject is ontwikkeld om mensen op een hoger niveau te krijgen en om handvatten mee te geven om hun functie beter te kunnen uitoefenen. Volgens de trainers is dit doel waarschijnlijk bij veel mensen wel bereikt. Voor sommigen was het niveau van de opleiding toch te hoog. Na de eerste bijeenkomst zijn er om die reden mensen afgehaakt. Ook moesten sommigen tot de conclusie komen dat de functie van leidinggevende niet bij hen paste en dat ze beter konden uitkijken naar een andere functie. De meerwaarde van een opleiding zit hem vaak in kleine dingen. Het gaat enerzijds om tastbare en toepasbare kennis, anderzijds gaat het ook om de persoonlijke ontwikkeling van de deelnemers. Voorbeelden van dat laatste zijn het anders omgaan met medewerkers; toegerust zijn voor het aangaan van lastige gesprekken met medewerkers. Over de cursus Marktgericht werken voor domeinspecialisten: Er waren grote verschillen tussen de deelnemers wat betreft de bereidheid om anders naar de materie te kijken. Concreet betekent dat dat de omslag van aanbodgericht naar klantgericht denken het nodige van de cursisten vergde. Of er echt een verandering in werken tot stand is gebracht, durven de trainers niet stellig te beweren. Wel hebben zij het idee dat de deelnemers de boodschap erg goed hebben opgepikt. Het probleem zit hem in de organisaties. Deelnemers lopen al gauw weer vast in de organisatie wat betreft management en bedrijfsmatige processen. Coachingsgesprekken zijn daarom zoveel mogelijk gevoerd met de leidinggevende erbij. Dat dat niet altijd mogelijk was, gaf wel spanning. De trainers merkten op dat er in bibliotheekorganisaties soms sprake is van risicomijdend gedrag. Mensen werken in de bibliotheek vanuit passie voor het vak. Om van daar uit de vertaalslag te maken naar het denken vanuit de klant, is lastig. Over de cursus Informatiemedewerker MBO2: Mensen veranderden echt gedurende het traject, ze werden zelfverzekerder, kregen meer vertrouwen, meer binding met het vakgebied. Daardoor raakten ze meer betrokken bij het werk, vaardiger in bijvoorbeeld klantencontact. Sommige mensen zijn het werk weer echt leuk gaan vinden. Het werd door de deelnemers als positief ervaren dat de opleiding hun ook meer status heeft verschaft. Van de bibliotheken werd ook wat verwacht, bijvoorbeeld om te zorgen dat cursisten het geleerde konden uitproberen in de praktijk. De uitvoering hiervan botste nog wel eens met de specialisten, die bang waren voor hun plek. Ook moesten bibliotheken nadenken over de rol van de deelnemers na de opleiding. Door korte lijntjes was dit bij kleine bibliotheken soms makkelijker te realiseren dan bij de grotere bibliotheken. Ook draagvlak bij collega s is van groot belang, want het idee van we doen het altijd zo en dat blijft ook zo is een belemmering voor vernieuwing. Naarmate meer collega s van de informatiemedewerkers de opleiding gevolgd hadden, werd het makkelijker om veranderingen op de werkvloer door te voeren. 14

15 Algemeen beeld De resultaten van het opleidingsprogramma zijn wisselend. Over het geheel genomen betwijfelen de organisatoren of het algemene doel is bereikt. Ze hebben het idee dat de opleidingsprofielen wel aansluiten bij de vraag, maar vragen zich af of ze in de praktijk ook zo toegepast worden dat medewerkers gemakkelijker doorstromen naar een andere functie. Op de werkvloer doet iedereen het weer op zijn eigen manier. Dat is ook het algemene beeld dat naar voren kwam uit de interviews: het verschil in veranderingsbereidheid, zowel bij de cursisten als bij de bibliotheken waar ze werken. Er waren deelnemers die zeer bereid waren om mee te gaan in veranderingen, maar er waren er ook met de houding val me hier nu niet mee lastig. De één is eerder geneigd om het bestaande beeld los te laten en van een afstand naar de eigen werkzaamheden en organisatie te kijken dan de ander. Dat heeft niet altijd te maken met een lange staat van dienst, het is vaak meer een kwestie van persoonlijkheid. Daar komt bij dat er aan individuele medewerkers niet altijd voldoende ruimte en ook begeleiding wordt geboden om het geleerde in praktijk te brengen. Het aanstellen van een coach binnen de organisatie, bijvoorbeeld de direct leidinggevende, helpt dit te ondervangen. De trainers vinden het lastig om te beoordelen of het geleerde geleidt heeft tot een omslag in het werk van de deelnemers. Het beeld is dat veranderingen in de bibliotheeksector langzaam gaan. Het geven van een opleiding is maar een stap in het hele proces. Je moet jezelf blijven voeden met nieuwe kennis en ervaringen. Daarbij hebben mensen lef nodig om te gaan doen wat ze nog niet eerder gedaan hebben. Deelnemers hebben de boodschap erg goed opgepikt, het probleem zit hem in de organisaties. Deelnemers lopen al gauw weer vast in de organisatie wat betreft management en bedrijfsmatige processen. De praktijk was toch regelmatig dat de opleiding als een zoethoudertje diende. We kunnen je qua doorstroming of salaris geen vooruitzichten bieden, maar je kunt wel een mooie opleiding doen. Het was ook de bedoeling dat bij de introductie en bij de coachingsgesprekken de leidinggevende aanwezig zou zijn. Dit was soms het geval, maar ook vaak niet. Coaching Bij alle drie de opleidingen was sprake van de inzet van coaches die cursisten zouden helpen het geleerde in praktijk te brengen. De inzet van interne coaches (binnen de eigen bibliotheek) was wisselend. Er zijn er geweest die altijd druk waren met andere zaken. Anderen kregen alle ondersteuning die nodig was. Ook vonden sommige deelnemers het niet nodig een interne coach in te schakelen. Sommige deelnemers hadden daarnaast baat bij een externe coach, maar vaker is gehoord dat die weinig toevoegden. Met vragen konden de deelnemers overigens ook naar de trainers, en dat werd ook wel gedaan. Borging. Betrokkenheid van de direct leidinggevende is volgens de trainers een absolute voorwaarde om het geleerde in praktijk te kunnen brengen. Het gevaar bestaat dat organisaties zich verschuilen achter procedures. Het is daarom van belang dat elke schakel binnen de organisatie bij de veranderingen betrokken wordt. Voorafgaand aan het opleidingstraject vindt daarom altijd een intakegesprek plaats met de cursist en zijn leidinggevende. Het is belangrijk dat daar duidelijke afspraken worden gemaakt en op verantwoordelijkheden wordt gewezen voor alle partijen. Opleidingstraject Het algemene doel was om de Brabantse bibliotheekwereld naar een hoger plan te tillen. De opleidingen op drie niveaus zouden op elkaar aan moeten sluiten, hetgeen niet echt gelukt is, mede 15

16 doordat de opleidingen door verschillende opleidingsinstanties zijn verzorgd. Specifiek voor de domeinspecialisten was het doel dat deelnemers zich bewust zouden worden van wat ze in hun werk willen bereiken, om ze meer marktgericht te laten werken. Het feit dat de drie opleidingen verzorgd werden door drie verschillende organisaties, had vooral een praktische reden. De opleiding voor informatiemedewerker was een MBO-2 opleiding. Het lag voor de hand om dit bij een ROC neer te leggen. De opleiding voor domeinspecialist was aanvankelijk in handen van Saxxion Hogescholen. Halverwege de eerste groep is een andere trainer ingezet, die meer vanuit een klantgericht perspectief lesgaf. Avans Plus is gevraagd om voor de leidinggevenden een opleiding op maat te maken, gericht op de bibliotheeksector. Het doel daarvan was om leidinggevenden in de bibliotheeksector voldoende handvatten te geven om hun medewerkers mee te krijgen in de cultuuromslag waar de bibliotheeksector voor staat. Deze opleiding is niet door de directeuren van de opleiding gevolgd maar door de laag die daaronder zit. Achteraf gezien had alles wat strakker georganiseerd mogen worden. De deelnemers hadden behoefte aan meer structuur. Er waren veel verschillende docenten met ieder zijn eigen werkwijze. Opvallend is dat de behoefte aan structuur en de beperkte mate van flexibiliteit door de opleiders ook wel als typerend wordt gezien voor de bibliotheeksector, evenals de doelgroep, die vooral in het begin grotendeels bestond uit vrouwen. Contact met Cubiss Over het contact met Cubiss zijn door de trainers enkele opmerkingen gemaakt. Meestal was de samenwerking naar tevredenheid, maar er waren ook kritiekpunten. Zo had men een actievere rol van Cubiss verwacht in het delen van nieuwe ontwikkelingen zoals het retail-concept. Dat moest nu vanuit de trainer zelf komen. Ook het initiëren van nieuwe groepen is vanuit de trainers gekomen, niet vanuit Cubiss. Om de opleidingen beter op elkaar aan laten sluiten, is ook gevraagd om informatie over de inhoud van de andere cursussen. De trainer van de cursus voor de domeinspecialisten heeft echter de gevraagde informatie over de cursus voor leidinggevenden niet ontvangen. 16

17 4 Conclusie en aanbevelingen 4.1 Conclusie De centrale vraag van dit onderzoek was of het volgen van de opleidingen Leidinggeven aan verandering, Marktgericht werken voor domeinspecialisten, en Informatiemedewerker MBO2 geleid hebben tot een verandering in de manier van werken van de deelnemers. De nadruk lag op de uitvoering van taken en de opvattingen over het eigen werk binnen een organisatie in verandering. In deze paragraaf worden de meningen van de cursisten, de cursusleiders en de organisatoren samengevat om een beeld te krijgen van het effect van de drie opleidingen. Over de opleiding Leidinggeven aan verandering De leidinggevenden onderschrijven het vakprofiel. Ze erkennen dat professionalisering een samenspel is van kennis, houding en gedrag. Hoewel er voorafgaand aan de cursus geen duidelijke verwachtingen waren, is het doel voor de meeste cursisten wel bereikt: ze hebben handvatten aangereikt gekregen om veranderingen het hoofd te bieden en hun medewerkers te motiveren. Wel was het beter geweest als er tevoren exacter persoonlijke doelen geformuleerd waren. Over de opleiding Marktgericht werken voor domeinspecialisten Van de drie groepen cursisten hadden de domeinspecialisten de duidelijkst omschreven verwachtingen. Ze wilden kennis en vaardigheden opdoen om hun werk beter te kunnen uitvoeren. De insteek van de cursus vanuit een marketingperspectief vond men een goede keuze. Wel werd de koppeling van de theorie met de praktijk node gemist. Enerzijds had dat te maken met de eigen organisatie, waar de waan van de dag hen weinig ruimte liet om het geleerde in praktijk te brengen. Anderzijds gaven sommigen aan dat zij het zelf moeilijk vonden om zaken uit handen te geven en wat meer afstand te houden tot het uitvoerende deel van hun werk. In de omschrijving van hun vakprofiel misten de domeinspecialisten het eigen initiatief: als onderdeel van hun werk zien zij ook het voeden van het management met nieuwe ideeën. Het effect van de opleiding is positief: het zelfvertrouwen van de cursisten is toegenomen. Ook is er meer reflectie op het werk, er is meer besef van het waaróm achter bepaalde werkzaamheden. Zo bezien heeft de opleiding vooral geleid tot een andere omgang met de taken die men heeft, en niet zozeer tot een verandering in het takenpakket zelf. Ook volgens de leidinggevenden van de domeinspecialisten lag het effect van de opleiding vooral in hun persoonlijk functioneren. Over de opleiding Informatiemedewerker MBO2 De deelnemers aan de cursus voor informatiemedewerkers vormden waarschijnlijk de meest diverse groep, zowel naar instapniveau als naar resultaat. Over het algemeen waren de verwachtingen gericht op het aanleren van vaardigheden zoals het leren zoeken in informatiesystemen. Het bleek lastig om voor de hele groep iets te bieden waar een ieder iets aan heeft: voor de een is dat het onderdeel Engels, voor de ander klantgerichtheid. Of een onderdeel als ICT-vaardigheden: voor de een te hoog gegrepen, voor de ander overbodig. Uit de gesprekken met de cursisten blijkt dat de opleiding geleid heeft tot veranderingen in kennis, houding en gedrag van de informatiespecialisten. Ze hebben hun kennis bijgespijkerd waar odig, ze hebben de vaardigheden opgedaan om hun werk opnieuw in te vullen en ze hebben het zelfvertrouwen om pro-actiever met klanten om te gaan. Een neveneffect is het versterken van de eigen positie binnen de organisatie. Deze veranderingen worden onderschreven door de bevraagde leidinggevenden van de informatiemedewerkers. 17

18 Algemene conclusie Het is opvallend dat de cursusleiders en de organisatoren van het opleidingstraject voorzichtiger zijn in het benoemen van het effect van de opleidingen, dan de cursisten zelf. Het beeld dat uit de interviews en de enquête naar voren komt, is redelijk positief en concreet, zoals hierboven is samengevat. Op de vraag wat er nodig is om verandering te bewerkstelligen, is een zeer uitgebreid antwoord mogelijk. Het opleiden van medewerkers is een van de onderdelen daarvan. Van belang is vooral de context waarin opleiden en professionaliseren plaatsvinden. Verandering in werken begint bij de verandering in mensen. Zo bezien is de opleiding een onderdeel van een groter plan, gericht op organisatieverandering. Wanneer door een enkeling een opleiding wordt gevolgd en het vervolgens daarbij blijft, dan is het lastig een organisatieverandering door te voeren. Er heeft zeker verandering plaatsgevonden bij de cursisten zelf. Of er ook verandering tot stand komt in het werk is afhankelijk van de medewerking binnen de bibliotheek. In de huidige omstandigheden binnen de bibliotheekwereld is voortdurende professionalisering van medewerkers een absolute noodzaak. Dit is niet alleen een zaak van de individuele werknemer, maar een verantwoordelijkheid van de hele organisatie. Dat betekent dat leren gestimuleerd wordt en dat er ruimte is om het geleerde in de praktijk te brengen. Bij het creëren van die ruimte is de rol van de leidinggevende cruciaal. Als er coaching nodig is, kan daarvoor beter een extern persoon worden ingeschakeld. 4.2 Aanbevelingen In toekomst bij dit soort trajecten de opleidingen meer op elkaar aan laten sluiten, onder meer door onderlinge afstemming van de opleidingsinstituten. De organisatie achter een dergelijk traject zou in handen moeten zijn van een kleine en vaste groep. Betrokkenheid creëren: laat het volgen van een opleiding een bewuste keuze zijn van de deelnemer én van de organisatie. Zet vooraf heldere doelstellingen op papier en zorg dat iedereen zich aan afspraken houdt, bijvoorbeeld rond het houden van voortgangsgesprekken Faciliteren van de medewerker: draagvlak creëren binnen de organisatie, ook bij de andere medewerkers. Indien mogelijk is het fijn als meerdere personen binnen een organisatie dezelfde opleiding volgen, zodat men steun heeft aan elkaar en er ook binnen de organisatie een breder draagvlak ontstaat. 18

Van de 33 respondenten geven er 28 leiding, 3 doen dit niet en van 2 respondenten is het onbekend.

Van de 33 respondenten geven er 28 leiding, 3 doen dit niet en van 2 respondenten is het onbekend. Bijlagen Enquête Leidinggevenden: achtergrondgegevens Bibliotheek Aantal keer in bestand VANnU 5 Altena 4 Biblioplus 4 De Lage Beemden 3 Helmond Peel 3 Uden 2 Breda 2 Zundert-Rucphen 2 Eindhoven 2 Veldhoven

Nadere informatie

Resultaten Onderzoek September 2014

Resultaten Onderzoek September 2014 Resultaten Onderzoek Initiatiefnemer: Kennispartners: September 2014 Resultaten van onderzoek naar veranderkunde in de logistiek Samenvatting Logistiek.nl heeft samen met BLMC en VAViA onderzoek gedaan

Nadere informatie

Openingstijden Stadswinkels 2008

Openingstijden Stadswinkels 2008 Openingstijden Stadswinkels 2008 Openingstijden Stadswinkels 2008 René van Duin & Maaike Dujardin Centrum voor Onderzoek en Statistiek (COS) december 2008 In opdracht van Publiekszaken afdeling Beleid

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL IN 2015 VERBIND HART EN HARD START: FEB 2015 KLANTWAARDERING: Master in Leadership Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Collega s die precies doen wat jij

Nadere informatie

Training Resultaatgericht Coachen

Training Resultaatgericht Coachen Training Resultaatgericht Coachen met aandacht voor zingeving Herken je dit? Je bent verantwoordelijk voor de gang van zaken op je werk. Je hebt alle verantwoordelijkheid, maar niet de bijbehorende bevoegdheden.

Nadere informatie

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk.

LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE. Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. LEIDERSCHAP IN DE CORPORATE JUNGLE Bagage voor een succesvolle reis naar je eigen doel. Een training met wortels in de praktijk. PROFESSIONALISEREN DOOR ALLE BENODIGDE SOFTSKILLS VAN DE MANAGER TE TRAINEN

Nadere informatie

Reflectiegesprekken met kinderen

Reflectiegesprekken met kinderen Reflectiegesprekken met kinderen Hierbij een samenvatting van allerlei soorten vragen die je kunt stellen bij het voeren van (reflectie)gesprekken met kinderen. 1. Van gesloten vragen naar open vragen

Nadere informatie

Succesvol implementeren

Succesvol implementeren Succesvol implementeren Waarom begeleiding bij implementeren? Idealiter wordt een verandering op een school ingezet vanuit de onderwijsvisie. Deze veranderingen zijn veelal geformuleerd in het schoolplan

Nadere informatie

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding

Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Onderzoek naar het effect van de Novius Architectuur Academy Bedrijfsarchitectuur sterker door opleiding Door met meerdere collega s deel te nemen aan een opleiding voor bedrijfsarchitecten, werden mooie

Nadere informatie

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn

Post HBO opleiding Management in Zorg en Welzijn Zorg en Welzijn Algemeen De post-hbo opleiding Management in Zorg en Welzijn is een opleiding van 1,5 jaar voor mensen met een afgeronde hbo-opleiding die werkzaam zijn in de sector zorg en welzijn en

Nadere informatie

Samenvatting opleidingsinitiatieven waterschappen 2013

Samenvatting opleidingsinitiatieven waterschappen 2013 Samenvatting opleidingsinitiatieven waterschappen 2013 Introductie In dit rapport wordt een samenvatting gegeven van de belangrijkste resultaten die naar voren zijn gekomen n.a.v. de enquête over opleidingsinitiatieven

Nadere informatie

Oefenexamen Middle Management B. module Teamcoaching

Oefenexamen Middle Management B. module Teamcoaching Oefenexamen Middle Management B module Teamcoaching Indicatie: u dient minimaal 7 van de 10 vragen goed te beantwoorden voor een voldoende. Vraag 1 Welke van de volgende omschrijvingen zijn van toepassing

Nadere informatie

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten

Bijlage 1: Methode. Respondenten en instrumenten Bijlage 1: Methode In deze bijlage doen wij verslag van het tot stand komen van onze onderzoeksinstrumenten: de enquête en de interviews. Daarnaast beschrijven wij op welke manier wij de enquête hebben

Nadere informatie

Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss 2009-2010. 1 Inleiding

Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss 2009-2010. 1 Inleiding Overzicht resultaten uit onderzoek door Cubiss 2009-2010 1 Inleiding In opdracht van de Vereniging van Brabantse Bibliotheken is in 2009 en 2010 onderzoek gedaan naar de wensen en behoeften van het primair

Nadere informatie

Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg

Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg Ervaringen en trainingsbehoefte professionals jeugdzorg transformatie jeugdzorg FoodValley INHOUDSOPGAVE 1. Inleiding... 2 1.1. Aanleiding... 2 1.2. Doel- en probleemstelling... 2 1.3. Methode... 2 1.4.

Nadere informatie

Reflectieverslag Master pedagogiek

Reflectieverslag Master pedagogiek Reflectieverslag Master pedagogiek Voor + achternaam: Jan- Hessel Boermans Studentnummer: 277827 Soort verslag: reflectieverslag Master Pedagogiek Cohortjaar: 2013 Opleiding: Master Pedagogiek, Leren en

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013

Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013 Verslag werkbijeenkomst (Online) Academy 25 juni 2013 Vanaf 9.15 werd het druk bij Cubiss in Tilburg. Zo n 45 co-creanten verzamelden zich in de vergaderruimte om mee te denken over de Online Academy,

Nadere informatie

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301

De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 De Verticale Ondernemerskolom Twente: Project 301 ROC van Twente - Hengelo In januari 2004 is de afdeling Handel van het toenmalige ROC Oost- Nederland, School voor Economie en ICT, locatie Hengelo - nu

Nadere informatie

Evaluatieverslag mindfulnesstraining

Evaluatieverslag mindfulnesstraining marijke markus spaarnestraat 37 2314 tm leiden Evaluatieverslag mindfulnesstraining 06 29288479 marijke.markus@freeler.nl www.inzichtinzicht.nl kvk 28109401 btw NL 079.44.295.B01 postbank 4898261 14 oktober

Nadere informatie

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd

Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Advies Rapport Zoek ieders Talent & Excelleer! Hoe excellentie ook in het hoger onderwijs kan worden gestimuleerd Samenvatting Excellentie kan het beste worden gestimuleerd door het coachen van de persoonlijke

Nadere informatie

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS

TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS TRAINING COMMUNICATIE VAARDIGHEDEN DOOR SASKIA KETTELERIJ & GEORGIOS LAZAKIS 31/10/ 13 INTRODUCTIE Welkom! Vandaag gaan we gezamenlijk ervaringen delen over de vorige bijeenkomst. Jullie hebben in groepjes

Nadere informatie

G-NPS NPS voor de Publieke Sector

G-NPS NPS voor de Publieke Sector G-NPS NPS voor de Publieke Sector Via een ultrakorte vragenlijst verkrijgen overheden direct hanteerbare inzichten om de dienstverlening aan hun klanten te verbeteren. Klanten én de interne organisatie

Nadere informatie

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken

GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT. Training en ondersteuning in mentaal fit werken GEZOND WERKEN INDIGO BRABANT Training en ondersteuning in mentaal fit werken 2 Gezond Werken Gezonde werknemers gaan met plezier naar het werk. Ze zijn geestelijk fit en blijven fit. Gezonde werkdruk biedt

Nadere informatie

Peer review in de praktijk

Peer review in de praktijk Rotterdam, maart 2013 Gwen de Bruin Susan van Geel Karel Kans Inhoudsopgave Inleiding Vormen van peer review Wat is er nodig om te starten met peer review? Wat levert peer review op? Succesfactoren Inleiding

Nadere informatie

Beroepsmatige instelling Bij beroepsmatige instelling wordt gekeken naar wat u motiveert en welke doelstellingen u op werkgebied heeft.

Beroepsmatige instelling Bij beroepsmatige instelling wordt gekeken naar wat u motiveert en welke doelstellingen u op werkgebied heeft. Pagina 1 van 21 BIP-werkgerelateerde persoonlijkheidsvragenlijst Dit rapport geeft een overzicht van uw positie op de vier persoonlijkheidsdimensies die relevant zijn voor het functioneren in een werkomgeving:

Nadere informatie

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. Artemis Coaching

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. Artemis Coaching Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van Artemis Coaching Juni 2008 1 Bedrijfsnaam: Artemis Coaching Inleiding Voor u ligt het rapport van het tevredenheidsonderzoek van Blik

Nadere informatie

ware kanteling Van claimen naar

ware kanteling Van claimen naar Van claimen naar ware kanteling U ziet ze regelmatig voorbij komen; termen als De Kanteling, Het Gesprek, en ontschotting. Misschien wel vaker dan u lief is. Het zijn begrippen die onlosmakelijk zijn verbonden

Nadere informatie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie

De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie. begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie De weg naar zinvolle dagbesteding voor mensen met dementie begeleidingsprogramma voor organisaties die zorg leveren aan mensen met dementie Context Het aanbieden van welzijn, dagbesteding of zingevingactiviteiten

Nadere informatie

Inge Test 07.05.2014

Inge Test 07.05.2014 Inge Test 07.05.2014 Inge Test / 07.05.2014 / Bemiddelbaarheid 2 Bemiddelbaarheidsscan Je hebt een scan gemaakt die in kaart brengt wat je kans op werk vergroot of verkleint. Verbeter je startpositie bij

Nadere informatie

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst

De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst De route van secretaresse naar VAKvrouw van de toekomst Sylvia Verhoef, adviseur en manager Opleidingen Anita Buijs, manager bedrijfsvoering backoffice 2 Ben jij de secretaresse van de toekomst? Perfecte

Nadere informatie

Gezondheid, Welzijn & Technologie

Gezondheid, Welzijn & Technologie Kenniscentrum Gezondheid, Welzijn & Technologie Wmo werkplaats Twente, fase 2 Praktijk 2: Bundeling van diensten op het gebied van welzijn, informele zorg en formele zorg Toegang tot de Wmo Evaluatierapport

Nadere informatie

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in

opleiding Leergang Train de Trainer Trainers in Trainers in opleiding Leergang Train de Trainer Het is niet de sterkste die overleeft, ook niet de slimste, maar degene die het meest openstaat voor verandering. Unieke insteek! De wereld om ons heen verandert

Nadere informatie

CLIëNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2011, van brief tot conclusie!!

CLIëNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2011, van brief tot conclusie!! CLIëNTTEVREDENHEIDSONDERZOEK 2011, van brief tot conclusie!! De brief: Het Venster F.D. Rooseveltlaan 18 Postbus 2157 5600 CD Eindhoven Eindhoven, 29 november 2011 Betreft: Enquete cliënttevredenheid Beste

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek. November 2008. Lucia Tholense & Mariska Verheul

Klanttevredenheidsonderzoek. November 2008. Lucia Tholense & Mariska Verheul Klantheidsonderzoek November 28 Lucia Tholense & Mariska Verheul Inleiding Benadering van de klanten 27= 1 persoon => 2,56% 28= 1 persoon => 3.23% Wat is er onderzocht Vergelijking tussen november 27 en

Nadere informatie

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo

Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS. saxion.nl/apo Leiding geven aan leren 2015-2016 ACADEMIE PEDAGOGIEK EN ONDERWIJS saxion.nl/apo Leiding geven aan leren Waarom en voor wie Onderwijsgevenden in het primair onderwijs (regulier en speciaal onderwijs),

Nadere informatie

OPLEIDINGSTRAJECT MOET FLEXIBEL ZIJN

OPLEIDINGSTRAJECT MOET FLEXIBEL ZIJN OPLEIDINGSTRAJECT MOET FLEXIBEL ZIJN Verschillende opleidingsinstituten zijn gestart met een module schoonmaken. Tijdens deze module doen leerlingen zowel de noodzakelijke theoretische kennis als praktijkervaring

Nadere informatie

Van Afvinken naar Aanvonken

Van Afvinken naar Aanvonken Van Afvinken naar Aanvonken A. Ideevorming minor Overtref jezelf (tot excellente professional) 1. Idee Idee is als volgt: voor de minor Overtref jezelf schrijven zich 1 e jaars studenten in die vinden

Nadere informatie

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen?

2. Wat zijn per sector/doelgroep de algemene inzichten ten aanzien van de inhoud van de continuïteitsplannen? Samenvatting Aanleiding en onderzoeksvragen ICT en elektriciteit spelen een steeds grotere rol bij het dagelijks functioneren van de maatschappij. Het Ministerie van Veiligheid en Justitie (hierna: Ministerie

Nadere informatie

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders

Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Scholingsaanbod voor loopbaanbegeleiders Koning Willem 1 College Professionalisering op het gebied van loopbaanbegeleiding Maart 2014 1 Inleiding/Voorwoord Loopbaan oriëntatie en begeleiding (LOB) is een

Nadere informatie

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging

Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Oktober 2015 Het Loopbaanlab brengt onderwijsprofessionals in beweging Uitkomsten van meerjarig onderzoek naar de effecten van het Loopbaanlab Leestijd 8 minuten Hoe blijf ik in beweging? De kwaliteit

Nadere informatie

Regenboogtrainer worden middenbouw

Regenboogtrainer worden middenbouw Regenboogtrainer worden middenbouw Een driedaagse training voor leraren over sociale opvoeding van kinderen Inhoud In deze cursus leren leerkrachten de diverse materialen te gebruiken waarmee kinderen

Nadere informatie

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding

Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Groei in Leiderschap & Management - Jaaropleiding Zakenwijzer Het is tijd voor nieuw en ander leiderschap en management We kunnen ons niet meer verloven te blijven doen wat we deden. Als alles verandert,

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek 2015

Klanttevredenheidsonderzoek 2015 Klanttevredenheidsonderzoek 2015 Uitgevoerd door de Wetenschapswinkel van de Universiteit Twente Laura van Neck December 2015 1 Colofon Onderzoek uitgevoerd door: Wetenschapswinkel Universiteit Twente

Nadere informatie

Evaluatie Back to Basics: De Nieuwe Koers

Evaluatie Back to Basics: De Nieuwe Koers Evaluatie Back to Basics: De Nieuwe Koers nderzoek uitgevoerd in opdracht van: Gemeente Goirle DIMENSUS beleidsonderzoek April 2012 Projectnummer 488 Het onderzoek De gemeente Goirle is eind april 2010

Nadere informatie

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303

Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Functieprofiel: Adviseur Functiecode: 0303 Doel (Mede)zorgdragen voor de vormgeving en door het geven van adviezen bijdragen aan de uitvoering van het beleid binnen de Hogeschool Utrecht kaders en de ter

Nadere informatie

Leergang Opleidingsmanagement

Leergang Opleidingsmanagement Leergang Opleidingsmanagement Voor Trainingscoördinatoren Opleidingsmanagers Leidinggevenden met opleidingstaken Hoe kan ik gezond verstand plannen onderbouwen met bewezen modellen en inzichten? Hoe overtuig

Nadere informatie

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60

ECTS-fiche. 1. Identificatie. Module. Lestijden 60 ECTS-fiche 1. Identificatie Opleiding Marketing Module Management & Organisatie Code C2 Lestijden 60 Studiepunten n.v.t. Ingeschatte totale studiebelasting (in uren) 1 Mogelijkheid tot JA aanvragen vrijstelling

Nadere informatie

Onderzoek Passend Onderwijs

Onderzoek Passend Onderwijs Rapportage Onderzoek passend onderwijs In samenwerking met: Algemeen Dagblad Contactpersoon: Ellen van Gaalen Utrecht, augustus 2015 DUO Onderwijsonderzoek drs. Liesbeth van der Woud drs. Tanya Beliaeva

Nadere informatie

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen

crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen crisishulpverlening bedrijfsmaatschappelijk werk verzuim aanpak re-integratie teambalans het nieuwe leidinggeven trainingen Zinthese Plus is een bureau gespecialiseerd in het gedrag van mensen in hun werkomgeving.

Nadere informatie

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR

Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Leergang Ambtelijk Secretaris III De invloedrijke OR Cursusdag 1 09:30 uur Kennismaking We starten deze module een kennismaking. We inventariseren de verwachtingen van alle deelnemers. U krijgt een toelichting

Nadere informatie

Veranderen door stil te staan

Veranderen door stil te staan Ik ben even uit de dagelijkse werkzaamheden en vraag me af hoe het nu daadwerkelijk gaat, ik vind het leuk om hier bij stil te staan -Medewerker- Veranderen door stil te staan Als we eenmaal weten wat

Nadere informatie

ONTWIKKELINGSTRAJECTEN EN INTERVENTIES IN HET ONDERWIJS.

ONTWIKKELINGSTRAJECTEN EN INTERVENTIES IN HET ONDERWIJS. ONTWIKKELINGSTRAJECTEN EN INTERVENTIES IN HET ONDERWIJS. Chenta biedt begeleiding op persoonlijk-, team- en organisatieniveau: - Persoonlijk functioneren in de rol van teamleider - Ontwikkelen van kennis

Nadere informatie

Doetertoe Media. Projectenbrochure. Januari 2013

Doetertoe Media. Projectenbrochure. Januari 2013 Doetertoe Media Projectenbrochure Januari 2013 Mediawijsheidprojecten voor onderwijsinstellingen Doetertoe Media hecht veel waarde aan mediawijsheid; kritisch en bewust omgaan met media. Door middel van

Nadere informatie

Oefenvragen - Human Resource Management A Module Advies, coaching en mediation

Oefenvragen - Human Resource Management A Module Advies, coaching en mediation 1. HR treedt doorgaans op als intern adviseur voor managers en medewerkers. Welke risico s loopt men hierbij? A. Dat men te maken krijgt met een situatie waarin manager en medewerker tegenstrijdige belangen

Nadere informatie

TERUGBLIK CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving VWO EERSTE TIJDVAK 2013

TERUGBLIK CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving VWO EERSTE TIJDVAK 2013 TERUGBLIK CENTRAAL SCHRIFTELIJK EXAMEN tekenen, handvaardigheid en textiele vormgeving VWO EERSTE TIJDVAK 2013 Inleiding Quickscan Via WOLF (Windows Optisch Leesbaar Formulier) geven examinatoren per vraag

Nadere informatie

Online enquête Kennisplein Omgevingsvergunning

Online enquête Kennisplein Omgevingsvergunning Ministerie van VROM Kennisplein Omgevingsvergunning Online enquête Kennisplein Omgevingsvergunning Rijnstraat 8 Postbus 30945 2500 GX Den Haag Interne postcode IPC 660 http://omgevingsvergunning.vrom.nl

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

MINDFULNESS IN MEDIATION

MINDFULNESS IN MEDIATION MINDFULNESS IN MEDIATION aandacht. ontspanning. zelfvertrouwen verdiepingstraining ver Mindfulness in Mediation aandacht. ontspanning. zelfvertrouwen Introductie Conflicten leveren spanning en stress op.

Nadere informatie

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen

OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG. Een opleiding om hoger op te komen OPLEIDING LEIDINGGEVEN IN DE KINDEROPVANG 2012 Een opleiding om hoger op te komen 1 OPLEIDING 2012 Ervaring: De training heeft me sterker gemaakt in mijn rol als leidinggevende. Ik heb mijn beleid en doelen

Nadere informatie

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel

Verantwoording 1.1 Keuze van de titel 1 13 Verantwoording 1.1 Keuze van de titel Voor je ligt het handboek Training sociale vaardigheden. Dit boek is geschreven voor iedereen die te maken heeft met kinderen tussen de tien en vijftien jaar

Nadere informatie

Docenten- en cursusevaluaties

Docenten- en cursusevaluaties Docenten- en cursusevaluaties Cursusevaluatie Om de tevredenheid van onze deelnemers inzichtelijk te maken en om een kwalitatief en kwantitatief adequaat cursusaanbod te waarborgen gebruikt Heart4happiness

Nadere informatie

INFORMATIEVOORZIENING URENAFTREK DOOR ZELFSTANDIGEN VANUIT WW

INFORMATIEVOORZIENING URENAFTREK DOOR ZELFSTANDIGEN VANUIT WW INFORMATIEVOORZIENING URENAFTREK DOOR ZELFSTANDIGEN VANUIT WW INFORMATIEVOORZIENING URENAFTREK DOOR ZELFSTANDIGEN VANUIT WW - eindrapport - drs. L.F. Heuts drs. R.C. van Waveren Amsterdam, december 2009

Nadere informatie

Van werkdruk naar werkplezier

Van werkdruk naar werkplezier Van werkdruk naar werkplezier Het Programma Onze visie Werkdruk leidt tot minder werkplezier, wrijving in de samenwerking en op termijn mogelijk verzuim door stressklachten. Als medewerkers echter uitgedaagd

Nadere informatie

Project Intuïtieve Kinderen

Project Intuïtieve Kinderen Project Intuïtieve Kinderen Samenvatting Samma, Centrum voor ontwikkeling en groei 1 Projectoverzicht Projectnaam: Opdrachtgever: Projectuitvoerder: Contactpersoon: Project IK (Intuïtieve Kinderen) Gemeente

Nadere informatie

Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête.

Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête. Inzicht en acties naar aanleiding van de enquête. Bureau Architectenregister heeft in het voorjaar van 2015 een onderzoek onder de ingeschrevenen in het register laten uitvoeren. Aan alle bij Bureau Architectenregister

Nadere informatie

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving

Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Een vragenlijst voor de Empowerende Omgeving Introductie Met de REQUEST methode wordt getracht de participatie van het individu in hun eigen mobiliteit te vergroten. Hiervoor moet het individu voldoende

Nadere informatie

Opleider. Context. Doel

Opleider. Context. Doel Opleider Doel (Mede)ontwikkelen van het opleidingsbeleid en ontwikkelen en (laten) verzorgen van trainingen en voor verschillende interne en/of externe doelgroepen, binnen de kaders van het beleid en de

Nadere informatie

Leer- en Ontwikkelingsspel

Leer- en Ontwikkelingsspel SPEELWIJZE LEER- EN ONTWIKKELINGSSPEL - Bladzijde 1 / 13 SPEELWIJZE Leer- en Ontwikkelingsspel Leren en ontwikkelen spelen een belangrijke rol in onze samenleving. Veranderingen op allerlei gebied volgen

Nadere informatie

Klanttevredenheidsonderzoek Wmo 2012 Wmo-hulpmiddelen onder de loep. Gemeente Ubbergen Juni 2013

Klanttevredenheidsonderzoek Wmo 2012 Wmo-hulpmiddelen onder de loep. Gemeente Ubbergen Juni 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Wmo 2012 Wmo-hulpmiddelen onder de loep Gemeente Ubbergen Juni 2013 Colofon Uitgave I&O Research BV Zuiderval 70 7543 EZ Enschede tel. (053) 4825000 Rapportnummer 2013/033 Datum

Nadere informatie

Meer doen in minder tijd én met minder stress!

Meer doen in minder tijd én met minder stress! Meer doen in minder tijd én met minder stress! Is Werken in Flow iets voor jou? Wil jij grip op je overvolle inbox? Een opgeruimde werkomgeving? Een halve tot een hele werkdag tijdswinst per week? Een

Nadere informatie

BALANS WERK EN PRIVÉ VOOR AIOS. Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd?

BALANS WERK EN PRIVÉ VOOR AIOS. Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd? BALANS WERK EN PRIVÉ VOOR AIOS Hoe blijf ik baas over mijn eigen tijd? Toelichting PAO Heyendael organiseert in samenwerking met het Servicebedrijf productgroep HRM van het de workshop: BALANS WERK EN

Nadere informatie

Financiële problemen op de werkvloer

Financiële problemen op de werkvloer Financiële problemen op de werkvloer Gemeente Zoetermeer Nibud, 2012 Auteurs Daisy van der Burg Tamara Madern Inhoud 1 INLEIDING... 2 2 ONTWIKKELING FINANCIËLE PROBLEMEN... 3 3 OORZAKEN, SIGNALEN EN GEVOLGEN...

Nadere informatie

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015

Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 Evaluatierapport Nationale Opleiding MediaCoach 2015 www.nomc.nl De Nationale Opleiding MediaCoach wordt uitstekend en goed beoordeeld, door enthousiaste en kundige docenten, de link met de praktijk, prettig

Nadere informatie

Resultaten uit het onderzoek naar de opleidingsbehoefte van wethouders

Resultaten uit het onderzoek naar de opleidingsbehoefte van wethouders Resultaten uit het onderzoek naar de opleidingsbehoefte van wethouders 15 december 2010 Keuze van trainingen, opleidingen en cursussen Van de 275 respondent heeft 35% geen enkele scholingsactiviteit gevolgd.

Nadere informatie

Projectmatig werken. Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden

Projectmatig werken. Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden Projectmatig werken Inleiding...2 Het maken van projecthandleidingen...3 Format Projecthandleiding...4 Procesverslag...5 Problemen bij samenwerking...7 Eisma-Edumedia bv, Leeuwarden 1 Inleiding In deze

Nadere informatie

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Supplement aa. Functie specialist opleiden en oefenen Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 1 sub aa. Besluit personeel veiligheidsregio

Nadere informatie

Format Businesscase uitgewerkt voor vaardigheidsgerichte modules

Format Businesscase uitgewerkt voor vaardigheidsgerichte modules Format Businesscase uitgewerkt voor vaardigheidsgerichte modules In dit document is ter illustratie het format uitgewerkt voor een businesscase, verbeterplan, waarin vaardigheden een duidelijke rol spelen.

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Rapport onderzoek Afgevaardigden

Rapport onderzoek Afgevaardigden 1. Inleiding Op 30 november 2012 (herinnering op 12 december) hebben 28 afgevaardigden en 1 oudafgevaardigde van Badminton Nederland een mailing ontvangen met daarin een link naar de enquête Afgevaardigden

Nadere informatie

Drie domeinen van handelen: Waarnemen, oordelen en beleven

Drie domeinen van handelen: Waarnemen, oordelen en beleven Drie domeinen van handelen: Waarnemen, oordelen en beleven Situatie John volgt een opleiding coaching. Hij wil dat vak dolgraag leren. Beschikt ook over de nodige bagage in het begeleiden van mensen, maar

Nadere informatie

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE]

SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] SoHuman PROFIT/NON-PROFIT PARTICULIEREN SCHOLIEREN [INZICHT IN GEDRAG EN COMMUNICATIE] Waarvoor kiezen klanten voor SoHuman? SoHuman helpt mensen, teams en organisaties met hun persoonlijke en professionele

Nadere informatie

Professionele en persoonlijke groei?

Professionele en persoonlijke groei? + Professionele en persoonlijke groei? Samen naar meer resultaat, meer gemak en meer plezier! Han Oei Oei voor Groei - www.oeivoorgroei.nl info@oeivoorgroei.nl 0633794681 + Meer resultaat, meer gemak en

Nadere informatie

Kindcentrum De Boeg Parallelweg 2 2951 BS Alblasserdam T 078 820 00 31 E info@boeg-alblasserdam.nl I www.boeg-alblasserdam.nl

Kindcentrum De Boeg Parallelweg 2 2951 BS Alblasserdam T 078 820 00 31 E info@boeg-alblasserdam.nl I www.boeg-alblasserdam.nl Kindcentrum De Boeg Parallelweg 2 2951 BS Alblasserdam T 078 820 00 31 E info@boeg-alblasserdam.nl I www.boeg-alblasserdam.nl Betreft : Jaarverslag 2014-2015 Alblasserdam september 2015, Aan de ouder(s)

Nadere informatie

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven

Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Het Grote Interactiespel voor Kinderdagverblijven Ben je een betrokken leidinggevende, docent, trainer of coach die (aankomend) pedagogisch medewerkers wil stimuleren om de belangrijkste pedagogische vaardigheden

Nadere informatie

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers

Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten. Tweede meting werkgevers en werknemers Samenvatting Benchmark O&O beleid gemeenten Tweede meting werkgevers en werknemers 2 Inleiding In deze brochure vindt u de belangrijkste resultaten van de benchmark Opleiden en Ontwikkelen. De benchmark

Nadere informatie

Trainingen Coaching Intervisie Supervisie. Voor de zorg

Trainingen Coaching Intervisie Supervisie. Voor de zorg Trainingen Coaching Intervisie Supervisie Voor de zorg Professioneel communiceren met 2013 Training Professioneel communiceren met Voor wie? De training is bedoeld voor mensen in de zorg die hun communicatie

Nadere informatie

Mate van tevredenheid van deelnemers aan de training in de cursuskalender

Mate van tevredenheid van deelnemers aan de training in de cursuskalender Mate van tevredenheid van deelnemers aan de training in de cursuskalender Digitaal Cursisten - Panelonderzoek 1 WoonWerk Jonna Stasse Woerden, mei 2007 In geval van overname van het datamateriaal is bronvermelding

Nadere informatie

Veda Consultancy kunt u daar, met onze vele jaren ervaring in organisaties en veel jaren ervaring als coaches en trainers, uitstekend bij helpen.

Veda Consultancy kunt u daar, met onze vele jaren ervaring in organisaties en veel jaren ervaring als coaches en trainers, uitstekend bij helpen. Informatie voor cliënten coachingstrajecten U wilt een coachingstraject volgen omdat u zichzelf op professioneel gebied en op persoonlijk gebied wilt ontwikkeling en verbeteren. U werkt als professional

Nadere informatie

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende

Academie voor Talent en Leiderschap Veiligheidsregio s. Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leiderschapsprofiel strategisch leidinggevende Leidinggevende*: er zijn 6 hoofdrollen geïdentificeerd voor de leidinggevende en 3 niveaus van leiderschap, te weten strategisch, tactisch en operationeel.

Nadere informatie

10 Innovatielessen uit de praktijk 1

10 Innovatielessen uit de praktijk 1 10 Innovatielessen uit de praktijk 1 Geslaagde gastoudermeeting levert veel ideeën op voor innovatie! Wat versta ik onder innoveren? Innoveren is hot. Er zijn vele definities van in omloop. Goed om even

Nadere informatie

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s

Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Bijlage A, behorende bij artikel 2 lid 1 Besluit personeel veiligheidsregio s Supplement h. Functie docent Functie zoals genoemd in artikel 2 lid 1 sub h Besluit personeel veiligheidsregio s 1.1 Algemene

Nadere informatie

Rapport Duurzame Inzetbaarheid

Rapport Duurzame Inzetbaarheid Rapport Duurzame Inzetbaarheid Naam Adviseur Piet Pieterse Reinier van der Hel Datum 31-08-2015 Inleiding Duurzame inzetbaarheid is talenten optimaal benutten, gezond en met plezier werken, nu en in de

Nadere informatie

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. InterLuceo

Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van. InterLuceo Rapportage tevredenheidsonderzoek onder cliënten en opdrachtgevers van InterLuceo Juni 2008 1 Bedrijfsnaam: InterLuceo Inleiding Voor u ligt de definitieve rapportage van het tevredenheidsonderzoek van

Nadere informatie