Eindadvies Tafel Duurzaamheid en Woonlasten fase 2

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Eindadvies Tafel Duurzaamheid en Woonlasten fase 2"

Transcriptie

1 Eindadvies Tafel Duurzaamheid en Woonlasten fase 2 Onderdeel van MIRT-onderzoek stimuleren stedelijk wonen/ verstedelijking Betreft : Tafel Duurzaamheid en Woonlasten Datum : 23 juni 2015 Voorzitter: Gerard Bac, COMeG Trekker: Ludolf de Boer, Gemeente Den Haag Moderator: Maartje Baede, Blueconomy Thema: duurzaam verstedelijken en woonlasten Bij deze tafel staat het beheersbaar houden van de woonlasten in relatie tot verduurzamen centraal. Stijgende energielasten leiden tot stijgende woonlasten, dat vervolgens tot betaalbaarheidsproblemen kan leiden in de bestaande voorraad of bij nieuwbouw. Ook investeringen in woningonderhoud staan onder druk. Vanuit de overheid zijn subsidies voor stedelijke vernieuwing de laatste jaren sterk afgenomen. Doel Deze duurzaamheidstafel is een vervolg op Fase 1 van het MIRT-onderzoek Stimuleren Verstedelijking. In Fase 1 zijn kansen & belemmeringen in beeld gebracht. Het doel van Fase 2 is om vanuit de tafels van het onderzoek concrete besluitvorming aan het BO-MIRT voor te leggen. In het najaar worden de resultaten van het onderzoek en de voorstellen aan het BO-MIRT voorgelegd. Inhoudelijk is het doel hoe de verduurzaming van zowel de bestaande voorraad als de nieuwbouw gestimuleerd (versneld) kan worden om woningen betaalbaar en van voldoende kwaliteit te laten zijn. Op deze manier sluiten woningen langer bij woonwensen aan en worden investeringen in het stedelijk gebied mogelijk. Kwantitatief is voor deze tafel als doel gesteld om ca. 500 woningen per jaar toe te voegen. Tijdens de bijeenkomsten van deze tafel heeft de focus vooral gelegen op de bestaande bouw en niet op nieuwbouw. In de bestaande voorraad is de grootste winst te behalen op het gebied van kwaliteit en verduurzaming. Verduurzaming van de nieuwbouw is reeds geborgd in bestaand beleid (verscherping epc norm). Aanpak Duurzaamheidstafel We onderscheiden twee sporen om versnelling in verduurzaming te bereiken: stroomversnelling naar Nul Op de Meter en Warmteversnelling met warmtenetten. Er is onderscheid gemaakt tussen het stimuleren van de vraag- en de aanbodzijde om tot integrale oplossingen te komen. De deelnemers aan de duurzaamheidstafel zijn vier keer bij elkaar gekomen. In de eerste drie bijeenkomsten zijn de volgende cases (voor beschrijving van de cases zie bijlage) besproken. Het Haags Warmtenet (Warmteversnelling, aanbodzijde) Nul op de meter (Stroomversnelling, aanbodzijde) Verduurzaming van VvE s (VvE-balie Den Haag, vraagzijde) Aangezien het stimuleren van de vraag en het voorkomen van vroegtijdig afhaken om te investeren in verduurzaming gedurende het proces verschillend is voor de verschillende eigenaren en/ of bewoner(s), hebben we onderscheid gemaakt in de volgende vragers: eigenaar bewoners, huurders, VvE s (tevens onderscheid maken tussen kleine en grote VvE s, groot verschil in kwetsbaarheid en risicoprofiel), corporaties en commerciële verhuurders. Tijdens de behandeling van de cases is de vraagzijde vanuit dit perspectief belicht. Pagina 1

2 Deze partijen verschillen in hun besluitvormingsproces, hun mogelijkheden voor financiering, hun belangen en behoeften en hun wettelijke mogelijkheden. In de laatste bijeenkomst zijn conclusies getrokken die nu achtereenvolgens worden behandeld. Enkele onderwerpen van deze tafel hebben een relatie met het traject MIRT-Warmte. Om die reden hebben enkele overleggen plaatsgevonden tussen deze twee MIRT-onderdelen, zodat beide van elkaar op de hoogte zijn en op elkaar afgestemd zijn. Adviezen om het aanbod te verbeteren en de vraag te stimuleren onderverdeeld in vier adviezen te weten: financieringsvormen en investeringscoalities, het wegnemen van juridische belemmeringen, organisatorische oplossingen en samenwerkingsvormen en de implementatie van innovatieve ideeën. VRAAG Advies Eigenaar Financieel 1. Zorg dat de financiering van verduurzaming voor alle initiatiefnemers makkelijker wordt door: Koppel de financiering los van de bewoner, maar koppel het aan het object Banken en financiers Stel een revolving fund beschikbaar (ook voor Rijksoverheid particulieren en corporaties) Verbeter de financiële positie van kleine VvE s, Gemeenten biedt een garantieregeling 2. Stimuleer koplopers door subsidiering, zet hen in als Overheid ambassadeurs 3. Ontwikkel als overheid een lange termijn visie en bestendig Rijksoverheid deze; zorg dat de looptijd van regelingen aansluit bij duur van besluitvormingsprocessen; Juridisch 4. Voorkom dat de uitgangspunten van Welstand belemmerend Gemeenten werken; stel lokaal een contourennota op 5. Verkort de doorlooptijd voor het verkrijgen van vergunningen Bouwbedrijven en gemeenten 6. Stimuleer dat de Energiedienst bij corporaties wordt benut Rijksoverheid (EPV), zowel bij de Stroomversnelling als de Warmteversnelling 7. Zorg dat bij VvE s de rechtspersoon VvE een lening kan Rijksoverheid aangaan, waarbij niet alle leden hoofdelijk aansprakelijk zijn voor de totale lening Organisatorisch 8. Zorg dat Energieloketten een roadmap voor initiatiefnemers opstellen Gemeenten en regio s 9. Zorg dat verduurzaming integraal wordt aangepakt, Gemeenten verschillende methoden mogen elkaar niet uitsluiten 10. Breng versnelling op gang door op grote schaal Rijksoverheid bewustwording te creëren AANBOD Financieel 11. Bied garanties zodat aanbieders het risico kunnen nemen voor de eerste aantallen Juridisch 12. Zorg dat afreken- en bemeterregelingen niet belemmerend werken voor innovatieve concepten Organisatorisch 13. Geef voorrang aan duurzame (lokale) energiebronnen Technisch/ innovatief 14. Stimuleer leveranciers in de ontwikkeling van innovatieve producten en breng vraag en aanbod samen Overheid Rijksoverheid Rijksoverheid, gemeenten Bouwbedrijven Opmerking: Door de opsplitsing van het MIRT-onderzoek in verschillende tafels ontstaat het risico dat een integrale blik ontbreekt op succesvolle en duurzame stedelijke vernieuwing. Pagina 2

3 FINANCIERINGSVORMEN EN INVESTERINGSCOALITIES 1. Financiering van de investeringen blijkt voor alle initiatiefnemers lastig te realiseren. Het vergemakkelijken van de financiering stimuleert de verduurzaming. (Actie D13) Advies: Koppel de financiering los van de bewoner, maar koppel het aan het object. Gebouwgebonden ingrepen blijven achter bij de wisseling van bewoners en daar moet de financiering op aansluiten. Advies: Zet een revolving fund op dat ook beschikbaar is voor particulieren en corporaties. Advies: Stel vanuit de overheid een garantieregeling voor kleine VvE s op; kleine VvE s zijn kwetsbaar en hebben een hoog risicoprofiel, waardoor zij erg lastig aan een lening komen, een garantieregeling kan dit vergemakkelijken (voorbeeld: GKB Deventer). 2. Koplopers zijn essentieel in de versnelling van verduurzaming. Zij zijn betrouwbare ambassadeurs voor andere initiatiefnemers en ook voor de (door)ontwikkeling van innovatief aanbod zijn koplopers nodig. (Actie D12) Advies: Beloon koplopers met een subsidie, maar zet daartegenover dat zij als ambassadeurs optreden en hun huis openstellen voor andere geïnteresseerden. Tevens is het voor de ontwikkeling van het aanbod belangrijk dat pilots worden gesubsidieerd. Subsidies moeten niet worden gekoppeld aan technische oplossingen, maar aan prestatie-eisen. 3. De visie vanuit de Rijksoverheid en ook op lokaal niveau op het gebied van duurzaamheid en verduurzaming is niet eenduidig en verandert te vaak van koers (is vaak gerelateerd aan ambtelijke termijn van 4 jaar). Regelingen hebben vaak een te korte looptijd die niet aansluit bij de besluitvormingsprocessen (bijv. bij VvE s). Hierdoor wordt het overheidsbeleid gezien als een onzekere en onbetrouwbare factor, wat de besluitvorming en financiering van verduurzaming belemmert. (Actie D14) Advies: Maak een lange termijn visie op duurzaamheid & verduurzaming en bestendig deze. Zorg dat regelingen een lange looptijd hebben, zodat het aansluit bij de besluitvormingsprocessen. Referenties: Regelingen zoals saldering, financieringsregels t.a.v. verduurzaming vanuit de hypotheek en subsidieregelingen wijzigen regelmatig van koers. Door deze onzekerheid zien mensen regelmatig af van verduurzaming. WEGNEMEN VAN JURIDISCHE BELEMMERINGEN 4. De uitgangspunten van de welstand kunnen soms belemmerend werken bij verduurzaming, vooral bij grootschalige ingrepen, waarbij gevels worden vervangen. (Actie Q4) Advies: Het advies is om in plaats van strikte eisen t.a.v. de welstand te hanteren een contourennota op te stellen per gemeente met een focus op duurzame kwaliteit, die ruimte biedt aan verduurzamingsmaatregelen (voorbeeld: case NOM Zoetermeer). Referenties: Er zijn reeds een aantal gemeenten die een contourennota hanteren of momenteel ontwikkelen (VB. case NOM Zoetermeer). Op landelijk niveau (via VNG, provincie en stadsregio) kunnen deze ervaringen worden gedeeld, waardoor niet iedere gemeente opnieuw het wiel hoeft uit te vinden. 5. De doorlooptijd voor het verkrijgen van een omgevingsvergunning duurt standaard weken, het versnellen van deze procedures versnelt ook de verduurzaming. (Actie Q4) Advies: Het advies is dat men op lokaal niveau (en dus niet een wetswijziging op Rijksniveau) de mogelijkheid heeft om afspraken te maken om de doorlooptijd te verkorten. Pagina 3

4 Referenties: Er zijn reeds gemeenten (bijv. Zoetermeer) waar de doorlooptijd verkort is naar 10 dagen. Uitgangspunten hierbij kunnen zijn een specifieke gestandaardiseerde aanlevermethodiek of bijv. een langere procedure bij de eerste woning, maar een versnelde procedure bij vervolg-aanvragen voor vergelijkbare objecten. 6. In de stroomversnelling is de energiedienst (EPV) bij corporaties opgenomen (als oplossing voor de split incentive), het opnemen van de energiedienst bij corporaties in de warmteversnelling kan een versnelling in verduurzaming op gang brengen (Actie D14) Advies: Zet naast de stroomversnelling ook een warmteversnelling op. En neem hierin een energiedienst voor corporaties op. (VB. Case Haags Warmtenet) 7. Banken zijn vaak niet bereid te lenen aan VvE s. Tevens zijn alle leden van een VvE hoofdelijk aansprakelijk voor de totale lening, waardoor afzonderlijke leden vaak ook niet het risico van een lening aan willen gaan. (Actie D13) Advies: Maak het juridisch mogelijk dat de VvE (als rechtspersoon) een lening aan kan gaan. Wanneer daarbij de financiering gekoppeld wordt aan het object en niet aan de persoon, kan de VvE de investering doen en in de servicekosten naar bewoners verrekenen. ORGANISATORISCHE OPLOSSINGEN EN SAMENWERKINGSVORMEN 8. Initiatiefnemers, zoals particulieren en VvE s (en ook corporaties en commerciële verhuurders) hebben vaak onvoldoende inzicht in het hele traject, waardoor ze niet goed kunnen overzien hoe ze het moeten organiseren en wat de uiteindelijke kosten en opbrengsten zijn (de totale businesscase). (Actie Q5) Advies: Het advies is om een roadmap uit te werken die initiatiefnemers vooraf inzicht geeft in het gehele traject, de stappen die moeten worden doorlopen en de keuzes die moeten worden gemaakt. En die hen gedurende het traject ook ondersteunt (bijv. als een soort checklist) om de juiste beslissingen te nemen. Referenties: Het Energieloket kan hier een faciliterende rol in spelen. Samen met gemeenten kan een kennis- en methodiekontwikkeling voor Energieloketten worden ontwikkeld om zo te zorgen dat niet in ieder loket het wiel opnieuw wordt uitgevonden. In Midden-Holland werken momenteel reeds zes loketten samen om gezamenlijk hun aanbod te ontwikkelen. 9. De aanpak van verduurzaming vraagt om een integrale oplossing; verschillende methoden van verduurzaming moeten elkaar niet uitsluiten. Tevens vraagt elke wijk maatwerk en goede communicatie met de bewoners.(actie D14) Advies: Pak de verduurzaming in een gemeente integraal aan; bekijk per wijk welke methode het beste aansluit (bijv. warmtenet, vernieuwbouw/ nul op de meter of een combinatie); stel een gebiedsregisseur aan. (VB. Case Haags Warmtenet) 10. Het versnellen van verduurzaming start met bewustwording. Veel burgers zijn zich onvoldoende bewust van de urgentie en de voordelen van verduurzaming. Advies: Breng de versnelling van verduurzaming op gang door op grote schaal bewustwording te creëren (bijv. door een grote landelijke campagne). Leg daarbij ook de nadruk op de verschillende kansen die verduurzaming biedt (zoals comfortverbetering en lagere energielasten). Stimuleren van het aanbod Bij het stimuleren van het aanbod gaat het er om dat de aanbiedende partijen/ leveranciers beter zicht krijgen op de potentie van de vraag en gestimuleerd worden te innoveren en nieuwe producten aan te bieden. Dat zij Pagina 4

5 niet belemmerd worden in procedures tijdens de uitvoering. En dat er een hoge mate van zekerheid is dat als men investeert in ontwikkeling om tot goedkopere, betere en snellere renovatieproducten/concepten te komen, er daarna ook een markt is. En tevens is het van belang dat zowel de vraag als het aanbod gericht zijn op het leveren van bepaalde prestaties (en niet alleen voldoen aan technische specificaties uit het bestek). Daarbij is er behoefte aan garanties (financiering) om het risico te kunnen nemen voor het eerste aantal woningen in een project. Na het eerste aantal woningen gaat het schaalvoordeel tellen, kunnen innovaties worden geoptimaliseerd en dienen de woningen als showcase (en de bewoners als ambassadeurs), waardoor een vliegwiel op gang komt. FINANCIERINGSVORMEN EN INVESTERINGSCOALITIES 11. Om het risico te kunnen nemen voor het eerste aantal woningen in een project is er behoefte aan garanties (financiering). Na het eerste aantal woningen gaat het schaalvoordeel tellen en kunnen innovaties worden geoptimaliseerd. Advies: Biedt garanties aan aanbiedende partijen/ leveranciers om de risico s af te dekken van pilots of de eerste fase van een project. Deze garanties kunnen financieel zijn of bij een geslaagde pilot een garantie op een vervolgopdracht van een bepaalde omvang. WEGNEMEN VAN JURIDISCHE BELEMMERINGEN 12. De afreken- en bemeter-regelingen werken belemmerend voor innovatieve concepten bij collectieve gebouwen. Advies: Hef de wettelijke eisen aan individuele bemetering op in collectieve gebouwen (bijv. Electra moet individueel bemeterd worden). (VB. Case Haags Warmtenet) ORGANISATORISCHE OPLOSSINGEN EN SAMENWERKINGSVORMEN 13. Het aanboren van nieuwe lokale duurzame energiebronnen wordt onvoldoende gestimuleerd. Advies: Geef (lokale) duurzame bronnen voorrang op warmtenetten en het elektriciteitsnet; dit stimuleert het aanboren van nieuwe lokale duurzame energiebronnen (bijv geothermie). (VB. Case Haags Warmtenet) IMPLEMENTATIE VAN INNOVATIEVE IDEEËN 14. De aanbodzijde (bijv. leveranciers, installateurs, bouwbedrijven) van duurzame producten wordt onvoldoende gestimuleerd om gezamenlijk innovatieve producten te ontwikkelen. En ook moeten vraag- en aanbod elkaar makkelijker vinden. De overheid heeft hier een faciliterende rol in. Advies: Het advies is om ook voor de aanbodzijde een roadmap te ontwikkelen hoe zij een duurzaam totaalaanbod in de markt kunnen zetten; de overheid heeft hier een faciliterende rol in Advies: Energieloketten moeten zich ook richten op de aanbodzijde, bijv. in de vorm van een bedrijvenplatform. Belangrijk hierbij is dat zij de samenwerking aan de aanbiedende kant stimuleren, dat zij perspectief bieden op het gebied van volume en toekomst en dat ook de brancheverenigingen worden betrokken in de stimulans. Tevens is het samenbrengen van vraag en aanbod (bijv. in een platform of bedrijvenmarkt zoals in gemeente Delft) belangrijk voor beide partijen. Pagina 5

6 BIJLAGE 1: 3 Cases Uitvraag cases voor de MIRT-studie versnellen stedelijk wonen /verstedelijking Zuidelijke Randstad. Naam case 1: Haags Warmtebedrijf Plaats case: Den Haag Projectbeschrijving (max 300 woorden) In het kader van de klimaatdoelstellingen is gemeente Den Haag van plan een Haags Warmtebedrijf op te richten. Dat bedrijf gaat ervoor zorgen dat woningen in 2030 op duurzame warmtenetten zijn aangesloten. Daarnaast worden woningen op grote schaal rendabel geïsoleerd. Uitgangspunten zijn: Lagere woonlasten Beperkte overlast voor bewoners Investeringen door corporaties worden terugverdiend De investeringsmogelijkheden voor corporaties in energiebesparende maatregelen worden vergroot. Op basis van deze uitgangspunten is een aanbod ontwikkeld. Dat aanbod bestaat uit een aanbod voor aansluiten aan het Warmtenet en een advies voor isoleren (inclusief pv-panelen als het dak daarvoor groot genoeg en geschikt is). Aantal woningen: Verduurzaming en lagere woonlasten voor woningen per jaar. Partners: Gemeente Den Haag, Haag Wonen, Staedion, Vestia, huurdersorganisaties, VvE s en andere vastgoed eigenaren en huurders. Ook wordt gesproken met Eneco, provincie Zuid Holland en andere gemeenten aan de toekomstige warmterotonde. Planning: Een definitieve planning is er nog niet. De uitrolstrategie is gebaseerd op het starten met de meest aantrekkelijke gebieden voor een warmtenet. Hiertoe zijn 37 (deel)kansgebieden geselecteerd op basis van mate van laaghangend fruit, enerzijds voor aansluiten (hoog energieverbruik per klant en lage investeringen per klant; denk aan blokverwarming, maatschappelijk vastgoed, zorg, kantoren, hoogbouw) en anderzijds voor warmtelevering (bestaande warmtebronnen en potentiële warmtebronnen). Wat zijn de resultaten: (max 150 woorden) woningen in 2030 duurzaam op energienetten aangesloten. Lagere woonlasten in vergelijking met gas Op grote schaal verduurzaamde corporatiewoningen (vanwege extra investeringen die corporaties kunnen doen in energiebesparende maatregelen) Ontzorging (warmtebedrijf neemt volledige voorbereiding en uitvoering van ombouw van gas naar warmte voor zijn rekening) 100% variabele warmteprijs, dat prikkel geeft tot energiezuinigheid en investeren in energiebesparende maatregelen Pagina 6

7 Gemiddeld rendement van 6,7% voor corporaties Open net, biedt kansen voor diverse leveranciers. Gemiddelde CO2-reductie is gelijk aan opname-capaciteit van 100 woningen per woning per jaar. Waarom is dit een voorbeeldproject? In verstedelijkt gebied bieden warmtenetten de mogelijkheid om grote slagen in duurzaamheid te maken. Zowel duurzaamheid als betaalbaarheid staan voorop. Vooral gericht op warmte (80% van energiegebruik huishoudens) Vergroot substantieel investeringsmogelijkheden corporaties in energiebesparende maatregelen Uitgangspunten sluiten aan bij Warmtevisie van Kamp In de praktijk gaan energiebedrijven op de maximum tarieven van de Warmtewet zitten, waardoor warmte duurder is dan gas. Het Haags Warmtebedrijf i.o. heeft een slimme warmteprijsberekening ontwikkeld die uitkomt op Minder Dan Nu (minder dan gas) in plaats van NMDA om de warmteversnelling op gang te brengen. Bovendien wil het Warmtebedrijf i.o. met een 100% variabele warmteprijs gaan werken om investeren in aanvullende energiebesparende maatregelen maximaal te stimuleren. Want daar is het Den Haag om te doen: aansluiten én rendabel isoleren (inclusief slim ventileren en opwekken zonne-energie). Voor een optimaal milieu resultaat (CO2- reductie) én lagere woonlasten. Wat is er nodig om de casus verder te helpen (max 150 woorden) BZK zou samen met provincie, Aedes, Woonbond en VEH moeten erkennen en willen promoten dat de warmteversnelling met het concurrerende aanbod ten opzichte van gas, zoals Den Haag heeft ontwikkeld in stedelijk gebied een zeer geschikt spoor is voor verduurzaming van de bestaande gebouwenvoorraad. Woonbond en VEH doen dat al. Den Haag heeft de warmteversnelling ontwikkeld (aansluiten op duurzame warmtenetten in combinatie met rendabel investeren in energiebesparende maatregelen). De gezamenlijke erkenning en promotie is belangrijk om lokale partijen, zoals corporaties, huurdersorganisaties, VvE s en andere eigenaren en huurders van gebouwen te enthousiasmeren. De warmtevernelling heeft een erkende positie nodig naast de stroomversnelling voor minder stedelijke gebieden en gebieden waar geen warmtenetten zijn of komen. BZK geeft aan dat warmteversnelling naast stroomversnelling, als tweede spoor voor binnenstedelijk gebied nuttig is.dat kan leiden tot een tweede keten van productontwikkeling, innovatie en schaalvoordeel (zowel voor de warmtebronnen, de warmte-infrastructuur en de aansluitwerkzaamheden in de gebouwen als voor de aanvullende energiebesparende en energieopwekkende maatregelen). De ontwikkelingen op beide sporen zullen elkaar versterken. De Autoriteit Consument en Markt ( ACM,aangestuurd door EZ als ministerie van de Warmtewet) moet Niet Meer Dan Anders ( NMDA) toetsen door vaste en variabele kosten tezamen te pakken, zodat 100% variabele warmteprijs (en gedeeltelijke versleuteling daarin van vastrecht) niet belemmerd wordt. BZK, WSW en CFV moeten belemmeringen wegnemen voor corporaties om middelen uit een revolverend fonds aan te trekken voor extra investeringen in energiebesparende maatregelen, mits deze op termijn kunnen worden terugverdiend. BZK moet STEP subsidie toekennen aan corporaties die energiebesparende maatregelen treffen in combinatie met aansluiten op warmtenetten, ook als daarmee niet 3 labelstappen worden gezet. BZK moet regelen dat net als bij de stroomversnelling ook bij de warmteversnelling een energieprestatievergoeding mag worden gevraagd voor energiebesparende maatregelen (met een energieprestatiegarantie), die buiten de huur kan worden gehouden. Enerzijds (voor de huurder) om deze buiten de jaarlijkse huurverhogingen te kunnen houden. Anderzijds (voor de corporaties) om deze buiten de voorwaarden voor passend toewijzen onder de aftoppingsgrenzen voor huurtoeslag te kunnen houden. Eigenaren en exploitanten van bestaande warmtenetten, zoals Eneco, de enige leverancier van stadswarmte in Den Haag, maar ook Nuon, die samen met Eneco warmte levert in Rotterdam moeten meewerken met een aantrekkelijker aanbod, ook voor bestaande klanten. Gezamenlijk moeten zij een sterke campagne starten voor de warmteversnelling met duurzame energie én lagere woonlasten. Pagina 7

8 Naam case 2: Verduurzaming Verenigingen en Eigenaren (VvE s) Plaats case: Den Haag Aanleveren van foto: Projectbeschrijving (max 300 woorden) De VvE-balie van de gemeente Den Haag is een loket waar Haagse VvE s voor informatie terecht kunnen sinds Een VvE, onstaat na het splitsen van een gebouw in appartementsrechten en is de eigenaar van een gebouw. Als iemand binnen een gebouw een appartementsrecht koop wordt hij of zij lid van de VvE. De taak van een VvE is het beheer en onderhoud van het gebouw. Aanleiding voor het openen van een loket is dat de woningvoorraad in Den Haag voor de helft uit appartementen bestaat die deel uitmaken van een VvE. Er zijn op dit moment appartementen die deel uit maken van VvE s. Het doel van de VvE-balie is er voor te zorgen dat VvE s actief sparen voor onderhoud en dit onderhoud planmatig en tijdig uitvoeren. Op deze manier voorkomen we achterstallig onderhoud. Sinds de oprichting heeft de VvE-balie met VvE s aan tafel gezeten. In 2012 heeft de VvE-balie een proefproject gedaan samen met Energiesprong om te kijken of VvE ook interesse hebben in verduurzaming van hun complex. Ruim 50 VvE s hebben hier aan meegedaan en de helft hiervan is ook tot verbetering van jun complex overgegaan. De naam van het project was VvEsmetEnergie. Er is een nota met de uitkomsten van dit proefproject. Daarna is de VvE-balie, naast het gewone advieswerk, doorgegaan met het begeleiden van VvE s die duurzame ambities hebben. Verduurzaming (bijv. Zonnepanelen, isolatie) is over het algemeen geen onderdeel van het beheer en onderhoud, maar gaat vaak om een verbetering van het gebouw. Daardoor moet er een gedegen besluit komen, dit betekent o.a. dat je een kwalitatieve meerderheid moet hebben (wat betekent dat je 2/3de van de stemmen nodig hebt, waarvan ook nog 2/3de voor het plan moet zijn). Pagina 8

9 Belangrijk bij de besluitvorming is aandacht te besteden aan de communicatie en het tijdig betrekken van de bewoners. Veel VvE s hebben wel oog voor de financiën, de technische en juridische aspecten, maar besteden te weinig aandacht aan de communicatie, het creëren van draagvlak en de terugkoppeling. Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen grote en kleine VvE s. De besluitvorming en de financiële basis is erg verschillend binnen deze VvE s. Vooral bij de grotere VvE s is wel interesse voor verduurzaming, maar iedere VvE heeft zijn eigen kenmerken en zijn eigen vraag. Partners: VvE s, VvE beheerders, Bewonersorganisaties en appartementseigenaren Planning: in 2015 willen we 40 VvE s begeleiden tot uitgevoerde duurzame maatregelen Wat zijn de resultaten: In 2014 zijn 72 VvE s met 1983 appartementen begeleid, 24 van deze VvE s met 645 appartementen hebben maatregelen uitgevoerd. Waarom is dit een voorbeeldproject: Bij VvE s moeten besluiten tot het uitvoeren van maatregelen conform de juridische regels van een VvE genomen worden en heb je te maken met het groepsproces van de leden van de VvE. Den Haag is voor het eerst in geslaagd door rekening te houden met de specifieke kenmerken van de VvE s deze doelgroep te bereiken voor verduurzaming. Wat is er nodig om de casus verder te helpen: Kennis hebt van het groepsproces binnen VvE s Onafhankelijke informatie in de oriëntatiefase, VvE s nemen het advies eerder aan van iemand die er geen belang in heeft Kennis van de juridische kaders van een VvE (dan voorkom je dat ze belemmerend werken) Let op het ritme van de VvE, een VvE heeft tijd nodig voor de besluitvorming en om van koers te veranderen Maatwerk benadering: elke VvE heeft een ander gebouw, een andere samenstelling van bewoners etc.; Themabijeenkomsten, presenteer informatie over bijvoorbeeld zonnestroom aan meerdere VvE s. Financieringsmogelijkheden voor kleine VvE s verbeteren Belangen binnen de VvE afstemmen (benoemen dat niet iedereen dezelfde belangen heeft) Voorbeeld VvE s die als ambassadeur voorlichting geven aan andere VvE s Zorg dat je een positieve businesscase kunt creëren Sluit aan bij de natuurlijke momenten van onderhoud en van besluitvorming binnen een VvE Bekijk gebouwen op een andere manier, om zo te onderzoeken of je ook op een andere manier rendement uit je gebouw kunt halen. Voorbeelden van adviezen voor het verduurzamen van complexen waarbij onderhoud en duurzaamheid in een Meerjaren Onderhoudsplan worden geïntegreerd. Pagina 9

10 Naam case 3: Nul op de meter bij particuliere Woningen Plaats: Zoetermeer Projectbeschrijving: Vanuit de markt zijn er zeer innovatieve proposities in ontwikkeling om woningen volledig te kunnen renoveren (vernieuwbouw) en volledig gegarandeerd energieneutraal te maken tegen de kosten van de huidige energierekening is een jaar waarin pilots worden gerealiseerd en vanaf 2016 zullen de proposities er zijn voor particulieren. De eerste pilotwoning van Nederland wordt in juni 2015 in Zoetermeer gerealiseerd. Op het Dutch Innovation Parc wordt een modelwoning gerealiseerd voor het publiek en voor nader onderzoek en doorontwikkeling van het concept. Aantal woningen: 100 particuliere woningen Partners: Bouwers, energiesprong, financiers, taxateurs/makelaars, kennisinstellingen Planning: Realisatie voor 2018 Wat zijn de resultaten: Het energieneutraal maken van bestaande (particuliere) woningen en stabilisering van de energie- en onderhoudslasten van de woning Het benutten van een investeringspotentieel van 70 miljoen euro per jaar (jaarlijkse energierekeningen in Zoetermeer) Economische impuls voor de regio Versterken van de aantrekkelijkheid woningvoorraad en het voorkomen van verpaupering. Waarom is dit een voorbeeldproject? NOM-renovaties bij particulieren zijn nog helemaal nieuw in Nederland. Zoetermeer is koploper m.b.t. NOM-renovaties. Wat is er nodig om de casus verder te helpen? In de Zuidvleugel zullen we de handen ineen moeten slaan om te komen tot een energie-neutrale woningvoorraad in Niet alle woningen in de provincie kunnen worden aangesloten op een warmtenet. Landelijk is hiervoor het concept Nul Op de Meter bedacht. Naar het voorbeeld in de provincies Utrecht en Noord Brabant zou er ook in de Zuidvleugel met de betreffende gemeenten moeten worden gestuurd op een krachtenbundeling om bouwbedrijven perspectief te kunnen bieden op voldoende vraag voor dit concept. De bouwwereld kan dan met een aanbod komen dat technisch vergaand en financieel aantrekkelijk is. Als alle betrokken partijen er enthousiast de schouders onder zetten, kan dit een enorme positieve impact hebben op klimaatdoelstellingen, wonen, economie, werkgelegenheid en het verlagen van de woonlasten voor inwoners. Eerste doel in de regio zou moeten zijn het renoveren van 1000 energie-neutrale woningen voor Zo mogelijk met cofinanciering, bijvoorbeeld vanuit EU-fondsen. De ambitie is dat 1001 woningen marktconform worden gerenoveerd. Pagina 10

11 BIJLAGE 2: Acties uit eerste fase MIRT-onderzoek Doel THEMA TAFEL DUURZAAMHEID Ca 500 woningen extra per jaar bestaande panden te verduurzamen D.m.v. - Bevorderen investeringen in duurzaamheid door particulieren, beleggers Relaties Acties Q 4 Q 5 D 12 D 13 ontwikkelaars, VvE s, corporaties. - Aangeven van mogelijkheden mede o.b.v. casus. - Aangeven mogelijkheden voor procesversnelling bij investeringsbeslissingen. - Kennisuitwisseling over belemmeringen. - Kennisuitwisseling over mogelijk oplossingen en best practices waaronder Toolbox BZK - Aangeven bestuurlijk gewenste structurele oplossingsrichtingen. Tafel wet en regelgeving ( kapitaliseren energiebesparing) Tafel corporaties ( kapitaliseren energiebesparing) Tafel nieuwe investeerders ( kapitaliseren energiebesparing)) Tafel zorgvastgoed (kapitaliseren energiebesparing) Tafel tijdelijke bestemmingen en solids ( kapitaliseren energiebesparing) Tafel duurzaamheid ( kapitaliseren energiebesparing) Tafel beleggers ( kapitaliseren energiebesparing) Tafel kluswoningen ( kapitaliseren energiebesparing) Vereenvoudig het vergunningensysteem voor wijkgerichte ingrepen t.b.v. verbetering duurzaamheid (tussen afdelingen binnen gemeente en welstand). Daarbij kan gebruik worden gemaakt van het team ontslakken van BZK. Zorg dat initiatiefnemers volledig inzicht krijgen (ROADmap) in het traject dat moet worden doorlopen voor investeringen in duurzaamheid en los vooraf potentiële problemen op (mede t.b.v. mogelijkheden investeringen). Mogelijk kunnen de energieloketten van gemeenten hier een rol in spelen. Onderzoek mogelijkheden voor een stimulans voor koplopers die verduurzamen doorvoeren. Investeren in duurzaamheid is, zeker voor een particulier, een moeilijk te realiseren opgave. Belemmering is onder andere de regelgeving omtrent hypotheken (zie actie 13 en 14)) en risicoregels van banken. Verken mogelijkheden tot opnemen financiering van renovatie in hypotheken (is bij BZK mee gestart). Investeren in duurzaamheid is, zeker voor een particulier, een moeilijk te realiseren opgave. Deze actie gaat in op de aanpak van de belemmering van regelgeving omtrent hypotheken. D 14 Uitwerking van Energievisie met uitvoeringsstrategie (n.a.v. BO-MIRT 2014). Betreft het benoemen van kansen voor duurzaamheid op grote schaal en over haalbaarheid van welk type investeringen op welke plek. S 22 Deel praktijkervaring van de toolbox verduurzaming (n.a.v. brief naar Tweede Kamer), o.a. onderdelen: - Pas de EPC-norm niet toe per object, maar maak een beleggers- of corporatieportefeuille - Lening van 1% loopt niet - Toekomst van het energielabel - Ruimte voor lokale keuzes en maatwerk (bv aanpassen verplichte aansluiting op gasnetwerk) Verken of het doel van de toolbox ook in praktijk dichterbij komt. Pagina 11

12 BIJLAGE 3: Kansen & Belemmeringen uit de behandelde cases KANSEN WARMTENET In verstedelijkt gebied bieden warmtenetten de mogelijkheid om grote slagen te maken Het Haags Warmtebedrijf is vooral gericht op warmte (80% van het energieverbruik van huishoudens gaat naar ruimteverwarming en warmwater), daarmee is een grote slag te maken in verduurzaming en woonlasten verlaging Lagere woonlasten (mede door 100% variabel tarief en geen vastrecht) Stimuleren van isolerende maatregelen door corporaties (veel verouderde bouw in hun bezit) Voorrang aan lokale duurzame bronnen (datacenters), aanboren nieuwe lokale duurzame energiebronnen (bijv geothermie) Open net (biedt kansen aan diverse leveranciers) Zon-thermisch maatwerk kan worden benut Koppelen van noodstroomcapaciteit? (is het mogelijk om hier gebruik van te maken of zijn er belemmeringen in het Bouwbesluit? Hoe is dit georganiseerd voor smart grids?) Verhogen verhuurbaarheid van corporatievastgoed door het gegarandeerd verlagen van de woonlasten Het beschikbaar stellen van revolving funds (ook aan particulieren en aan corporaties) Het aanbieden van lagere variabele temperatuur concepten gekoppeld aan een variabel tarief Kans voor markt om aanbodmogelijkheden te bieden De uitgangspunten sluiten aan bij de Warmtevisie van Kamp. Gebruik maken van het momentum, want op veel plekken moet de komende jaren het gasnet worden vervangen (deze investering inzetten voor de warmtenetten) KANSEN VERDUURZAMING VVE S Zorg dat je kennis hebt van het groepsproces binnen een VvE Bied onafhankelijk advies en informatie in de oriëntatiefase Benut de juridische kaders van een VvE (dan voorkom je dat ze belemmerend werken) Aansluiten op het ritme van VvE s, een VvE heeft tijd nodig voor de besluitvorming en om van koers te veranderen Maatwerk benadering is noodzakelijk: elke VvE heeft een ander gebouw, een andere samenstelling van bewoners etc. Je kunt wel bepaalde thema s met meerdere VvE s samen bespreken Onderhoud en duurzaamheid integreren Verschillende belangen binnen de VvE afstemmen (benoemen dat niet iedereen dezelfde belangen heeft) Financieringsmogelijkheden van kleine VvE s verbeteren VvE s die dat willen een ambassadeursrol geven richting andere VvE s Zorg dat je een positieve businesscase kunt creëren Sluit aan bij de natuurlijke momenten van onderhoud en van besluitvorming binnen een VvE Bekijk gebouwen op een andere manier, om zo te onderzoeken of je ook op een andere manier rendement uit je gebouw kunt halen. KANSEN NUL OP DE METER Maak gebruik van het mutatiemoment, dan wordt er al geïnvesteerd en zijn mensen al bezig met het uitzoeken van de financiering I.p.v. bestek als uitgangspunt, de prestaties als uitgangspunt te nemen (prestatie-uitvragen) Zorg dat bewoners bij wie je de vernieuwbouw uitvoert ook je ambassadeur worden, zij zijn voor buren een betrouwbare partij Trek meer gezamenlijk op met alle partijen in de keten (systemische verbindingen) Pak de verduurzaming in een gemeente meer integraal aan; in de ene wijk is een warmtenet beter, in een andere vernieuwbouw/ nul op de meter of een combinatie Verbind bestaande problemen en zoek naar integrale (vernieuwende) oplossingen Maak een heldere inzichtelijke businesscase, waarmee ook de benodigde financiering en het rendement helder worden. De overheid kan faciliterend werken bij initiatieven Maak de aanpak eenvoudig, zorg dat bewoners het begrijpen en niet eerst een adviseur nodig hebben Breng de versnelling van verduurzaming op gang door op grote schaal bewustwording te creëren (bijv. Door grote landelijke campagne) Garanties nodig om het risico te nemen voor het eerste aantal woningen (bijv. 500), daarna komt het op gang. Pagina 12

13 Belemmeringen uit de behandelde cases BELEMMERINGEN WARMTENET Geen 0 op de meter (dit is moeilijker te verkopen; en zijn investeringen die je nu doet, die minder dan energieneutraal zijn, nog te verantwoorden t.a.v. het strategisch einddoel?) Minder geschikt bij lage dichtheid van woningen en niet georganiseerde particuliere eigenaren Bouwbesluit t.o.v. gebiedsoptimalisatie Energiebelasting mislopen Rijk Onzekerheid toetsen vanwege garanderen lagere prijs Bronnen zijn nog niet 100% duurzaam Overname bestaande netten -> Je hebt deze netten nodig Gebiedsregisseur nodig Vroegtijdig afschrijven van investeringen ( hier is rekening mee gehouden in het voorstel) Bijproduct warmte als bron kan neveneffecten hebben -> geen incentive om de bron te verduurzamen Energiedienst bij corporaties wordt niet benut (oplossing voor split incentive; in de stroomversnelling is de energiedienst opgenomen, eigenlijk zou je dit ook in de warmteversnelling moeten opnemen) Energiedienst inclusief energieprestatiegarantie nodig (energie prijs) BELEMMERINGEN VERDUURZAMING VVE S Het is belangrijk om onderscheid te maken tussen grote en kleine VvE s. De besluitvorming en de financiële basis is erg verschillend binnen deze VvE s. Kleine VvE s zijn (financieel) kwetsbaar, dit is een belemmering bij het verduurzamen VvE s met minderbedeelde bewoners zijn vaak niet planmatig bezig en daardoor loop je ook het risico op sterke veroudering van de woningen en verslechtering van de kwaliteit en verkorting van de levensduur (en hogere energielasten) Vanuit de overheid is een langere termijn visie nodig. Veel van de huidige maatregelen hebben een te korte loopduur die niet aansluit bij het besluitvormingsproces van VvE s Zorg dat VvE s een Onderhoudsplan maken, het onderhoudsplan is belangrijk omdat je daar ook duurzaamheidsmaatregelen in kan verweven en zo maatregelen kan opnemen die voor iedereen waarde hebben Hoofdelijke aansprakelijkheid in de wet (wanneer je als VvE geld leent is volgens de wet ieder lid hoofdelijk aansprakelijk voor de totale lening) is een belemmering voor het aangaan van een lening Banken lenen niet aan (kleine) VvE s (hier zijn wel ontwikkelingen zichtbaar) Grote investeringen in één keer zijn lastig te realiseren (verduurzaming gaat in kleine stapjes) Energiefonds, deze zijn individueel gericht en worden vaak gelinkt aan de persoonlijke situatie en niet aan de situatie van de VvE. Incasso tussen bewoners is erg lastig (wanneer een VvE bewoner niet kan betalen) In gemengde complexen wordt vaak naar de corporatie gekeken om zaken op te lossen in het gebouw. De VvE neemt minder eigenaarschap. De afreken- en bemeter-regelingen werken belemmerend voor innovatieve concepten bij collectieve gebouwen. (bijv. Electra moet individueel bemeterd worden, dit belemmert innovatieve concepten voor collectieve gebouwen) BELEMMERINGEN NUL OP DE METER Het bouwbesluit en het werken met bestekken werkt belemmerend voor innovatie. Welstand kan belemmerend werken bij vernieuwing van de gevel (een contourennota bij Welstand biedt meer ruimte) Minder inkomsten aan energiebelasting bij de overheid Financierbaarheid blijft lastig (banken wijken weinig af) Pagina 13

Eindadvies Tafel Duurzaamheid en Woonlasten fase 2

Eindadvies Tafel Duurzaamheid en Woonlasten fase 2 Eindadvies Tafel Duurzaamheid en Woonlasten fase 2 Onderdeel van MIRT-onderzoek stimuleren stedelijk wonen/ verstedelijking Betreft : Tafel Duurzaamheid en Woonlasten Datum : 16 juli 2015 Voorzitter: Gerard

Nadere informatie

Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking

Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking Tafels Mirt-onderzoek Stimuleren Stedelijk Wonen/Verstedelijking De beschrijvingen van onderstaande tafels zijn geen vastgestelde doelen en werkwijzen. De uitkomsten en werkwijzen worden in samenspraak

Nadere informatie

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013

Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel. 4 maart 2013 Verduurzaming woningportefeuille: de woonbundel 4 maart 2013 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit wordt erkend: Convenant Energiebesparing

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want:

Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Marktanalyse Markt functioneert nu mondjesmaat, er is meer potentieel dan nu wordt gerealiseerd, want: Onbekendheid gebouweigenaren & gebruikers met de mogelijkheden en winst die te behalen valt Ondoorzichtige

Nadere informatie

Doelstelling en doelgroep

Doelstelling en doelgroep klimaat op maat Klimaat op maat Het klimaat verandert en de olievoorraden raken langzaamaan op. Dat laatste betekent concreet dat de energieprijzen naar verwachting flink stijgen in de komende decennia.

Nadere informatie

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector

Groeiplan voor warmte. een initiatief van provincies, gemeenten en sector Groeiplan voor warmte een initiatief van provincies, gemeenten en sector 27 november 2015 De Provincies Gelderland, Zuid-Holland, Noord-Holland, en Limburg, Metropoolregio Rotterdam Den Haag, de Gemeenten

Nadere informatie

Bestaande bouw verduurzamen met warmte. 1 oktober 2015 Peter Heijboer

Bestaande bouw verduurzamen met warmte. 1 oktober 2015 Peter Heijboer Bestaande bouw verduurzamen met warmte 1 oktober 2015 Peter Heijboer Onderwerpen 1. Routes voor verduurzamen bestaande bouw Kenmerken Nul-op-de-meter concept (Energiesprong) Case studie galerijflat 2.

Nadere informatie

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove

Lindenhove. Renovatie & Transformatie. Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove Lindenhove Renovatie & Transformatie Informatie vanuit Renovatieteam Lindenhove ' Duurzaam & Comfortabel Met slimme combinaties van energiebesparende maatregelen en opwekking van duurzame energie komen

Nadere informatie

BuildDesk kennisdocument

BuildDesk kennisdocument BuildDesk kennisdocument Groot economisch en maatschappelijk voordeel van energieneutraal renoveren Woningverbetering naar energieneutraal in de sociale huursector is economisch en maatschappelijk zeer

Nadere informatie

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving

Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Toelichting doorrekening Energieakkoord - Gebouwde omgeving Casper Tigchelaar Marijke Menkveld Den Haag, SER 2 oktober 2013 www.ecn.nl Instrumenten gericht op eigenaar-bewoners Bewustwording en informatie

Nadere informatie

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt

Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Energieloket EBGV 20-11-2015 Hier Opgewekt Gerben van Lunteren, Feike van der Zandt, Aernoud Olde, Renske den Exter, Raoul Santibanez Gemeenten: Blaricum, Bussum, Hilversum, Huizen, Laren, Muiden, Naarden,

Nadere informatie

Woonlasten in Haaglanden. Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen

Woonlasten in Haaglanden. Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen Woonlasten in Haaglanden Ron Lazaroms sector Milieu Ludolf de Boer sector Wonen Opbouw verhaal 1. Achtergrond Woonlastenonderzoek Builddesk/Rigo Stadsregio Rotterdam en Stadsgewest Haaglanden 2. Rapportage

Nadere informatie

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies?

Energiesprong Nul op de meter. Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Nul op de meter Waarom zou je dat willen? Is het haalbaar? Alleen voor hele milieubewuste mensen? Wat is het precies? Energiesprong Waarom zou je dat willen? omdat de buitenschil lek en tochtig

Nadere informatie

Werkgroep Techniek & Innovatie. Aansluiten bestaande bouw op warmtenetten. Maurice Verhulst - Weijers Waalwijk Peter Heijboer DWA DREAM

Werkgroep Techniek & Innovatie. Aansluiten bestaande bouw op warmtenetten. Maurice Verhulst - Weijers Waalwijk Peter Heijboer DWA DREAM Werkgroep Techniek & Innovatie Aansluiten bestaande bouw op warmtenetten Maurice Verhulst - Weijers Waalwijk Peter Heijboer DWA DREAM Introductie! Werkgroep Techniek & Innovatie! Doelstellingen werkgroep

Nadere informatie

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties

SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties SEMINAR Zonne-energie voor woningbouwcorporaties Gastheer: Bart Jansen, Atrivé i.s.m. Aedes vereniging van woningcorporaties Programma: 15.30-15.45 Energietrends voor corporaties Bart Jansen, Atrivé 15.45-16.00

Nadere informatie

Stadsdialoog particuliere woningverbetering

Stadsdialoog particuliere woningverbetering Stadsdialoog particuliere woningverbetering Jasper van der Wal, Hiske de Ridder en Rob van Beek 6 oktober 2013 14.30 uur Opening 14.35 uur Terugkoppeling resultaten van de stadsenqûete 14.45 uur Nadere

Nadere informatie

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF

PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF PROJECTPLAN METERS MAKEN IN DE ESHOF De Eshof op weg naar energie neutraal! = woningen Eshof naar nul op de meter = Inhoud 1. Ambitie: naar meest duurzame wijk van Elst? 2. Meten is weten: per wijk per

Nadere informatie

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT

ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT ENERGIEZUINIG HUREN IN AMERSFOORT Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030 Terugblik en vooruitblik Donderdag 4 juni 2015 WELKOM! ACHTERGROND VAN DEZE AVOND Samenwerking van diverse

Nadere informatie

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener

Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad. Theo Stauttener Wasstraat Duurzaamheid Een katalysator voor verduurzaming van de woningvoorraad Theo Stauttener Stadkwadraat Rijk zet in op energiesprong! Duurzaamheid Belangrijk thema In bestaande voorraad het meeste

Nadere informatie

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014

Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Financiering verduurzaming bedrijventerreinen GebiedsESCo, hoe pak je dat aan? 12 juni 2014 #gebiedsesco Programma Gijs Schuurhuis (De Urbanisator Plaspoelpolder) Welkomstwoord Hans Korbee

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie

Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie 1 Oosterhout Nieuwe Energie Voorbereiding oprichting coöperatie Wij willen Betaalbare, Duurzame, Eigen Energie in Oosterhout 3 Waarom ONE Betaalbaar Duurzaam Eigen Samen Goedkoper dan de markt Winsten

Nadere informatie

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne

Raymond Roeffel Directeur Trineco. Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Raymond Roeffel Directeur Trineco Regelgeving, Organisatie en beheermodellen rondom Zonne Agenda Waarom zonnestroom? Wet en regelgeving rondom zonnesystemen Salderingstarieven De meest voorkomende situaties

Nadere informatie

Meer met Minder. Duurzame Energie en Energiebesparing. Van Europa moet het. De Nederlandse overheid wil het. UNETO-VNI = ondernemersorganisatie

Meer met Minder. Duurzame Energie en Energiebesparing. Van Europa moet het. De Nederlandse overheid wil het. UNETO-VNI = ondernemersorganisatie Meer met Minder Seminar Energielabel 24 april 2008, Nootdorp Rob van der Meer UNETO-VNI = ondernemersorganisatie Installatiebranche met circa 5.300 aangesloten bedrijven. Technische detailhandel met circa

Nadere informatie

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE

PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE 1 PARKSTAD LIMBURG ENERGIE TRANSITIE BIJEENKOMST 3 DECEMBER 2015 Programma Duurzaam Landgraaf TON ANCION WETHOUDER GEMEENTE LANDGRAAF RONALD BOUWERS PROJECTLEIDER DUURZAAMHEID WIE ZIJN WIJ? PROJECTTEAM

Nadere informatie

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT VAN DOM-STAD NAAR NOM-STAD? Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030? Dinsdag 26 mei 2015 WELKOM! LANDELIJK Convenant uit 2012; Woonbond,

Nadere informatie

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland

Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Johan Lukkes; Projectmanager en business-developer bij Grontmij Nederland Betrokkenheid o.a.; Projectmanager Energiesprong SWF Projectmanager Blok voor blok Utrecht Label B of meer? Opgave - Focus Financieel

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE DUURZAAMHEID donderdag 19 maart 2015 Duurzaamheid Duiding en context Groningen heeft de ambitie om in 2035 een energieneutrale stad te zijn.

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

De Energie BV. 4 maart 2013

De Energie BV. 4 maart 2013 De Energie BV 4 maart 2013 Agenda Aanleiding De Businesscase Financieringsvraagstuk Juridische kaders 1 Verduurzamingsambitie woningcorporaties onder druk Het belang van verduurzaming van het corporatiebezit

Nadere informatie

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT

ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT ENERGIE-ZUINIG HUREN IN DE STAD UTRECHT VAN DOM-STAD NAAR NOM-STAD? Hoe krijgen we de sociale woningvoorraad energieneutraal in 2030? Dinsdag 26 mei 2015 WELKOM! LANDELIJK Convenant uit 2012; Woonbond,

Nadere informatie

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities

Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities Grootschalige verduurzaming door creatieve coalities André de Groot gemeente Rotterdam, programma Versnelling010 27 januari 2015 Opbouw stedelijk programma Duurzaam Groene, gezonde en veerkrachtige stad

Nadere informatie

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis

GO 12. Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis GO 12 Bewonerscampagne vervolg Steek energie in je huis Achtergrond Het doel van de campagne is om het voor bewoners - eigenaar/bewoners in dit geval, aantrekkelijk te maken om daadwerkelijk te investeren

Nadere informatie

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron

23-10-2009 MiddenBeemster. Aanpak tussen gemeente en huurders. Duurzaam Woonbron 23-10-2009 MiddenBeemster Aanpak tussen gemeente en huurders Duurzaam Woonbron Even voorstellen Jan Willem Croon, ambassadeur duurzaamheid Woonbron Ir. Bouwkunde TU Delft 10 jaar Stork contracting. 10

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college,

Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W. Datum: 16 juni 2015. Geacht college, Schriftelijke vragen van de CDA-fractie aan het college van B&W Datum: 16 juni 2015 Betreft: duurzaamheidslening Geacht college, Op 30 oktober 2014 is tijdens de programmabegroting 2015 een motie van het

Nadere informatie

AANBOD VERDUURZAMINNG VVE S. 19 oktober 2015

AANBOD VERDUURZAMINNG VVE S. 19 oktober 2015 AANBOD VERDUURZAMINNG VVE S 19 oktober 2015 1 INHOUDSOPGAVE Wie is Atrivé? - Team, expertise en relevante ervaringen Visie op verduurzaming Onderdelen plan van aanpak - Bewustwording/communicatie - Onderhoud

Nadere informatie

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo

DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo DEventer Energieke Verbinding Pilot ESCo Inhoud 1. Inleiding 2. Wat is een ESCo? 3. Wat is de meerwaarde van een ESCo? 4. Organisatie en positionering 5. Belemmeringen en risico s 1.1 DEventer Energieke

Nadere informatie

Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal. Informatiebijeenkomsten

Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal. Informatiebijeenkomsten Kantoren vernieuwen naar Energieneutraal Informatiebijeenkomsten Over Energiesprong Praktijkexperimenten voor vernieuwing volkshuisvesting van onderaf Programma s 1. Huren en Kopen 2. Verdichten en Verdunnen

Nadere informatie

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen

Financieringsoplossingen voor duurzame ambities. Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Financieringsoplossingen voor duurzame ambities Caspar Boendermaker, 22 april 2014, Breukelen Opbouw Financiering corporatie sector Verduurzaming Financiering verduurzaming Geschiedenis Gemeentelijke Credietbank

Nadere informatie

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen

Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen Prestatiecontracten voor bestaand maatschappelijk vastgoed: slim besparen én verduurzamen 6 december 2011 Albert Hulshoff Ede 22 maart 2012 Prestatiecontracten - Prestatiecontracten - ESCo-eigenschappen

Nadere informatie

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche

Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren en oplossingen analyse van de denktanksessies installatiebranche Bezwaren / Opmerkingen uit de Yellow paper sessie van 25-06-2014 Omvang 1. Alleen voor grote bedrijven met grote projecten 2. Te

Nadere informatie

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013

Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Spreektekst wethouder Hans Haring Werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 Welkom allemaal! Om te beginnen fantastisch dat we met zo n grote groep en uit diverse geledingen hier bij elkaar zijn

Nadere informatie

Reactie op consultatie over wijziging van Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte in verband met mogelijkheid energieprestatievergoeding

Reactie op consultatie over wijziging van Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte in verband met mogelijkheid energieprestatievergoeding Vereniging Energie-Nederland Ministerie van Wonen en Rijksdienst via www.internetconsultatie.nl Lange Houtstraat 2 2511 CW Den Haag T. 070 311 43 50 Ons kenmerk Behandeld door ENL-2014-00799 Roel Kaljee

Nadere informatie

Gebieden Energie Neutraal

Gebieden Energie Neutraal Gebieden Energie Neutraal Kennismaken met het programma GEN Liesbeth Schipper 27 september 2012 Inhoud Achtergrond Opzet GEN programma GEN Nieuwbouw Energieconcept Ontwikkel en businessmodel Omgeving GEN

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord

Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Tijd voor keuzes in Noord-Holland Noord Samen kiezen voor een sterke woningmarkt Martin Hoiting/Rob Ravestein 14 oktober 2013 verandering in denken: één woningportefeuille welke woningen hebben we nodig

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 Milieu - Aandacht in de tijd 2/31

Nadere informatie

Slim aanbesteden en financiering

Slim aanbesteden en financiering Caspar Boendermaker BNG Advies, oktober 2013 Onderwerpen: BNG en duurzaamheid Valkuilen bij verduurzaming Financiering verduurzaming corporatiewoningen; 2 Onze missie: Lage financieringskosten voor maatschappelijke

Nadere informatie

Energieakkoord: Wij zijn aan zet!

Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord: Wij zijn aan zet! Energieakkoord in het kort - Akkoord over energiebesparing binnen de SER tussen overheid, natuur- en milieuorganisaties, vakbonden, energieproducenten, netbeheerders,

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR. 28 juni 2012

CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR. 28 juni 2012 CONVENANT ENERGIEBESPARING HUURSECTOR 28 juni 2012 Partijen: 1. De Minister voor Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, te dezen handelend als bestuursorgaan; hierna te noemen het Ministerie ; 2. Aedes

Nadere informatie

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ

Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Volledige uitleg oproep Tools voor EnergielinQ Inleiding Energiesprong is een programma dat de Stichting Experimenten Volkshuisvesting (SEV) uitvoert in opdracht van het ministerie van Binnenlandse Zaken

Nadere informatie

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties

Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Samenvatting Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Datum 15 augustus 2013 Status Definitief Pagina 1 van 1 Colofon Projectnaam Evaluatie zon PV-projecten bij woningcorporaties Projectnummer

Nadere informatie

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen.

De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. De warmtemarkt van morgen: rol van gas, elektriciteit en warmtedistributie bij verwarming van woningen. Inhoud De warmtemarkt Warmtevraag woningen Warmtemarkt voor woningen Gasdistributie en CV ketel Elektriciteitsdistributie

Nadere informatie

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS Colofon Meer informatie over mogelijke ondersteuning op de verschillende onderwerpen: Ieke Benschop, NMU (i.benschop@nmu.nl;

Nadere informatie

Benut alle kansen van zonnepanelen

Benut alle kansen van zonnepanelen 1 Benut alle kansen van zonnepanelen 2 5 voorbeelden: Pitch 1 3 Vabi Assets dag 2015 Klik om een thema te maken Vabi Assets dag 2015 Goed Wonen Joris Wismans 2650 woningen Toekomst Duurzaam woningbezit

Nadere informatie

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw

Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw Samenvatting: Winst en waarde van energie renovaties in de woningbouw De opgave is groot De Rijksoverheid streeft naar een energieneutrale bebouwde omgeving in 2050. Op weg daar naar toe is de ambitie

Nadere informatie

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven

5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven 5.2 Energiebesparing in de bestaande bouw: Op zoek naar een business case voor lokale initiatieven Alfons Ramb Energiek Leiden Rolf Steenwinkel Amsterdam Energie Ron de Graaf Hoom Renske den Exter - Hoom

Nadere informatie

Energiesprong. @greenspirator. bouwlokalen

Energiesprong. @greenspirator. bouwlokalen Energiesprong @greenspirator bouwlokalen Somewhere in the North of Paris...extreme urban fuel poverty OPWARMING VERGRIJZING 13 miljard ENERGIEVERBRUIK WONINGBOUW Bron: PHI Bij 2000 m3 gasverbruik en

Nadere informatie

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl

Potentieel zon corporatiesector 25-11-2013 1. Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl Zonnig huren: Ronald Franken r.franken@atrive.nl ODE Voorzitter zon-sectie zon@duurzameenergie.org 06-31685246 25-11-2013 1 Potentieel zon corporatiesector 1,2 Miljoen eengezinswoningen 0.6 Miljoen goed

Nadere informatie

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland

Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Kansen voor warmtenetten in Noord-Holland Parallelsessie Ambtelijk Café 2013 Roelof Potters (Alliander) en Eloi Burdorf (SDE) Agenda Welkom en introductie Presentatie: Aanpak verduurzaming gebouwde omgeving

Nadere informatie

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend

Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van. Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en. Rabobank met betrekking tot het Revolverend Intentieovereenkomst tussen het Ministerie van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties en Rabobank met betrekking tot het Revolverend Fonds Energiebesparing 11 Juli 2013 Betrokken partijen Initiatiefnemer:

Nadere informatie

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS

SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN. TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS SUGGESTIES VOOR INHOUD PRESTATIE-AFSPRAKEN TUSSEN GEMEENTE en WONINGCORPORATIES en HUURDERS Colofon Meer informatie over mogelijke ondersteuning op de verschillende onderwerpen: Ieke Benschop, NMU (i.benschop@nmu.nl;

Nadere informatie

Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht?

Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht? Warmtelevering: toekomstgericht en consumentgericht? Kaderstelling Door Claudia Bouwens, NEPROM Programmabegeleider Energie & Duurzaamheid NEPROM Programmaleider kennis en stimulering Lente-akkoord Uitgangspunten

Nadere informatie

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West

Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven. Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Grootschalige PV, stimulansen voor, en vanuit het bedrijfsleven Marc Kok, directeur Energie Service Noord West Trends:: Stijgende prijzen? foto: epa Duitse zon drukt dagprijs Nederlandse stroom 31-01-2012

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077

Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt. Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077 Opfrissen van de Zeeuws- Vlaamse woningmarkt Bijeenkomst VNG, 27 maart 2013 Marco van Dorst marco@moveo.nu, 0114-630998 / 06-22110077 Intentieverklaring UPGRADE 24 januari 2013 ondertekende groot aantal

Nadere informatie

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp

Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp Energietransitie bij renovatie De nieuwe rol van energiebedrijven Ir D.G. Kalverkamp JBR Organisatie-adviseurs bv Energiebedrijven kunnen vóór 2020 in 4 mln. woningen 30% energie besparen Energiebedrijven

Nadere informatie

u kunt er niet omheen

u kunt er niet omheen EPA-W Advies Het energielabel: u kunt er niet omheen Eigenaren van woningen zijn bij de verkoop of verhuur verplicht om een Energielabel te overhandigen aan de koper of huurder. Als erkend EPA-W Adviseur

Nadere informatie

Advies Energiebesparing

Advies Energiebesparing Advies April 2015 2 1 Advies in hoofdlijnen Het advies 1. Waarom doen huurders wel of niet mee aan energiebesparende en -opwekkende maatregelen. 2. Hoe zijn huurders te verleiden tot energiebesparende

Nadere informatie

Warmtewet vervolg. implementatie proces

Warmtewet vervolg. implementatie proces Warmtewet vervolg implementatie proces Indien Verhuurder ook Warmte-leverancier is, verandert de structuur /afwikkeling van de gemaakte kosten naar de huurder! => Advies- e/o Instemmings-plichtig! Landelijke

Nadere informatie

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider

Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen. 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Aanpak energiebesparing woningvoorraad Portaal Nijmegen 13 mei 2014 Stephan Huisman afdeling Strategie & Vastgoed Senior projectleider Wat loopt er allemaal? Duurzaamheid is: Energiebesparing Gezond wonen

Nadere informatie

Wat is een Green Deal?

Wat is een Green Deal? Wat is een Green Deal? Maatschappelijke initiatieven die groene groei moeten stimuleren Gericht op innovatie, zowel techniek als proces Samenwerking tussen bedrijven/organisaties en rijksoverheid Wegnemen

Nadere informatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie

Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt. door middel van het oprichten van een. Advies- en Verkooporganisatie Impuls voor het verduurzamen van de Enschedese woningmarkt door middel van het oprichten van een Advies- en Verkooporganisatie Datum: 13 mei 2013 Status: Publicatie Namens: Werkgroep MIO Duurzaamheid De

Nadere informatie

ALL-ELECTRIC FOR ALL?

ALL-ELECTRIC FOR ALL? ALL-ELECTRIC FOR ALL? Nicolaas van Everdingen Plushuis Congres all-electric renovatie 11 november 2014 De Reehorst Ede nicolaas@plushuis.net 06-43148464 : @plushuis PLUSHUIS Innovator/Doendenker/Omdoener

Nadere informatie

VERDUURZAMING en GELD. Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag

VERDUURZAMING en GELD. Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag VERDUURZAMING en GELD Mieke Weterings adviseur duurzaam en gezond bouwen Gemeente Den Haag TOEKOMSTGERICHT WONEN ook met de VvE-complexen op weg naar een duurzame regio!!! DRIE VRAGEN 1. heeft het zin

Nadere informatie

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom.

Kennisdebat. 28 februari 2013. T.S. de Boer. Onze wereld vraagt erom. Kennisdebat 28 februari 2013 T.S. de Boer Is collectieve financiering mogelijk bij verduurzaming? Wanneer de business case sluit, wil dat nog niet zeggen dat je het geregeld hebt! 2 Te behandelen Recente

Nadere informatie

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak

Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Corporatie zoekt externe investeerder - Plan van aanpak Maarten Corpeleijn, 6 november 2013. maarten@huurenergie.nl 1 Achtergrond en ambitie Corporaties willen in een aantal jaren een flink aantal woningen

Nadere informatie

Nul-op-de-Meter. Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties

Nul-op-de-Meter. Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties Nul-op-de-Meter Woningen inclusief energielasten Betaalbaar, comfortabel en rendabel een nieuwe propositie voor bewoners en corporaties 12 november, OTB wooncongres Peter Sluijs Programma Energiesprong

Nadere informatie

Grote en kleine stappen naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving

Grote en kleine stappen naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving Grote en kleine stappen naar een klimaatneutrale gebouwde omgeving Op dinsdag 17 juni 2014 organiseerde 'Spaar het Klimaat' de 2e beleidstafel in 2014 en de 10e beleidstafel in een reeks die startte in

Nadere informatie

STROOMVERSNELLING KOOP Bijeenkomst vragers + aanbieders 24 apr 2014

STROOMVERSNELLING KOOP Bijeenkomst vragers + aanbieders 24 apr 2014 STROOMVERSNELLING KOOP Bijeenkomst vragers + aanbieders 24 apr 2014 sport SNEIJDER IN BASIS TEGEN BRAZILIANEN Nederland 1,50 DAGCOURANT België 2,10 Cyprus 2,90 Duitsland 2,10 Frankrijk 2,60 Italië 2,70

Nadere informatie

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid

... Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045... Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst! Waarde creëren Stadhuisplein. Veranderende overheid Gemeente Eindhoven en Eneco in 2045 Energieneutraal Veranderende overheid Waarde creëren Stadhuisplein Zichtbaar maken van innovatie Als duurzame stad Samen gaan we voor decentrale en duurzame toekomst!

Nadere informatie

Energy Service Company: een kans voor u?

Energy Service Company: een kans voor u? 1 Energy Service Company: een kans voor u? Stand van zaken provinciale pilot & Kansen voor de installatiebranche Hans van der Heide Pilot provincie Friesland (1) Doel: Ervaring opdoen met het opzetten

Nadere informatie

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar

Bestaand Vastgoed. Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011. DHV 2011 All rights reserved Openbaar Bestaand Vastgoed Hoe beweging krijgen in verduurzaming? Vincent Swinkels Mei 2011 DHV 2011 All rights reserved Openbaar Wat is er aan de hand? Circa 1/3 energiegebruik NL zit in gebouwde omgeving Focus

Nadere informatie

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp

Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Hilversum Kerkelanden Zeverijn en Rode Dorp Energieavond Hilversum Kerkelanden, Zeverijn en Rode Dorp 17 mei 2016 Wat kunt u verwachten Hilverzon & Kerkelanden Leeft! Ambitie gemeente Hilversum Wie is

Nadere informatie

TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE

TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE TOELICHTING SUBSIDIEREGELING CONSORTIA VOOR VERDUURZAMEN BESTAANDE WONINGVOORRAAD GRONINGEN, FRIESLAND EN DRENTHE Datum: 24 mei 2011 1. Waarom subsidie voor consortia? De 3 noordelijke provincies willen

Nadere informatie

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op?

Groen gas. Duurzame energieopwekking. Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Welke keuzes en wat levert het op? Totaalgebruik 2010: 245 Petajoule (PJ) Groen gas Welke keuzes en wat levert het op? Huidig beleid 100 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 3 PJ. Extra inspanning 200 miljoen m 3 groen gas. Opbrengst: 6 PJ.

Nadere informatie

Warmtelevering Dordtse Kil. Kyck over den Dyck. 1 juli 2010

Warmtelevering Dordtse Kil. Kyck over den Dyck. 1 juli 2010 Warmtelevering Dordtse Kil Kyck over den Dyck 1 juli 2010 Agenda 15:30 Welkom door Roosmarijn Sweers (gemeente Dordrecht) 15:35 Stand van zaken waar staan we nu? (Marc van der Steen Provincie Zuid-Holland)

Nadere informatie

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010

Warmte(levering) van de toekomst. Jeroen Roos (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Jeroen Roos Utrecht, 21 september 2010 Warmte(levering) van de toekomst (BuildDesk, business unit Gebiedsontwikkeling) Ontwikkelingen nieuwbouw met effect op warmtevraag 2 Regelgeving: stapsgewijze EPC-verlaging (-> 0,6 -> 0,4 -> energieneutraal)

Nadere informatie

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014

Kansen voor warmte. Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Kansen voor warmte Frans Rooijers Lustrumcongres Stichting Warmtenetwerk, 13-2-2014 Centrale boodschap Er is een groot potentieel aan duurzame warmte en warmtebesparing in Nederland beschikbaar. Per situatie

Nadere informatie

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding

Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven. 1 Inleiding Bijlage I 20111278-07 Investeringen en energielasten Energiesprong woningbouw Maria van Bourgondiëlaan te Eindhoven Datum Referentie Behandeld door 13 december 2011 20111278-07 P. Smoor/LSC 1 Inleiding

Nadere informatie

AMBITIELIJST VERDUURZAMEN WONING. NAW gegevens. Straat: Postcode: Plaats: Tel nr.: e-mail: HUIDIGE SITUATIE

AMBITIELIJST VERDUURZAMEN WONING. NAW gegevens. Straat: Postcode: Plaats: Tel nr.: e-mail: HUIDIGE SITUATIE AMBITIELIJST VERDUURZAMEN WONING NAW gegevens Naam: Straat: Postcode: Plaats: Tel nr.: e-mail: Datum: HUIDIGE SITUATIE 1. Waardevolle elementen woning Ja nee nvt - Locatie - Tuin - Uitzicht - Bezonning

Nadere informatie

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd

Uit ervaring blijkt ook dat met energieverbeterende maatregelen gemiddeld 30% energiebesparing gerealiseerd RAADSVOORSTEL Onderwerp : Pilot energieaanpak woningen Raadsvergadering : 2 december 2009 Politieke markt d.d.: - Agendapunt : 6 Portef.houder : wethouder Berkelder Voorstelnummer : 236649 BenW-besluit

Nadere informatie

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies

Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Transformatie bestaande woningvoorraad Pas je huizen aan of breng je mensen in beweging? Kees Konings, DomaVita Vastgoedadvies Kansen en uitdagingen voor West-Brabant Thema s/ Agenda: 1. Steden en (kleine)

Nadere informatie

C. Monitoring en backcasting

C. Monitoring en backcasting C. Monitoring en backcasting Backcasting en monitoring Deelsessie werkconferentie Energiek Zoetermeer 11 juni 2013 dr. C. (Cor) Leguijt Inhoud 1. Backcastingproject stadsgewest Haaglanden 1. Klimaat- en

Nadere informatie

Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE)

Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE) Stappenplan bij het plaatsen zonnepanelen bij een Vereniging van Eigenaren (VvE) Stap 1. Oriëntatie/Vooronderzoek U vindt uw energiekosten te hoog? U hebt in uw koopflat een eigen cv-ketel en u vindt uw

Nadere informatie

Energieverspilling is zinloos

Energieverspilling is zinloos Aan de slag in de Bestaande Bouw Energieverspilling is zinloos in het verleden en daarna samengesteld door: Martin Liebregts Haico van Nunen Donderdag 13 september 2007 2/25 3/25 1. Praktijk van het verleden

Nadere informatie

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Activiteiten ICDuBo. Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden. Van duurzaam denken naar duurzaam doen Activiteiten ICDuBo Kenniscentrum Inspiratie: Maak kennis met alle facetten van duurzaam bouwen in de hal van 2.000 m2 vol inspirerende oplossingen en voorbeelden.

Nadere informatie