ISSO-publicatie november ISSO-publicatie 39. Ontwerp, realisatie en beheer van een Energiecentrale met warmte en koude opslag (WKO)

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "ISSO-publicatie 39 25 november 2011. ISSO-publicatie 39. Ontwerp, realisatie en beheer van een Energiecentrale met warmte en koude opslag (WKO)"

Transcriptie

1 1 ISSO-publicatie 39 Ontwerp, realisatie en beheer van een Energiecentrale met warmte en koude opslag (WKO) 25 november 2011 Samenstelling ISSO-kontaktgroep: ir. M. van Aarssen IF Technology B.V. ing. J.C. Aerts ISSO ir. H.J. Broekhuizen Installect Advies B.V. ir. J.J. Buitenhuis DWA Installatie- en Energieadvies ing. P.M.J. Gerats Sweegers & de Bruijn B.V. drs. A.de Groof SIKB ing. A. van der Hilst Mampaey Installatietechniek B.V. H.M.A. Janssen Groesbeek Ga-Consult ing. B. Lankhoorn Schouten Techniek B.V. ing. H.C. Roel Roel Consultants A. Rook Priva B.V. ing. A.W.F. Vlooswijk Wolter & Dros B.V. ing. W. van Voorst Vader ENECO Warmte B.V. dr. ir. C.J. Wisse DWA Installatie- en Energieadvies

2 2 Inhoudsopgave Samenvatting... 4 Wiskundige symbolen... 5 Grafische symbolen... 6 Terminologie... 7 Begrippen WKO... 7 Werktuigkundige begrippen Voorwoord Inleiding Introductie energiecentrale met WKO Doel van de publicatie Toepassingsgebied Afbakening met aangrenzende disciplines Informatieoverdracht aangrenzende disciplines via communicatiemodellen Stappenplan ontwerp energiecentrale WKO Minimaal benodigde gegevens gebouwinstallatie Ontwerpprocedure Methoden Communicatiemodel minimaal benodigde gegevens gebouwinstallatie Oriënterende afstemming ondergrondse installatie Procedure Communicatiemodel oriënterende afstemming ondergrondse installatie Bepaling systeemconcept Procedure Methoden Energieberekeningen Economische prestaties Ontwerp hydraulische schakeling Procedure Methoden Dimensionering componenten hydraulische schakeling Procedure Methoden Communicatiemodel minimaal uit te wisselen ontwerpgegevens ondergrondse installatie.. 28

3 3 9 Omschrijving beoogde functionaliteit energiecentrale Procedure Methoden Uitwerking ontwerp Procedure Communicatiemodellen uitwerking ontwerp Activiteiten realisatiefase Procedure Communicatiemodel voor de realisatie Activiteiten Onderhoud & Beheer Procedure Methoden Communicatiemodel beheer en onderhoud Referenties... 37

4 4 Samenvatting Warmte Koude Opslag (WKO) is een methode om energie in de vorm van warmte of koude op te slaan in de bodem. De techniek wordt gebruikt om gebouwen en processen te verwarmen en/of te koelen. Doordat er gebruik gemaakt wordt van opslag van thermische energie is een andere ontwerpaanpak benodigd dan gebruikelijk voor conventionele installaties zoals ketels en koelmachines. Naast het ontwerpen op basis van benodigde capaciteiten is het noodzakelijk mede te ontwerpen op basis van energiestromen. Doordat er sprake is van gebruik van energie uit grondwater worden er wettelijke eisen gesteld aan de optredende energiestromen. Deze publicatie biedt ontwerpprocedures voor werktuigkundig ontwerpers van het bovengrondse deel van energiecentrales met WKO (open systemen). Het ontwerp van het ondergrondse gedeelte vormt een aparte discipline en wordt behandeld in een aparte publicatie (SIKB BRJ 147). De energiecentrales met WKO dienen in samenhang met de gebouwinstallaties ontworpen te worden (distributie en gebruikers). Het ontwerp van de gebouwinstallatie zelf valt buiten het bestek van deze publicatie, evenals het ontwerp van de automatiseringsinstallatie. Deze publicatie biedt communicatiemodellen ten behoeve van samenwerking met de disciplines ontwerp ondergrondse installatie, gebouwinstallatie en automatiseringsinstallatie. De ontwerpprocedures en communicatiemodellen hebben betrekking op de volgende fases: Ontwerp; Realisatie; Onderhoud & beheer.

5 5 Wiskundige symbolen <volgt in ISSO 39B>

6 6 Grafische symbolen <volgt in ISSO 39B>

7 7 Terminologie Begrippen WKO Bodemenergiesysteem Zie open en gesloten bodemenergiesysteem. Doubletsysteem Energieopslagsysteem dat gebruik maakt van (series van) twee putten, waarbij de filters waarmee het warme en koude water in de bodem worden teruggebracht zich op dezelfde diepte binnen één watervoerend pakket bevinden. Gesloten bodemenergiesysteem Installatie waarmee gebruik wordt gemaakt van de bodem voor de levering van warmte of koude ten behoeve van de verwarming of koeling van bouwwerken, door middel van een gesloten circuit van leidingen, met inbegrip van het bovengrondse deel van de installatie. Monobron Een energieopslagsysteem dat gebruik maakt van één put, waarbij de filters waarmee het warme en koude water in de bodem worden teruggebracht zich op verschillende dieptes binnen één watervoerend pakket bevinden. Open bodemenergiesysteem Installatie waarmee van de bodem gebruik wordt gemaakt voor de levering van warmte of koude ten behoeve van de verwarming of koeling van bouwwerken, door grondwater te onttrekken en na gebruik in de bodem terug te brengen, met inbegrip van het bovengrondse deel van de installatie. Put Boorgat met de bron, peilbuizen, filtergrind, kleistoppen, aanvulgrond, pomp, leidingen en afwerking bovengronds. Recirculatiesysteem Een (doublet)systeem dat continue op dezelfde plaats grondwater onttrekt en continue op dezelfde plaats grondwater in de bodem terugbrengt. Deze systemen maken geen gebruik van opgeslagen warmte en koude, maar van de constante grondwatertemperatuur.

8 8 Infiltratietemperatuur Temperatuur van het grondwater dat geïnfiltreerd wordt in de bodem na energieuitwisseling met de bovengrondse installatie. Koude laden Bedrijfssituatie van de ondergrondse installatie waarbij infiltratietemperatuur lager is dan de onttrekkingstemperatuur. Onttrekkingstemperatuur Temperatuur van het grondwater dat onttrokken wordt voor energieuitwisseling met de bovengrondse installatie. Regeneratie van de bodem Het extra toevoeren van warmte of koude aan de bodem om de totale hoeveelheden warmte en koude die aan de bodem worden toegevoerd met elkaar in evenwicht te brengen. Regeneratievoorziening Installatie bestaande uit één of meerdere apparaten met regeneratie van de bodem als hoofdfunctionaliteit. Warmte laden Bedrijfssituatie van de ondergrondse installatie waarbij de infiltratietemperatuur hoger is dan de onttrekkingstemperatuur.

9 9 Werktuigkundige begrippen Distributie Het transport van de vloeistof (water) van de opwekkers (koude / warmte) naar de gebruikers (koude / warmte). Energiecentrale Dit is het bovengrondse deel van het bodemenergiesysteem en wordt gevormd door het totaal van bovengrondse warmte- en koudeopwekkers en regeneratievoorzieningen. Exclusief distributiemodules en gebruikersmodules en de exclusief de ondergrondse installatie, inclusief de scheidingswarmtewisselaar met het grondwatercircuit. Werkelijke demarcatie: projectafhankelijk. Hoofdfunctionaliteit energiecentrale Beschrijving van het type energielevering per hoofdcomponent die gekoppeld is aan één bedrijfssituatie van de energiecentrale. Gebouwinstallatie Totaal van distributiemodules en gebruikersmodules. Hoofdcomponenten energiecentrale Warmte- en/of koudeopwekkers en regeneratievoorzieningen Koudegebruiker Apparaat (warmtewisselaar) waarmee koude wordt overgedragen aan het water of medium van de hydraulische schakeling van een klimaatinstallatie. Koudeopwekker Apparaat waarmee koude wordt overgedragen aan het water of medium van de hydraulische schakeling van een klimaatinstallatie. Ondergrondse installatie 1. de bronnen, inclusief bronpompen, regelkleppen, appendages enzovoort; 2. het verbindend leidingwerk tussen de bronnen inclusief kleppen, appendages enzovoort, exclusief de scheidingswarmtewisselaar; 3. de sensoren voor het meten van temperaturen, debieten, energiestromen, drukken ten behoeve van regeling, monitoring en beveiliging. Werkelijke demarcatie: projectafhankelijk. TSA (=tegenstroomapparaat) Warmtewisselaar die geschakeld is volgens het tegenstroomprincipe. Warmteopwekker Apparaat waarmee warmte wordt overgedragen aan het water of medium van de hydraulische schakeling van een klimaatinstallatie. Warmtegebruiker Apparaat (warmtewisselaar) waarmee warmte wordt overgedragen aan het water of medium van de hydraulische schakeling van een klimaatinstallatie.

10 10 Automatiseringsinstallatie Een installatie die is opgebouwd uit de volgende onderdelen: veldapparatuur, aansluitbekabeling, schakelkasten en automatiseringsstations met daarin ondergebracht DDC regel- en besturingsvoorzieningen (hardware en software), datacommunicatienetwerk en randapparatuur voorzien van beheerprogrammatuur. Bedrijfssituatie Situatie van een klimaatinstallatie afhankelijk van het operationeel gebruik van een gebouw of een storing of een alarm. Bedrijfsstanden apparaten Een apparaat kan open/dicht, ingeschakeld/uitgeschakeld of regelend zijn, afhankelijk van o.a.. de bedrijfssituatie van een klimaatregelinstallatie. Functioneel ontwerp Beschrijving van de werking van een klimaatinstallatie door middel van: o Algemene beschrijving van de totale installatie, processchema s o Functielijsten van de apparaten en instrumenten in de processchema s o Bedrijfsstandenmatrix en/of definitie van centrale bedrijfssituaties o Toelichtende beschrijvende teksten. Functielijst Lijst waarin van de apparaten en instrumenten van de klimaatinstallatie het aantal benodigde digitale en analoge in- en uitsignalen van de automatiseringsinstallatie zijn vastgelegd, alsmede de relevante ontwerpgegevens zoals vermogen, temperatuur van de apparaten en ingestelde waarden en type regelaar van de instrumenten. Proces Klimaatinstallatie of deel van een klimaatinstallatie waar een fysische verandering en/of omzetting van energie plaats vindt. Processchema Tekening van een hydraulische en luchttechnische schakeling met daarin opgenomen de apparaten en instrumenten met als doel de opzet van dit deel van de klimaatinstallatie te laten zien. Technische ontwerp v/d automatiseringsinstallatie Op basis van de informatie van het functioneel ontwerp het definitief vaststellen, vastleggen, selecteren en dimensioneren van: o De benodigde apparaten en instrumenten o De specifieke software o De stuurstroomschema s v/d schakelkasten o De lay-out en omvang v/d schakelkasten o Soort en diameter bekabeling Werktuigbouwkundig ontwerpen Het bedenken en dimensioneren van het werktuigbouwkundig deel van een klimaatinstallatie, inclusief het beschrijven van de werking van de klimaatinstallatie d.m.v. het functioneel ontwerp.

11 11 1 Voorwoord Deze ISSO-publicatie 39A heeft betrekking op het ontwerpen van energiecentrales met gebruikmaking van Warmte- en koudeopslag in de bodem. ISSO 39A beschrijft hierbij de ontwerpprocedures en benodigde activiteiten voor realisatie, onderhoud en beheer. Ten behoeve van de leesbaarheid zijn de ontwerpprocedures voorzien van verklarende opmerkingen. Een technische toelichting en richtlijnen voor uitwerking worden gegeven in ISSO 39B. De ontwerpprocedures beschrijven de activiteiten die nodig zijn om technisch-inhoudelijk gezien tot een volledig uitgewerkt en gedocumenteerd ontwerp te komen van een energiecentrale met WKO.

12 12 2 Inleiding 2.1 Introductie energiecentrale met WKO Warmte Koude Opslag (WKO) is een methode om energie in de vorm van warmte of koude op te slaan in de bodem. De techniek wordt gebruikt om gebouwen, woningen, kassen en processen te verwarmen en/of te koelen. Er is sprake van twee soorten systemen: open en gesloten systemen. Deze publicatie heeft betrekking op open systemen. Bij open systemen wordt grondwater gebruikt als transportmedium voor energie. De opslag van energie vindt plaats in zandlagen in de bodem (aquifers), zie figuur 2.1. In dit voorbeeld is sprake van een warme en een koude bron (doublet). Andere vormen worden nader omschreven ISSO 39B. Bij gesloten systemen wordt er geen grondwater verplaatst. De energieuitwisseling vindt plaats via een gesloten circuit van bodemwarmtewisselaars. De energie wordt opgeslagen in de bodemlagen waarin de bodemwarmtewisselaar is aangebracht. Gesloten systemen worden niet beschreven in deze ISSOpublicatie over WKO. Daarvoor wordt verwezen naar ISSO 73 [100]. Figuur 2-1 Open systemen met grondwater als transportmedium. Voorbeeld van doubletsysteem met scheidingswarmtewisselaar (TSA)..

13 13 In het spraakgebruik over WKO wordt meestal over het ondergrondse en het bovengrondse deel gesproken. Het ondergrondse deel wordt in hoofdzaak gemaakt door een boorfirma, het bovengrondse deel door een installatiebedrijf. Deze publicatie richt zich primair op het bovengrondse gedeelte. Dit wordt in het vervolg van deze publicatie de energiecentrale genoemd. 2.2 Doel van de publicatie Het doel van deze publicatie ISSO 39A is het geven van ontwerpprocedures voor energiecentrales met WKO met bijbehorende methoden en communicatiemodellen. De doelgroep wordt gevormd door installatieontwerpers. Een technische toelichting en richtlijnen voor uitwerking worden gegeven in ISSO 39B. 2.3 Toepassingsgebied Het toepassingsgebied van WKO-systemen dat met deze publicatie wordt bestreken, betreft individuele utiliteitsgebouwen. De tekst en de voorbeelden in ISSO 39B zullen daar op gericht zijn. Toepassingen in de glastuinbouw, industrie, woningbouw hebben specifieke kenmerken die in deze publicatie buiten beschouwing blijven. WKO wordt in de woningbouw altijd gecombineerd met warmtepompen en daar is al eerder een ISSO-publicatie over verschenen (ISSO 80). Collectieve systemen, waarin meerdere gebouwen, op een collectief WKO-systeem zijn aangesloten, hebben ook een aantal specifieke aspecten die niet in detail uitgewerkt worden in deze publicatie. 2.4 Afbakening met aangrenzende disciplines In deze paragraaf wordt omschreven wat onder de zogenoemde energiecentrale verstaan. Dit is alles wat met warmte- en koude opwekking te maken heeft. In ISSO-publicaties wordt onderscheid gemaakt naar opwekking, distributie en gebruikers (zie ISSO-44 en ISSO-47). Met het bovengrondse deel wordt het opwekkingsgedeelte bedoeld. Distributie en gebruikers vallen onder wat genoemd wordt de overige gebouwinstallaties. ISSO publicaties kennen echter geen verder onderscheid naar bovengronds en ondergronds. In deze publicatie wordt dit onderscheid nadrukkelijk gemaakt omdat er over de ondergrondse installaties een aparte publicatie verschijnt [210]. Het ontwerpen van een bronnensysteem en met bijbehorende kennis van geohydrologie vormen een aparte discipline.

14 14 Gebouwinstallatie Gebruikers warmte / koude Distributie warmte / koude incl. transportpompen Energiecentrale Opwekking warmte/koude Incl. TSA ISSO 39 Ondergrondse installatie Bronnen, bronpompen Verbindend leidingwerk Figuur 2-2 Onderscheid gebouwinstallatie, bovengrondse installatie (energiecentrale) en de ondergrondse installatie. Demarcatie definitief vast te stellen per project. Het ondergrondse deel bestaat uit: 1. de bronnen, inclusief bronpompen, regelkleppen, appendages enzovoort; 2. het verbindend leidingwerk tussen de bronnen inclusief kleppen, appendages enzovoort, exclusief de scheidingswarmtewisselaar; 3. de sensoren voor het meten van temperaturen, debieten, energiestromen, drukken ten behoeve van regeling, monitoring en beveiliging. De volgende onderdelen behoren nog bij de beschrijving van het bovengrondse deel: 1. de scheidingswarmtewisselaar 1 ; 2. uitwisseling van signalen die relevant zijn voor het regelen, besturen en beveiligen van de energiecentrale installatie. Definitieve demarcaties dienen door de ontwerpende partijen te worden vastgelegd in zogenoemde communicatiemodellen. 1 In het SIKB-protocol wordt dit als volgt omschreven: Het ondergronds circuit is doorgaans gescheiden van het bovengronds deel van de installatie door een scheidingswarmtewisselaar of door de warmtepomp. Het bovengronds deel van bodemenergiesystemen valt onder het certificatieschema van KBI. De scheidingswarmtewisselaar of warmtepomp vormt een integraal onderdeel van het bodemenergiesysteem, en vormt doorgaans de scheiding van het bovengronds en ondergronds gedeelte. In het certificatieschema wordt de wisselaar en de warmtepomp tot het bovengronds gedeelte gerekend [210].

15 Informatieoverdracht aangrenzende disciplines via communicatiemodellen Voor een goed ontwerp van een WKO-systeem is het van belang dat er gedurende het ontwerpproces afgestemd wordt met de ontwerper(s) van de andere gebieden / disciplines (Figuur 2-2). Om deze afstemming te faciliteren en certificeerbaar te maken worden in deze ISSO-publicatie zogenoemde communicatiemodellen gepresenteerd. In deze modellen wordt omschreven wat er over en weer gecommuniceerd dient te worden. NB: Het betreft hier communicatie tussen disciplines. Dit is niet maatgevend voor de organisatorische uitwerking. Automatiseringsinstallatie Gebouwinstallatie W- Gebouwinstallatie Automatiseringsinstallatie Energiecentrale W- Energiecentrale ISSO 39 Automatiseringsinstallatie Ondergrondse installatie W- Ondergrondse installatie Figuur 2-3 Communicatiemodellen informatie-uitwisseling tussen verschillende disciplines. NB: Hier zijn alleen de communicatiestromen tussen de werktuigkundig ontwerper van de energiecentrale en de betrokken disciplines weergegeven. Communicatiestromen tussen andere disciplines onderling zijn niet weergegeven..

16 16 3 Stappenplan ontwerp energiecentrale WKO Het volledige stappenplan voor het ontwerpen van een energiecentrale met WKO is als volgt: 1. Stem de minimaal benodigde gegevens van de gebouwinstallatie af met de betreffende ontwerper conform de procedure uit hoofdstuk Maak een oriënterende afstemming met de ontwerper van de ondergrondse installatie conform de procedure uit hoofdstuk Maak een selectie van het systeemconcept op basis van de procedure uit hoofdstuk Ontwerp een hydraulische schakeling voor het systeemconcept conform de procedure uit hoofdstuk Dimensioneer de componenten van de hydraulische schakeling conform de procedure uit hoofdstuk Stem de gegevens voor dimensionering af met de ontwerper van de ondergrondse installatie conform de procedure uit hoofdstuk Omschrijf de beoogde functionaliteit van de energiecentrale conform de procedure uit hoofdstuk Maak een uitwerking van de ontwerpgegevens conform de procedure uit hoofdstuk Volg de procedure voor de activiteiten in de realisatiefase zoals beschreven in hoofdstuk Volg de procedure uit hoofdstuk 12 voor de activiteiten ten behoeve van onderhoud & beheer. De navolgende hoofdstukken geven per stap de procedures en bijbehorende methodes. Figuur 3-1 geeft de relatie tussen de BRL-fasering en de in ISSO-publicaties gebruikelijke MKK-fasering.

17 17 Figuur 3-1 Stappenplan ontwerpproces energiecentrale met WKO

18 18 4 Minimaal benodigde gegevens gebouwinstallatie Om het ontwerp van de WKO te maken is afstemming nodig met het ontwerp van het gebouw. Dit hoofdstuk beschrijft welke aspecten afgestemd moeten worden. Eerst wordt de bijbehorende procedure gepresenteerd, gevolgd door het toe te passen communicatiemodel. 4.1 Ontwerpprocedure 1. Verzoek de ontwerper van de gebouwinstallatie om de minimaal benodigde gegevens en overleg over bijbehorende vragen en maak bijbehorende afspraken over de verantwoordelijkheden binnen het ontwerpproces. Maak hierbij gebruik van de communicatiemodellen zoals gegeven in Tabel 4-1, Tabel 4-2 en tabel Leg bovengenoemde gegevens vast in een gestructureerd document met versiebeheer. 4.2 Methoden 1. Gebruikmaking van het communicatiemodel uit Voor de bepaling van de gegevens van de gebouwinstallatie worden geen methoden omschreven. Dit behoort tot de professie van de ontwerper van de gebouwinstallatie. Dit communicatiemodel beperkt zich tot het detailniveau dat benodigd is om een ontwerp te kunnen maken van de energiecentrale. Opmerkingen In de toelichtende teksten in ISSO 39B zullen verschillende methodes voor bepaling van de gegevens van de gebouwinstallatie besproken worden. Op basis hiervan kan de ontwerper van de energiecentrale de ontwerper van de gebouwinstallatie kritisch bevragen. 4.3 Communicatiemodel minimaal benodigde gegevens gebouwinstallatie Om een energiecentrale met WKO te realiseren zijn de volgende gegevens van een gebouwinstallatie nodig: Werktuigbouwkundige ontwerpgegevens om de energiecentrale te dimensioneren; De jaarlijkse warmte en koude behoefte met bijbehorende temperaturen om o o o De thermische (on)balans vast te stellen in de WKO Hoofdcomponenten van de energiecentrale te kunnen dimensioneren Een eventuele kosten/baten analyse uit te voeren voor vergelijking van de verschillende WKO-concepten. Gegevens van de automatische werking van de gebouwinstallatie Tabel 4-1 geeft een overzicht van de minimaal benodigde gegevens van de gebouwinstallatie. In Tabel 4-2 worden deze gegevens aangevuld met randcondities, vragen en afspraken over de gebouwinstallatie. De ontwerper van de energiecentrale verzoekt de ontwerper van de gebouwinstallatie deze gegevens te leveren en hierover te overleggen. Over het ontwerp van een aantal componenten dient de verantwoordelijkheid in het ontwerpproces vastgelegd te worden (tabel 4.3).

19 19 Tabel 4-1 Minimaal benodigde gegevens gebouwinstallatie (communicatiemodel 1) Nr. Ontwerpgegevens Wie is verantwoordelijk (Defaults; per project definitief te bepalen) 1 Ontwerpvermogen voor verwarmen in kw 2 Ontwerp aanvoertemperatuur voor verwarmen in C gebouwinstallatie 3 Ontwerpretourtemperatuur voor verwarmen in C 4 Ontwerp volumestroom cv installatie in m 3 /h 5 Ontwerp druk in cv-installatie in kpa (absoluut) 6 Ontwerpdrukverschil cv-circuit (kpa) 7 Ontwerpvermogen voor koelen in kw 8 Ontwerpaanvoertemperatuur voor koelen in C 9 Ontwerp retourtemperatuur voor koelen in C 10 Ontwerpvolumestroom gkw-installatie in m 3 /h 11 Ontwerpdruk in gkw-installatie in kpa (absoluut) 12 Ontwerpdrukverschil gkw-circuit (kpa) 13 Ontwerpcondities luchtbehandelingskast voor bedrijfssituatie koude- en/of warmteladen energiecentrale Deellast gegevens 1 Benodigd vermogens voor verwarmen in kw afhankelijk van de buitentemperatuur, met bijbehorende frequentietabellen of uurlijkse waardes gebouwinstallatie 2 Aanvoertemperatuur voor verwarmen afhankelijk van de buitentemperatuur (stooklijn) 3 Retourtemperatuur voor verwarmen afhankelijk van de buitentemperatuur* 4 Jaarlijkse warmtebehoefte in MWh per jaar 5 Minimaal te leveren vermogen voor verwarmen in kw 6 Minimale terugregelbaarheid cv uitgedrukt als % van de ontwerpvolumestroom 7 Benodigde vermogens voor koelen in kw afhankelijk van de buitentemperatuur, met bijbehorende frequentietabellen of uurlijkse waardes 8 Aanvoertemperatuur voor koelen afhankelijk van de buitentemperatuur* 9 Retourtemperatuur voor koelen afhankelijk van de buitentemperatuur* 10 Benodigde koelbehoefte in MWh per jaar 11 Minimaal te leveren vermogen voor koelen 12 Minimale terugregelbaarheid gkw uitgedrukt als % van de ontwerpvolumestroom 13 Drukval van de grondwater-tsa bij minimaal en maximaal debiet energiecentrale Automatische werking 1 Benodigde signalen van het CV-circuit, analoog en digitaal voor regeling, sturen en beveiligen van de energiecentrale 2 Benodigde signalen van het GKW-circuit, analoog en digitaal voor regeling, sturen en beveiligen van de energiecentrale gebouwinstallatie na overleg met ontwerper energiecentrale Project specifieke gegevens 1 Nader in overleg te bepalen Nader in overleg te bepalen Opmerkingen: 1. Voor de buitentemperatuur afhankelijk gegevens en berekening van de warmte- en koude behoefte wordt uitgegaan van een klimaatjaar. Dit kan op de volgende manieren: a. in de vorm van 8760 opeenvolgende uren waarin per regel de buitentemperatuur, vermogens en temperaturen zijn vastgelegd; b. In de vorm van frequentietabellen waarin per regel de buitentemperatuur, het aantal uren dat deze buitentemperatuur optreedt en de vermogens en temperaturen zijn vermeld. Afhankelijk van de bedrijfsperioden van de gebouwinstallatie moeten frequentietabellen worden opgesteld voor bijvoorbeeld: dag bedrijf, nachtbedrijf en weekendbedrijf; 2. Een energiecentrale met WKO kan ook alleen voor koelen worden ingezet. Verwarmen gebeurt dan bijvoorbeeld met een bestaande verwarmingsinstallatie. Voor deze situaties dienen in Tabel 4-1 alleen de relevante gegevens van de energie centrale met WKO te worden ingevuld.

20 20 Tabel 4-2 Bijzondere condities die van toepassing zijn in combinatie met de minimaal benodigde gegevens in Tabel 4-1. Nr. Bijzondere condities ontwerpgegevens Toelichting Wie is verantwoordelijk (Defaults; per project definitief te bepalen) 1 Is het toegestaan dat de luchtbehandelingskast een hoofdfunctie vervult in de energiecentrale (bijvoorbeeld bij een bestaande installatie)? Ja/nee 2 Dient de energiecentrale met WKO gelijktijdig warmte en koude Ja/nee te kunnen leveren Warmte / CV-circuit 1 Wat is de bandbreedte in de jaarlijkse warmtevraag? Als gevolg van gebouwgebruik, gebouwschilkwaliteit en invloed buitenklimaat 2 Welke afwijkingen zijn toegestaan in de te leveren aanvoertemperatuur van het CV-circuit 3 Welke afwijkingen zijn toegestaan in de retourtemperatuur van het CV-circuit? 4 Welke afwijkingen zijn toegestaan in de te leveren vermogens aan het CV-circuit? 5 Kan in het ontwerp van de energiecentrale rekening gehouden worden met een minimale afname van warmtevermogen door de gebouwinstallatie? ± K; In overleg dit afhankelijk van de buitentemperatuur ± K; In overleg dit afhankelijk van de buitentemperatuur ± kw In overleg dit afhankelijk van de buitentemperatuur Dit kan kansen bieden voor ontwerpvarianten van de energiecentrale Koude / GKW-circuit 1 Wat is de bandbreedte in de jaarlijkse koudevraag? Als gevolg van gebouwgebruik, gebouwschilkwaliteit en invloed buitenklimaat 2 Welke afwijkingen zijn toegestaan in de te leveren aanvoertemperatuur van het GKW-circuit 3 Welke afwijkingen zijn toegestaan in de retourtemperatuur van het GKW-circuit? 4 Welke afwijkingen zijn toegestaan in de te leveren vermogens aan het GKW-circuit? 5 Kan in het ontwerp van de energiecentrale rekening gehouden worden met een minimale afname van koudevermogen door de gebouwinstallatie? ± K; In overleg dit afhankelijk van de buitentemperatuur ± K; In overleg dit afhankelijk van de buitentemperatuur ± kw In overleg dit afhankelijk van de buitentemperatuur Dit kan kansen bieden voor ontwerpvarianten van de energiecentrale Startsituatie 1 Zijn er afwijkende condities van toepassing voor de startsituatie? Bijvoorbeeld van aanvoeren retourtemperaturen en vermogens gebouwinstallatie gebouwinstallatie gebouwinstallatie gebouwinstallatie energiecentrale gebouwinstallatie gebouwinstallatie gebouwinstallatie gebouwinstallatie energiecentrale gebouwinstallatie gebouwinstallatie gebouwinstallatie

21 21 tabel 4.3 Verantwoordelijkheden ontwerper gebouwinstallatie en ontwerper bovengrondse deel energiecentrale. X: de betreffende partij in genoemde kolom van deze matrix is verantwoordelijk. Deze tabel bevat defaults, definitieve verantwoordelijkheid per project vast te stellen. Nr. Onderwerp gebouwinstallatie 1 Ontwerp van de luchtbehandelingskast X 2 Ontwerp van de TSA X* 3 Transportpompen en regelafsluiters CV-circuit X 4 Transportpompen en regelafsluiters GKW-circuit X 5 Drukbehoud en expansievat CV-circuit X 6 Drukbehoud en expansievat GKW-circuit X energiecentrale 7 Functioneel ontwerp gebouwinstallatie ten behoeve van automatiseringsontwerper gebouwinstallatie X 8 Functioneel ontwerp energiecentrale ten behoeve van automatiseringsontwerper energiecentrale X *: mogelijk een gedelegeerde verantwoordelijkheid aan de ontwerper van de ondergrondse installatie

22 22 5 Oriënterende afstemming ondergrondse installatie Om een goed systeemconcept te kunnen ontwikkelen voor de energiecentrale met WKO is het belangrijk eerst een aantal zaken af te stemmen met de ontwerper van het beoogde ondergrondse deel van de centrale. Nadat er een systeemconcept ontwikkeld is wordt dit gevolgd door een meer gedetailleerde afstemming om de componenten van het hydraulische schema te kunnen dimensioneren. 5.1 Procedure 1. Verzoek de ontwerper van de ondergrondse installatie om de minimaal benodigde gegevens van de ondergrond voor de selectie van een systeemconcept. Dit conform het communicatiemodel uit paragraaf Communicatiemodel oriënterende afstemming ondergrondse installatie Tabel 5.1 Nr. Basisgegevens bij selectie systeemconcepten (voorselectie systeemconcept) Basisgegevens communicatiemodel Toelichting Wie is verantwoordelijk (Defaults; per project definitief te bepalen) 1 Is de bodem geschikt voor toepassing van WKO 2 Welke regelgeving is van toepassing met betrekking tot de energiebalans? getoetst conform het SIKB-protocol -Standaard regelgeving of - Afwijkende regelgeving ondergrondse installatie ondergrondse installatie 3 Wat is de bandbreedte in natuurlijke bodemtemperatuur C (diepteafhankelijk) ondergrondse installatie 4 Is de bodem geschikt voor een monobron / doublet / recirculatie / meerdere bronnen ondergrondse installatie 5 Eerste afschatting energievraag aan de bodem 6 Eerste afschatting volumestromen warme en koude bron... MWh warmte op jaarbasis... MWh koude op jaarbasis m3/h warme bron m3/h koude bron energiecentrale energiecentrale 7 Indicatie bronconfiguratie -In clusters -Kruislings 8 Omkeervoorziening -Ondergronds -Bovengronds ondergrondse installatie energiecentrale 9 Onderhoudsvoorziening (spuien) Op welke wijze? ondergrondse installatie 10 Overige projectspecifieke vragen Nader te bepalen

23 23 6 Bepaling systeemconcept 6.1 Procedure 1 Overleg met de opdrachtgever over prioriteitstelling met betrekking tot de volgende ontwerpaspecten: a Energetische prestaties b Economische prestaties van systeemconcepten met WKO c Robuustheid d Eisen vanuit beheer en onderhoud 2 Bepaal in overleg met de opdrachtgever of en hoe bovengenoemde aspecten gekwantificeerd worden. 3 Stel een systeemconcept dat voldoet aan a De bovengenoemde eisen van de opdrachtgever b De vraagspecificatie van de gebouwinstallatie die volgt uit Tabel 4-1 en Tabel 4-2. c Voldoet aan de conceptspecificaties van de ondergrondse installatie (Tabel 5.1). d Eisen wet- en regelgeving (o.a. energiebalans). 4 Maak een beschrijving van het systeemconcept bestaande uit de volgende onderdelen a Opsomming van de hoofdcomponenten b Beschrijving van de functionaliteit van de hoofdcomponenten c Verdeling van de vermogens i tijdens ontwerpcondities voor warmtelevering aan de gebouwinstallatie ii tijdens ontwerpcondities voor koudelevering aan de gebouwinstallatie d Aandeel energielevering van de hoofdcomponenten op jaarbasis. Opmerkingen: De energetische prestaties kunnen op verschillende wijze gekwantificeerd worden. Voorbeelden hiervan zijn: o Seasonal Performance Factor (SPF) o Primary Energy Ratio (PER) o Totale fossiele energiegebruik (uitgedrukt in zogenoemd primair energiegebruik) o Energieprestatie coëfficiënt van het gebouw met installatie (EPG) Mogelijk zijn er ook eisen vanuit de regelgeving van de ondergrondse installatie met betrekking tot dit onderwerp (zie Tabel 8-4) De economische prestaties kunnen op diverse wijze bepaald worden. Voorbeelden hiervan zijn: o Investeringskosten o Eenvoudigde terugverdientijd o Netto Contante Waarde o Interne rentabiliteit Robuustheid kan men nader specificeren met betrekking tot de aspecten waar dit betrekking op heeft. Voorbeelden hiervan zijn: o De robuustheid met betrekking tot energielevering bij uitval van de ondergrondse installatie o Robuustheid met betrekking tot het voldoen aan de criteria van de energiebalans in de bodem o De robuustheid met betrekking tot beschikbaarheid (bijvoorbeeld 100% bij een datacentrum) Bij de samenstelling van het energieconcept behoren ook de volgende afwegingen: o Toepassing van een piekvoorziening of backup (zogenoemd monovalent / bivalent) o Toepassing van een regeneratievoorziening Voorbeelden van hoe een beschrijving van de functionaliteit van hoofdcomponenten er uit kan zien: o Ketel: Warmtelevering aan de gebouwinstallatie tijdens verwarmingsbedrijf o Warmtepomp Warmtelevering aan de gebouwinstallatie tijdens verwarmingsbedrijf Koudelevering aan de gebouwinstallatie tijdens koelbedrijf Koudeladen tijdens verwarmingsbedrijf Warmteladen tijdens koelbedrijf

BEOORDELINGSRICHTLIJN voor het KOMO INSTAL procescertificaat voor ONTWERPEN, INSTALLEREN EN BEHEREN VAN INSTALLATIES BIJZONDER DEEL

BEOORDELINGSRICHTLIJN voor het KOMO INSTAL procescertificaat voor ONTWERPEN, INSTALLEREN EN BEHEREN VAN INSTALLATIES BIJZONDER DEEL BRL 6000 Deel 21 23-01-2014 BEOORDELINGSRICHTLIJN voor het KOMO INSTAL procescertificaat voor ONTWERPEN, INSTALLEREN EN BEHEREN VAN INSTALLATIES ONTWERPEN, INSTALLEREN EN BEHEREN VAN ENERGIECENTRALES VAN

Nadere informatie

Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen

Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen Aanvulling ISSO 39: definitie en monitoring van de SPF van bodemenergiesystemen Normatieve teksten ISSO-kontaktgroep De heer ir. H.J. Broekhuizen De heer ing. A.W.F. Vlooswijk De heer ing. H.C. Roel (voorzitter)

Nadere informatie

TAB 1 / HOOFDSTUK 1 TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN

TAB 1 / HOOFDSTUK 1 TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN TAB 1 / HOOFDSTUK 1 COLOFON INLEIDING DEELNEMERSLIJST + DOCENTEN TAB 2 / HOOFDSTUK 2 I. INLEIDING, COÖRDINATOR VAN DE CURSUS HAND OUT PRESENTATIE NVOE II. SYSTEEMCONCEPTEN 1. WELKE PLAATS HEEFT ENERGIEOPSLAG

Nadere informatie

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen

Open en gesloten WKO systemen. Open systemen Open en gesloten WKO systemen Open systemen Een kenmerk van open systemen is dat er grondwater onttrokken en geïnfiltreerd wordt. Er wordt een onderscheid gemaakt tussen doubletsystemen, monobronsystemen

Nadere informatie

Meet- en regeltechniek

Meet- en regeltechniek Meet- en regeltechniek Een kennismaking 18-06-2013 / Jan Peter Hellenthal Agenda Introductie Meet- en regeltechniek: wat / waarom? Opzet installaties Basiskennis Proceskennis Projectbeheersing Afronding

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Wat is WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Wat is WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014

Themabijeenkomst BodemenergieNL BEHEER & ONDERHOUD. Samenhang bovengrond en ondergrond. Themabijeenkomst BodemenergieNL 4 december 2014 Themabijeenkomst BodemenergieNL BHR & ONDRHOUD Samenhang bovengrond en ondergrond ven voorstellen Techniplan Adviseurs bv raadgevend ingenieursbureau; Installaties en nergie & Milieu ongeveer 40 fte focus

Nadere informatie

Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst. Hier komt ook tekst. Kennisdeelbijeenkomst. 23 september 2015. Utrecht.

Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst. Hier komt ook tekst. Kennisdeelbijeenkomst. 23 september 2015. Utrecht. Hoe bodemenergie stimuleren in uw gemeente? Hier komt tekst Kennisdeelbijeenkomst Hier komt ook tekst 23 september 2015 Utrecht.nl Programma, deel 1 9.30-9.40 uur Opening Monique Hoogwijk, programma Utrechtse

Nadere informatie

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt.

bevoegd gezag gesloten in de praktijk zeer weinig voorkomt. telefoon 085-4862450 www.sikb.nl Pagina 1 van 9 OVERZICHT WIJZIGINGEN BUM S EN HUMS S BODEMENERGIE OKTOBER 2015 Voorgenomen wijzigingen in versie 2.4 ten opzichte van versie 2.3 Tabel 1. Wijzigingen BUM

Nadere informatie

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group

Beheer en onderhoud in de praktijk. Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken. Peter Centen Nathan Group Beheer en onderhoud in de praktijk Warmtepompsystemen met verticale bodemwisselaar technieken Peter Centen Nathan Group 2 1 COLLECTIEF BRONSYSTEEM (WARMTEPOMP INDIVIDUEEL PER APPARTEMENT) VERTICALE BODEMWARMTE-

Nadere informatie

Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen

Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen Meer doen met minder Optimale prijs/ prestatie energieopslagsystemen Met steun van de NOVEM is er een onderzoek gedaan ter verbetering van de prijs/prestatie van energieopslagsystemen. De investeringen

Nadere informatie

Effectenstudie bodemenergiesysteem

Effectenstudie bodemenergiesysteem voor open bodemenergiesystemen: tot 50 m³/uur en 250.000 m³/jaar en dieper dan 20 m-mv Project: Projectlocatie: OLO-nummer: Datum: Referentie: Vergunningaanvrager: Adviseur: Klik hier als u een datum wilt

Nadere informatie

White Paper Warmtepompsysteem

White Paper Warmtepompsysteem White Paper Warmtepompsysteem Inleiding Een warmtepompsysteem is voor veel mensen inmiddels een bekend begrip, toch ontstaat er nog steeds veel onduidelijkheid over de werking van het systeem. Dit blijkt

Nadere informatie

Hydraulische opzet WKO verbeterd in Rgd-tool

Hydraulische opzet WKO verbeterd in Rgd-tool Hydraulische opzet WKO verbeterd in Rgd-tool Er is een standaard rekentool voor WKO-systemen gemaakt. Hiermee kunnen haalbaarheidstudies, ontwerpen, bestekken en monitoringseisen worden gegenereerd. Tijdens

Nadere informatie

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam:

Rapport. Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk. Documentnummer: 20140075-R04. Projectnaam: Adviseurs & Ingenieurs Opdrachtgever: Gemeente Mill en St. Hubert Postbus 10001 5430 CA Cuijk Documentnummer: 20140075-R04 Projectnaam: Gemeente Mill, onderzoek CV- en E- installatie. Datum: 9-12-2014

Nadere informatie

EXAMEN WARMTEPOMPEN Onderdeel Integraal ontwerpen van warmtepompinstallaties voor utiliteitsgebouwen

EXAMEN WARMTEPOMPEN Onderdeel Integraal ontwerpen van warmtepompinstallaties voor utiliteitsgebouwen EXMEN WRMTEPOMPEN Onderdeel Integraal ontwerpen van warmtepompinstallaties voor utiliteitsgebouwen Voorbeeldexamen Lees zorgvuldig onderstaande informatie Dit examen bestaat uit 40 meerkeuzevragen. Lees,

Nadere informatie

Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren

Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren Klimaatinstallaties met wko beoordeling op functioneren bij 38 kantoren Project uitgevoerd door: Innuvate B.V. : R. Krijger Energy Retrofit : P.W. Rolf In opdracht van: Gemeente Den Haag Omgevingsdienst

Nadere informatie

White paper. Komt een WKO bij de dokter. Onderzoek WKO Dokter naar oorzaken slecht functionerende WKO s

White paper. Komt een WKO bij de dokter. Onderzoek WKO Dokter naar oorzaken slecht functionerende WKO s White paper Komt een WKO bij de dokter Onderzoek WKO Dokter naar oorzaken slecht functionerende WKO s Inhoud Samenvatting 3 Aanleiding 3 Overzicht klimaatsysteem met WKO 3 Basisprincipes ontwerp WKO 4

Nadere informatie

H e t W A d u s E P C p a k k e t

H e t W A d u s E P C p a k k e t Uw partner in duurzame energie H e t W A d u s E P C p a k k e t De ultieme oplossing voor uw woning v1.0 april 2009 Voorwoord WAdus BV is een jong en dynamisch bedrijf. Het bedrijf is opgericht in 2008

Nadere informatie

Goed bezig blijven met bodemenergie

Goed bezig blijven met bodemenergie Goed bezig blijven met bodemenergie De meest logische vorm van certificatie Arthur de Groof Diep onder Drenthe, WKO Assen, 12 juni 2012 Waar een wil is De wil: bescherming van een goede uitvoeringspraktijk

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect)

Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business. Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Warmte Koude Opslag & De volgende stap in IT-business Rotterdam, 12 November 2013 Elbert Raben (Rittal) en Ronald Smit (Installect) Elbert Raben Product Manager IT Controlelijst EU Code of Conduct Best

Nadere informatie

Warmte in de koudetechniek, een hot item

Warmte in de koudetechniek, een hot item Wijbenga info sheet 5: Warmte in de koudetechniek, een hot item In het ontwerp van een koelinstallatie wordt steeds meer aandacht besteed aan het energieverbruik. Dit kan bereikt worden door een zo hoog

Nadere informatie

Combi Warmtepomp. type WPU-3 en WPU-5

Combi Warmtepomp. type WPU-3 en WPU-5 Combi Warmtepomp type WPU-3 en WPU-5 Introductie Bij de keus van duurzame techniek in de woningbouw staan comfort, gezondheid en energiebesparing centraal. De warmtepomp van Itho zorgt voor een optimaal

Nadere informatie

Warmtepompen. Standaard en TOP-klasse

Warmtepompen. Standaard en TOP-klasse Warmtepompen Standaard en TOP-klasse Geveke is met ruim 40 jaar ervaring specialist in het adviseren, leveren, samenbouwen en in werking stellen van producten en systemen voor uw gebouw en productieproces.

Nadere informatie

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies

Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies Deerns ketenanalyse downstream van een van de twee meeste materiele emissies 2013 Inleiding In het kader van de CO 2 prestatieladder is een ketenanalyse uitgevoerd naar de CO 2 productie door verwarming

Nadere informatie

Monitoring en Energiebalans

Monitoring en Energiebalans Balans verschil Houtkachel draaikoeler Uw partner in duurzame energie Warmte Koude Monitoring en Energiebalans Cius Monitoring Meten = Weten Optimale regeling = Kostenbesparing Betaalsysteem Wetgeving

Nadere informatie

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen

Warmtepompen en warmtebronnen. Warmtepompen Warmtepompen en warmtebronnen (augustus 2006) Warmtepompen Wat is een warmtepomp? Warmtepompen zijn duurzame energiesystemen die energie uit de omgeving, zoals buitenlucht, bodem of grondwater, omzetten

Nadere informatie

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft

Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft NOTITIE PROJECT ONDERWERP Gelijkwaardigheidsberekening warmtenet Delft Bepalingsmethode DATUM 20 april 2006 STATUS Definitief 1 Inleiding...2 2 Uitgangspunten...2 3 Bepalingsmethode...2 3.1 Principe...2

Nadere informatie

WKO Uw grondwater is goud waard

WKO Uw grondwater is goud waard 11/03/15 WKO Uw grondwater is goud waard agenda 15:00 uur Inleiding 15:10 uur De theorie van een WKO 15:30 uur Het onderzoek van 10 WKO s 15:50 uur Beheer en optimalisatie 16:05 uur Eigenaar aan het woord

Nadere informatie

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag

Het technische rendement van zonnepanelen Opdracht 2.5 Warmteopslag Aquifer, WKO Ondergrondse warmte en koudeopslag van de stroomkosten en een actuele rentestand. Zo kunt u de juiste keuze of u wilt investeren in zonnepanelen. Lees meer informatie over de Standaard Rekenmethode. Het technische rendement van zonnepanelen

Nadere informatie

Stadhuisplein te Eindhoven

Stadhuisplein te Eindhoven Stadhuisplein te Eindhoven Masterplan koude-/warmteopslag in de bodem Opdrachtgever Gemeente Eindoven Waagstraat 1 Postbus 90150 5600 RB EINDHOVEN T 040-238 61 02 E a.verboom@eindhoven.nl Contactpersonen:

Nadere informatie

Toelichting op modbus-koppeling van Robur toestellen en frames

Toelichting op modbus-koppeling van Robur toestellen en frames Toelichting op modbus-koppeling van Robur toestellen en frames Dit document beschrijft de achtergrondinformatie en belangrijkste adressen voor de modbus-koppeling van Robur warmtepompen en koelmachines

Nadere informatie

Klimaatinstallatie gemeentehuis Moerdijk: achtergronden en verbeteringen. 29 september 2011 Linda Deutz & Jaap de Knegt

Klimaatinstallatie gemeentehuis Moerdijk: achtergronden en verbeteringen. 29 september 2011 Linda Deutz & Jaap de Knegt : achtergronden en verbeteringen 1 Linda Deutz & Jaap de Knegt Onderwerpen van deze presentatie Aanleiding van het onderzoek Het gebouw: kenmerken en installaties Functionele inspectie & bevindingen Plan

Nadere informatie

Thermische prestatie contracten

Thermische prestatie contracten 10 november 2005 Thermische prestatie contracten Conform ISSO-publicatie 74 Bert Elkhuizen Chrit Cox TNO Bouw en Ondergrond te Delft Contactgegevens: 015 276 33 10 Bert.Elkhuizen@tno.nl Inhoudsopgave 1.

Nadere informatie

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012

WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld. Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 WKO-coach Drenthe Kansen gemeente Westerveld in beeld Rutger Wierikx IF Technology 9 februari 2012 Inhoud 1. Introductie 2. Inventarisatie a. Bodemgeschiktheid b. Bouwontwikkelingen c. Omgevingsbelangen

Nadere informatie

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld:

De meest optimale installatie is een zuinige installatie. Daarvoor dienen 3 componenten goed op elkaar te worden afgesteld: Besteco wil aan de hand van een korte, eenvoudige uitleg algemene informatie verstrekken omtrent warmtepompinstallaties en waar de aandachtspunten liggen. De meest optimale installatie is een zuinige installatie.

Nadere informatie

Aanleg en installatie van Brandputten

Aanleg en installatie van Brandputten Aanleg en installatie van Brandputten Scope presentatie Soorten brandputten Richtlijn brandputten met zuigleiding Eisen aan brandputten Procesbeheersing Vergunningen Voorbereiding werkzaamheden Uitvoering

Nadere informatie

2 Globale opbouw van een bodemenergiesysteem

2 Globale opbouw van een bodemenergiesysteem NOTITIE Project SPF bodemenergie Datum 11 juli 2013 Onderwerp SPF registratie en rapportage Status definitief Auteur Ing. A.M. de Vries Co-lezer Ir. J.J. Buitenhuis 13101 685094 ing. A.M. de Vries 1 Inleiding

Nadere informatie

Betrouwbare bodemenergiesystemen door ketenbenadering

Betrouwbare bodemenergiesystemen door ketenbenadering RCC Koude & luchtbehandeling Tekst: Victor van der Lee en Henk Broekhuizen Betrouwbare bodemenergiesystemen door ketenbenadering "We staan in Nederland voor een forse opgave om de energievoorziening te

Nadere informatie

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP

DE WERKING VAN DE WARMTEPOMP De duurzame energiebron is onuitputtelijk, maar heeft een te laag temperatuurniveau om de CV rechtstreeks op aan te kunnen sluiten. De temperatuur zal dus eerst verhoogd moeten worden, waardoor wij onze

Nadere informatie

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO

Realisatie WKO. WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO Realisatie WKO WKO-coach Drenthe - Voorlichtingsbijeenkomst WKO 1 Bouwopgave: Case: realisatie 4 woontorens, totaal 200 appartementen 2 gemeente convenant (stap 2) duurzame ambities DE scan besluit gemeenteraad

Nadere informatie

Oplossingsvrij specificeren

Oplossingsvrij specificeren Oplossingsvrij specificeren ir. J.P. Eelants, projectmanager Infrabouwproces CROW Samenvatting De methodiek van oplossingsvrij specificeren richt zich niet alleen op het formuleren van functionele eisen.

Nadere informatie

Tergooi Hilversum Uitbreiding fase 1

Tergooi Hilversum Uitbreiding fase 1 Tergooi Hilversum Uitbreiding fase 1 Warmte- en koudevraag voor klimatisering op basis van dynamische gebouwsimulaties Antonin van de Bree / Wim van Houdt a.vandebree@lbpsight.nl / WHoudt@tergooi.nl Tergooi

Nadere informatie

Leidschenhof Den Haag. Uitgebreide omschrijving WKO

Leidschenhof Den Haag. Uitgebreide omschrijving WKO Leidschenhof Den Haag Uitgebreide omschrijving WKO Het project Leidschenhof te Leidschenveen is een zorgcomplex met appartementen dat in opdracht van WoonInvest is ontwikkeld. Het gebouw bestaat uit de

Nadere informatie

Koude/warmteopslag in de praktijk

Koude/warmteopslag in de praktijk Koude/warmteopslag in de praktijk Meetgegevens van 67 projecten Opdrachtgever SenterNovem Postbus 8242 3503 RE UTRECHT T 030-239 34 93 F 030-231 64 91 E l.bosselaar@senternovem.nl Contactpersoon: dhr.

Nadere informatie

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis

NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis NVN 7125 Berekenen energiebesparende gebiedsmaatregelen als onderdeel van de EPC-eis 11 oktober 2011 Bert Elkhuizen Cofely Energy Solutions Definities NEN 7120: nieuwe norm voor het bepalen van de energieprestatie

Nadere informatie

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht

DUBO. Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 1 Energiebesparing in het kantoorpand van HVL Dordrecht 2 Voor het energiegebruik zijn de belangrijke punten: - Beperk energieverliezen - Voorkom onnodig energiegebruik - Gebruik zoveel mogelijk oneindige

Nadere informatie

Masterplan Bodemenergie Stationskwartier

Masterplan Bodemenergie Stationskwartier Masterplan Bodemenergie Stationskwartier Gemeente Breda Opdrachtgever Gemeente Breda Afdeling Ruimtelijke ontwikkeling, Wonen en Milieu Postbus 90156 4800 RH BREDA Contactpersoon: mevr. S.B. Schripsema

Nadere informatie

Voorbeeldexamen Exploitatie open en gesloten systemen

Voorbeeldexamen Exploitatie open en gesloten systemen Voorbeeldexamen Exploitatie open en gesloten systemen Lees zorgvuldig onderstaande informatie Dit examen bestaat uit 30 meerkeuzevragen. Lees, voordat u antwoord geeft, de vraag zorgvuldig door. Vul uw

Nadere informatie

Energiezuinig koelen met warmte- en koudeosplag

Energiezuinig koelen met warmte- en koudeosplag Energiezuinig koelen met warmte- en koudeosplag Moderne gebouwen worden steeds vaker uitgerust met koeling. Conventionele technieken hiervoor, zoals compressiekoelmachines, vergen echter veel energie.

Nadere informatie

Boren en bodemenergie: goed bezig!

Boren en bodemenergie: goed bezig! Boren en bodemenergie: goed bezig! Werken met BRL SIKB 2100 en 11000 Arthur de Groof Platform Bronbemalen Zoetermeer, 19 november 2013 BRL SIKB 12000: Regelgeving, status en indeling Besluit bodemkwaliteit

Nadere informatie

Energie uit oppervlaktewater

Energie uit oppervlaktewater Energie uit oppervlaktewater Thema: De theoretische benadering Dr. ir. Kees Wisse Ir. Kundert de Wit DWA installatie en energieadvies Inhoud Open en gesloten, diep, ondiep Installatieconcepten Vereenvoudigde

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Stappenplan WKO. Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Stappenplan WKO Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan zijn de Hondsrug

Nadere informatie

Notitie 20091271-02 Gelijkwaardigheidsverklaring ClimaLevel voor NEN 2916 en NEN 5128 Opzet van onderzoek en resultaten

Notitie 20091271-02 Gelijkwaardigheidsverklaring ClimaLevel voor NEN 2916 en NEN 5128 Opzet van onderzoek en resultaten Notitie 0097-0 Gelijkwaardigheidsverklaring ClimaLevel voor NEN 96 en NEN 58 Opzet van onderzoek en resultaten Datum Referentie Behandeld door 4 februari 0 0097-0 M. Ritmeijer/LSC Opzet Climalevel klimaatsysteem

Nadere informatie

Buffervaten in gekoeldwatersystemen

Buffervaten in gekoeldwatersystemen Buffervaten in gekoeldwatersystemen Buffervat of actieve systeeminhoud nodig of niet? Sinds jaar en dag vragen koelmachineleveranciers een voldoende groot watersysteem. In hoeverre is of was dit terecht?

Nadere informatie

Wijzigingsblad d.d. 2012-09-27 bij BRL 9501

Wijzigingsblad d.d. 2012-09-27 bij BRL 9501 KBI Wijzigingsblad d.d. 2012-09-27 bij BRL 9501 Vastgesteld door het CCvD van de Stichting Kwaliteitsborging Installatiesector op 27 september 2012 Aanvaard door de Harmonisatie Commissie Bouw van de Stichting

Nadere informatie

BRL 9500 Deel 02 2006-12-06

BRL 9500 Deel 02 2006-12-06 BRL 9500 Deel 02 2006-12-06 NATIONALE BEOORDELINGSRICHTLIJN voor het KOMO -, respectievelijk het NL-EPBD -procescertificaat voor ENERGIEPRESTATIEADVISERING voor het KOMO -procescertificaat voor het afgeven

Nadere informatie

Systeemoverzicht. Bedraad systeem. Draadloos systeem. EIB bus systeem

Systeemoverzicht. Bedraad systeem. Draadloos systeem. EIB bus systeem Systeemoverzicht Bedraad systeem Standaard systeem voor een breed scala aan toepassingen zoals ruimte- en zoneregeling alsmede een verwarmen/koelen regeling. Het bedrade systeem is zowel toepasbaar voor

Nadere informatie

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe

Warmte Koude Opslag. Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Warmte Koude Opslag Welke regels gelden voor WKO? Diep onder Drenthe Klimaatbestendig Drenthe Klimaatveranderingen van vele eeuwen zijn nog steeds zichtbaar in het Drentse landschap. Voorbeelden hiervan

Nadere informatie

Regel omschrijving: Ventilatie regeling Kampmann

Regel omschrijving: Ventilatie regeling Kampmann Regel omschrijving: Ventilatie regeling Kampmann Doel: De regeling regelt de cv klep, lucht inlaat klep en de ventilator van de mengluchtheater(s) en geeft een recirculatie groep vrij. De mengluchtregeling

Nadere informatie

Technische informatie AGH unit Type : WKW 3,5 P Artikelnummer : 01A060 (08/12)05

Technische informatie AGH unit Type : WKW 3,5 P Artikelnummer : 01A060 (08/12)05 Technische informatie AGH unit Type : WKW 3,5 P Artikelnummer : 01A060 (08/12)05 Algemene beschrijving:...3 Functies WKW unit:...3 Warmtapwater regeling:...3 Koelregeling:...3 Verwarmingsregeling:...3

Nadere informatie

Toepassing van de eisen voor verwarmen. H.Marcus IAC J.C. Aerts, ISSO

Toepassing van de eisen voor verwarmen. H.Marcus IAC J.C. Aerts, ISSO Toepassing van de eisen voor verwarmen H.Marcus IAC J.C. Aerts, ISSO Specificatieblad 1.1-1: Ontwerp ruimtetemperaturen Bouw Besluit Verblijfsgebied of verblijfsruimte Verkeersruimten Onbenoemde ruimte

Nadere informatie

De 3 voorwaarden van waterzijdig inregelen.

De 3 voorwaarden van waterzijdig inregelen. De 3 voorwaarden van waterzijdig inregelen. voorwaarde 1 Bij volle belasting moet voor alle eindunits het ontwerpdebiet beschikbaar zijn. voorwaarde 2 De verschildruk over de regelafsluiters mag niet teveel

Nadere informatie

BRL 6000 Deel 013 2005-11-18

BRL 6000 Deel 013 2005-11-18 BRL 6000 Deel 013 2005-11-18 NATIONALE BEOORDELINGSRICHTLIJN voor het KOMO INSTAL procescertificaat voor ONTWERPEN, INSTALLEREN EN BEHEREN VAN INSTALLATIES INSTALLEREN VAN INDIVIDUELE (COMBI-)WARMTEPOMPEN

Nadere informatie

Warmte- en koudeopslagsysteem. te Amsterdam. Toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop

Warmte- en koudeopslagsysteem. te Amsterdam. Toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop Warmte- en koudeopslagsysteem Overhoeks te Amsterdam Toetsingsadvies over het milieueffectrapport en de aanvulling daarop 19 september 2007 / rapportnummer 1462-86 1. OORDEEL OVER HET MER EN DE AANVULLING

Nadere informatie

WATERWERKBLAD. WARMTAPWATERINSTALLATIES Beveiligingen

WATERWERKBLAD. WARMTAPWATERINSTALLATIES Beveiligingen WATERWERKBLAD WARMTAPWATERINSTALLATIES Beveiligingen WB 4.4 B DATUM: SEPT. 2007 Auteursrechten voorbehouden Met betrekking tot de beveiliging van warmtapwaterinstallaties is in NEN 1006 (AVWI-2002) het

Nadere informatie

Onderzoek criteria energiebalans WKO

Onderzoek criteria energiebalans WKO Onderzoek criteria energiebalans WKO Eindrapportage (definitief) 3 mei 2012 Onderzoek criteria energiebalans WKO Datum: 3 mei 2012 Projectnummer: 09600 Status: Eindrapportage (definitief) Opdrachtgever:

Nadere informatie

Gebruik en Beheer van WKO Systemen

Gebruik en Beheer van WKO Systemen installatiegroep Gebruik en Beheer van WKO Systemen Enkele aandachtspunten in de exploitatiefase Bedrijventerreinen Peter Slot 1 Agenda Even voorstellen De noodzaak van goed beheer WKO op bedrijventerreinen

Nadere informatie

Certificering van WKO is niet genoeg

Certificering van WKO is niet genoeg Certificering van WKO is niet genoeg Ed Rooijakkers Halmos Adviseurs 2 1 gebouwen ~30 % op TOTAAL 3 a 5% energiereductie landelijk! Voorkomen verspilling 10%~15% energiereductie 3 4 2 Waar is WKO mee begonnen

Nadere informatie

HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE

HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE Ir.L.François HOE GELD VERDIENEN MET ENERGIE UIT EIGEN BODEM? ONDIEPE GEOTHERMIE: DE DUURZAME ENERGIE-OPLOSSING 4 NOVEMBER 2014 ZWIJNAARDE Programma 17u00 Smart Geotherm-project: Potentieel, EPB-verloop,

Nadere informatie

Installatieprestatie

Installatieprestatie Installatieprestatie ISSO Praktijkseminar Nieuwe Wetgeving 11-10-2011 Bert Elkhuizen (Cofely Energy Solutions) Bert.Elkhuizen@cofely-gdfsuez.nl Stef Bots (Innax gebouwmanagement BV) SBots@Innax.nl Duurzaam

Nadere informatie

Hydraulisch inregelen Verdraaid goed geregeld

Hydraulisch inregelen Verdraaid goed geregeld Hydraulisch inregelen Verdraaid goed geregeld Paul De Schepper Medewerker kenniscentrum energie 9 april 2007 Waarom waterzijdig inregelen? In een ongebalanceerd systeem: Is een slechte waterverdeling Waarom

Nadere informatie

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden

WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden WKO en sanering gecombineerd in Spoorzone Woerden Ko Hage (TTE) Delft, 1 december 2010 TTE consultants verbinden van ondergrond en bovengrond - Opgericht in 1999 door drie ingenieurs (The Three Engineers)

Nadere informatie

Richtlijn. Klantinstallaties Voor aansluitingen op Warmte en/of Koude. 2014-01 Eerste uitgave N.V. Nuon Warmte

Richtlijn. Klantinstallaties Voor aansluitingen op Warmte en/of Koude. 2014-01 Eerste uitgave N.V. Nuon Warmte Richtlijn Klantinstallaties Voor aansluitingen op Warmte en/of Koude 2014-01 Eerste uitgave N.V. Nuon Warmte 1. Beschrijving Klantinstallaties die worden aangesloten op het distributienet van Nuon Warmte,

Nadere informatie

KOMO INSTAL. Van Haren Installaties B.V. Besluit bodemkwaliteit

KOMO INSTAL. Van Haren Installaties B.V. Besluit bodemkwaliteit KOMO INSTAL Procescertificaat voor het ontwerpen, installeren en beheren van bodem energiesystemen van individuele woningen, woongebouwen en/of utiliteitsgebouwen Nummer K88238/01 Vervangt - Uitgegeven

Nadere informatie

Achtergrondinformatie bij Raadsvoorstel RV/16/00655, 1 maart 2016

Achtergrondinformatie bij Raadsvoorstel RV/16/00655, 1 maart 2016 Gemeente Buren Achtergrondinformatie bij Raadsvoorstel RV/16/00655, 1 maart 2016 Brede School Maurik Betreft: matrix - aanpassingen bestaande werktuigbouwkundige installatie versus ombouw naar een conventionele

Nadere informatie

Hydraulische aansluiting

Hydraulische aansluiting Inleiding Bijgaand informatieblad geeft uitleg over hoe in de meest voorkomende gevallen de, samen met de, hydraulisch aangesloten dient te worden met daarbij de minste kans op storingen. In dit informatieblad

Nadere informatie

Wat certificatie voor u betekent. www.kbi.nl www.sikb.nl

Wat certificatie voor u betekent. www.kbi.nl www.sikb.nl Wat certificatie voor u betekent www.kbi.nl www.sikb.nl Arthur de Groof & Wil van Ophem Dordrecht & Amersfoort, 26 & 28 november 2013 Presentatie vandaag Ontwikkeling Regeling bodemkwaliteit en ondersteunende

Nadere informatie

WB 9501 Wijzigingsblad d.d. 4 december 2014 bij BRL 9501

WB 9501 Wijzigingsblad d.d. 4 december 2014 bij BRL 9501 WB 9501 Wijzigingsblad d.d. 4 december 2014 bij BRL 9501 Vastgesteld door het CCvD van de Stichting Kwaliteit voor Installaties Nederland op 4 december 2014 Aanvaard door de Harmonisatie Commissie Bouw

Nadere informatie

Focus op vakbekwaamheid

Focus op vakbekwaamheid Focus op vakbekwaamheid Examens & opleidingsmogelijkheden Willem Hooijkaas, BodemenergieNL 1 Focus op vakbekwaamheid Inhoud presentatie aanleiding opleidingen en examens werkgebied leergang/opleidingen

Nadere informatie

Vermogensbepaling verwarmingsinstallatie met warmtepomp in woningen en woongebouwen

Vermogensbepaling verwarmingsinstallatie met warmtepomp in woningen en woongebouwen Vermogensbepaling verwarmingsinstallatie met warmtepomp in woningen en woongebouwen Jan Aerts projectcoördinator ISSO Inhoud Comfort, energiegebruik en kosten Bepalen vermogen verwarmen Bepalen vermogen

Nadere informatie

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias

Technologische invulling energie strategie Sciencepark. Jan-Maarten Elias Technologische invulling energie strategie Sciencepark Jan-Maarten Elias Smartgrid warmte/koude Parkeren Sporthal Matrix IC gebouwen Lab HIER BENT U NU WKO Kantoren FNWI-fac. Kantoren Kassen Datacenter

Nadere informatie

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen

echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen echt Nul op de meter HRsolar : Robbert van Diemen Techneco : Niels van Alphen Agenda Wie is HRsolar Zonnewarmte V1.0 De markt Zonnewarmte V2.0 Zonnewarmte NOM Wie is HRsolar Nederlandse fabrikant van complete

Nadere informatie

AVTI Multifunktionele regelaar

AVTI Multifunktionele regelaar AVTI Multifunktionele regelaar Omschrijving /Toepassing De AVTI is een gecombineerde zelfwerkende regelaar bedoeld voor het regelen van kleine warmtedistributie-units met een verwarmingsen een warm tapwatersysteem.

Nadere informatie

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland?

Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? Waar zijn we met het verduurzamen van onze woningen in Nederland? We hebben veelal nog verouderde woningen waarbij ongeveer een kwart van de huiseigenaren een hypotheekschuld heeft boven de huidige marktwaarde.

Nadere informatie

ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: KOUDE-WARMTEOPSLAG BIJ KBC-BANK, LEUVEN

ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: KOUDE-WARMTEOPSLAG BIJ KBC-BANK, LEUVEN ANRE-DEMONSTRATIEPROJECT: KOUDE-WARMTEOPSLAG BIJ KBC-BANK, LEUVEN Eindrapport J. Van Bael, W. Luyckx, J. Stroobants en T. Daems VITO Juni 21 SAMENVATTING In het kader van de bevordering van nieuwe energietechnologieën

Nadere informatie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie

Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk. Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie Bodemenergieplan Doornsteeg Nijkerk Plan voor stimulering en ordening van bodemenergie DEFINITIEF Opdrachtgever Adviseur

Nadere informatie

Besluitenlijst CCvD-bijeenkomst 29-11-2011, schriftelijk vastgesteld d.d. 15-12- 2011

Besluitenlijst CCvD-bijeenkomst 29-11-2011, schriftelijk vastgesteld d.d. 15-12- 2011 Besluitenlijst CCvD 2011 Besluitenlijst CCvD-bijeenkomst 29-11-2011, schriftelijk vastgesteld d.d. 15-12- 2011 Besluit CB29112011-01 Aanvullende eisen opfrisbijeenkomsten en geldigheidsduur diploma s BRL9500

Nadere informatie

CHECKLIST VOOR OPDRACHTGEVERS INSTALLATIE PERFORMANCE SCAN

CHECKLIST VOOR OPDRACHTGEVERS INSTALLATIE PERFORMANCE SCAN CHECKLIST VOOR OPDRACHTGEVERS INSTALLATIE PERFORMANCE SCAN Inhoudsopgave 1 Inleiding 2 1.1 Achtergrond 2 1.2 Leeswijzer 2 2 Vóór uitvoering 3 3 Gedurende de uitvoering 7 4 Na uitvoering 8 Tekstboxen Box

Nadere informatie

Conform neutraal besteksystematiek release 6 van het CBS/NAV-bestek - uitgave 2012

Conform neutraal besteksystematiek release 6 van het CBS/NAV-bestek - uitgave 2012 Bestekteksten Conform neutraal besteksystematiek release 6 van het CBS/NAV-bestek - uitgave 2012 DEEL 4 SPECIALE TECHNIEKEN - VERWARMING & SWW, VENTILATIE, HVAC, 2 LOT 40 CENTRALE VERWARMING - INDIVIDUELE

Nadere informatie

BRL6000 Installatietechniek

BRL6000 Installatietechniek CERTIFICERING VOOR INSTALLATIETECHNIEK Sinds 2005 kent Nederland een nieuwe certificatieregeling voor bedrijven die zich willen certificeren voor het ontwerpen, installeren en beheren van installaties,

Nadere informatie

Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV

Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV Wat kunnen we nog meer met onze restwarmte? 15 november 2007 Tom den Hartog Consultant Energy Systems Cumae BV Overzicht van de presentatie Overzicht aanbod van restwarmte. Aanpak restwarmte in de papierindustrie.

Nadere informatie

HUM en BUM Bodemenergiesystemen. Bodem+ Manfred Beckman Lapré

HUM en BUM Bodemenergiesystemen. Bodem+ Manfred Beckman Lapré HUM en BUM Bodemenergiesystemen Bodem+ Manfred Beckman Lapré De Bodemenergie quiz 12 vragen over de HUM en BUM bodemenergie Tot slot enkele tips 2 WB Bodemenergie Testvraag Wie ben ik? GROEN: Handhaver,

Nadere informatie

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO)

Energieprestatie. Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector. Kees Arkesteijn (ISSO) Energieprestatie Energieprestatie van gebouwen en de rol van de installatiesector Kees Arkesteijn (ISSO) Programma 1. Inleiding Energieprestatie gebouwen 2. Methoden bepaling Energieprestatie 3. Wet en

Nadere informatie

Centrale stookplaatsen

Centrale stookplaatsen Centrale stookplaatsen Ludo Thijs Product Coördinator Heating TOP SECRET SECRET INTERNAL USE ONLY PUBLIC 2 Werking van warmtepomp Expansie ventiel Aangezogen buitenlucht Verdamper Condensor Watercircuit

Nadere informatie

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel

Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Bijlage 1 Van inspanningsverplichting naar prestatiecontract nieuwbouw MFG Kaatsheuvel Door Sunburst B.V. Ing. Joost de Roij en Ing. Joost Vermeer januari 2014 Inhoudsopgave Blz Inleiding 3 1. Van inspanningsverplichting

Nadere informatie

Installatie analyse Centrale Energie Voorziening : Alphen aan den Rijn

Installatie analyse Centrale Energie Voorziening : Alphen aan den Rijn Installatie analyse Centrale Energie Voorziening Stadhuis Alphen aan den Rijn Opdrachtgever Rapportnr. Datum : Alphen aan den Rijn : ID571/AVG : 19-09-2014 Opgesteld door: Insted BV Ampèrestraat 19B 3861

Nadere informatie

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede

Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Duurzame klimaatinstallaties in Etten-Leur Woonbond Kennis- en Adviescentrum 6-11-2015 Siem Goede Vraagstelling Inventariseren van de WKO-installaties van de complexen Wachter-Valpoort en Contrefort-Chrispijn.

Nadere informatie

GRUNDFOS injectieregelafsluiter. Submersible Pump Valve

GRUNDFOS injectieregelafsluiter. Submersible Pump Valve GRUNDFOS injectieregelafsluiter Submersible Pump Valve 2 Grundfos full-line supplier ÓÓk voor Warmte Koude Opslag Als pompfabrikant is Grundfos al jaren actief in de markt van de warmte en koude opslag

Nadere informatie

a a n s l u i t v o o r w a a r d e n w a r m t e

a a n s l u i t v o o r w a a r d e n w a r m t e a a n s l u i t v o o r w a a r d e n w a r m t e Deze aansluitvoorwaarden zijn van toepassing op alle overeenkomsten van HVC Energie B.V. met klanten voor de levering en het transport van warmte of warmte

Nadere informatie