Onderzoek onderhoudstoestand

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek onderhoudstoestand"

Transcriptie

1 Onderzoek onderhoudstoestand Datum: juni 2011 steller: Chris Meys, Sector Ruimte, afdeling Plannen en Projecten

2

3 Inhoudsopgave Pag. Samenvatting 3 Inleiding en aciitergrond 4 Onderzoeksopzet 6 Bestaande subsidiemogelijkheden voor religieuze monumenten 7 : Beleidsontwikkelingen en praktijkvoorbeelden 11 De Roermondse situatie 15 Aanbevelingen 18 Literatuurlijst 23 Bijlagen: Overzicht rijks- en gemeentelijke monumenten in de gemeente Roermond Tabel financiële consequenties 2

4 Samenvatting Het onderhoud en de restauratie van monumentale religieuze gebouwen baart zorgen. Door de omvang en de typische stijlkenmerken van deze gebouwen is restauratie en onderhoud kostbaar. Als gevolg van de verregaande ontkerkelijking verminderen de mogelijkheden van de (kerk)besturen om deze lasten zelfstandig te dragen zienderogen. Het resultaat hiervan is dat belangrijke monumenten van onze cultuur met een prominente rol in het stadsbeeld, dreigen te vervallen en uiteindelijk gevaar lopen te verdwijnen. Een uitkomst die niet strookt met het Thema 'Prachtige Stad' zoals dat verwoord is in het Coalitieakkoord Op basis van voorliggend onderzoek is duidelijk geworden dat de Roermondse religieuze rijks- en gemeentelijke monumenten over het algemeen in een goede tot zeer goede onderhoudstoestand verkeren. De kosten voor het onderhoud kunnen desondanks echter niet meer (alleen) gedragen worden door de kerkbesturen. Omdat de religieuze monumenten niet alleen een sacrale functie vervullen en gelet op het Coalitieakkoord waarin monumentenzorg nadrukkelijk als een kerntaak is opgevat, zou aanleiding kunnen bestaan om samen met de (kerk)besturen, het bisdom en de andere overheden het onderhoud van deze gebouwen financieel meer dan voorheen te ondersteunen. Het huidige budget voor monumentenzorg en archeologie is ontoereikend om de religieuze monumenten op een adequate en structurele wijze te ondersteunen. Op basis van de Monumentenen archeologieverordening 2011 is subsidiëring mogelijk maar slechts tot een maximum bedrag van per monument per jaar. In een zesjarige periode is vanuit de gemeente een budget van vereist om een adequate bijdrage te leveren aan het onderhoud en restauratie van de religieuze monumenten in Roermond, gerelateerd aan de totale kosten ad Wanneer de aanbevelingen van het rapport overgenomen worden is het verstandig om een aanvullend subsidiebudget vrij te maken voor het onderhoud van de religieuze monumenten en daarbij een subsidieregeling te laten ontwerpen. Een dergelijke keuze betekent dat de gemeente structureel een budget daarvoor dient te reserveren. Het is in dat geval wenselijk dat de gemeente net zoals de provincie, het Rijk volgt in haar systematiek van zesjarige onderhoudssubsidies. Samenwerking tussen (kerk)besturen, met als inzet efficiencywinst, dient een voorwaarde te zijn voor subsidiëring evenals de monumentenstatus en op voorwaarde dat de religieuze monumenten in gebruik zijn voor de (ere-)dienst en dus als niet-rendabel kunnen worden gewaardeerd. 3

5 Inleiding en achtergrond Het onderhoud en de restauratie van monumentale religieuze gebouwen in Roermond, Limburg, maar ook in de rest van Nederland baart zorgen. ^Door de omvang en de typische stijlkenmerken van deze gebouwen is restauratie en onderhoud kostbaar. ^ Tegelijkertijd verminderen de mogelijkheden van de (kerk)besturen om deze lasten zelfstandig te dragen zienderogen. Uit recent onderzoek van het Bisdom Roermond bleek dat tussen 1992 en % van de katholieke kerkgebouwen in Limburg is gesloten als gevolg van voortschrijdende ontkerkelijking en de daarmee niet meer op te brengen onderhoudskosten van de kerkgebouwen.^ Het resultaat hiervan is dat belangrijke monumenten van onze cultuur dreigen te vervallen en uiteindelijk dreigen te verdwijnen. Een uitkomst die niet strookt met het Thema 'Prachtige Stad' zoals dat verwoord is in het Coalitieakkoord ; 'Onze gemeente kent een rijke tiistorie. Wij koesteren onze historie en daarmee het behoud van onze historische gebouwen'. Op pagina 24 van het Coalitieakkoord wordt over het onderwerp Monumenten gesteld:'onze monumenten vormen mede het kapitaal van onze stad. Bij de heroverweging van beleid in 2011 dient het monumentenbeleid haar verdiende plaats te behouden'.^ Wethouder Van Rey, portefeuillehouder monumentenzorg, heeft al geruime tijd aandacht voor de in de eerste alinea geschetste problematiek. Enkele jaren geleden heeft hij een gesprek over de kwestie gehad met de voormalig deken van de kathedraal. Naar aanleiding van de ernst van de situatie heeft hij in 2009 gepoogd in samenwerking met de Provincie bij de overige Limburgse gemeenten draagvlak te creëren voor een andere aanpak van het onderhoud van religieuze monumenten en voor een bredere overheidssteun in deze aangelegenheid. Voorzichtig moet geconcludeerd worden dat, behalve bij de Gemeente Roermond en bij de Provincie, het probleem onvoldoende wordt onderkend. Behoud van dergelijke monumentale gebouwen is gewenst. Niet alleen vanuit (architectuur)historisch en stedenbouwkundig oogpunt maar evenzeer vanuit citymarketing, toerisme en de sociaal maatschappelijke betekenis. Monumentale religieuze gebouwen nemen een centrale plaats in hun wijk of dorp in. Vaak maken ook andere instanties gebruik van deze monumentale religieuze monumenten, bijvoorbeeld als accommodatie om een jaarvergadering te houden of een concert te geven. Bovenstaande problematiek die in onderstaande praktijkvoorbeelden uit de doeken wordt gedaan vraagt om een gemeentelijke visie ten aanzien van de (mede-)verantwoordelijkheid voor het onderhoud van deze gebouwen. Recente praktijkvoorbeelden: De H. Hartkerk Tegen de in de vorige paragraaf geschetste achtergrond moet de problematiek van de H. Hartkerk worden bezien. De kerk in de wijk het Roermondse Veld vormt een bijzonder belangrijk (rijks)monument waarvan de hoge kosten voor het onderhoud niet meer door het kerkbestuur alleen gedragen kunnen worden. De H. Hartkerk heeft van het Rijk in het kader van de BRIM- ^ in heel Nederland staan ongeveer kerken waarvan er ruim een monumentenstatus hebben.' We spreken in deze studie van religieuze monumenten omdat het hoofdzakelijk maar niet alleen over kerkgebouwen gaat. De kosten van onderhoud bedragen in Nederland ongeveer 40% van de kerkelijke begroting. ' Persbericht oktober Overigens telt Limburg nu nog zo'n 360 R.K.-kerkgebouwen, waarvan 165 de status van rijksmonument hebben. " Gemeente Roermond, Coalitieakkoord , Roermond 2010, pag. 8, 9 en 24 4

6 subsidieregeling (Besluit Rijkssubsidiëring Instandhouding Monumenten) op basis van de op gestelde subsidiabele kosten een maximale subsidie van gekregen (65% over het maximale subsidiabele bedrag van ), voor het herstel van de daken van het kerkgebouw. Deze werkzaamheden betreffen de eerste fase van het restauratieplan op basis van een zesjarig onderhoudsplan. De tweede fase van het onderhoud start dan in 2017 en daar zal een bedrag van rond de één miljoen euro mee zijn gemoeid. Nu deze subsidie verleend is door het Rijk is behoud van de kerk nog steeds allerminst zeker. Er dient namelijk nog een gat van gedicht te worden waarvoor het kerkbestuur een beroep op de provincie en de gemeente heeft gedaan. Zelf dient het kerkbestuur nog bijeen te brengen. Op basis van het bestaand gemeentelijk beleid (opgenomen in hoofdstuk 4 van de Monumenten- en archeologieverordening 2011) zou aan de H. Hartkerk eenmaal per jaar een subsidie van maximaal kunnen worden verleend. Het behoeft geen uitleg dat dit een ontoereikend bedrag is voor een dergelijk project. Zonder een aanzienlijke bijdrage is het project financieel niet haalbaar. Bovendien wordt dan geen provinciale bijdrage verleend, een dergelijke bijdrage is door de provincie gekoppeld aan een gemeentelijke bijdrage. Daarnaast bestaat het risico dat zoals in bovenstaand voorbeeld gelden van Rijk en provincie onbenut blijven doordat de gemeente geen subsidie verstrekt. Op 8 juli 2010 heeft het college besloten een subsidie van te verlenen aan de H. Hartkerk. Het bestaande subsidiebudget was ontoereikend. In het kader van de vaststelling van de jaarrekening is door de raad beschikbaar gesteld waardoor de subsidie mogelijk gemaakt kon worden. De provincie Limburg heeft conform haar regeling eenzelfde bedrag beschikbaar gesteld. De Ursulakapel In juli 2010 is van de Stichting Ursula Kapel een subsidieaanvraag ontvangen voor het laatste deel van de restauratie van de kapel gelegen aan de Voogdijstraat. Ook in deze casus gaat het om een groter religieus monument dat niet 'geholpen' is met de bestaande gemeentelijke subsidieregeling. De subsidiabele kosten van de laatste fase van de restauratie bedragen namelijk ,45. Momenteel kan vanuit de gemeente slechts het maximum subsidiebedrag van worden verleend. De Kapel in 't Zand Onlangs informeerde het kerkbestuur van de Kapel in 't Zand naar gemeentelijke subsidiemogelijkheden. Zij hebben van het Rijk een BRIM-subsidie van vedeend gekregen op basis van aan subsidiabele kosten. De provincie kan daar nog eens aan bijdragen mits de gemeente eenzelfde bedrag beschikbaar stelt. Dit bedrag is 10 % subsidie over een bedrag van aan subsidiabele kosten. Ook in dit project kan vanuit de gemeente slechts het maximum subsidiebedrag van worden verleend. Daarom is voor dit project aan de gemeenteraad een voorstel ingediend om subsidie mogelijk te maken vanuit de jaarrekening Op 7 juli 2011 heeft de raad besloten een subsidie van beschikbaar te stellen voor dit project. Aangezien in 2010 voor het eerst de rijksmonumentale kerkgebouwen in de BRIM-regeling konden instromen zijn ditjaar voor de eerste maal zo'n groot aantal subsidieverzoeken binnengekomen bij de gemeente. Reden te meer om eens te onderzoeken hoe het met de onderhoudstoestand van de religieuze monumenten in Roermond is gesteld. 5

7 Onderzoeksopdracht Aangezien de aan de H. Hartkerl< verstrekte subsidie een precedentwerking kan liebben voor subsidieaanvragen van andere religieuze monumenten werd besloten nader onderzoek te doen naar de (on)mogelijkheden van gemeentelijke subsidie aan religieuze monumenten in Roermond. ^ Vraagstelling Het onderzoek dat uitgevoerd is moet een antwoord bieden op drie belangrijke vragen: 1. Hoe is het onderhoud van religieuze monumenten (in gebruik voor de eredienst) in Roermond geregeld en hoe is de onderhoudstoestand van deze monumenten? 2. Is een gemeentelijke bijdrage in het onderhoud van religieuze monumenten in Roermond te billijken? 3. Is een gemeentelijke bijdrage haalbaar en waaruit zou deze gemeentelijke bijdrage kunnen bestaan? Afbakening Het onderzoek dat is uitgevoerd had alleen betrekking op het onderhoud van de religieuze rijksmonumentale en gemeentelijke monumenten (zie het overzicht in de bijlage). Niet- monumentale kerken, kapellen en moskeeën etc. zijn niet meegenomen in het onderzoek. Onder onderhoud wordt verstaan het regulier onderhoud van een monument om het in stand te houden en verval tegen te gaan. In de bedragen die in deze studie genoemd worden in de tabel is voor zover van toepassing ook de restauratieachterstand meegenomen. Gevolgde werkwijze Om een goed beeld te krijgen van de onderhoudstoestand van de religieuze monumenten in Roermond is contact opgenomen met de afdeling Bouwzaken van het Bisdom Roermond. De afdeling Bouwzaken, in de persoon van de heer Broen, bouwinspecteur van het bisdom voor Noord- en Midden- Limburg, heeft de gemeente Roermond te woord gestaan. De met de heer Broen gevoerde gesprekken boden een goed algemeen overzicht maar riepen ook nadere vragen op. Om die reden zijn alle (kerk)besturen van een religieus monument uitgenodigd om op gesprek te komen (ook van de protestantse Minderbroederskerk en de Synagoge). Zij kennen de problematiek van hun eigen monument namelijk het beste. Deze gesprekken zijn in de maanden september tot en met november 2010 gevoerd aan de hand van een vooraf opgestelde vragenlijst (zie dossier). In het kader van onderhavig onderzoek is met vertegenwoordigers van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Provincie Limburg gesproken. Om een beter inzicht te krijgen in de bestaande subsidiemogelijkheden is in de volgende paragraaf een overzicht opgenomen van de bestaande subsidiemogelijkheden die open staan voor religieuze monumenten. ^ Collegebesluit 29 maart 2010

8 Bestaande subsidiemogelijkheden voor religieuze monumenten Rijksmonumenten Landelijke subsidiemogelijkheden Rijksmonumenten kunnen vanuit liet Rijk op basis van de BRliVI-regeling een subsidie van 65% van de subsidiabele kosten tegemoet zien met een maximaal subsidiebedrag van over een periode van zes jaar. De BRIM-regeling dekt onderhoud- en instandhoudingkosten. Kosten voor verbeteringen zoals nieuwe verwarming worden niet subsidiabel geacht. In 2010 is in totaal 69 miljoen euro BRIM-subsidie toegekend aan 421 rijksmonumenten. Het aandeel dat naar de rijksmonumentale kerkgebouwen is gegaan is groot te noemen. In totaal hebben 260 kerken 50 miljoen euro aan subsidie toegekend gekregen. Overigens was de BRIM-regeling ruimschoots overtekend. Er waren maar liefst 1183 aanvragen ingediend. Voor 2011 is 58 miljoen euro vanuit het Rijk beschikbaar gesteld voor de BRIM-regeling. Op 17 januari is bekend gemaakt dat de BRIM 2011 wederom ruimschoots overtekend is. Op de eerste dag dat aanvragen konden worden ingediend kwamen meer dan aanvragen binnen waardoor er een loting heeft plaatsgevonden. Naar verwachting zullen er rond de 450 aanvragen gehonoreerd kunnen worden. Het gros van de monumenten zal dus buiten de boot vallen! De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft bevestigd dat voor de komende jaren de ingezette koers ten aanzien van de subsidiëring van rijksmonumenten wordt gehandhaafd. Bij het Nationaal Restauratiefonds is sinds 2009 een regeling in werking getreden die het mogelijk maakt voor eigenaren van rijksmonumentale kerken om een laagrentende lening af te sluiten om aanpassingen in het kerkgebouw te realiseren. Het gaat om werkzaamheden die nodig zijn om faciliteiten aan te brengen in een kerk, zoals sanitaire voorzieningen, verwarming of een pantry. Door deze faciliteiten kan de kerk naast de eredienst ook gebruikt worden voor andere doeleinden zoals concerten, tentoonstellingen en vergaderingen. Onderhoud van het gebouw kan dus niet uit deze lening worden gefinancierd. Provinciale subsidiemogelijkheden De provincie subsidieert rijksmonumenten volgens haar Monulisa regeling in 10% over de door het Rijk op basis van de BRIM-regeling vastgestelde subsidiabele kosten voor instandhouding en restauratie. De provinciale subsidiemogelijkheid staat alleen open als er een rijkssubsidie is verleend. De regeling voor instandhouding en restauratie kent geen maximum subsidiebedrag per monument maar wel een voor 2011 vastgesteld subsidieplafond van De provincie subsidieert daarnaast ook het onderhoud van rijksmonumenten met maximaal 50% van de van rijkswege vastgestelde subsidiabele kosten, met een maximum van per jaar en met dien verstande dat de subsidie nooit hoger is dan de door het Rijk verieende subsidie. ^ De provincie subsidieert in beide gevallen alleen op voorwaarde dat de gemeente eenzelfde geldelijke bijdrage levert (matching). Indien de toe te kennen subsidie voor restauratie en instandhouding minder dan bedraagt dan Op 21 oktober 2010 gevoerd gesprek met mevr. M. Van de Bovenkamp van de Rijksdienst voor liet Cultureel Erfgoed ^ Onderhoud en instandhouding zijn begrippen die de provincie hanteert in haar subsidieregels om onderscheid tussen de nieuwe BRIM-regeling te maken en de oude BROM-regeling, beide rijksregelingen voor monumenten. Onder restauratie verstaat de provincie werkzaamheden die noodzakelijk zijn voor de instandhouding van een monument maar het onderhoud en de instandhouding te boven gaan. Op basis artikel 2.a, lid 2 van de Monulisa-2011-regeling is een subsidieaanvraag mogelijk wanneer bij de aanvraag een kopie of kopieën van de beschikking(en) waaruit blijkt dat de besluitvorming inzake subsidies en vergunning(en) bij rijk en gemeente reeds heeft plaatsgevonden. Volgens ambtenaren van de provincie wordt hiermee een positieve subsidiebeschikking van rijk en gemeente bedoelt en dus vereist. Volgens de coördinatoren monumentenzorg en juristen van de gemeente Roermond is een beschikking vereist. Daarmee is niet gezegd dat het een positieve beschikking dient te zijn om subsidie bij de provincie te kunnen aanvragen. 7

9 wordt deze niet verieend. Voor de l<osten van onderlioud en buitengewoon herstel wordt geen subsidie verleend indien het subsidiebedrag minder dan 500 bedraagt. De provincie heeft te kennen gegeven dat de Monulisa-regeling blijft voorbestaan. Het beschikbare subsidiebudget wordt wellicht wel aangepast met het oog op de aankomende bezuinigingen. ^ Voor 2011 bedraagt het subsidieplafond Omdat sinds 2010 de kerkgebouwen in de BRIM-regeling zijn ingestroomd en dus ook gebruik kunnen maken van de provinciale Monulisa-regeling, ontstaat er een grote vraag van (kerk)besturen naar aanvullende gemeentelijke subsidie (om de restauratiebegroting rond te krijgen). Het provinciale beleid zal geëvalueerd worden. De verwachting is dat als gevolg van de economische crisis het provinciale subsidiebeleid de komende jaren zal worden gecontinueerd doch versoberd. De landelijke BRIM-regeling en de provinciale Monulisa 2011-regeling, voor eigenaren (rijks)monumenten en/of gebouwen die bestemd zijn voor de openbare eredienst, schrijven beiden voor dat de subsidie van overheidswege in totaal maximaal 90% van de subsidiabele kosten mag bedragen. Bedragen boven de 90% worden in mindering gebracht op de verstrekte subsidie. Gemeentelijke subsidiemogelijkheden Vanuit de gemeente Roermond kan een subsidie aan niet-rendabele rijksmonumenten worden verleend op grond van artikel 14 van de Monumenten- en archeologieverordening Het betreft een subsidie van 25% van de subsidiabele kosten met een maximaal subsidiebedrag van per jaar. In de nieuwe verordening die in 2011 verschijnt wordt de mogelijkheid geboden om jaarlijks een maximale subsidie te verlenen. Subsidiemogelijkheden door het bisdom Het bisdom levert geen bijdrage aan rijksmonumenten aangezien deze al op steun van de rijksoverheid, de provincie en in een enkel geval de gemeente kunnen rekenen. Het bisdom is geen eigenaar. De kerkbesturen zijn eigenaar. Overzicht huidige subsidiemogelijkheden religieuze rijksmonumenten Percentage van de subsidiabele kosten Maximaal subsidiebedrag Rijkssubsidie (BRIM-regeling) 65 % Provinciaal subsidie (Monulisaregeling) 10 % (bij matching door gemeente, thans dus maximaal 5.500) Gemeentelijke subsidie 25% Bisdom - - Totaalbedrag verdeeld over 6 jaar Telefonisch gevoerd gesprek met dhr. R. Theunissen, beleidsambtenaar van de provincie Limburg maart 2011

10 Gemeentelijke monumenten Landelijke subsidiemogelijkheden Religieuze gemeentelijke monumenten maken gebruik van een ander subsidieregime. Gemeentelijke monumenten kunnen geen beroep doen op rijksmiddelen. Provinciale subsidiemogelijkheden De provincie subsidieert op basis van de Monulisa 2011-regeling niet-monumentale gebouwen in gebruik voor de openbare eredienst voor buitengewoon herstel in 10% van de door Gedeputeerde Staten vastgestelde subsidiabele kosten. De provincie subsidieert alleen op voorwaarde dat de gemeente eenzelfde geldelijke bijdrage levert (matching). De gemeentelijke subsidie bedraagt nu een subsidie van 25% van de subsidiabele kosten met een maximaal subsidiebedrag van per twee jaar. Indien de toe te kennen provinciale subsidie voor restauratie en instandhouding minder dan bedraagt dan wordt deze niet verleend. Voor de kosten van onderhoud en buitengewoon herstel wordt geen provinciale subsidie verleend indien het subsidiebedrag minder dan 500 bedraagt. De provinciale Monulisa 2011-regeling voor eigenaren van gebouwen die bestemd zijn voor de openbare eredienst schrijft voor dat de subsidie van overheidswege in totaal maximaal 90% mag bedragen van de subsidiabele kosten. Bedragen boven de 90% worden in mindering gebracht op de verstrekte subsidie. De provincie heeft te kennen gegeven dat de Monulisa-regeling blijft voorbestaan. Het beschikbare subsidiebudget wordt wellicht wel aangepast met het oog op de aankomende bezuinigingen. ^ Voor 2011 bedraagt het subsidieplafond Gemeentelijke subsidiemogelijkheden Vanuit de gemeente Roermond kan een subsidie aan gemeentelijke monumenten worden verleend op grond van de Monumenten- en archeologieverordening Het betreft een subsidie van 25% van de subsidiabele kosten met een maximaal subsidiebedrag van per jaar. In de nieuwe verordening die in 2011 verschijnt wordt de mogelijkheid geboden om jaadijks een maximale subsidie te vedenen. Subsidiemogelijkheden door het bisdom Religieuze gemeentelijke monumenten kunnen een subsidie van 20% van de subsidiabele kosten tegemoet zien waaraan geen maximum bedrag gekoppeld is. Het bisdom hanteert wel een subsidieplafond per jaar, maar de ervaring leert dat het subsidiebudget vrijwel nooit wordt uitgeput. Het bisdom is geen eigenaar. De kerkbesturen zijn eigenaar. Bij dit overzicht dient opgemerkt te worden dat de onderhoudskosten voor gemeentelijke monumenten niet onderdoen voor die van rijksmonumenten. Desondanks staan voor gemeentelijke religieuze monumenten minder subsidiemogelijkheden en overeenkomstige budgetten open. Telefoniscli gevoerd gesprek met dhr. R. Theunissen, beleidsambtenaar van de provincie Limburg op 23 maart

11 Overzicht huidige subsidiemogelijkheden religieuze gemeentelijke monumenten Percentage van de subsidiabele kosten Rijkssubsidie (BRIIVI-regeling) - - Maximaal subsidiebedrag Provinciaal subsidie (Monulisaregeling) 10 % (bij matching door gemeente, thans dus maximaal 5.500) Gemeentelijke subsidie 25% Bisdom 20% Geen Totaalbedrag maximumbedrag plus het bedrag dat het bisdom beschikbaar stelt, verdeeld over 6 jaar

12 Beleidsontwikkelingen en praktijkvoorbeelden Landelijke beleidsontwikkelingen De verwachting is dat in Nederland binnen een bestek van 10 jaar ongeveer 1200 van de ruim 4200 kerken hun deuren zullen sluiten. Landelijk gezien zijn er diverse manieren waarop overheden kerkbesturen ondersteunen om de gebouwen te onderhouden." Herbestemming van (kerk)gebouwen is op nationaal niveau een belangrijk thema. Zowel in het jaar van het Religieus Erfgoed, 2008 als in de in 2009 verschenen beleidsbrief MOMO (Modernisering Monumentenzorg) komt het thema herbestemming sterk naar voren. Deze beleidsbrief wordt door de huidige regering verder uitgewerkt. Een ander belangrijk punt dat landelijk speelt is het onderzoek naar en gebruik van kerken die al dan niet nog in gebruik zijn voor de openbare eredienst of voor andere doeleinden als: concerten, lezingen etc. Subsidiemogelijkheden in andere provincies De financiering van het onderhoud van kerkgebouwen heeft ook bij andere provincies de aandacht. Zo kunnen kerkgebouwen in de Provincie Noord-Holland een beroep doen op twee regelingen, een voor onderhoud en een voor restauratie. De Provincie Utrecht werkt met zogenaamde 'Erfgoedparels', dit zijn themajaren die de mogelijkheid van subsidies bepalen. In 2010 hebben de provincies Noord- Brabant, Utrecht en Zeeland de oprichting van een organisatie tot behoud en herbestemming van religieus erfgoed met een financiële bijdrage van per provincie mogelijk gemaakt. Deze nieuwe organisatie gaat eigenaren en gebruikers van kerkelijke gebouwen ondersteunen met kennis, ontwikkelcapaciteit en financiering bij het vinden van neven- en herbestemmingen. Voorzover nodig en noodzakelijk zal ook aankoop en beheer van de gebouwen mogelijk zijn. In Friesland is in 2008 een groot onderzoek uitgevoerd naar de onderhoudstoestand en het gebruik van kerken.in Friesland biedt de provincie 15% subsidie voor onderhoud van rijksmonumentale kerkgebouwen. Niet-monumentale kerkgebouwen kunnen rekenen op een subsidie van 35% in het onderhoud. Voor alle kerken geldt een maximumbedrag van per jaar. Of er net als in Limburg sprake is van subsidieverlening op basis van matching is niet bekend. Subsidiemogelijkheden in andere gemeenten Er zijn gemeenten waar de steun bestaat uit het bekostigen van het abonnement op de Monumentenwacht. Ook worden facilitaire diensten aangeboden. Stichtingen tot behoud van monumentale kerkgebouwen worden opgericht en ontvangen structurele overheidssteun. Een voorbeeld hiervan is de Stichting Oude Groninger Kerken die sinds 1969 bestaat. Sommige gemeenten hebben in hun subsidieverordening een aparte paragraaf gewijd aan deze problematiek, vaak met afwijkende subsidieregimes. De genieente Utrecht werkt met een 'Revolving Fund' waarbinnen in samenwerking met het Nationaal Restauratiefonds laagrentende leningen worden verstrekt. De gemeente Groningen heeft een aparte subsidieregeling voor rijks- en gemeentelijke religieuze monumenten. In Limburg heeft alleen de gemeente Sittard-Geleen een aparte subsidieregeling voor religieuze monumenten. De gemeenten Maastricht en Heeden verstrekken incidenteel gelden voor onderhoud aan religieuze monumenten. Sommige lagere overheden kopen religieuze monumenten aan om ze zelf te restaureren en her te bestemmen. " Landelijk is de problematiek onder de aandacht gebracht door de VNG. Door de VNG is in 2008, het jaar van het religieus erfgoed, een Handreiking Reiigieus Erfgoed, uitgegeven. (laatst gezien op ) 11

13 Ontwikkelingen in het Bisdom Roermond In mei 2011 zag het rapport Blauwdruk 2020 van het bisdom Roermond het daglicht. Het rapport geeft vigeer welke richting het bisdom voorziet voor de kerk in Limburg. Het bisdom concludeert in haar rapport dat de verregaande ontkerkelijking en het teruglopend kerkbezoek ook aan Limburg niet onopgemerkt voorbij zijn gegaan. De kerk is in de provincie Limburg als gevolg van voornoemde ontwikkelingen te ruim behuisd en moet haar gebouwenbestand inkrimpen. " Ten aanzien van onderhoud en restauratie van het aantal kerkgebouwen in Limburg signaleert het bisdom Roermond dat het een kostbare aangelegenheid is die niet of nauwelijks meer te bekostigen is. Daarbij kampen de meeste kerkbesturen met teruglopende inkomsten en het vinden van gekwalificeerde bestuursleden. Het bisdom Roermond is voornemens om 'strategische plaatsen van christelijke hoop' te creëren. Dat dienen plaatsen te zijn die beschikken over een actieve geloofgemeenschap. Het doel van het bisdom is tweeledig, ruimere parochies met minder (dure) kerkgebouwen en een professioneel en daadkrachtig kerkbestuur. Momenteel werken de ruim 300 parochies in Limburg al samen in clusterverband. Het bisdom gaat parochies verplichten om nog meer samen te werken, namelijk in federatieverband Binnen de gemeentegrenzen van Roermond ontstaan 3 federatieverbanden (zie onderstaande tabel). Federatie Parocfiiefederatie Kerkgebouwen H. Christoforus met de Kathedraal en de Munsterkerk, H. Michaël te Herten, Kapel in het Zand Parochiefederatie Roermond-Oost H. Hart van Jezus, H. Tomas, H. Laurentius, O.L.V. van Goede Raad en st. Jozef te Asenray Parochiefederatie Swalmen H. Lambertus te Swalmen, H. Theresia te Boukoul en H. Dionisius Asselt Tabel: R.K. parochiefederaties binnen de gemeente Roermond Een federatieverband kent één kerkbestuur met één exploitatie en één financiële administratie voor meerdere parochies en kerkgebouwen. Alle normale inkomsten uitgaven lopen via deze ene exploitatierekening. Buitengewone inkomsten en uitgaven zoals subsidies of uitgaven voor groot onderhoud komen rechtstreeks ten gunste dan wel ten laste van het vermogen respectievelijk de voorzieningen van de betrokken parochies.voor het kerkbestuur van een federatieverband is ook de taak weggelegd om een inventarisatie te maken van de kerkgebouwen die gehandhaafd moeten en kunnen blijven. In 2020 dienen in de hele provincie de federatieverbanden gerealiseerd te zijn, in de stedelijke gebieden in 2015.^^ Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p.16 " Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond, p.9. Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p.20. Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p.15 " Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p.30 Alle normale inkomsten uitgaven lopen via deze ene exploitatierekening. Buitengewone inkomsten en uitgaven zoals subsidies of uitgaven voor groot onderhoud komen rechtstreeks ten gunste dan wel ten laste van het vermogen respectievelijk de voorzieningen van de betrokken parochies. Overigens blijven in de nieuwe administratie vermogens die door hun aard onverbrekelijk met een bepaalde parochie verbonden zijn zichtbaar. Blauwdruk 2020 Bisdom Roennond p.20 12

14 Om meer inkomsten te genereren is het bisdom bovendien voornemens om de kerkbijdrage in Limburg te verhogen tot 1% van het bruto-jaarinkomen van de parochiaan en de huidige vrijstelling van kerkengeld voor betalende parochianen voor trouw- en rouwmissen te schrappen. ^ Conclusie Op grond van de 'Blauwdruk 2020' mag verwacht worden dat de komende 10 jaar veel kerkgebouwen hun deuren zullen gaan sluiten. Of de kerkgebouwen behouden kunnen blijven is maar de vraag. Herbestemming blijft een lastige zaak omdat de meeste kerkgebouwen niet gemakkelijk te herinrichten zijn en een hoog energieverbruik hebben. Niet-monumentale gebouwen dreigen volgens het rapport daarbij als eerste het onderspit te delven omdat ze geen aanspraak kunnen maken op subsidiegelden. Het onderhoud van monumentale kerkgebouwen in het buitenland in het buitenland is de zorg voor het onderhoud op een heel andere wijze geregeld dan in Nededand. De scheiding tussen kerk en staat is daar niet zo pregnant aanwezig. In Nededand hechten we daar veel waarde aan terwijl het hier niet gaat om staatsteun aan de kerk maar staatssteun om het onderhoud van monumenten te bekostigen. In onderstaande paragrafen een korte schets van de financiering van het onderhoud van religieuze monumenten in de ons omringende landen. '^^ België In het vanouds grotendeels rooms-katholieke België is het beheer van de kerkgebouwen in handen van 'de kerkfabrieken'. Dit zijn openbare instellingen, waarin de kerkelijke en burgerlijke overheid verenigd zijn. De kosten van onderhoud van kerkgebouwen worden bijgepast door de burgerlijke gemeente. Deze kosten nemen gemiddeld 0,9 % van de gemeentelijke begroting in. Aan de restauraties van beschermde kerkgebouwen dragen ook andere overheden bij. Door de steeds groter wordende problemen met de instandhouding van kerken en kloosters verhevigt de laatste tijd de discussie over andersoortig gebruik en herbestemming van kerkgebouwen. De burgedijke gemeente heeft in de besluitvorming over de gebouwen meer inbreng dan in Nederland. Frankrijk In Frankrijk staan vrijwel alleen Rooms-katholieke kerkgebouwen. Alle gebouwen van voor 1905 zijn in eigendom van de staat. Steeds meer kerkgebouwen -vooral dorpskerken- zijn op dit moment ernstig in verval. De krant Le Figaro meldde in mei 2007 dat volgens een onderzoek van de Senaat op dit moment bijna 1/5 deel van de beschermde plattelandskerken bedreigd wordt in zijn voortbestaan. In Nederland is de scheiding tussen kerk en staat erg sterk ontwikkeld. Echter in andere landen, notabene in Frankrijk waar deze scheiding is uitgevonden, draagt de overheid wel in ruime mate bij aan het onderhoud van kerken. Desondanks is door het grote aantal kerken het subsidiegeld snel verdeeld. Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p 30 Tekst aan de hand van wvwv.toekomstkerkgebouwen.nl (laatst gezien op ) 13

15 Verenigd Koninkrijl< In het Verenigd Koninkrijk bestaan veel erfgoedorganisaties die zich o.a. ook met kerkgebouvi/en bezig houden. Er is bijvoorbeeld een Churches Conservation Trust dat kerkgebouwen in stand houdt, die niet meer door de kerkgemeenschap zijn te onderhouden. De Trust is een samenwerkingsverband tussen Staat, Church of England en enkele goede doelenorganisaties. De Trust bestaat al ruim 40 jaar en heeft ongeveer 340 parochiekerken onder beheer. Duitsland In Duitsland betalen kerkleden een vrij hoog bedrag aan 'Kirchensteuer' (kerkbelasting van 8% op de inkomstenbelasting) aan de overheid. Dit bedrag wordt besteed aan het onderhoud van de kerkgebouwen. Ook hier heeft men met een sterke daling van het aantal kerkleden te maken, al verschilt het per deelstaat. Momenteel betalen nog ongeveer 15 miljoen Duitsers Krchensteuer. Er zijn diverse organisaties bezig om als vangnet te fungeren, maar er worden ook veel kerkgebouwen gesloopt. 14

16 De Roermondse situatie Onderhoudstoestand De Roermondse religieuze rijks- en gemeentelijke monumenten verkeren over het algemeen in een goede tot zeer goede onderhoudstoestand. Dat kan gesteld worden op basis van de met het bisdom en de (kerk)besturen gevoerde gesprekken en de door hen verstrekte onderhoudsrapporten. De enige gebouwen waar de komende jaren grootschalig onderhoud/ restauratie verwacht wordt zijn: de Munsterkerk in verband met de restauratie van de kerktorens, de H. Hartkerk met een restauratiebehoefte van 2,2 miljoen in de komende 12 jaar (o.a. daken) en de Michaëlskerk te Herten vanwege een omvangrijke restauratie van het dak. Ondanks dat de Roermondse religieuze monumenten er over het algemeen in een goede staat van onderhoud verkeren is permanent onderhoud noodzakelijk om de monumenten in een goede conditie te houden. De meeste kerkbesturen werken met onderhoudsplannen die opgesteld zijn naar aanleiding van een inspectie door de Monumentenwacht Limburg. Dat is een positieve ontwikkeling aangezien deze plannen een goed inzicht bieden in de onderhoudsproblematiek van de betreffende panden. De rapporten worden jaadijks geactualiseerd en bieden dus een goed inzicht in de onderhoudstoestand. De rapporten van de Monumentenwacht worden bij indiening van de subsidieaanvraag verplicht gesteld door Rijk en provincie. Kennis, expertise en continuïteit van de (kerk)besturen Op basis van de met de kerkbesturen gevoerde gesprekken bestaat de indruk dat de deskundigheid van de kerkbesturen op het gebied van onderhoud van monumentale gebouwen in zijn algemeenheid tekort schiet De besturen bestaan in de regel uit goed bedoelende vrijwilligers die echter op het vlak van het onderhoud van monumentale gebouwen over onvoldoende kennis en expertise beschikken. Het schrijven van subsidieaanvragen en het opstellen van onderhoudsplannen zijn de laatste jaren steeds ingewikkelder geworden. De meeste besturen geven zelf aan dat het hen aan voldoende kennis en kunde op het vlak van onderhoud van monumentale gebouwen ontbreekt. In alle kerkbesturen hebben vrijwel alleen mannen van 60/ 65+ en ouder zitting. De meerderheid van de bestuurders zijn reeds al lange tijd actief. Het maken van onderhoudsplannen en opstellen van subsidieaanvragen wordt meestal uitbesteed aan (dure) commerciële bureaus. Momenteel mogen de meeste kerkbesturen zich verheugen in het feit dat ze veel beschikbare vrijwilligers hebben voor het uitvoeren van klein onderhoud aan het kerkgebouw. De tijd die vrijwilligers en kerkbestuur kwijt zijn aan hun taken is behoodijk. Een lid van het bestuur is gemiddeld anderhalve dag kwijt aan zijn functie. Het is de vraag of er in de toekomst nog vrijwilligers gevonden worden die bereid zijn een dergelijk aantal uren te investeren. Bij veel kerkbesturen is de continuïteitsvraag in het bestuur: 'watals iemand wegvalt, ermee stopt, aan de orde. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed geeft desgevraagd aan dat zij over het algemeen een positief beeld heeft van de uit Limburg ingediende subsidieaanvragen. De kwaliteit van de ingediende plannen is in orde. Daarbij dient aangetekend te worden dat de subsidieaanvragen meestal in opdracht van een kerkbestuur door een professioneel bureau worden opgesteld. Aan de expertise van deze professionele bureaus hangt natuudijk een prijskaartje. In de bijlage zijn de gespreksverslagen opgenomen. 15

17 Samenwerking van (kerk)besturen Hoewel de kerkbesturen vanuit het dekenaat dienen samen te werken in clusters verioopt de samenwerking met andere kerkbesturen moeizaam.een aantal kerkbesturen geeft desgevraagd aan dat ze bang zijn om hun eigen vermogen te moeten delen met een armlastige(re) parochie. Als al samengewerkt wordt dan bestaat deze samenwerking op dit moment in de regel alleen uit pastorale samenwerking binnen het cluster. Wanneer op pastoraal gebied niet samengewerkt wordt dan wordt op zakelijk gebied, in het bijzonder het gebied van onderhoud en restauratie, ook niet samengewerkt. Ook het bisdom signaleert dat er sprake is van rivaliserende kerkbesturen die samenwerking in de weg staat. Relatie van kerkbesturen met het Bisdom Ten aanzien van de samenwerking met het bisdom merken de meeste kerkbesturen op dat deze positief vedoopt. Het bisdom, in de persoon van de afdeling Bouwzaken, dient de kerkbesturen van advies bij het beoordelen van bouwplannen. Enkele kerkbesturen hebben minder goede ervanngen met het bisdom en de indruk bestaat dat het bisdom onvoldoende kennis in huis heeft om offertes, restauratieplannen, rapporten van de monumentenwacht en kostenramingen op waarde te schatten. Er wordt in hun ogen door het bisdom teveel doorverwezen naar professionele commerciële bureaus. Bovendien laat het aantal geschikte commerciële bureaus in Limburg te wensen over. De indruk leeft bij enkele kerkbesturen dat hoewel de geboden kwaliteit in orde is, de prijs die gevraagd wordt, vaak veel te hoog is. Sommige bureaus hebben (bijna) een monopoliepositie in de provincie. Kerkbesturen geven zelf ook aan dat ze behoefte hebben aan ondersteuning op het vlak van kennis en expertise ten aanzien van het onderhoud en restauratie van religieuze monumenten. Kerkbesturen zijn niet altijd even prijsbewust bezig. Een illustratief voorbeeld daarvan is het feit dat kerkbesturen te kennen geven niet altijd minimaal twee offertes op te vragen bij werkzaamheden die een investering van vergen. Ook bij hogere bedragen wordt niet altijd prijsbewust ingekocht. Inkomsten De inkomsten van kerkbesturen lopen de laatste jaren sterk terug. Op het vermogen wordt daardoor fors ingeteerd. Als gevolg daarvan wordt steeds meer een beroep op overheidsmiddelen gedaan. Het aantal parochianen daalt bij de meeste kerken nog steeds of heeft in het gunstigste geval een stabiel laag punt bereikt. Zorgelijk is ook dat de gemiddelde leeftijd van de parochianen blijft stijgen. De aanwas van jeugdigen blijft uit. Wel zijn in sommige parochies deelkerken actief die een behoorlijk bezoekersaantal genereren. Denk in dit verband aan de Surinaamse gemeenschap, de Sri-Lanka- Christenen of de Christoffelgroep. De schenkingen aan de kerk en de vaste kerkbijdragen lopen sterk terug. De kerk heeft de laatste jaren steeds meer concurrentie gekregen van andere goede doelen. Gelovigen voelen zich ook niet zo verbonden met een bepaalde parochie(kerk). Voor onvoorziene uitgaven wordt door kerkbesturen gespaard of ad hoe een plan bedacht om de kosten te kunnen opvangen. Verhuur van het religieus monument aan derden is voor veel kerkbesturen onontgonnen terrein. Ze zijn van mening dat niet alle activiteiten zich daar voor lenen. Bovendien voldoen de gebouwen vaak niet aan de eisen die aan een ander gebruik worden gesteld en is de concurrentie op de 'accommodatiemarkt' groot. Creatieve manieren om middelen bijeen te krijgen zijn de meeste besturen vreemd. In Roermond zijn de volgende clusters gevormd: Roermond Oost (Maasniel, Asenray, Leeuwen, Donderberg en Roermondse Veld), Swalmen (Asselt, Swalmen en Boukoul) Binnenstad en Herten (Kathedraal, Munsterkerk en Michaëlskerk te Herten). In de praktijk wil Asselt niet met Swalmen en Boukoul samenwerken en Asnray niet met de overige parochies van Roermond- Oost. Kapel in 't Zand staat op zichzelf omdat het geen parochiekerk betreft. 16

18 Toekomstverwachting In de toekomst hopen de meeste kerkbesturen dan ook op toenemende overheidsmiddelen te kunnen rekenen. Slechts enkele besturen proberen op een creatieve wijze inkomsten te genereren, bijvoorbeeld door activiteiten te ontwikkelen met de plaatselijke VW of een fotoboek uit te geven over Roermondse monumenten om op deze wijze middelen te genereren. Het is lastig om subsidie in het bedrijfsleven te vinden. Door de economische crisis zijn de mogelijkheden afgenomen. Incidenteel wordt er op lokaal vlak wel bijvoorbeeld materieel ter beschikking gesteld of voor de kostprijs aangeboden. De (kerk)besturen geven aan dat ze verheugd zijn dat de gemeente zich interesseert voor de problematiek van het onderhoud van religieuze monumenten. 17

19 Conclusies en aanbevelingen Conclusies De religieuze monumenten nemen een belangrijke plaats in het silhouet van de bisschopsstad in. Het Roermondse religieus erfgoed verkeert over het algemeen in een goede staat van onderhoud. De kosten voor het onderhoud kunnen desondanks echter niet meer (alleen) gedragen worden door de kerkbesturen. Door de omvang en typische stijlkenmerken van de religieuze monumenten is onderhoud en restauratie een kostbare zaak. Daar komt bij deze groep monumenten door hun gebruik 'voor de openbare eredienst' als gevolg van de ontkerkelijking niet meer rendabel te exploiteren zijn. Bovendien vervullen de religieuze monumenten niet alleen een sacrale functie. Deze bijzondere groep gebouwen bezitten naast hun monumentale waarden ook stedenbouwkundige waarden. Ze nemen een centrale plaats in hun wijk of dorp in en dienen de sociale cohesie in hun wijk. De monumenten worden ingezet voor andere doeleinden zoals door verenigingen die het gebruiken als accommodatie om een jaarvergadering te houden of een uitvoering te geven. Ook uit oogpunt van toerisme is hun voortbestaan belangrijk voor de aantrekkingskracht van de stad. Een gemeentelijke bijdrage', hoger dan de huidige mogelijkheden, is derhalve te billijken. Van provinciale middelen kan namelijk momenteel tot een maximum van per monument gebruik worden gemaakt aangezien de huidige subsidieparagraaf in de gemeentelijke Monumentenen archeologieverordening 2011 niet voorziet in grotere bedragen. Doordat de provinciale subsidie afhankelijk is van een gemeentelijke 'matching' is het belangrijk om de mogelijkheid te bieden om deze provinciale gelden te matchen zodat ook Roermondse monumenten gebruik kunnen maken van deze qua financiën ruimere subsidiemogelijkheden. Een ander belangrijk uitgangspunt is dat gelden van het Rijk en de provincie niet vedoren gaan voor de Roermondse religieuze monumenten. Het zou kunnen dat rijksgelden niet benut worden omdat de resterende financiering niet rond komt. Ovengens is dit in Roermond nog nooit voorgekomen. Een pijnpunt is in dit kader wel dat religieuze rijksmonumenten bij de provincie pas voor subsidie in aanmerking komen wanneer zij een positieve beschikking van rijk en gemeente kunnen ovedeggen. Dit betekent dat wanneer een religieus rijksmonument buiten de boot valt bij de rijkssubsidie het daardoor alleen nog van de gemeente subsidie kan verwachten! Het Rijk gaat in de toekomst uitsluitend nog het regulier onderhoud subsidiëren en nadrukkelijk geen restauratieachterstanden. In de bijlage is een overzicht opgenomen waarin op basis van de gegevens van het Bisdom en kerkbesturen de 6-jarige onderhoudskosten per gebouw vermeld zijn. De H. Hartkerk, de Synagoge, de daken van de Munsterkerk en de Michaëlskerk te Herten hebben nog een restauratieachterstand. Binnen de in de tabel weergegeven budgetten kan deze restauratieachterstand weggewerkt worden. De BRIM-regeling subsidieert namelijk op basis van zesjarige onderhoudsplannen. Ook is in het overzicht opgenomen welke subsidies deze gebouwen van Rijk en provincie mogen verwachten. Wanneer gebouwen niet structureel worden onderhouden, worden reeds uitgevoerde restauraties teniet gedaan. Een keuze om te subsidiëren volgens de geldende verordening of om geen aanvullende subsidie te verstrekken houdt in dat monumentale waarden van de gebouwen zullen afnemen en op termijn verloren gaan. Het is verstandig om aansluiting bij het rijks- en provinciale subsidiesysteem te zoeken. Ook het bisdom blijkt langzamerhand oog te krijgen voor het probleem van het onderhoud van religieuze monumenten en de problemen van teruglopende inkomsten en het vinden van deskundige bestuursleden. Aanbevelingen Vanuit monumentenzorg wordt op basis van bovenstaande conclusies aanbevolen om een gemeentelijke subsidieregeling in het leven te roepen of de subsidiemogelijkheden voor religieuze monumenten in de bestaande regeling te verruimen. 18

20 Uitwerking van de aanbevelingen in de gemeentelijke subsidiemogelijkheden Wanneer wordt besloten om de bestaande subsidieregeling te verruimen of om naast de bestaande gemeentelijke subsidieregeling een separate regeling voor religieuze monumenten in het leven te roepen wordt aanbevolen de regeling alleen open te stellen voor religieuze monumenten. Religieus betekent dat het om monumenten moet gaan die nog in de originele functie zijn, dus in gebruik voor de eredienst. Religieuze monumenten die in gebruik zijn voor de eredienst zijn in deze tijd waarin het aantal parochianen sterk afgenomen is, als gevolg van de dalende inkomsten niet-rendabel te exploiteren. Religieuze monumenten die herbestemd zijn, zijn vaak wel rendabel te exploiteren en worden daardoor niet meer als religieuze monumenten aangemerkt. Twee voorbeelden daarvan in Roermond zijn de als gezondheidscentrum herbestemde H. Geestkerk en het tot stadswoningen herbestemde rijksmonumentale Carmelitessenklooster gelegen aan de Venloseweg. Ook de regelingen van rijk- en provincie hanteren een speciaal subsidieregime voor 'monumenten in gebruik voorde openbare eredienst'. Het is aan te bevelen op deze regelingen aan te sluiten. Het tweede critenum is eveneens van groot belang, dat een object de monumentenstatus heeft. Gezien het aantal kerkgebouwen is een duidelijke keuze voor alleen de monumentale religieuze gebouwen aan te raden en te verantwoorden. Een derde voorwaarde dient te zijn dat er geen sprake meer is van restauratieachterstand. Afgewogen dient wel te worden of in de subsidieregeling de mogelijkheid geboden wordt om nog eenmaal achterstallig onderhoud te subsidiëren. Dit zou dan wel alleen mogelijk moeten zijn in het geval van de eerste subsidieaanvraag door desbetreffend (kerk)bestuur. Het Rijk subsidieert geen achterstanden meer, alleen nog onderhoud en instandhouding. Wanneer uw college naar analogie van Rijk en provincie een subsidieregeling instelt voor het onderhoud van religieuze monumenten op basis van zesjarige onderhoudsplannen, dan wordt redelijkerwijs van uw college verwacht dat het gaat om een lange termijn beleidslijn die de vierjange grens van een college overschrijd. Aanvullende voorwaarden Eveneens dient in de subsidievoorwaarden de samenwerking tussen (kerk)besturen gestimuleerd te worden. Het belangrijkste argument daarvoor is gelegen in het feit dat veel zaken in het onderhoud van kerkgebouwen veel efficiënter kunnen worden geregeld. Door centraal in te kopen, dit wil zeggen met verschillende kerkbesturen samen, kunnen lagere prijzen worden bedongen en kunnen de werkzaamheden efficiënter gepland worden. Een mogelijkheid om samenwerking tussen de verschillende kerkbesturen te bevorderen is door er een subsidievoorwaarde van te maken. Dit sluit aan bij de federatievorming die het bisdom in gang heeft gezet. In zijn algemeenheid dienen (kerk)besturen het onderhoud van hun gebouwen prijsbewuster te organiseren. Het is wenselijk dat een te ontwerpen subsidieregeling aansluit op de bestaande BRIM- regeling van het Rijk en de Monulisa-regeling van de provincie Limbijrg (zie dossier). Bekeken zal moeten worden of de regeling in de bestaande Monumenten- en archeologieverordening kan worden opgenomen. Het is gewenst om aan te sluiten op de regelingen van de andere overheden maar wel de vrijheid te houden om alleen een gemeentelijke subsidie te verlenen zonder dat de aanvrager een rijks- en of provinciale subsidie weet te bemachtigen. Rijks- en provinciale middelen kunnen namelijk uitgeput raken waardoor een subsidieaanvraag kan worden afgewezen. Bij het eventueel instellen van een subsidieregeling wordt aanbevolen kleine monumentale wegkapellen etc. buiten beschouwing te laten. De onderhoudskosten zijn namelijk goed te subsidiëren vanuit de bestaande gemeentelijke subsidiemogelijkheden. Voor subsidie komen dan alleen de grote religieuze monumenten in aanmerking zoals opgenomen in het overzicht (zie bijlage). 19

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/1

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/1 PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/1 Officiële naam regeling: Nadere subsidieregels MONULISA 2012 Citeertitel: Nadere subsidieregels MONULISA 2012 Naam ingetrokken regeling: Nadere subsidieregels MONULISA

Nadere informatie

30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007

30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 vra2007ocw-23 30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld (wordt door griffie

Nadere informatie

Onderwerp: Vaststelling van de "Subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende en karakteristieke panden Stede Broec 2009".

Onderwerp: Vaststelling van de Subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende en karakteristieke panden Stede Broec 2009. BIJLAGENUMMER 37 Overeenkomstig voorstel besloten in de openbare vergadering van de gemeenteraad, gehouden op 11 juni 2009 AAN DE RAAD Stede Broec, 18 mei 2009 Onderwerp: Vaststelling van de "Subsidieverordening

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 156 Monumentenzorg Nr. 53 BRIEF VAN DE MINISTER VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAP Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Telefoonnummer Monumentenstichting voor gemeentelijke monumentale eigendommen

Telefoonnummer Monumentenstichting voor gemeentelijke monumentale eigendommen Voorstel aan de gemeenteraad van Harlingen *GR15.00047* GR15.00047 Behandeld in Gezamenlijke commissie Mens & Bestuur en Omgeving Datum Commissie 27 mei 2015 Agendanummer 12 Datum Raad 10 juni 2015 Agendanummer

Nadere informatie

Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds

Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds 1. Onderzoeksopzet Datum: 23 november 2009 Opdrachtgever: Nationaal Restauratiefonds Doelgroep: Eigenaren van rijksmonumentale kerkgebouwen (3.880 panden)

Nadere informatie

Subsidieverordening Cultureel erfgoed gemeente Eijsden-Margraten

Subsidieverordening Cultureel erfgoed gemeente Eijsden-Margraten GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van de gemeente Eijsden-Margraten Nr. 231785 27 december 2017 Subsidieverordening Cultureel erfgoed gemeente Eijsden-Margraten HOOFDSTUK 1 ALGEMENE BEPALINGEN Artikel 1.1

Nadere informatie

Samenvatting Bijgaand treft u het plan aan ten behoeve van het groot onderhoud van de toren van de Hervormde kerk te Woudrichem.

Samenvatting Bijgaand treft u het plan aan ten behoeve van het groot onderhoud van de toren van de Hervormde kerk te Woudrichem. Onderwerp Volgnr. 2015-014 Corsa kenmerk Portefeuillehouder Ambtenaar Afdeling Groot onderhoud toren Woudrichem 15.0005639 / 2015Z00524 15.0005639 wethouder P. Jorritsma de raad E. Smulders Bouw- en Woningtoezicht

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2011/15

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2011/15 PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2011/15 Officiële naam regeling: Nadere subsidieregels MONULISA 2011 Citeertitel: Nadere subsidieregels MONULISA 2011 Besloten door: Gedeputeerde Staten Onderwerp: Provinciaal

Nadere informatie

Subsidieregeling restauratie monumenten

Subsidieregeling restauratie monumenten Subsidieregeling restauratie monumenten (geconsolideerde versie, geldend vanaf 1-1-2002 tot 1-1-2006) Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie provincie Drenthe Officiële naam regeling Subsidieregeling

Nadere informatie

Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds

Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds Onderzoeksresultaten Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds 2 1. Onderzoeksopzet Datum: 4 december 2009 Opdrachtgever: Nationaal Restauratiefonds

Nadere informatie

30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007

30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 nr. Lijst van vragen en antwoorden Vastgesteld (wordt door griffie ingevuld

Nadere informatie

Subsidieregeling monumenten en klein erfgoed Sittard-Geleen. Burgemeester en wethouders van de gemeente Sittard-Geleen;

Subsidieregeling monumenten en klein erfgoed Sittard-Geleen. Burgemeester en wethouders van de gemeente Sittard-Geleen; GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Sittard-Geleen. Nr. 124681 28 december 2015 Subsidieregeling monumenten en klein erfgoed Sittard-Geleen Burgemeester en wethouders van de gemeente Sittard-Geleen;

Nadere informatie

B.. Budget restauratie rijksmonumenten provincie Groningen 2013-2016

B.. Budget restauratie rijksmonumenten provincie Groningen 2013-2016 B.. Budget restauratie rijksmonumenten provincie Groningen 2013-2016 2016 Artikel 1 Algemeen De provincie Groningen heeft een budget beschikbaar voor restauratie en herbestemming van rijksmonumenten in

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD JAARGANG: 2013 NR: 75

PROVINCIAAL BLAD JAARGANG: 2013 NR: 75 PROVINCIAAL BLAD JAARGANG: 2013 NR: 75 Officiële naam regeling: Citeertitel: Naam ingetrokken regeling: Besloten door: Onderwerp: Nadere subsidieregels restauratie en stimulering herbestemming monumenten

Nadere informatie

P r o v i n c i e F l e v o l a n d

P r o v i n c i e F l e v o l a n d Aan: Provinciale Staten Onderwerp: Provinciaal restauratie-uitvoeringsprogramma 2003-2008. Statenvergadering: 2 oktober 2003 Agendapunt: 10 1. Wij stellen u voor: Het Provinciaal restauratie-uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Datum : 16 oktober 2007 Nummer PS : PS2007WMC03 Afdeling : ECV Commissie : WMC Registratienummer : 2007INT Portefeuillehouder : A.

Datum : 16 oktober 2007 Nummer PS : PS2007WMC03 Afdeling : ECV Commissie : WMC Registratienummer : 2007INT Portefeuillehouder : A. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 16 oktober 2007 Nummer PS : PS2007WMC03 Afdeling : ECV Commissie : WMC Registratienummer : 2007INT201390 Portefeuillehouder : A. Raven Titel : Kadernotitie Erfgoedparels

Nadere informatie

b e s l u i t: vast te stellen de Subsidieverordening restauratie gemeentelijke monumentale panden Leidschendam-Voorburg 2008.

b e s l u i t: vast te stellen de Subsidieverordening restauratie gemeentelijke monumentale panden Leidschendam-Voorburg 2008. R AAD S B E S L U I T 2 00 8/45 74 De raad van de gemeente Leidschendam-Voorburg; gelezen het desbetreffende voorstel van het college; gelet op artikel 149 van de Gemeentewet; b e s l u i t: vast te stellen

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Provincie Noord-Holland; Uitvoeringsregeling restauratiesubsidiesrijksmonumenten Noord-Holland 2015.

PROVINCIAAL BLAD. Provincie Noord-Holland; Uitvoeringsregeling restauratiesubsidiesrijksmonumenten Noord-Holland 2015. PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van provincie Noord-Holland. Nr. 3453 23 juni 2015 Provincie Noord-Holland; Uitvoeringsregeling restauratiesubsidiesrijksmonumenten Noord-Holland 2015. Besluit van gedeputeerde

Nadere informatie

Gelet op artikel 2 van de Algemene subsidieverordening Noord-Holland 2011;

Gelet op artikel 2 van de Algemene subsidieverordening Noord-Holland 2011; Besluit van Gedeputeerde Staten van Noord-Holland van 27 juni 2017, nr 959603 / 959607, tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling subsidie restauratie rijksmonumenten Noord- Holland 2017. Gedeputeerde

Nadere informatie

UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING INSTANDHOUDING PROVINCIALE MONUMENTEN IN DRENTHE

UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING INSTANDHOUDING PROVINCIALE MONUMENTEN IN DRENTHE UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING INSTANDHOUDING PROVINCIALE MONUMENTEN IN DRENTHE HOOFDSTUK 1, ALGEMEEN Artikel 1, Begripsomschrijvingen In deze beleidsregel wordt verstaan onder: a. provinciaal monument:

Nadere informatie

Nadere subsidieregels voor cultureel erfgoed

Nadere subsidieregels voor cultureel erfgoed PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2005/78 Gedeputeerde Staten van Limburg Maken ter voldoening aan het bepaalde in de Algemene wet bestuursrecht en de Provinciewet bekend dat zij in hun vergadering van 11 oktober

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Nadere subsidieregels Restauratie Monumenten

PROVINCIAAL BLAD. Nadere subsidieregels Restauratie Monumenten PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van de provincie Limburg Nr. 3944 8 september 2017 Nadere subsidieregels Restauratie Monumenten 2017-2018 Gedeputeerde Staten van Limburg Maken ter voldoening aan het

Nadere informatie

Uitvoeringsbesluit financiering instandhouding provinciale monumenten in Drenthe

Uitvoeringsbesluit financiering instandhouding provinciale monumenten in Drenthe Uitvoeringsbesluit financiering instandhouding provinciale monumenten in Drenthe (geconsolideerde versie, geldend vanaf 1-1-2013) Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie provincie Drenthe Officiële

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel PS2010WMC14-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum :14 september 2010 Nummer PS: PS2010WMC14 Afdeling : ECV Commissie: WMC Registratienummer : 2010INT262333 Portefeuillehouder: Raven

Nadere informatie

Algemene informatie Restauratiefinanciering

Algemene informatie Restauratiefinanciering Informatiemap deel B Algemene informatie Restauratiefinanciering In dit deel B van de informatiemap wordt ingegaan op de algemene zaken die betrekking hebben op de financiering van restauratieprojecten

Nadere informatie

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het lid De Liefde over Brimsubsidies.

Hierbij zend ik u de antwoorden op de vragen van het lid De Liefde over Brimsubsidies. a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

AGENDAPUNT voor burgemeester en wethouders

AGENDAPUNT voor burgemeester en wethouders AGENDAPUNT voor burgemeester en wethouders Nummer: Datum vergadering: 08-04-2008 Onderwerp: Boom Dwarsgracht Conceptbesluit: Samenvatting: Bijlagen: Bestuurlijk traject: de raad wordt voorgesteld om, in

Nadere informatie

Notitie Stand van zaken Brabantse monumenten

Notitie Stand van zaken Brabantse monumenten Notitie Stand van zaken Brabantse monumenten Aan PS De resultaten van de tot dusver uitgevoerde provinciale impulsen voor restauratie van monumenten zijn goed, de waardering in het veld is groot. De achterstand

Nadere informatie

Specifieke subsidieregeling energiebesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2014 2015

Specifieke subsidieregeling energiebesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2014 2015 Onderwerp: Specifieke subsidieregeling energiebesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2014 2015 Ons kenmerk:15uit01574 Burgemeester en wethouders van de gemeente Overbetuwe; Gelet op de beschikking

Nadere informatie

Subsidieregeling gemeentelijke monumenten Drechterland 2015

Subsidieregeling gemeentelijke monumenten Drechterland 2015 Raadsbesluit Nr: 2014-79 De raad van de gemeente Drechterland Overwegende dat, het stimuleren van onderhoud en restauratie van gemeentelijke monumenten van belang is voor het behoud van cultureel erfgoed

Nadere informatie

SML NGEKOMEN 0 3 DEC Paraaf Provinciesecretaris

SML NGEKOMEN 0 3 DEC Paraaf Provinciesecretaris SML09-105 NGEKOMEN 0 3 DEC. 20119 5 -minuten versie voor Provinciale Staten P HOLLAND Directie DLB Afdeling (oud) Samenleving Registratienummer PZH-2009-142752985 (DOS-2009-0022939) Datum vergadering Gedeputeerde

Nadere informatie

Expertmeeting herbestemming religieus erfgoed Arnhem, 21 januari 2011

Expertmeeting herbestemming religieus erfgoed Arnhem, 21 januari 2011 StadsOntwikkeling Expertmeeting herbestemming religieus erfgoed Arnhem, 21 januari 2011 Monumentale kerkgebouwen in Utrecht: beleid en toekomst Actualiteit Ontwikkelingen bij kerken, in het bijzonder Bisdom

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2005 2006 29 734 Wijziging van de Monumentenwet 1988 inzake de rol van het provinciaal bestuur en het gemeentebestuur bij de rijkssubsidiëring van beschermde

Nadere informatie

Subsidieregeling instandhouding erfgoed Zaanstad Vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zaanstad

Subsidieregeling instandhouding erfgoed Zaanstad Vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van de gemeente Zaanstad GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Zaanstad. Nr. 121773 16 december 2015 Subsidieregeling instandhouding erfgoed Zaanstad 2016 Vastgesteld door het college van burgemeester en wethouders van de

Nadere informatie

Verzenddatum 2 7 NOV Paraaf ProyinqBSecretaris

Verzenddatum 2 7 NOV Paraaf ProyinqBSecretaris 5 -minuten versie voor Provinciale Staten p^^^^j'^j^ HOLLAND Directie DLB Afdeling Samenleving en Economie Registratienummer PZH-2012-357088898 (DOS-2012-0010887) Datum vergadering Gedeputeerde Staten

Nadere informatie

Nadere regels Fonds Leefbaarheid Landelijk Gebied Flevoland

Nadere regels Fonds Leefbaarheid Landelijk Gebied Flevoland Gedeputeerde Staten van Flevoland, overwegende dat: Provinciale Staten op de begroting onder vermelding van Fonds Leefbaarheid Landelijk Gebied 2017-2019 financiële middelen beschikbaar hebben gesteld

Nadere informatie

SUBSIDIEVERORDENING MONUMENTEN 2006

SUBSIDIEVERORDENING MONUMENTEN 2006 SUBSIDIEVERORDENING MONUMENTEN 2006 Vastgesteld in de raad van 20 december 2005 Inwerkingtreding: 1 januari 2006 HOOFDSTUK 1 Algemene bepalingen...3 Artikel 1 Begripsbepalingen...3 Artikel 2 Toepassing

Nadere informatie

SUBSIDIEREGELING BEVORDEREN INTERGEMEENTELIJKE SAMENWERKING ZUID-HOLLAND 2017

SUBSIDIEREGELING BEVORDEREN INTERGEMEENTELIJKE SAMENWERKING ZUID-HOLLAND 2017 Provinciaal Blad van Zuid-Holland SUBSIDIEREGELING BEVORDEREN INTERGEMEENTELIJKE SAMENWERKING ZUID-HOLLAND 2017 Gedeputeerde Staten van Zuid-Holland, Gelet op artikel 3 van de Algemene subsidieverordening

Nadere informatie

Overwegende dat het gewenst is activiteiten te stimuleren die bijdragen aan het behoud van gemeentelijke

Overwegende dat het gewenst is activiteiten te stimuleren die bijdragen aan het behoud van gemeentelijke Deelverordening subsidie gemeentelijke monumenten Nunspeet Burgemeester en wethouders van Nunspeet; Overwegende dat het gewenst is activiteiten te stimuleren die bijdragen aan het behoud van gemeentelijke

Nadere informatie

Voorstel aan de gemeenteraad

Voorstel aan de gemeenteraad Voorstel aan de gemeenteraad datum vergadering: 3 mei 2011 portefeuillehouder: burgemeester Klaverdijk agendanummer: onderwerp: Aanvraag subsidie van Stichting Kasteelruïne Bleijenbeek voor de restauratie/consolidatie

Nadere informatie

Raadsstuk. Onderwerp: Bijdrage aan restauratie Kathedrale basiliek Sint Bavo BBV nr: 2016/439713

Raadsstuk. Onderwerp: Bijdrage aan restauratie Kathedrale basiliek Sint Bavo BBV nr: 2016/439713 Raadsstuk Onderwerp: Bijdrage aan restauratie Kathedrale basiliek Sint Bavo BBV nr: 2016/439713 1. Inleiding Tijdens de voorjaarsbehandeling hebben CDA, Hart voor Haarlem en de VVD aandacht gevraagd voor

Nadere informatie

Onderwerp: Herbestemming kerk

Onderwerp: Herbestemming kerk Onderwerp: Herbestemming kerk Herbestemming Kerkgebouwen Instandhoudingsregeling Brim - keuze tussen subsidie of een laagrentende lening * 1x per jaar specifieke indieningsperiode + aanvraag subsidie bij

Nadere informatie

Nr. 2005/116 5 januari 2006 ISSN: X HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nr. 2005/116 5 januari 2006 ISSN: X HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Provinciaal Blad Nr. 2005/116 5 januari 2006 ISSN: 0920-069X HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH Verordening Cultuurhistorie Gelderland HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHH

Nadere informatie

Onderzoek Gemeenteambtenaren 2013

Onderzoek Gemeenteambtenaren 2013 Onderzoek Gemeenteambtenaren Uitkomsten onderzoeken Gemeenteambtenaren Inleiding Voor u ligt het rapport met de uitkomsten van het onderzoek onder gemeenteambtenaren. In dit rapport wordt het resultaat

Nadere informatie

Subsidieverordening beschermde gemeentelijke monumenten Valkenswaard 2017

Subsidieverordening beschermde gemeentelijke monumenten Valkenswaard 2017 Subsidieverordening beschermde gemeentelijke monumenten Valkenswaard 2017 Versie 2.0 1 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 Begripsbepalingen Artikel 2 Reikwijdte verordening Artikel 3 Subsidieplafond

Nadere informatie

Subsidieverordening beschermde gemeentelijke monumenten Valkenswaard 2017

Subsidieverordening beschermde gemeentelijke monumenten Valkenswaard 2017 Subsidieverordening beschermde gemeentelijke monumenten Valkenswaard 2017 1 Inhoud Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 Begripsbepalingen Artikel 2 Reikwijdte verordening Artikel 3 Subsidieplafond

Nadere informatie

Specifieke subsidieregeling energiesbesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2013-2014

Specifieke subsidieregeling energiesbesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2013-2014 Onderwerp: Specifieke subsidieregeling energiesbesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2013-2014 Ons kenmerk: 13BWB00034 Burgemeester en wethouders van de gemeente Overbetuwe; gelet op de beschikking

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

INFORMATIEBROCHURE. Regelingen voor eigenaren van gemeentelijke monumenten

INFORMATIEBROCHURE. Regelingen voor eigenaren van gemeentelijke monumenten INFORMATIEBROCHURE Regelingen voor eigenaren van gemeentelijke monumenten regelingen voor eigenaren van gemeentelijke monumenten Inleiding De gemeente Doesburg is bijzonder rijk aan erfgoed. De binnenstad

Nadere informatie

Doel Het doel van het Brim 2013 en de Sim is de instandhouding van beschermde monumenten. Het kan daarbij gaan om:

Doel Het doel van het Brim 2013 en de Sim is de instandhouding van beschermde monumenten. Het kan daarbij gaan om: INLEIDING De Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim) is gebaseerd op het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten 2013 (Brim 2013). Het Brim 2013 is een kapstok - regeling met een paar

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel PS2008WMC16-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 15 april 2008 Nummer PS : PS2008WMC16 Afdeling : MOW Commissie : WMC Registratienummer : 2008INT216622 Portefeuillehouder : De Wilde

Nadere informatie

Statenmededeling. Raadhuis Waalre subsidiebeschikking. Aan Provinciale Staten van Noord-Brabant,

Statenmededeling. Raadhuis Waalre subsidiebeschikking. Aan Provinciale Staten van Noord-Brabant, Statenmededeling Onderwerp Raadhuis Waalre subsidiebeschikking Aan Provinciale Staten van Noord-Brabant, Kennisnemen van Ons besluit tot het verstrekken van een subsidie van ruim 311.000,- voor herbouw

Nadere informatie

Brim 2013. Toelichting op de nieuwe regeling. Renate Pekaar SCEZ 17 oktober 2012

Brim 2013. Toelichting op de nieuwe regeling. Renate Pekaar SCEZ 17 oktober 2012 Brim 2013 Toelichting op de nieuwe regeling Renate Pekaar SCEZ 17 oktober 2012 Programma Korte terugblik Brim, Brim 2011 en overgangsjaar 2012 Belangrijkste wijzigingen Brim 2013 Vragen? Mogen ook tussendoor

Nadere informatie

Subsidieregeling funderingsonderzoek Zaanstad 2015

Subsidieregeling funderingsonderzoek Zaanstad 2015 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Zaanstad. Nr. 9216 2 februari 2015 Subsidieregeling funderingsonderzoek Zaanstad 2015 Opmerkingen m.b.t. de regeling Deze regeling vloeit voort uit het beleid

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND

PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND Nummer 24 van 2007 PROVINCIAAL BLAD VAN ZEELAND Besluit van gedeputeerde staten van Zeeland van 10 juli 2007, houdende wijziging van het Algemeen subsidiebesluit Zeeland 2007 (Provinciaal Blad nr. 33,

Nadere informatie

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00421740. subsidie restauratie molen Drunen

Collegevoorstel. Zaaknummer: 00421740. subsidie restauratie molen Drunen Collegevoorstel Inleiding In april 2014 verzocht de eigenaar van de Drunense molen Hertogin Johanna van Brabant de gemeente Heusden om een bijdrage in de restauratie daarvan. Hij vroeg om een aanvulling

Nadere informatie

Subsidieverordening voor onderhoud en restauratie van monumenten

Subsidieverordening voor onderhoud en restauratie van monumenten Subsidieverordening voor onderhoud en restauratie van monumenten Wetstechnische informatie Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie is

Nadere informatie

Jaarverslag monumenten

Jaarverslag monumenten 2010 Jaarverslag monumenten Afdeling Leefomgeving 1 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Rijksmonumenten... 4 Gemeentelijke monumenten... 5 Vergunningverlening... 6 Subsidies... 7 Commissies... 8 Overig... 9 Bijlage

Nadere informatie

John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013. Heilige huisjes in de knel

John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013. Heilige huisjes in de knel John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013 Heilige huisjes in de knel Eeuwenlang waren religieuze gebouwen de spil waar het leven in stad of dorp om draaide, ankerpunten in het dagelijks leven,

Nadere informatie

Hoe om te gaan met het onroerend goed van uw parochie WAT HANGT ER BOVEN UW HOOFD?

Hoe om te gaan met het onroerend goed van uw parochie WAT HANGT ER BOVEN UW HOOFD? Hoe om te gaan met het onroerend goed van uw parochie WAT HANGT ER BOVEN UW HOOFD? Bezoekadres: Parade 11 - s-hertogenbosch Postadres: Postbus 1070-5200 BC s-hertogenbosch Ir. Theo de Groot: tel. 073-5232003

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Gelet op het bepaalde in artikel 2, tweede lid van de Algemene Subsidieverordening Flevoland 2012,

PROVINCIAAL BLAD. Gelet op het bepaalde in artikel 2, tweede lid van de Algemene Subsidieverordening Flevoland 2012, PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van de provincie Flevoland Nr. 1869 26 april 2017 Besluit van Gedeputeerde Staten van de provincie Flevoland houdende regels omtrent ondersteuning van activiteiten die

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 A lgemene bepalingen

Hoofdstuk 1 A lgemene bepalingen 10&7$ DE RAAD VAN DE GEMEENTE CRANENDONCK Gezien het voorstel van het college van Burgemeester en Wethouders van de gemeente Cranendonck d.d. 13 oktober 2015 UZ 0%-Z Gelet op artikel 149 Gemeentewet BESLUIT

Nadere informatie

Effectmeting. Fort aan den Hoek van Holland

Effectmeting. Fort aan den Hoek van Holland Effectmeting Fort aan den Hoek van Holland Effectmeting De betekenis van Fort aan den Hoek van Holland 1 Korte omschrijving van het advies Na een werkbezoek aan het Fort op 22 februari 2006 verzocht toenmalig

Nadere informatie

Gelet op de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht en de Algemene subsidieverordening Baarn 2006;

Gelet op de bepalingen van de Algemene wet bestuursrecht en de Algemene subsidieverordening Baarn 2006; Burgemeester en wethouders van Baarn Overwegende dat het wenselijk is aanvullende regels te geven voor de subsidieverlening ten behoeve van de organisatie van activiteiten op het gebied van gemeentelijke

Nadere informatie

Subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden De Ronde Venen 2015

Subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden De Ronde Venen 2015 GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente De Ronde Venen. Nr. 81624 24 december 2014 Subsidieverordening gemeentelijke monumenten en beeldbepalende panden De Ronde Venen 2015 De raad van de gemeente

Nadere informatie

Provinciaal blad van Noord-Brabant

Provinciaal blad van Noord-Brabant Provinciaal blad van Noord-Brabant ISSN: Onderwerp Beleidsregel subsidies viering 900 jaar Hertogdom Brabant Gedeputeerde Staten van Noord-Brabant gelet op de Algemene Subsidie Verordening provincie Noord-Brabant;

Nadere informatie

De toekomst van kerken in Utrecht: bestendig gebruik, behoud en herontwikkeling

De toekomst van kerken in Utrecht: bestendig gebruik, behoud en herontwikkeling Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling De toekomst van kerken in Utrecht: bestendig gebruik, behoud en herontwikkeling Alice Gut Adviseur monumenten Contactpersoon voor kerken Afdeling Erfgoed Actualiteit

Nadere informatie

BAOZW/U200802088 Lbr. 08/191

BAOZW/U200802088 Lbr. 08/191 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Handreiking religieus erfgoed uw kenmerk ons kenmerk BAOZW/U200802088 Lbr. 08/191 bijlage(n) 1 datum 04 december

Nadere informatie

Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998

Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998 CVDR Officiële uitgave van Groningen. Nr. CVDR244162_9 14 juli 2017 Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998 Provinciale Staten van Groningen; Besluiten: Hoofdstuk 1: Begripsbepalingen en algemene

Nadere informatie

Stichting Windkorenmolen De Leeuw. Lettele. Stichting Windkorenmolen De Leeuw. Beleidsplan voor de jaren 2014 t/m 2018

Stichting Windkorenmolen De Leeuw. Lettele. Stichting Windkorenmolen De Leeuw. Beleidsplan voor de jaren 2014 t/m 2018 Lettele Lettele (Oude Molen) Inhoud 1. Oprichting en verwerving van de molen 2. Het bestuur 3. Financiële zaken 4. Onderhoudsplan 5. Subsidiezaken 1. Oprichting en verwerving van de molen, bijgebouwen

Nadere informatie

Commissie Bestuurlijk Domein. Commissie Ruimtelijk Domein. Commissie Sociaal en Economisch Domein. Informerende Commissie. Bespreken.

Commissie Bestuurlijk Domein. Commissie Ruimtelijk Domein. Commissie Sociaal en Economisch Domein. Informerende Commissie. Bespreken. Raad VOORBLAD Onderwerp Restauratie vier gemeentelijke kerktorens Agendering Commissie Bestuurlijk Domein x Gemeenteraad x Commissie Ruimtelijk Domein Lijst ingekomen stukken Commissie Sociaal en Economisch

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/12

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/12 PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2012/12 GEWIJZIGDE NADERE SUBSIDIEREGELS LIMBURGSE ZONNEPANELEN Officiële naam regeling: Nadere Subsidieregels Limburgse Zonnepanelen Citeertitel: Nadere Subsidieregels Limburgse

Nadere informatie

Gelet op artikel 4 van de Algemene subsidieverordening gemeente Lingewaard 2016;

Gelet op artikel 4 van de Algemene subsidieverordening gemeente Lingewaard 2016; Subsidieregels lokaal innovatiefonds gemeente Lingewaard Burgemeester en wethouder van de gemeente Lingewaard; Gelet op artikel 4 van de Algemene subsidieverordening gemeente Lingewaard 06; Overwegende

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/85

PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/85 PROVINCIAAL BLAD VAN LIMBURG 2010/85 Officiële naam regeling: Nadere subsidieregels Limburgse Zonnepanelen 2011 Citeertitel: Nadere subsidieregels Limburgse Zonnepanelen 2011 Naam ingetrokken regeling:

Nadere informatie

INGEKOMEN 0 8 DEC Verzenddatum - 8 DEC Paraaf Provinciesecretaris

INGEKOMEN 0 8 DEC Verzenddatum - 8 DEC Paraaf Provinciesecretaris 5 -minuten versie voor Provinciale Staten p ZUID HOLLAND INGEKOMEN 0 8 DEC. 2009 Directie DRM Afdeling Verkeer en Vervoer Registratienummer PZH-2009-144285304 (DOS-2007-0021019) Datum vergadering Gedeputeerde

Nadere informatie

PROVINCIE FLEVOLAND. Mededeling

PROVINCIE FLEVOLAND. Mededeling Mededeling Onderwerp Mededeling vaststelling ontwerp Nadere regels Fonds Leefbaarheid Landelijk gebied Flevoland 2017-2019 Kern mededeling: Op 9 november 2016 zijn de inhoudelijke en financiële kaders

Nadere informatie

Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.Samplonius, 0595 447745 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.Samplonius)

Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.Samplonius, 0595 447745 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.Samplonius) Vergadering: 3 december 2013 Agendanummer: 9 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.Samplonius, 0595 447745 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.Samplonius) Aan

Nadere informatie

AANVRAAGFORMULIER SUBSIDIE RESTAURATIE RIJKSMONUMENTEN PROVINCIE ZEELAND 2017

AANVRAAGFORMULIER SUBSIDIE RESTAURATIE RIJKSMONUMENTEN PROVINCIE ZEELAND 2017 AANVRAAGFORMULIER SUBSIDIE RESTAURATIE RIJKSMONUMENTEN PROVINCIE ZEELAND 2017 SUBSIDIEAANVRAGEN VOOR RESTAURATIE IN 2017 DIENEN VAN 1 JULI 2016 TOT EN MET 6 SEPTEMBER 2016 TE WORDEN INGEDIEND LET OP: Uw

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2010 708 Besluit van 27 september 2010, houdende regels met betrekking tot de financiële ondersteuning van eigenaren van beschermde monumenten ten

Nadere informatie

Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp OBGZ financiële situatie. BW-nummer. Programma / Programmanummer Cultuur / 9530. Portefeuillehouder H.

Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp OBGZ financiële situatie. BW-nummer. Programma / Programmanummer Cultuur / 9530. Portefeuillehouder H. Openbaar Onderwerp OBGZ financiële situatie Programma / Programmanummer Cultuur / 9530 BW-nummer Portefeuillehouder H. Kunst Samenvatting De Openbare Bibliotheek Gelderland Zuid (OBGZ) kende in 2009 een

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Gelet op de artikelen 4, 6 en 32 van de Algemene subsidieverordening provincie Utrecht;

PROVINCIAAL BLAD. Gelet op de artikelen 4, 6 en 32 van de Algemene subsidieverordening provincie Utrecht; PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van provincie Utrecht. Nr. 935 3 maart 2017 Besluit van gedeputeerde staten van Utrecht van 21 februari 2017, nr. 81A700C3, tot wijziging van de Uitvoeringsverordening

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WERVEN AAN DE GRACHT

SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WERVEN AAN DE GRACHT Kwaliteit van de werven De grachten weerspiegelen de rijke historie van Utrecht en bieden een blik in het ontstaan van de stad. Samen met de Dom bepalen de grachten met de werven het beeld van de stad.

Nadere informatie

Brrm. Besluit Rijkssubsidiëring Restauratie Monumenten

Brrm. Besluit Rijkssubsidiëring Restauratie Monumenten Besluit Rijkssubsidiëring Restauratie Monumenten Besluit Rijkssubsidiëring Restauratie Monumenten Besluit rijkssubsidiëring restauratie monumenten van 5 oktober 1990, Stb. 529, houdende regelen ten behoeve

Nadere informatie

Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling. Raadsinformatiebijeenkomst Utrechtse visie religieus erfgoed 24 november 2016

Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling. Raadsinformatiebijeenkomst Utrechtse visie religieus erfgoed 24 november 2016 Ruimtelijke en Economische Ontwikkeling Raadsinformatiebijeenkomst Utrechtse visie religieus erfgoed 24 november 2016 58 beschermde kerkgebouwen binnen de gemeente; 21 rijksmonumenten, 37 gemeentelijke

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 31 700 VIII Vaststelling van de begrotingsstaten van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2009 Nr. 189 BRIEF

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg

RAADSVOORSTEL. Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg RAADSVOORSTEL Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg Samenvatting: De monumentale Oostbeer aan de Commandoweg verkeert in een slechte staat van onderhoud. Regionaal heeft de restauratie van

Nadere informatie

gelet op de Algemene wet bestuursrecht, de Provinciewet en de Gemeenschappelijke regeling Samenwerkingsverband Noord-Nederland;

gelet op de Algemene wet bestuursrecht, de Provinciewet en de Gemeenschappelijke regeling Samenwerkingsverband Noord-Nederland; Provinciale Staten van Fryslân, Groningen en Drenthe: gelezen de voordracht van Gedeputeerde Staten gelet op de Algemene wet bestuursrecht, de Provinciewet en de Gemeenschappelijke regeling Samenwerkingsverband

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD. Algemene Subsidieverordening provincie Utrecht, wijziging EO

PROVINCIAAL BLAD. Algemene Subsidieverordening provincie Utrecht, wijziging EO PROVINCIAAL BLAD Officiële uitgave van provincie Utrecht. Nr. 4174 19 juli 2016 Algemene Subsidieverordening provincie Utrecht, wijziging 818507EO Besluit van Provinciale Staten van Utrecht van 4 juli

Nadere informatie

steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PbEU 2014, L 187/1);

steun op grond van de artikelen 107 en 108 van het Verdrag met de interne markt verenigbaar worden verklaard (PbEU 2014, L 187/1); CVDR Officiële uitgave van Groningen. Nr. CVDR600930_1 27 december 2016 Besluit van Gedeputeerde Staten van de provincie Groningen houdende Budget Culturele Infrastructuur Aard- en Nagelvast Subsidieregeling

Nadere informatie

Persmap. Kerkbalans Wat is de kerk jou waard?

Persmap. Kerkbalans Wat is de kerk jou waard? Rooms-Katholiek Kerkgenootschap in Nederland Persmap Kerkbalans 2012 Wat is de kerk jou waard? drs. E.F.J. Duijsens R.-K. Economencollege Inleiding In 2012 wordt voor de 40 e maal de landelijke actie Kerkbalans

Nadere informatie

Raadsvoorstel. 1 Samenvatting van het voorstel. 2 Aanleiding. Openbaar. : Instellen voorziening Meerjaren Onderhoudsprogramma Gebouwen 2011-2019

Raadsvoorstel. 1 Samenvatting van het voorstel. 2 Aanleiding. Openbaar. : Instellen voorziening Meerjaren Onderhoudsprogramma Gebouwen 2011-2019 Raadsvoorstel Openbaar Voorstelnummer Onderwerp : 11RV000004 : Instellen voorziening Meerjaren Onderhoudsprogramma Gebouwen 2011-2019 Informatie aan de raad : - Debat in de raad : 16 maart 2011 Besluit

Nadere informatie

Welkom bij de discussieavond over het toekomstig monumentenbeleid

Welkom bij de discussieavond over het toekomstig monumentenbeleid Welkom bij de discussieavond over het toekomstig monumentenbeleid Discussieavond Hartelijk welkom Uw mening wil de raad graag horen! Wat doet de raad met uw mening? Programma 1. Presentatie door Harrie

Nadere informatie

Beschermd monument of beeldbepalend pand?

Beschermd monument of beeldbepalend pand? 6 e Cultuur n e e t historisch Apeldoorn e m g Beschermd monument of beeldbepalend pand? Van aanwijzing tot restauratie Bent u (toekomstig) bezitter van een monument, beeldbepalend pand of maakt uw pand

Nadere informatie

Monumenten. onze zorg. gemeente Oude IJsselstreek 1

Monumenten. onze zorg. gemeente Oude IJsselstreek 1 Monumenten onze zorg gemeente Oude IJsselstreek 1 Inhoudsopgave Voorwoord van John Haverdil 03 Monumentenzorg 04 De waarde van monumenten 06 Gemeentelijke monumentenzorg 07 Hoe wordt een pand een gemeentelijke

Nadere informatie

Nadere regels subsidie dorpshuizen en wijkgebouwen Steenwijkerland 2010

Nadere regels subsidie dorpshuizen en wijkgebouwen Steenwijkerland 2010 Zoek regelingen op overheid.nl Ziet u een fout in deze regeling? Meld het ons op regelgeving@overheid.nl! Gemeente Steenwijkerland Nadere regels subsidie dorpshuizen en wijkgebouwen Steenwijkerland 2010

Nadere informatie

GEMEENTE HAREN. : Monumentenzorg: gemeentelijk monumentenbeleid

GEMEENTE HAREN. : Monumentenzorg: gemeentelijk monumentenbeleid GEMEENTE HAREN Gewijzigd voorstel aan : de gemeenteraad d.d. 19 november 2001 Nummer : 90. Onderwerp Bijlage(n) : 1 : Monumentenzorg: gemeentelijk monumentenbeleid Samenvatting Voorgestelde beslissing

Nadere informatie

Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998. Hoofdstuk 1: Begripsbepalingen en algemene bepalingen

Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998. Hoofdstuk 1: Begripsbepalingen en algemene bepalingen Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998 Hoofdstuk 1: Begripsbepalingen en algemene bepalingen Artikel 1 1. In deze verordening wordt verstaan onder provinciebestuur: het bevoegde orgaan van

Nadere informatie

Financiële mogelijkheden instandhouding monumenten

Financiële mogelijkheden instandhouding monumenten Financiële mogelijkheden instandhouding monumenten Nationaal Restauratiefonds Restauratiefinancier sinds 1985 (onafhankelijke) particuliere stichting Behoud van beschermingswaardige panden rijksmonumenten,

Nadere informatie