Onderzoek onderhoudstoestand

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek onderhoudstoestand"

Transcriptie

1 Onderzoek onderhoudstoestand Datum: juni 2011 steller: Chris Meys, Sector Ruimte, afdeling Plannen en Projecten

2

3 Inhoudsopgave Pag. Samenvatting 3 Inleiding en aciitergrond 4 Onderzoeksopzet 6 Bestaande subsidiemogelijkheden voor religieuze monumenten 7 : Beleidsontwikkelingen en praktijkvoorbeelden 11 De Roermondse situatie 15 Aanbevelingen 18 Literatuurlijst 23 Bijlagen: Overzicht rijks- en gemeentelijke monumenten in de gemeente Roermond Tabel financiële consequenties 2

4 Samenvatting Het onderhoud en de restauratie van monumentale religieuze gebouwen baart zorgen. Door de omvang en de typische stijlkenmerken van deze gebouwen is restauratie en onderhoud kostbaar. Als gevolg van de verregaande ontkerkelijking verminderen de mogelijkheden van de (kerk)besturen om deze lasten zelfstandig te dragen zienderogen. Het resultaat hiervan is dat belangrijke monumenten van onze cultuur met een prominente rol in het stadsbeeld, dreigen te vervallen en uiteindelijk gevaar lopen te verdwijnen. Een uitkomst die niet strookt met het Thema 'Prachtige Stad' zoals dat verwoord is in het Coalitieakkoord Op basis van voorliggend onderzoek is duidelijk geworden dat de Roermondse religieuze rijks- en gemeentelijke monumenten over het algemeen in een goede tot zeer goede onderhoudstoestand verkeren. De kosten voor het onderhoud kunnen desondanks echter niet meer (alleen) gedragen worden door de kerkbesturen. Omdat de religieuze monumenten niet alleen een sacrale functie vervullen en gelet op het Coalitieakkoord waarin monumentenzorg nadrukkelijk als een kerntaak is opgevat, zou aanleiding kunnen bestaan om samen met de (kerk)besturen, het bisdom en de andere overheden het onderhoud van deze gebouwen financieel meer dan voorheen te ondersteunen. Het huidige budget voor monumentenzorg en archeologie is ontoereikend om de religieuze monumenten op een adequate en structurele wijze te ondersteunen. Op basis van de Monumentenen archeologieverordening 2011 is subsidiëring mogelijk maar slechts tot een maximum bedrag van per monument per jaar. In een zesjarige periode is vanuit de gemeente een budget van vereist om een adequate bijdrage te leveren aan het onderhoud en restauratie van de religieuze monumenten in Roermond, gerelateerd aan de totale kosten ad Wanneer de aanbevelingen van het rapport overgenomen worden is het verstandig om een aanvullend subsidiebudget vrij te maken voor het onderhoud van de religieuze monumenten en daarbij een subsidieregeling te laten ontwerpen. Een dergelijke keuze betekent dat de gemeente structureel een budget daarvoor dient te reserveren. Het is in dat geval wenselijk dat de gemeente net zoals de provincie, het Rijk volgt in haar systematiek van zesjarige onderhoudssubsidies. Samenwerking tussen (kerk)besturen, met als inzet efficiencywinst, dient een voorwaarde te zijn voor subsidiëring evenals de monumentenstatus en op voorwaarde dat de religieuze monumenten in gebruik zijn voor de (ere-)dienst en dus als niet-rendabel kunnen worden gewaardeerd. 3

5 Inleiding en achtergrond Het onderhoud en de restauratie van monumentale religieuze gebouwen in Roermond, Limburg, maar ook in de rest van Nederland baart zorgen. ^Door de omvang en de typische stijlkenmerken van deze gebouwen is restauratie en onderhoud kostbaar. ^ Tegelijkertijd verminderen de mogelijkheden van de (kerk)besturen om deze lasten zelfstandig te dragen zienderogen. Uit recent onderzoek van het Bisdom Roermond bleek dat tussen 1992 en % van de katholieke kerkgebouwen in Limburg is gesloten als gevolg van voortschrijdende ontkerkelijking en de daarmee niet meer op te brengen onderhoudskosten van de kerkgebouwen.^ Het resultaat hiervan is dat belangrijke monumenten van onze cultuur dreigen te vervallen en uiteindelijk dreigen te verdwijnen. Een uitkomst die niet strookt met het Thema 'Prachtige Stad' zoals dat verwoord is in het Coalitieakkoord ; 'Onze gemeente kent een rijke tiistorie. Wij koesteren onze historie en daarmee het behoud van onze historische gebouwen'. Op pagina 24 van het Coalitieakkoord wordt over het onderwerp Monumenten gesteld:'onze monumenten vormen mede het kapitaal van onze stad. Bij de heroverweging van beleid in 2011 dient het monumentenbeleid haar verdiende plaats te behouden'.^ Wethouder Van Rey, portefeuillehouder monumentenzorg, heeft al geruime tijd aandacht voor de in de eerste alinea geschetste problematiek. Enkele jaren geleden heeft hij een gesprek over de kwestie gehad met de voormalig deken van de kathedraal. Naar aanleiding van de ernst van de situatie heeft hij in 2009 gepoogd in samenwerking met de Provincie bij de overige Limburgse gemeenten draagvlak te creëren voor een andere aanpak van het onderhoud van religieuze monumenten en voor een bredere overheidssteun in deze aangelegenheid. Voorzichtig moet geconcludeerd worden dat, behalve bij de Gemeente Roermond en bij de Provincie, het probleem onvoldoende wordt onderkend. Behoud van dergelijke monumentale gebouwen is gewenst. Niet alleen vanuit (architectuur)historisch en stedenbouwkundig oogpunt maar evenzeer vanuit citymarketing, toerisme en de sociaal maatschappelijke betekenis. Monumentale religieuze gebouwen nemen een centrale plaats in hun wijk of dorp in. Vaak maken ook andere instanties gebruik van deze monumentale religieuze monumenten, bijvoorbeeld als accommodatie om een jaarvergadering te houden of een concert te geven. Bovenstaande problematiek die in onderstaande praktijkvoorbeelden uit de doeken wordt gedaan vraagt om een gemeentelijke visie ten aanzien van de (mede-)verantwoordelijkheid voor het onderhoud van deze gebouwen. Recente praktijkvoorbeelden: De H. Hartkerk Tegen de in de vorige paragraaf geschetste achtergrond moet de problematiek van de H. Hartkerk worden bezien. De kerk in de wijk het Roermondse Veld vormt een bijzonder belangrijk (rijks)monument waarvan de hoge kosten voor het onderhoud niet meer door het kerkbestuur alleen gedragen kunnen worden. De H. Hartkerk heeft van het Rijk in het kader van de BRIM- ^ in heel Nederland staan ongeveer kerken waarvan er ruim een monumentenstatus hebben.' We spreken in deze studie van religieuze monumenten omdat het hoofdzakelijk maar niet alleen over kerkgebouwen gaat. De kosten van onderhoud bedragen in Nederland ongeveer 40% van de kerkelijke begroting. ' Persbericht oktober Overigens telt Limburg nu nog zo'n 360 R.K.-kerkgebouwen, waarvan 165 de status van rijksmonument hebben. " Gemeente Roermond, Coalitieakkoord , Roermond 2010, pag. 8, 9 en 24 4

6 subsidieregeling (Besluit Rijkssubsidiëring Instandhouding Monumenten) op basis van de op gestelde subsidiabele kosten een maximale subsidie van gekregen (65% over het maximale subsidiabele bedrag van ), voor het herstel van de daken van het kerkgebouw. Deze werkzaamheden betreffen de eerste fase van het restauratieplan op basis van een zesjarig onderhoudsplan. De tweede fase van het onderhoud start dan in 2017 en daar zal een bedrag van rond de één miljoen euro mee zijn gemoeid. Nu deze subsidie verleend is door het Rijk is behoud van de kerk nog steeds allerminst zeker. Er dient namelijk nog een gat van gedicht te worden waarvoor het kerkbestuur een beroep op de provincie en de gemeente heeft gedaan. Zelf dient het kerkbestuur nog bijeen te brengen. Op basis van het bestaand gemeentelijk beleid (opgenomen in hoofdstuk 4 van de Monumenten- en archeologieverordening 2011) zou aan de H. Hartkerk eenmaal per jaar een subsidie van maximaal kunnen worden verleend. Het behoeft geen uitleg dat dit een ontoereikend bedrag is voor een dergelijk project. Zonder een aanzienlijke bijdrage is het project financieel niet haalbaar. Bovendien wordt dan geen provinciale bijdrage verleend, een dergelijke bijdrage is door de provincie gekoppeld aan een gemeentelijke bijdrage. Daarnaast bestaat het risico dat zoals in bovenstaand voorbeeld gelden van Rijk en provincie onbenut blijven doordat de gemeente geen subsidie verstrekt. Op 8 juli 2010 heeft het college besloten een subsidie van te verlenen aan de H. Hartkerk. Het bestaande subsidiebudget was ontoereikend. In het kader van de vaststelling van de jaarrekening is door de raad beschikbaar gesteld waardoor de subsidie mogelijk gemaakt kon worden. De provincie Limburg heeft conform haar regeling eenzelfde bedrag beschikbaar gesteld. De Ursulakapel In juli 2010 is van de Stichting Ursula Kapel een subsidieaanvraag ontvangen voor het laatste deel van de restauratie van de kapel gelegen aan de Voogdijstraat. Ook in deze casus gaat het om een groter religieus monument dat niet 'geholpen' is met de bestaande gemeentelijke subsidieregeling. De subsidiabele kosten van de laatste fase van de restauratie bedragen namelijk ,45. Momenteel kan vanuit de gemeente slechts het maximum subsidiebedrag van worden verleend. De Kapel in 't Zand Onlangs informeerde het kerkbestuur van de Kapel in 't Zand naar gemeentelijke subsidiemogelijkheden. Zij hebben van het Rijk een BRIM-subsidie van vedeend gekregen op basis van aan subsidiabele kosten. De provincie kan daar nog eens aan bijdragen mits de gemeente eenzelfde bedrag beschikbaar stelt. Dit bedrag is 10 % subsidie over een bedrag van aan subsidiabele kosten. Ook in dit project kan vanuit de gemeente slechts het maximum subsidiebedrag van worden verleend. Daarom is voor dit project aan de gemeenteraad een voorstel ingediend om subsidie mogelijk te maken vanuit de jaarrekening Op 7 juli 2011 heeft de raad besloten een subsidie van beschikbaar te stellen voor dit project. Aangezien in 2010 voor het eerst de rijksmonumentale kerkgebouwen in de BRIM-regeling konden instromen zijn ditjaar voor de eerste maal zo'n groot aantal subsidieverzoeken binnengekomen bij de gemeente. Reden te meer om eens te onderzoeken hoe het met de onderhoudstoestand van de religieuze monumenten in Roermond is gesteld. 5

7 Onderzoeksopdracht Aangezien de aan de H. Hartkerl< verstrekte subsidie een precedentwerking kan liebben voor subsidieaanvragen van andere religieuze monumenten werd besloten nader onderzoek te doen naar de (on)mogelijkheden van gemeentelijke subsidie aan religieuze monumenten in Roermond. ^ Vraagstelling Het onderzoek dat uitgevoerd is moet een antwoord bieden op drie belangrijke vragen: 1. Hoe is het onderhoud van religieuze monumenten (in gebruik voor de eredienst) in Roermond geregeld en hoe is de onderhoudstoestand van deze monumenten? 2. Is een gemeentelijke bijdrage in het onderhoud van religieuze monumenten in Roermond te billijken? 3. Is een gemeentelijke bijdrage haalbaar en waaruit zou deze gemeentelijke bijdrage kunnen bestaan? Afbakening Het onderzoek dat is uitgevoerd had alleen betrekking op het onderhoud van de religieuze rijksmonumentale en gemeentelijke monumenten (zie het overzicht in de bijlage). Niet- monumentale kerken, kapellen en moskeeën etc. zijn niet meegenomen in het onderzoek. Onder onderhoud wordt verstaan het regulier onderhoud van een monument om het in stand te houden en verval tegen te gaan. In de bedragen die in deze studie genoemd worden in de tabel is voor zover van toepassing ook de restauratieachterstand meegenomen. Gevolgde werkwijze Om een goed beeld te krijgen van de onderhoudstoestand van de religieuze monumenten in Roermond is contact opgenomen met de afdeling Bouwzaken van het Bisdom Roermond. De afdeling Bouwzaken, in de persoon van de heer Broen, bouwinspecteur van het bisdom voor Noord- en Midden- Limburg, heeft de gemeente Roermond te woord gestaan. De met de heer Broen gevoerde gesprekken boden een goed algemeen overzicht maar riepen ook nadere vragen op. Om die reden zijn alle (kerk)besturen van een religieus monument uitgenodigd om op gesprek te komen (ook van de protestantse Minderbroederskerk en de Synagoge). Zij kennen de problematiek van hun eigen monument namelijk het beste. Deze gesprekken zijn in de maanden september tot en met november 2010 gevoerd aan de hand van een vooraf opgestelde vragenlijst (zie dossier). In het kader van onderhavig onderzoek is met vertegenwoordigers van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en de Provincie Limburg gesproken. Om een beter inzicht te krijgen in de bestaande subsidiemogelijkheden is in de volgende paragraaf een overzicht opgenomen van de bestaande subsidiemogelijkheden die open staan voor religieuze monumenten. ^ Collegebesluit 29 maart 2010

8 Bestaande subsidiemogelijkheden voor religieuze monumenten Rijksmonumenten Landelijke subsidiemogelijkheden Rijksmonumenten kunnen vanuit liet Rijk op basis van de BRliVI-regeling een subsidie van 65% van de subsidiabele kosten tegemoet zien met een maximaal subsidiebedrag van over een periode van zes jaar. De BRIM-regeling dekt onderhoud- en instandhoudingkosten. Kosten voor verbeteringen zoals nieuwe verwarming worden niet subsidiabel geacht. In 2010 is in totaal 69 miljoen euro BRIM-subsidie toegekend aan 421 rijksmonumenten. Het aandeel dat naar de rijksmonumentale kerkgebouwen is gegaan is groot te noemen. In totaal hebben 260 kerken 50 miljoen euro aan subsidie toegekend gekregen. Overigens was de BRIM-regeling ruimschoots overtekend. Er waren maar liefst 1183 aanvragen ingediend. Voor 2011 is 58 miljoen euro vanuit het Rijk beschikbaar gesteld voor de BRIM-regeling. Op 17 januari is bekend gemaakt dat de BRIM 2011 wederom ruimschoots overtekend is. Op de eerste dag dat aanvragen konden worden ingediend kwamen meer dan aanvragen binnen waardoor er een loting heeft plaatsgevonden. Naar verwachting zullen er rond de 450 aanvragen gehonoreerd kunnen worden. Het gros van de monumenten zal dus buiten de boot vallen! De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed heeft bevestigd dat voor de komende jaren de ingezette koers ten aanzien van de subsidiëring van rijksmonumenten wordt gehandhaafd. Bij het Nationaal Restauratiefonds is sinds 2009 een regeling in werking getreden die het mogelijk maakt voor eigenaren van rijksmonumentale kerken om een laagrentende lening af te sluiten om aanpassingen in het kerkgebouw te realiseren. Het gaat om werkzaamheden die nodig zijn om faciliteiten aan te brengen in een kerk, zoals sanitaire voorzieningen, verwarming of een pantry. Door deze faciliteiten kan de kerk naast de eredienst ook gebruikt worden voor andere doeleinden zoals concerten, tentoonstellingen en vergaderingen. Onderhoud van het gebouw kan dus niet uit deze lening worden gefinancierd. Provinciale subsidiemogelijkheden De provincie subsidieert rijksmonumenten volgens haar Monulisa regeling in 10% over de door het Rijk op basis van de BRIM-regeling vastgestelde subsidiabele kosten voor instandhouding en restauratie. De provinciale subsidiemogelijkheid staat alleen open als er een rijkssubsidie is verleend. De regeling voor instandhouding en restauratie kent geen maximum subsidiebedrag per monument maar wel een voor 2011 vastgesteld subsidieplafond van De provincie subsidieert daarnaast ook het onderhoud van rijksmonumenten met maximaal 50% van de van rijkswege vastgestelde subsidiabele kosten, met een maximum van per jaar en met dien verstande dat de subsidie nooit hoger is dan de door het Rijk verieende subsidie. ^ De provincie subsidieert in beide gevallen alleen op voorwaarde dat de gemeente eenzelfde geldelijke bijdrage levert (matching). Indien de toe te kennen subsidie voor restauratie en instandhouding minder dan bedraagt dan Op 21 oktober 2010 gevoerd gesprek met mevr. M. Van de Bovenkamp van de Rijksdienst voor liet Cultureel Erfgoed ^ Onderhoud en instandhouding zijn begrippen die de provincie hanteert in haar subsidieregels om onderscheid tussen de nieuwe BRIM-regeling te maken en de oude BROM-regeling, beide rijksregelingen voor monumenten. Onder restauratie verstaat de provincie werkzaamheden die noodzakelijk zijn voor de instandhouding van een monument maar het onderhoud en de instandhouding te boven gaan. Op basis artikel 2.a, lid 2 van de Monulisa-2011-regeling is een subsidieaanvraag mogelijk wanneer bij de aanvraag een kopie of kopieën van de beschikking(en) waaruit blijkt dat de besluitvorming inzake subsidies en vergunning(en) bij rijk en gemeente reeds heeft plaatsgevonden. Volgens ambtenaren van de provincie wordt hiermee een positieve subsidiebeschikking van rijk en gemeente bedoelt en dus vereist. Volgens de coördinatoren monumentenzorg en juristen van de gemeente Roermond is een beschikking vereist. Daarmee is niet gezegd dat het een positieve beschikking dient te zijn om subsidie bij de provincie te kunnen aanvragen. 7

9 wordt deze niet verieend. Voor de l<osten van onderlioud en buitengewoon herstel wordt geen subsidie verleend indien het subsidiebedrag minder dan 500 bedraagt. De provincie heeft te kennen gegeven dat de Monulisa-regeling blijft voorbestaan. Het beschikbare subsidiebudget wordt wellicht wel aangepast met het oog op de aankomende bezuinigingen. ^ Voor 2011 bedraagt het subsidieplafond Omdat sinds 2010 de kerkgebouwen in de BRIM-regeling zijn ingestroomd en dus ook gebruik kunnen maken van de provinciale Monulisa-regeling, ontstaat er een grote vraag van (kerk)besturen naar aanvullende gemeentelijke subsidie (om de restauratiebegroting rond te krijgen). Het provinciale beleid zal geëvalueerd worden. De verwachting is dat als gevolg van de economische crisis het provinciale subsidiebeleid de komende jaren zal worden gecontinueerd doch versoberd. De landelijke BRIM-regeling en de provinciale Monulisa 2011-regeling, voor eigenaren (rijks)monumenten en/of gebouwen die bestemd zijn voor de openbare eredienst, schrijven beiden voor dat de subsidie van overheidswege in totaal maximaal 90% van de subsidiabele kosten mag bedragen. Bedragen boven de 90% worden in mindering gebracht op de verstrekte subsidie. Gemeentelijke subsidiemogelijkheden Vanuit de gemeente Roermond kan een subsidie aan niet-rendabele rijksmonumenten worden verleend op grond van artikel 14 van de Monumenten- en archeologieverordening Het betreft een subsidie van 25% van de subsidiabele kosten met een maximaal subsidiebedrag van per jaar. In de nieuwe verordening die in 2011 verschijnt wordt de mogelijkheid geboden om jaarlijks een maximale subsidie te verlenen. Subsidiemogelijkheden door het bisdom Het bisdom levert geen bijdrage aan rijksmonumenten aangezien deze al op steun van de rijksoverheid, de provincie en in een enkel geval de gemeente kunnen rekenen. Het bisdom is geen eigenaar. De kerkbesturen zijn eigenaar. Overzicht huidige subsidiemogelijkheden religieuze rijksmonumenten Percentage van de subsidiabele kosten Maximaal subsidiebedrag Rijkssubsidie (BRIM-regeling) 65 % Provinciaal subsidie (Monulisaregeling) 10 % (bij matching door gemeente, thans dus maximaal 5.500) Gemeentelijke subsidie 25% Bisdom - - Totaalbedrag verdeeld over 6 jaar Telefonisch gevoerd gesprek met dhr. R. Theunissen, beleidsambtenaar van de provincie Limburg maart 2011

10 Gemeentelijke monumenten Landelijke subsidiemogelijkheden Religieuze gemeentelijke monumenten maken gebruik van een ander subsidieregime. Gemeentelijke monumenten kunnen geen beroep doen op rijksmiddelen. Provinciale subsidiemogelijkheden De provincie subsidieert op basis van de Monulisa 2011-regeling niet-monumentale gebouwen in gebruik voor de openbare eredienst voor buitengewoon herstel in 10% van de door Gedeputeerde Staten vastgestelde subsidiabele kosten. De provincie subsidieert alleen op voorwaarde dat de gemeente eenzelfde geldelijke bijdrage levert (matching). De gemeentelijke subsidie bedraagt nu een subsidie van 25% van de subsidiabele kosten met een maximaal subsidiebedrag van per twee jaar. Indien de toe te kennen provinciale subsidie voor restauratie en instandhouding minder dan bedraagt dan wordt deze niet verleend. Voor de kosten van onderhoud en buitengewoon herstel wordt geen provinciale subsidie verleend indien het subsidiebedrag minder dan 500 bedraagt. De provinciale Monulisa 2011-regeling voor eigenaren van gebouwen die bestemd zijn voor de openbare eredienst schrijft voor dat de subsidie van overheidswege in totaal maximaal 90% mag bedragen van de subsidiabele kosten. Bedragen boven de 90% worden in mindering gebracht op de verstrekte subsidie. De provincie heeft te kennen gegeven dat de Monulisa-regeling blijft voorbestaan. Het beschikbare subsidiebudget wordt wellicht wel aangepast met het oog op de aankomende bezuinigingen. ^ Voor 2011 bedraagt het subsidieplafond Gemeentelijke subsidiemogelijkheden Vanuit de gemeente Roermond kan een subsidie aan gemeentelijke monumenten worden verleend op grond van de Monumenten- en archeologieverordening Het betreft een subsidie van 25% van de subsidiabele kosten met een maximaal subsidiebedrag van per jaar. In de nieuwe verordening die in 2011 verschijnt wordt de mogelijkheid geboden om jaadijks een maximale subsidie te vedenen. Subsidiemogelijkheden door het bisdom Religieuze gemeentelijke monumenten kunnen een subsidie van 20% van de subsidiabele kosten tegemoet zien waaraan geen maximum bedrag gekoppeld is. Het bisdom hanteert wel een subsidieplafond per jaar, maar de ervaring leert dat het subsidiebudget vrijwel nooit wordt uitgeput. Het bisdom is geen eigenaar. De kerkbesturen zijn eigenaar. Bij dit overzicht dient opgemerkt te worden dat de onderhoudskosten voor gemeentelijke monumenten niet onderdoen voor die van rijksmonumenten. Desondanks staan voor gemeentelijke religieuze monumenten minder subsidiemogelijkheden en overeenkomstige budgetten open. Telefoniscli gevoerd gesprek met dhr. R. Theunissen, beleidsambtenaar van de provincie Limburg op 23 maart

11 Overzicht huidige subsidiemogelijkheden religieuze gemeentelijke monumenten Percentage van de subsidiabele kosten Rijkssubsidie (BRIIVI-regeling) - - Maximaal subsidiebedrag Provinciaal subsidie (Monulisaregeling) 10 % (bij matching door gemeente, thans dus maximaal 5.500) Gemeentelijke subsidie 25% Bisdom 20% Geen Totaalbedrag maximumbedrag plus het bedrag dat het bisdom beschikbaar stelt, verdeeld over 6 jaar

12 Beleidsontwikkelingen en praktijkvoorbeelden Landelijke beleidsontwikkelingen De verwachting is dat in Nederland binnen een bestek van 10 jaar ongeveer 1200 van de ruim 4200 kerken hun deuren zullen sluiten. Landelijk gezien zijn er diverse manieren waarop overheden kerkbesturen ondersteunen om de gebouwen te onderhouden." Herbestemming van (kerk)gebouwen is op nationaal niveau een belangrijk thema. Zowel in het jaar van het Religieus Erfgoed, 2008 als in de in 2009 verschenen beleidsbrief MOMO (Modernisering Monumentenzorg) komt het thema herbestemming sterk naar voren. Deze beleidsbrief wordt door de huidige regering verder uitgewerkt. Een ander belangrijk punt dat landelijk speelt is het onderzoek naar en gebruik van kerken die al dan niet nog in gebruik zijn voor de openbare eredienst of voor andere doeleinden als: concerten, lezingen etc. Subsidiemogelijkheden in andere provincies De financiering van het onderhoud van kerkgebouwen heeft ook bij andere provincies de aandacht. Zo kunnen kerkgebouwen in de Provincie Noord-Holland een beroep doen op twee regelingen, een voor onderhoud en een voor restauratie. De Provincie Utrecht werkt met zogenaamde 'Erfgoedparels', dit zijn themajaren die de mogelijkheid van subsidies bepalen. In 2010 hebben de provincies Noord- Brabant, Utrecht en Zeeland de oprichting van een organisatie tot behoud en herbestemming van religieus erfgoed met een financiële bijdrage van per provincie mogelijk gemaakt. Deze nieuwe organisatie gaat eigenaren en gebruikers van kerkelijke gebouwen ondersteunen met kennis, ontwikkelcapaciteit en financiering bij het vinden van neven- en herbestemmingen. Voorzover nodig en noodzakelijk zal ook aankoop en beheer van de gebouwen mogelijk zijn. In Friesland is in 2008 een groot onderzoek uitgevoerd naar de onderhoudstoestand en het gebruik van kerken.in Friesland biedt de provincie 15% subsidie voor onderhoud van rijksmonumentale kerkgebouwen. Niet-monumentale kerkgebouwen kunnen rekenen op een subsidie van 35% in het onderhoud. Voor alle kerken geldt een maximumbedrag van per jaar. Of er net als in Limburg sprake is van subsidieverlening op basis van matching is niet bekend. Subsidiemogelijkheden in andere gemeenten Er zijn gemeenten waar de steun bestaat uit het bekostigen van het abonnement op de Monumentenwacht. Ook worden facilitaire diensten aangeboden. Stichtingen tot behoud van monumentale kerkgebouwen worden opgericht en ontvangen structurele overheidssteun. Een voorbeeld hiervan is de Stichting Oude Groninger Kerken die sinds 1969 bestaat. Sommige gemeenten hebben in hun subsidieverordening een aparte paragraaf gewijd aan deze problematiek, vaak met afwijkende subsidieregimes. De genieente Utrecht werkt met een 'Revolving Fund' waarbinnen in samenwerking met het Nationaal Restauratiefonds laagrentende leningen worden verstrekt. De gemeente Groningen heeft een aparte subsidieregeling voor rijks- en gemeentelijke religieuze monumenten. In Limburg heeft alleen de gemeente Sittard-Geleen een aparte subsidieregeling voor religieuze monumenten. De gemeenten Maastricht en Heeden verstrekken incidenteel gelden voor onderhoud aan religieuze monumenten. Sommige lagere overheden kopen religieuze monumenten aan om ze zelf te restaureren en her te bestemmen. " Landelijk is de problematiek onder de aandacht gebracht door de VNG. Door de VNG is in 2008, het jaar van het religieus erfgoed, een Handreiking Reiigieus Erfgoed, uitgegeven. (laatst gezien op ) 11

13 Ontwikkelingen in het Bisdom Roermond In mei 2011 zag het rapport Blauwdruk 2020 van het bisdom Roermond het daglicht. Het rapport geeft vigeer welke richting het bisdom voorziet voor de kerk in Limburg. Het bisdom concludeert in haar rapport dat de verregaande ontkerkelijking en het teruglopend kerkbezoek ook aan Limburg niet onopgemerkt voorbij zijn gegaan. De kerk is in de provincie Limburg als gevolg van voornoemde ontwikkelingen te ruim behuisd en moet haar gebouwenbestand inkrimpen. " Ten aanzien van onderhoud en restauratie van het aantal kerkgebouwen in Limburg signaleert het bisdom Roermond dat het een kostbare aangelegenheid is die niet of nauwelijks meer te bekostigen is. Daarbij kampen de meeste kerkbesturen met teruglopende inkomsten en het vinden van gekwalificeerde bestuursleden. Het bisdom Roermond is voornemens om 'strategische plaatsen van christelijke hoop' te creëren. Dat dienen plaatsen te zijn die beschikken over een actieve geloofgemeenschap. Het doel van het bisdom is tweeledig, ruimere parochies met minder (dure) kerkgebouwen en een professioneel en daadkrachtig kerkbestuur. Momenteel werken de ruim 300 parochies in Limburg al samen in clusterverband. Het bisdom gaat parochies verplichten om nog meer samen te werken, namelijk in federatieverband Binnen de gemeentegrenzen van Roermond ontstaan 3 federatieverbanden (zie onderstaande tabel). Federatie Parocfiiefederatie Kerkgebouwen H. Christoforus met de Kathedraal en de Munsterkerk, H. Michaël te Herten, Kapel in het Zand Parochiefederatie Roermond-Oost H. Hart van Jezus, H. Tomas, H. Laurentius, O.L.V. van Goede Raad en st. Jozef te Asenray Parochiefederatie Swalmen H. Lambertus te Swalmen, H. Theresia te Boukoul en H. Dionisius Asselt Tabel: R.K. parochiefederaties binnen de gemeente Roermond Een federatieverband kent één kerkbestuur met één exploitatie en één financiële administratie voor meerdere parochies en kerkgebouwen. Alle normale inkomsten uitgaven lopen via deze ene exploitatierekening. Buitengewone inkomsten en uitgaven zoals subsidies of uitgaven voor groot onderhoud komen rechtstreeks ten gunste dan wel ten laste van het vermogen respectievelijk de voorzieningen van de betrokken parochies.voor het kerkbestuur van een federatieverband is ook de taak weggelegd om een inventarisatie te maken van de kerkgebouwen die gehandhaafd moeten en kunnen blijven. In 2020 dienen in de hele provincie de federatieverbanden gerealiseerd te zijn, in de stedelijke gebieden in 2015.^^ Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p.16 " Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond, p.9. Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p.20. Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p.15 " Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p.30 Alle normale inkomsten uitgaven lopen via deze ene exploitatierekening. Buitengewone inkomsten en uitgaven zoals subsidies of uitgaven voor groot onderhoud komen rechtstreeks ten gunste dan wel ten laste van het vermogen respectievelijk de voorzieningen van de betrokken parochies. Overigens blijven in de nieuwe administratie vermogens die door hun aard onverbrekelijk met een bepaalde parochie verbonden zijn zichtbaar. Blauwdruk 2020 Bisdom Roennond p.20 12

14 Om meer inkomsten te genereren is het bisdom bovendien voornemens om de kerkbijdrage in Limburg te verhogen tot 1% van het bruto-jaarinkomen van de parochiaan en de huidige vrijstelling van kerkengeld voor betalende parochianen voor trouw- en rouwmissen te schrappen. ^ Conclusie Op grond van de 'Blauwdruk 2020' mag verwacht worden dat de komende 10 jaar veel kerkgebouwen hun deuren zullen gaan sluiten. Of de kerkgebouwen behouden kunnen blijven is maar de vraag. Herbestemming blijft een lastige zaak omdat de meeste kerkgebouwen niet gemakkelijk te herinrichten zijn en een hoog energieverbruik hebben. Niet-monumentale gebouwen dreigen volgens het rapport daarbij als eerste het onderspit te delven omdat ze geen aanspraak kunnen maken op subsidiegelden. Het onderhoud van monumentale kerkgebouwen in het buitenland in het buitenland is de zorg voor het onderhoud op een heel andere wijze geregeld dan in Nededand. De scheiding tussen kerk en staat is daar niet zo pregnant aanwezig. In Nededand hechten we daar veel waarde aan terwijl het hier niet gaat om staatsteun aan de kerk maar staatssteun om het onderhoud van monumenten te bekostigen. In onderstaande paragrafen een korte schets van de financiering van het onderhoud van religieuze monumenten in de ons omringende landen. '^^ België In het vanouds grotendeels rooms-katholieke België is het beheer van de kerkgebouwen in handen van 'de kerkfabrieken'. Dit zijn openbare instellingen, waarin de kerkelijke en burgerlijke overheid verenigd zijn. De kosten van onderhoud van kerkgebouwen worden bijgepast door de burgerlijke gemeente. Deze kosten nemen gemiddeld 0,9 % van de gemeentelijke begroting in. Aan de restauraties van beschermde kerkgebouwen dragen ook andere overheden bij. Door de steeds groter wordende problemen met de instandhouding van kerken en kloosters verhevigt de laatste tijd de discussie over andersoortig gebruik en herbestemming van kerkgebouwen. De burgedijke gemeente heeft in de besluitvorming over de gebouwen meer inbreng dan in Nederland. Frankrijk In Frankrijk staan vrijwel alleen Rooms-katholieke kerkgebouwen. Alle gebouwen van voor 1905 zijn in eigendom van de staat. Steeds meer kerkgebouwen -vooral dorpskerken- zijn op dit moment ernstig in verval. De krant Le Figaro meldde in mei 2007 dat volgens een onderzoek van de Senaat op dit moment bijna 1/5 deel van de beschermde plattelandskerken bedreigd wordt in zijn voortbestaan. In Nederland is de scheiding tussen kerk en staat erg sterk ontwikkeld. Echter in andere landen, notabene in Frankrijk waar deze scheiding is uitgevonden, draagt de overheid wel in ruime mate bij aan het onderhoud van kerken. Desondanks is door het grote aantal kerken het subsidiegeld snel verdeeld. Blauwdruk 2020 Bisdom Roermond p 30 Tekst aan de hand van wvwv.toekomstkerkgebouwen.nl (laatst gezien op ) 13

15 Verenigd Koninkrijl< In het Verenigd Koninkrijk bestaan veel erfgoedorganisaties die zich o.a. ook met kerkgebouvi/en bezig houden. Er is bijvoorbeeld een Churches Conservation Trust dat kerkgebouwen in stand houdt, die niet meer door de kerkgemeenschap zijn te onderhouden. De Trust is een samenwerkingsverband tussen Staat, Church of England en enkele goede doelenorganisaties. De Trust bestaat al ruim 40 jaar en heeft ongeveer 340 parochiekerken onder beheer. Duitsland In Duitsland betalen kerkleden een vrij hoog bedrag aan 'Kirchensteuer' (kerkbelasting van 8% op de inkomstenbelasting) aan de overheid. Dit bedrag wordt besteed aan het onderhoud van de kerkgebouwen. Ook hier heeft men met een sterke daling van het aantal kerkleden te maken, al verschilt het per deelstaat. Momenteel betalen nog ongeveer 15 miljoen Duitsers Krchensteuer. Er zijn diverse organisaties bezig om als vangnet te fungeren, maar er worden ook veel kerkgebouwen gesloopt. 14

16 De Roermondse situatie Onderhoudstoestand De Roermondse religieuze rijks- en gemeentelijke monumenten verkeren over het algemeen in een goede tot zeer goede onderhoudstoestand. Dat kan gesteld worden op basis van de met het bisdom en de (kerk)besturen gevoerde gesprekken en de door hen verstrekte onderhoudsrapporten. De enige gebouwen waar de komende jaren grootschalig onderhoud/ restauratie verwacht wordt zijn: de Munsterkerk in verband met de restauratie van de kerktorens, de H. Hartkerk met een restauratiebehoefte van 2,2 miljoen in de komende 12 jaar (o.a. daken) en de Michaëlskerk te Herten vanwege een omvangrijke restauratie van het dak. Ondanks dat de Roermondse religieuze monumenten er over het algemeen in een goede staat van onderhoud verkeren is permanent onderhoud noodzakelijk om de monumenten in een goede conditie te houden. De meeste kerkbesturen werken met onderhoudsplannen die opgesteld zijn naar aanleiding van een inspectie door de Monumentenwacht Limburg. Dat is een positieve ontwikkeling aangezien deze plannen een goed inzicht bieden in de onderhoudsproblematiek van de betreffende panden. De rapporten worden jaadijks geactualiseerd en bieden dus een goed inzicht in de onderhoudstoestand. De rapporten van de Monumentenwacht worden bij indiening van de subsidieaanvraag verplicht gesteld door Rijk en provincie. Kennis, expertise en continuïteit van de (kerk)besturen Op basis van de met de kerkbesturen gevoerde gesprekken bestaat de indruk dat de deskundigheid van de kerkbesturen op het gebied van onderhoud van monumentale gebouwen in zijn algemeenheid tekort schiet De besturen bestaan in de regel uit goed bedoelende vrijwilligers die echter op het vlak van het onderhoud van monumentale gebouwen over onvoldoende kennis en expertise beschikken. Het schrijven van subsidieaanvragen en het opstellen van onderhoudsplannen zijn de laatste jaren steeds ingewikkelder geworden. De meeste besturen geven zelf aan dat het hen aan voldoende kennis en kunde op het vlak van onderhoud van monumentale gebouwen ontbreekt. In alle kerkbesturen hebben vrijwel alleen mannen van 60/ 65+ en ouder zitting. De meerderheid van de bestuurders zijn reeds al lange tijd actief. Het maken van onderhoudsplannen en opstellen van subsidieaanvragen wordt meestal uitbesteed aan (dure) commerciële bureaus. Momenteel mogen de meeste kerkbesturen zich verheugen in het feit dat ze veel beschikbare vrijwilligers hebben voor het uitvoeren van klein onderhoud aan het kerkgebouw. De tijd die vrijwilligers en kerkbestuur kwijt zijn aan hun taken is behoodijk. Een lid van het bestuur is gemiddeld anderhalve dag kwijt aan zijn functie. Het is de vraag of er in de toekomst nog vrijwilligers gevonden worden die bereid zijn een dergelijk aantal uren te investeren. Bij veel kerkbesturen is de continuïteitsvraag in het bestuur: 'watals iemand wegvalt, ermee stopt, aan de orde. De Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed geeft desgevraagd aan dat zij over het algemeen een positief beeld heeft van de uit Limburg ingediende subsidieaanvragen. De kwaliteit van de ingediende plannen is in orde. Daarbij dient aangetekend te worden dat de subsidieaanvragen meestal in opdracht van een kerkbestuur door een professioneel bureau worden opgesteld. Aan de expertise van deze professionele bureaus hangt natuudijk een prijskaartje. In de bijlage zijn de gespreksverslagen opgenomen. 15

17 Samenwerking van (kerk)besturen Hoewel de kerkbesturen vanuit het dekenaat dienen samen te werken in clusters verioopt de samenwerking met andere kerkbesturen moeizaam.een aantal kerkbesturen geeft desgevraagd aan dat ze bang zijn om hun eigen vermogen te moeten delen met een armlastige(re) parochie. Als al samengewerkt wordt dan bestaat deze samenwerking op dit moment in de regel alleen uit pastorale samenwerking binnen het cluster. Wanneer op pastoraal gebied niet samengewerkt wordt dan wordt op zakelijk gebied, in het bijzonder het gebied van onderhoud en restauratie, ook niet samengewerkt. Ook het bisdom signaleert dat er sprake is van rivaliserende kerkbesturen die samenwerking in de weg staat. Relatie van kerkbesturen met het Bisdom Ten aanzien van de samenwerking met het bisdom merken de meeste kerkbesturen op dat deze positief vedoopt. Het bisdom, in de persoon van de afdeling Bouwzaken, dient de kerkbesturen van advies bij het beoordelen van bouwplannen. Enkele kerkbesturen hebben minder goede ervanngen met het bisdom en de indruk bestaat dat het bisdom onvoldoende kennis in huis heeft om offertes, restauratieplannen, rapporten van de monumentenwacht en kostenramingen op waarde te schatten. Er wordt in hun ogen door het bisdom teveel doorverwezen naar professionele commerciële bureaus. Bovendien laat het aantal geschikte commerciële bureaus in Limburg te wensen over. De indruk leeft bij enkele kerkbesturen dat hoewel de geboden kwaliteit in orde is, de prijs die gevraagd wordt, vaak veel te hoog is. Sommige bureaus hebben (bijna) een monopoliepositie in de provincie. Kerkbesturen geven zelf ook aan dat ze behoefte hebben aan ondersteuning op het vlak van kennis en expertise ten aanzien van het onderhoud en restauratie van religieuze monumenten. Kerkbesturen zijn niet altijd even prijsbewust bezig. Een illustratief voorbeeld daarvan is het feit dat kerkbesturen te kennen geven niet altijd minimaal twee offertes op te vragen bij werkzaamheden die een investering van vergen. Ook bij hogere bedragen wordt niet altijd prijsbewust ingekocht. Inkomsten De inkomsten van kerkbesturen lopen de laatste jaren sterk terug. Op het vermogen wordt daardoor fors ingeteerd. Als gevolg daarvan wordt steeds meer een beroep op overheidsmiddelen gedaan. Het aantal parochianen daalt bij de meeste kerken nog steeds of heeft in het gunstigste geval een stabiel laag punt bereikt. Zorgelijk is ook dat de gemiddelde leeftijd van de parochianen blijft stijgen. De aanwas van jeugdigen blijft uit. Wel zijn in sommige parochies deelkerken actief die een behoorlijk bezoekersaantal genereren. Denk in dit verband aan de Surinaamse gemeenschap, de Sri-Lanka- Christenen of de Christoffelgroep. De schenkingen aan de kerk en de vaste kerkbijdragen lopen sterk terug. De kerk heeft de laatste jaren steeds meer concurrentie gekregen van andere goede doelen. Gelovigen voelen zich ook niet zo verbonden met een bepaalde parochie(kerk). Voor onvoorziene uitgaven wordt door kerkbesturen gespaard of ad hoe een plan bedacht om de kosten te kunnen opvangen. Verhuur van het religieus monument aan derden is voor veel kerkbesturen onontgonnen terrein. Ze zijn van mening dat niet alle activiteiten zich daar voor lenen. Bovendien voldoen de gebouwen vaak niet aan de eisen die aan een ander gebruik worden gesteld en is de concurrentie op de 'accommodatiemarkt' groot. Creatieve manieren om middelen bijeen te krijgen zijn de meeste besturen vreemd. In Roermond zijn de volgende clusters gevormd: Roermond Oost (Maasniel, Asenray, Leeuwen, Donderberg en Roermondse Veld), Swalmen (Asselt, Swalmen en Boukoul) Binnenstad en Herten (Kathedraal, Munsterkerk en Michaëlskerk te Herten). In de praktijk wil Asselt niet met Swalmen en Boukoul samenwerken en Asnray niet met de overige parochies van Roermond- Oost. Kapel in 't Zand staat op zichzelf omdat het geen parochiekerk betreft. 16

18 Toekomstverwachting In de toekomst hopen de meeste kerkbesturen dan ook op toenemende overheidsmiddelen te kunnen rekenen. Slechts enkele besturen proberen op een creatieve wijze inkomsten te genereren, bijvoorbeeld door activiteiten te ontwikkelen met de plaatselijke VW of een fotoboek uit te geven over Roermondse monumenten om op deze wijze middelen te genereren. Het is lastig om subsidie in het bedrijfsleven te vinden. Door de economische crisis zijn de mogelijkheden afgenomen. Incidenteel wordt er op lokaal vlak wel bijvoorbeeld materieel ter beschikking gesteld of voor de kostprijs aangeboden. De (kerk)besturen geven aan dat ze verheugd zijn dat de gemeente zich interesseert voor de problematiek van het onderhoud van religieuze monumenten. 17

19 Conclusies en aanbevelingen Conclusies De religieuze monumenten nemen een belangrijke plaats in het silhouet van de bisschopsstad in. Het Roermondse religieus erfgoed verkeert over het algemeen in een goede staat van onderhoud. De kosten voor het onderhoud kunnen desondanks echter niet meer (alleen) gedragen worden door de kerkbesturen. Door de omvang en typische stijlkenmerken van de religieuze monumenten is onderhoud en restauratie een kostbare zaak. Daar komt bij deze groep monumenten door hun gebruik 'voor de openbare eredienst' als gevolg van de ontkerkelijking niet meer rendabel te exploiteren zijn. Bovendien vervullen de religieuze monumenten niet alleen een sacrale functie. Deze bijzondere groep gebouwen bezitten naast hun monumentale waarden ook stedenbouwkundige waarden. Ze nemen een centrale plaats in hun wijk of dorp in en dienen de sociale cohesie in hun wijk. De monumenten worden ingezet voor andere doeleinden zoals door verenigingen die het gebruiken als accommodatie om een jaarvergadering te houden of een uitvoering te geven. Ook uit oogpunt van toerisme is hun voortbestaan belangrijk voor de aantrekkingskracht van de stad. Een gemeentelijke bijdrage', hoger dan de huidige mogelijkheden, is derhalve te billijken. Van provinciale middelen kan namelijk momenteel tot een maximum van per monument gebruik worden gemaakt aangezien de huidige subsidieparagraaf in de gemeentelijke Monumentenen archeologieverordening 2011 niet voorziet in grotere bedragen. Doordat de provinciale subsidie afhankelijk is van een gemeentelijke 'matching' is het belangrijk om de mogelijkheid te bieden om deze provinciale gelden te matchen zodat ook Roermondse monumenten gebruik kunnen maken van deze qua financiën ruimere subsidiemogelijkheden. Een ander belangrijk uitgangspunt is dat gelden van het Rijk en de provincie niet vedoren gaan voor de Roermondse religieuze monumenten. Het zou kunnen dat rijksgelden niet benut worden omdat de resterende financiering niet rond komt. Ovengens is dit in Roermond nog nooit voorgekomen. Een pijnpunt is in dit kader wel dat religieuze rijksmonumenten bij de provincie pas voor subsidie in aanmerking komen wanneer zij een positieve beschikking van rijk en gemeente kunnen ovedeggen. Dit betekent dat wanneer een religieus rijksmonument buiten de boot valt bij de rijkssubsidie het daardoor alleen nog van de gemeente subsidie kan verwachten! Het Rijk gaat in de toekomst uitsluitend nog het regulier onderhoud subsidiëren en nadrukkelijk geen restauratieachterstanden. In de bijlage is een overzicht opgenomen waarin op basis van de gegevens van het Bisdom en kerkbesturen de 6-jarige onderhoudskosten per gebouw vermeld zijn. De H. Hartkerk, de Synagoge, de daken van de Munsterkerk en de Michaëlskerk te Herten hebben nog een restauratieachterstand. Binnen de in de tabel weergegeven budgetten kan deze restauratieachterstand weggewerkt worden. De BRIM-regeling subsidieert namelijk op basis van zesjarige onderhoudsplannen. Ook is in het overzicht opgenomen welke subsidies deze gebouwen van Rijk en provincie mogen verwachten. Wanneer gebouwen niet structureel worden onderhouden, worden reeds uitgevoerde restauraties teniet gedaan. Een keuze om te subsidiëren volgens de geldende verordening of om geen aanvullende subsidie te verstrekken houdt in dat monumentale waarden van de gebouwen zullen afnemen en op termijn verloren gaan. Het is verstandig om aansluiting bij het rijks- en provinciale subsidiesysteem te zoeken. Ook het bisdom blijkt langzamerhand oog te krijgen voor het probleem van het onderhoud van religieuze monumenten en de problemen van teruglopende inkomsten en het vinden van deskundige bestuursleden. Aanbevelingen Vanuit monumentenzorg wordt op basis van bovenstaande conclusies aanbevolen om een gemeentelijke subsidieregeling in het leven te roepen of de subsidiemogelijkheden voor religieuze monumenten in de bestaande regeling te verruimen. 18

20 Uitwerking van de aanbevelingen in de gemeentelijke subsidiemogelijkheden Wanneer wordt besloten om de bestaande subsidieregeling te verruimen of om naast de bestaande gemeentelijke subsidieregeling een separate regeling voor religieuze monumenten in het leven te roepen wordt aanbevolen de regeling alleen open te stellen voor religieuze monumenten. Religieus betekent dat het om monumenten moet gaan die nog in de originele functie zijn, dus in gebruik voor de eredienst. Religieuze monumenten die in gebruik zijn voor de eredienst zijn in deze tijd waarin het aantal parochianen sterk afgenomen is, als gevolg van de dalende inkomsten niet-rendabel te exploiteren. Religieuze monumenten die herbestemd zijn, zijn vaak wel rendabel te exploiteren en worden daardoor niet meer als religieuze monumenten aangemerkt. Twee voorbeelden daarvan in Roermond zijn de als gezondheidscentrum herbestemde H. Geestkerk en het tot stadswoningen herbestemde rijksmonumentale Carmelitessenklooster gelegen aan de Venloseweg. Ook de regelingen van rijk- en provincie hanteren een speciaal subsidieregime voor 'monumenten in gebruik voorde openbare eredienst'. Het is aan te bevelen op deze regelingen aan te sluiten. Het tweede critenum is eveneens van groot belang, dat een object de monumentenstatus heeft. Gezien het aantal kerkgebouwen is een duidelijke keuze voor alleen de monumentale religieuze gebouwen aan te raden en te verantwoorden. Een derde voorwaarde dient te zijn dat er geen sprake meer is van restauratieachterstand. Afgewogen dient wel te worden of in de subsidieregeling de mogelijkheid geboden wordt om nog eenmaal achterstallig onderhoud te subsidiëren. Dit zou dan wel alleen mogelijk moeten zijn in het geval van de eerste subsidieaanvraag door desbetreffend (kerk)bestuur. Het Rijk subsidieert geen achterstanden meer, alleen nog onderhoud en instandhouding. Wanneer uw college naar analogie van Rijk en provincie een subsidieregeling instelt voor het onderhoud van religieuze monumenten op basis van zesjarige onderhoudsplannen, dan wordt redelijkerwijs van uw college verwacht dat het gaat om een lange termijn beleidslijn die de vierjange grens van een college overschrijd. Aanvullende voorwaarden Eveneens dient in de subsidievoorwaarden de samenwerking tussen (kerk)besturen gestimuleerd te worden. Het belangrijkste argument daarvoor is gelegen in het feit dat veel zaken in het onderhoud van kerkgebouwen veel efficiënter kunnen worden geregeld. Door centraal in te kopen, dit wil zeggen met verschillende kerkbesturen samen, kunnen lagere prijzen worden bedongen en kunnen de werkzaamheden efficiënter gepland worden. Een mogelijkheid om samenwerking tussen de verschillende kerkbesturen te bevorderen is door er een subsidievoorwaarde van te maken. Dit sluit aan bij de federatievorming die het bisdom in gang heeft gezet. In zijn algemeenheid dienen (kerk)besturen het onderhoud van hun gebouwen prijsbewuster te organiseren. Het is wenselijk dat een te ontwerpen subsidieregeling aansluit op de bestaande BRIM- regeling van het Rijk en de Monulisa-regeling van de provincie Limbijrg (zie dossier). Bekeken zal moeten worden of de regeling in de bestaande Monumenten- en archeologieverordening kan worden opgenomen. Het is gewenst om aan te sluiten op de regelingen van de andere overheden maar wel de vrijheid te houden om alleen een gemeentelijke subsidie te verlenen zonder dat de aanvrager een rijks- en of provinciale subsidie weet te bemachtigen. Rijks- en provinciale middelen kunnen namelijk uitgeput raken waardoor een subsidieaanvraag kan worden afgewezen. Bij het eventueel instellen van een subsidieregeling wordt aanbevolen kleine monumentale wegkapellen etc. buiten beschouwing te laten. De onderhoudskosten zijn namelijk goed te subsidiëren vanuit de bestaande gemeentelijke subsidiemogelijkheden. Voor subsidie komen dan alleen de grote religieuze monumenten in aanmerking zoals opgenomen in het overzicht (zie bijlage). 19

30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007

30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 vra2007ocw-23 30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld (wordt door griffie

Nadere informatie

30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007

30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 nr. Lijst van vragen en antwoorden Vastgesteld (wordt door griffie ingevuld

Nadere informatie

Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds

Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds Rijksmonumentale kerken en het Restauratiefonds 1. Onderzoeksopzet Datum: 23 november 2009 Opdrachtgever: Nationaal Restauratiefonds Doelgroep: Eigenaren van rijksmonumentale kerkgebouwen (3.880 panden)

Nadere informatie

UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING INSTANDHOUDING PROVINCIALE MONUMENTEN IN DRENTHE

UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING INSTANDHOUDING PROVINCIALE MONUMENTEN IN DRENTHE UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING INSTANDHOUDING PROVINCIALE MONUMENTEN IN DRENTHE HOOFDSTUK 1, ALGEMEEN Artikel 1, Begripsomschrijvingen In deze beleidsregel wordt verstaan onder: a. provinciaal monument:

Nadere informatie

P r o v i n c i e F l e v o l a n d

P r o v i n c i e F l e v o l a n d Aan: Provinciale Staten Onderwerp: Provinciaal restauratie-uitvoeringsprogramma 2003-2008. Statenvergadering: 2 oktober 2003 Agendapunt: 10 1. Wij stellen u voor: Het Provinciaal restauratie-uitvoeringsprogramma

Nadere informatie

Algemene informatie Restauratiefinanciering

Algemene informatie Restauratiefinanciering Informatiemap deel B Algemene informatie Restauratiefinanciering In dit deel B van de informatiemap wordt ingegaan op de algemene zaken die betrekking hebben op de financiering van restauratieprojecten

Nadere informatie

Specifieke subsidieregeling energiebesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2014 2015

Specifieke subsidieregeling energiebesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2014 2015 Onderwerp: Specifieke subsidieregeling energiebesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2014 2015 Ons kenmerk:15uit01574 Burgemeester en wethouders van de gemeente Overbetuwe; Gelet op de beschikking

Nadere informatie

SUBSIDIEVERORDENING MONUMENTEN 2006

SUBSIDIEVERORDENING MONUMENTEN 2006 SUBSIDIEVERORDENING MONUMENTEN 2006 Vastgesteld in de raad van 20 december 2005 Inwerkingtreding: 1 januari 2006 HOOFDSTUK 1 Algemene bepalingen...3 Artikel 1 Begripsbepalingen...3 Artikel 2 Toepassing

Nadere informatie

Expertmeeting herbestemming religieus erfgoed Arnhem, 21 januari 2011

Expertmeeting herbestemming religieus erfgoed Arnhem, 21 januari 2011 StadsOntwikkeling Expertmeeting herbestemming religieus erfgoed Arnhem, 21 januari 2011 Monumentale kerkgebouwen in Utrecht: beleid en toekomst Actualiteit Ontwikkelingen bij kerken, in het bijzonder Bisdom

Nadere informatie

Onderzoek Gemeenteambtenaren 2013

Onderzoek Gemeenteambtenaren 2013 Onderzoek Gemeenteambtenaren Uitkomsten onderzoeken Gemeenteambtenaren Inleiding Voor u ligt het rapport met de uitkomsten van het onderzoek onder gemeenteambtenaren. In dit rapport wordt het resultaat

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Doel Het doel van het Brim 2013 en de Sim is de instandhouding van beschermde monumenten. Het kan daarbij gaan om:

Doel Het doel van het Brim 2013 en de Sim is de instandhouding van beschermde monumenten. Het kan daarbij gaan om: INLEIDING De Subsidieregeling instandhouding monumenten (Sim) is gebaseerd op het Besluit rijkssubsidiëring instandhouding monumenten 2013 (Brim 2013). Het Brim 2013 is een kapstok - regeling met een paar

Nadere informatie

BAOZW/U200802088 Lbr. 08/191

BAOZW/U200802088 Lbr. 08/191 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8020 betreft Handreiking religieus erfgoed uw kenmerk ons kenmerk BAOZW/U200802088 Lbr. 08/191 bijlage(n) 1 datum 04 december

Nadere informatie

Specifieke subsidieregeling energiesbesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2013-2014

Specifieke subsidieregeling energiesbesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2013-2014 Onderwerp: Specifieke subsidieregeling energiesbesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2013-2014 Ons kenmerk: 13BWB00034 Burgemeester en wethouders van de gemeente Overbetuwe; gelet op de beschikking

Nadere informatie

Onderwerp: Herbestemming kerk

Onderwerp: Herbestemming kerk Onderwerp: Herbestemming kerk Herbestemming Kerkgebouwen Instandhoudingsregeling Brim - keuze tussen subsidie of een laagrentende lening * 1x per jaar specifieke indieningsperiode + aanvraag subsidie bij

Nadere informatie

Brim 2013. Toelichting op de nieuwe regeling. Renate Pekaar SCEZ 17 oktober 2012

Brim 2013. Toelichting op de nieuwe regeling. Renate Pekaar SCEZ 17 oktober 2012 Brim 2013 Toelichting op de nieuwe regeling Renate Pekaar SCEZ 17 oktober 2012 Programma Korte terugblik Brim, Brim 2011 en overgangsjaar 2012 Belangrijkste wijzigingen Brim 2013 Vragen? Mogen ook tussendoor

Nadere informatie

John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013. Heilige huisjes in de knel

John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013. Heilige huisjes in de knel John Dagevos (Telos/UvT) Tilburg, 27 november 2013 Heilige huisjes in de knel Eeuwenlang waren religieuze gebouwen de spil waar het leven in stad of dorp om draaide, ankerpunten in het dagelijks leven,

Nadere informatie

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel

College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel PS2008WMC16-1 - College van Gedeputeerde Staten statenvoorstel Datum : 15 april 2008 Nummer PS : PS2008WMC16 Afdeling : MOW Commissie : WMC Registratienummer : 2008INT216622 Portefeuillehouder : De Wilde

Nadere informatie

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG

De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG a 1 > Retouradres Postbus 16375 2500 BJ Den Haag De voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Rijnstraat 50 Den Haag Postbus 16375 2500 BJ Den Haag www.rijksoverheid.nl

Nadere informatie

Monumenten. onze zorg. gemeente Oude IJsselstreek 1

Monumenten. onze zorg. gemeente Oude IJsselstreek 1 Monumenten onze zorg gemeente Oude IJsselstreek 1 Inhoudsopgave Voorwoord van John Haverdil 03 Monumentenzorg 04 De waarde van monumenten 06 Gemeentelijke monumentenzorg 07 Hoe wordt een pand een gemeentelijke

Nadere informatie

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden

Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Staatsblad van het Koninkrijk der Nederlanden Jaargang 2010 708 Besluit van 27 september 2010, houdende regels met betrekking tot de financiële ondersteuning van eigenaren van beschermde monumenten ten

Nadere informatie

Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.Samplonius, 0595 447745 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.Samplonius)

Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.Samplonius, 0595 447745 gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.Samplonius) Vergadering: 3 december 2013 Agendanummer: 9 Status: Besluitvormend Portefeuillehouder: P. Broeksma Behandelend ambtenaar J.Samplonius, 0595 447745 E mail: gemeente@winsum.nl (t.a.v. J.Samplonius) Aan

Nadere informatie

Beschermd monument of beeldbepalend pand?

Beschermd monument of beeldbepalend pand? 6 e Cultuur n e e t historisch Apeldoorn e m g Beschermd monument of beeldbepalend pand? Van aanwijzing tot restauratie Bent u (toekomstig) bezitter van een monument, beeldbepalend pand of maakt uw pand

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL. Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg

RAADSVOORSTEL. Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg RAADSVOORSTEL Onderwerp: Restauratie Oostbeer aan de Commandoweg Samenvatting: De monumentale Oostbeer aan de Commandoweg verkeert in een slechte staat van onderhoud. Regionaal heeft de restauratie van

Nadere informatie

Toelichting behorend bij de Concept Subsidieregeling Historisch Stadsbeeld 2015 (toelichting op de artikelen waar nodig) Afkorting: SHS

Toelichting behorend bij de Concept Subsidieregeling Historisch Stadsbeeld 2015 (toelichting op de artikelen waar nodig) Afkorting: SHS Toelichting behorend bij de Concept Subsidieregeling Historisch Stadsbeeld 2015 (toelichting op de artikelen waar nodig) Afkorting: SHS Artikel 1 Begrippen Dit artikel geeft aan op welke projecten, gebieden

Nadere informatie

Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp OBGZ financiële situatie. BW-nummer. Programma / Programmanummer Cultuur / 9530. Portefeuillehouder H.

Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp OBGZ financiële situatie. BW-nummer. Programma / Programmanummer Cultuur / 9530. Portefeuillehouder H. Openbaar Onderwerp OBGZ financiële situatie Programma / Programmanummer Cultuur / 9530 BW-nummer Portefeuillehouder H. Kunst Samenvatting De Openbare Bibliotheek Gelderland Zuid (OBGZ) kende in 2009 een

Nadere informatie

Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998. Hoofdstuk 1: Begripsbepalingen en algemene bepalingen

Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998. Hoofdstuk 1: Begripsbepalingen en algemene bepalingen Kaderverordening subsidies provincie Groningen 1998 Hoofdstuk 1: Begripsbepalingen en algemene bepalingen Artikel 1 1. In deze verordening wordt verstaan onder provinciebestuur: het bevoegde orgaan van

Nadere informatie

gelet op artikel(en) 4 van de Algemene subsidieverordening gemeente Overbetuwe 2008 en 2 van de Algemene subsidieregeling gemeente Overbetuwe 2008;

gelet op artikel(en) 4 van de Algemene subsidieverordening gemeente Overbetuwe 2008 en 2 van de Algemene subsidieregeling gemeente Overbetuwe 2008; gemeente Overbetuwe Onderwerp: Specifieke subsidieregeling cultureel erfgoed gemeente Overbetuwe 2011 O Ons kenmerk: 11BWB00060 Burgemeester en wethouders van de gemeente Overbetuwe; gelet op de Erfgoedverordening

Nadere informatie

Subsidieverordening. gemeentelijke. monumenten. Boxtel 2003

Subsidieverordening. gemeentelijke. monumenten. Boxtel 2003 Subsidieverordening gemeentelijke monumenten Boxtel 2003 Inhoud Subsidieverordening Gemeentelijke Monumenten Boxtel 2003. Paragraaf 1: Artikel 1 Artikel 2 Artikel 3 Algemene bepalingen Begripsbepalingen

Nadere informatie

De BRIM m.i.v. 2006 de nieuwe subsidieregeling voor Rijksmonumenten, vervanger van BRRM en BROM.

De BRIM m.i.v. 2006 de nieuwe subsidieregeling voor Rijksmonumenten, vervanger van BRRM en BROM. De BRIM m.i.v. 2006 de nieuwe subsidieregeling voor Rijksmonumenten, vervanger van BRRM en BROM. Drs I.W.M. Duijvestijn ID monumenten & landgoederen ADVIES bv, Amersfoort (033-4225370) Inleiding; Het BROM

Nadere informatie

Rotterdams Restauratiefonds 2006

Rotterdams Restauratiefonds 2006 Rotterdams Restauratiefonds 2006 2 Een stad vol bijzondere monumenten Rotterdam is rijk aan bouwwerken uit diverse periodes. Moderne architectuur en monumenten gaan daarbij hand in hand. Neem het rijksmonument

Nadere informatie

Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp

Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp S T A T E N V O O R S T E L Datum : 28 maart 2006 Nummer PS : PS2006ZCW08 Dienst/sector : MEC/DMO Commissie : ZCW Registratienummer : 2006MEC00285i Portefeuillehouder : Kamp Titel : Totaalplan leefbaarheid

Nadere informatie

Jaarverslag 2013. mei stipe fan:

Jaarverslag 2013. mei stipe fan: Jaarverslag 2013 mei stipe fan: opgesteld door de raad van toezicht op 4 juni 2014 1 Inhoud Algemeen 3 Activiteiten 4 Samenwerking 6 MonumentenMonitor Fryslân 7 2 Algemeen Stichting Monumentenwacht Fryslân

Nadere informatie

Uitgegeven: 13 mei 2009

Uitgegeven: 13 mei 2009 Uitgegeven: 13 mei 2009 2009 no. 39 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Regeling van 12 mei 2009 tot wijziging van de Uitvoeringsregeling projectsubsidies economie, recreatie en toerisme, houdende regels betreffende

Nadere informatie

SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WERVEN AAN DE GRACHT

SAMENVATTING KWALITEITSHANDBOEK WERVEN AAN DE GRACHT Kwaliteit van de werven De grachten weerspiegelen de rijke historie van Utrecht en bieden een blik in het ontstaan van de stad. Samen met de Dom bepalen de grachten met de werven het beeld van de stad.

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Inkomstenbelasting. Aftrek van uitgaven voor monumentenpanden

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Inkomstenbelasting. Aftrek van uitgaven voor monumentenpanden STAATSCOURANT Nr. Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. 13664 15 september 2009 Inkomstenbelasting. Aftrek van uitgaven voor monumentenpanden 7 september 2009 Nr. CPP2009/1290M

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 800 VIII Vaststelling van de begrotingsstaat van het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (VIII) voor het jaar 2007 Nr. 112 LIJST

Nadere informatie

Informatieblad (aangepaste regeling m.i.v. 1 oktober 2012) Subsidieregeling stimulering herbestemming monumenten

Informatieblad (aangepaste regeling m.i.v. 1 oktober 2012) Subsidieregeling stimulering herbestemming monumenten Winkel met streekproducten in voormalige schuur bij een tot restaurant herbestemde boerderij in Bunnik. Informatieblad (aangepaste regeling m.i.v. 1 oktober 2012) Subsidieregeling stimulering herbestemming

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2004 2005 29 734 Wijziging van de Monumentenwet 1988 inzake de rol van het provinciaal bestuur en het gemeentebestuur bij de rijkssubsidiëring van beschermde

Nadere informatie

Onderzoek naar de restauratiebehoefte bij eigenaren van gemeentelijke monumenten

Onderzoek naar de restauratiebehoefte bij eigenaren van gemeentelijke monumenten Samenvatting Onderzoek naar de restauratiebehoefte bij eigenaren van gemeentelijke monumenten Juli / augustus 2011 2 Onderzoeksopzet Datum: 30 september 2011 Opdrachtgever: Nationaal Restauratiefonds Uitgevoerd

Nadere informatie

Verordening Investeringssubsidie Sportaccommodaties 2008

Verordening Investeringssubsidie Sportaccommodaties 2008 RAADSBESLUIT De raad van de gemeente Dalfsen; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 15 april 2008, nummer 40; overwegende dat de gemeente wil stimuleren dat de inwoners van de gemeente

Nadere informatie

Budgetsubsidie 2016 Sportfondsen Nijmegen

Budgetsubsidie 2016 Sportfondsen Nijmegen Openbaar Onderwerp Budgetsubsidie 2016 Sportfondsen Nijmegen Programma Sport & Accommodaties Portefeuillehouder R. Helmer-Englebert Samenvatting NV Sportfondsen Nijmegen exploiteert zwembad West, Erica

Nadere informatie

Evaluatie beleidsplan dorpshuizen 2008-2013. Gemeente Leeuwarderadeel

Evaluatie beleidsplan dorpshuizen 2008-2013. Gemeente Leeuwarderadeel Evaluatie beleidsplan dorpshuizen 2008-2013 Gemeente Leeuwarderadeel Stiens, 11 juli 2012 1 Inhoud 1 INLEIDING 3 1.1 AANLEIDING 3 1.2 DOEL EVALUATIE 3 1.3 METHODE 3 2 HET BELEIDSPLAN DORPSHUIZEN 2008-2013

Nadere informatie

Datum : 15 november 2007 Nummer PS : PS2007WMC08 Afdeling : MOW Commissie : WMC

Datum : 15 november 2007 Nummer PS : PS2007WMC08 Afdeling : MOW Commissie : WMC S T A T E N V O O R S T E L Datum : 15 november 2007 Nummer PS : PS2007WMC08 Afdeling : MOW Commissie : WMC Registratienummer : 2007int213335 Portefeuillehouder: M.G. Dekker Titel : Het laten vervallen

Nadere informatie

Gemeente Moerdijk. Monumentenwijzer. Informatie over gemeentelijke monumenten

Gemeente Moerdijk. Monumentenwijzer. Informatie over gemeentelijke monumenten Gemeente Moerdijk Monumentenwijzer Informatie over gemeentelijke monumenten Inhoudsopgave Woord van de Wethouder... 3 Hoe wordt een object een gemeentelijk monument?... 5 Moet ik een vergunning aanvragen?...

Nadere informatie

Uitgegeven: 12 februari 2010. 2010, no. 11 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN

Uitgegeven: 12 februari 2010. 2010, no. 11 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Uitgegeven: 12 februari 2010 2010, no. 11 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Verordening van 10 februari 2010, houdende regels betreffende de subsidiëring van activiteiten op het terrein van verbetering van

Nadere informatie

Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten

Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten Parochiekerkenplan: klus of kans? Ervaringen uit enkele pilootprojecten Oorsprong van het Parochiekerkenplan Conceptnota Minister Bourgeois Een toekomst voor de Vlaamse parochiekerk Dateert van 24 juni

Nadere informatie

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Vriendenwervingsactie Stevenskerk

Alleen ter besluitvorming door het College. Collegevoorstel Openbaar. Onderwerp Vriendenwervingsactie Stevenskerk Openbaar Onderwerp Vriendenwervingsactie Stevenskerk Programma / Programmanummer Facilitaire diensten / 1043 BW-nummer Portefeuillehouder H. Kunst Samenvatting De stichting Stevenskerk heeft een verzoek

Nadere informatie

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl

h.ebels(&gemeentelangediik.ni en (in cc.) s.appeiman(d~c~emeenteiangediik.nl gemeente Langedijk Urhahn Urban Design Tav. de heer S. Feenstra Laagte Kadijk 153 1O18ZD AMSTERDAM Datum 17 maart 2015 B P/PEZ/SA Afdeling/team Uw brief/nummer Inlichtingen bi1 Onderwerp Bijiage(r) De

Nadere informatie

Aanvraagformulier restauratiesubsidie

Aanvraagformulier restauratiesubsidie Aanvraagformulier restauratiesubsidie op grond van de 'Subsidieverordening Restauraties Gemeentelijke Monumenten en Beeldbepalende Panden s-hertogenbosch 2010' Aan het college van burgemeester en wethouders

Nadere informatie

Beleidsregel subsidieverstrekking instandhouding monumentale kerkgebouwen 2009-2014

Beleidsregel subsidieverstrekking instandhouding monumentale kerkgebouwen 2009-2014 Beleidsregel subsidieverstrekking instandhouding monumentale kerkgebouwen 2009-2014 Burgemeester en wethouders van Utrecht; Overwegende - dat zij krachtens de Algemene subsidieverordening 2008 bevoegd

Nadere informatie

Theater de Maaspoort De heer L. Thommassen Postbus 333 5900 AH VENLO. Geachte heer Thommassen,

Theater de Maaspoort De heer L. Thommassen Postbus 333 5900 AH VENLO. Geachte heer Thommassen, Archiefexemplaar Theater de Maaspoort De heer L. Thommassen Postbus 333 5900 AH VENLO Gemeentebestuur uw kenmerk 2013.04/LT/mw uw brief d.d. 26 september 2013 ons kenmerk REWLE / 13-13371 behandeld door

Nadere informatie

GEMEENTEBESTUUR ARCHIEFEXEMPLAAR. Stichting Filmtheater de Nieuwe Scène De heer L. Thommassen Postbus 333 5900 AH VENLO. Geachte heer Thommassen,

GEMEENTEBESTUUR ARCHIEFEXEMPLAAR. Stichting Filmtheater de Nieuwe Scène De heer L. Thommassen Postbus 333 5900 AH VENLO. Geachte heer Thommassen, ARCHIEFEXEMPLAAR Stichting Filmtheater de Nieuwe Scène De heer L. Thommassen Postbus 333 5900 AH VENLO GEMEENTEBESTUUR uw kenmerk 2011.HDr002 uw brief d.d. 31 oktober 2011 onderwerp Subsidieverlening 2012

Nadere informatie

DORPSHUIZENRESERVE: AANVRAAG SUBSIDIE DORPSCENTRUM SPAARNDAM

DORPSHUIZENRESERVE: AANVRAAG SUBSIDIE DORPSCENTRUM SPAARNDAM BOB10/030 DORPSHUIZENRESERVE: AANVRAAG SUBSIDIE DORPSCENTRUM SPAARNDAM Aan de raad, Voorgeschiedenis / aanleiding Naar aanleiding van de vraag uit de raadscommissie van 7 september 2010 op het c-stuk Aanvraag

Nadere informatie

Brussel, SG-Greffe (2009) DI 1160 BRUSSEL

Brussel, SG-Greffe (2009) DI 1160 BRUSSEL EUROPESE COMMISSIE ONTVANGEN 1 6 DEC Z009 SECRETARIAAT-GENERAAL Brussel, SG-Greffe (2009) DI 16. 12. 2009 11551 PERMANENTE VERTEGENWOORDIGING VAN NEDERLAND BIJ DE EUROPESE UNIE Herrmann-Debrouxlaan, 48

Nadere informatie

H Historische gebouwen zijn tastbare bewijzen van een rijk en. Financieel wegwijs in de monumentenwereld. Fiscale voordelen, subsidies en leningen

H Historische gebouwen zijn tastbare bewijzen van een rijk en. Financieel wegwijs in de monumentenwereld. Fiscale voordelen, subsidies en leningen Fiscale voordelen, subsidies en leningen Financieel wegwijs in de monumentenwereld Wonen in een historisch pand is een droom van velen. Niet alleen vanwege de tastbare sporen van het verleden, maar ook

Nadere informatie

Subsidieverordening sociaal beleid stadsregio Rotterdam

Subsidieverordening sociaal beleid stadsregio Rotterdam STADSRECI.^^ "^"^ ROTTERDAM Subsidieverordening sociaal beleid stadsregio Rotterdam Vastgesteld in de regioraad van 17 december 2008 BOUWEN AAN SAMENHANG Subsidieverordening sociaal beleid stadsregio Rotterdam

Nadere informatie

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 4 september 2012;

gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 4 september 2012; Download subsidieverordening De Raad van de gemeente Hoorn; gelezen het voorstel van het college van burgemeester en wethouders d.d. 4 september 2012; besluit: De volgende verordening Verordening subsidiëring

Nadere informatie

PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN

PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Uitgegeven: 29 januari 2009 2009 no. 13 PROVINCIAAL BLAD VAN FRYSLAN Besluit van Provinciale Staten van Fryslân van 17 december 2008 tot vaststelling van de regeling Human Resource Management Plus 2009

Nadere informatie

Controleprotocol voor subsidies verleend op grond van regelingen bij of krachtens de Monumentenwet 1988.

Controleprotocol voor subsidies verleend op grond van regelingen bij of krachtens de Monumentenwet 1988. Copro 13126 Controleprotocol voor subsidies verleend op grond van regelingen bij of krachtens de Monumentenwet 1988. 1 Inhoud 1. Algemene uitgangspunten... 3 1.1. Doelstelling... 3 1.2. Wettelijk kader...

Nadere informatie

KTO Monumenten. Sociaal Geografisch Bureau gemeente Dordrecht. drs. R.D.J. Scheelbeek

KTO Monumenten. Sociaal Geografisch Bureau gemeente Dordrecht. drs. R.D.J. Scheelbeek KTO Monumenten Sociaal Geografisch Bureau gemeente Dordrecht drs. R.D.J. Scheelbeek juni 2006 Colofon Opdrachtgever Tekst Drukwerk Informatie Sector Stadsontwikkeling Sociaal Geografisch Bureau Stadsdrukkerij

Nadere informatie

Doorkiesnummer : (0495) 57 54 66 Agendapunt: 16 ONDERWERP. Garantstelling voor financiering van investeringen door sportverenigingen in accommodaties.

Doorkiesnummer : (0495) 57 54 66 Agendapunt: 16 ONDERWERP. Garantstelling voor financiering van investeringen door sportverenigingen in accommodaties. Verheijen, Peter OCSW S2 RAD: RAD150325 woensdag 25 maart 2015 BW: BW150224 voorstel gemeenteraad Vergadering van de gemeenteraad van 25 maart 2015 Portefeuillehouder : G.J.W. Gabriëls Behandelend ambtenaar

Nadere informatie

Bijlage 4 Overzicht van vermindering/vermeerdering bestuurslasten MoMo, voor gemeente, provincie, rijk en eigenaar. Gemeente

Bijlage 4 Overzicht van vermindering/vermeerdering bestuurslasten MoMo, voor gemeente, provincie, rijk en eigenaar. Gemeente Bijlage 4 Overzicht van vermindering/vermeerdering bestuurslasten MoMo, voor gemeente, provincie, rijk en eigenaar Gemeente Pijler 1 Afbouwen aanwijzing beschermde stads en dorpsgezichten: Minder tijd

Nadere informatie

PAROCHIËLE CARITAS INSTELLING ALMERE

PAROCHIËLE CARITAS INSTELLING ALMERE BELEIDSPLAN 2015-2016 PAROCHIËLE CARITAS INSTELLING ALMERE Sint Bonifatiusparochie Almere Preambule Het beleidsplan 2011 2016 van de PAROCHIËLE Caritasinstelling Almere -Stad is naar aanleiding van de

Nadere informatie

l. Het Klooster terug in eigendom te nemen van Stichting Wilgefortis. gemeenschapshuizen. structureel in de begrotíng op te nemen vanaf 2015.

l. Het Klooster terug in eigendom te nemen van Stichting Wilgefortis. gemeenschapshuizen. structureel in de begrotíng op te nemen vanaf 2015. Roødsyoorstel gemeent e W o olre Waalre, l0 i20t4 vergadering 8 juli 2014 agendapunt voorstelnummer portefeuillehouder steller (tel) naam voorstel voorgesteld besluit V 4t A. van Holstein M. de Brouwer

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Gemeenteraad 18 april 2013 12

Raadsvoorstel. Gemeenteraad 18 april 2013 12 Raadsvoorstel Gemeenteraad 18 april 2013 12 Kerkdriel, 22 februari 2013 Onderwerp Verordening subsidie isolatiemaatregelen 2013 Beslispunten 1. Vaststellen verordening subsidie isolatiemaatregelen 2013

Nadere informatie

voor een Kerken Nevenfunctie-Lening en/of aanvullende financiering

voor een Kerken Nevenfunctie-Lening en/of aanvullende financiering Aanvraagformulier voor een Kerken Nevenfunctie-Lening en/of aanvullende financiering Inzenden naar: Nationaal Restauratiefonds, Antwoordnummer 34, 3860 VE HOEVELAKEN Leeswijzer De aanvrager is de eigenaar

Nadere informatie

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz.

Wij Beatrix, bij de gratie Gods, Koningin der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, enz. enz. enz. Besluit van 27 maart 1997, houdende nieuwe regels met betrekking tot het verstrekken van subsidie ten behoeve van het herstel van beschermde monumenten (Besluit rijkssubsidiëring restauratie monumenten

Nadere informatie

UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING HERBESTEMMING KARAKTERISTIEK BEZIT IN DRENTHE 2013-2016

UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING HERBESTEMMING KARAKTERISTIEK BEZIT IN DRENTHE 2013-2016 UITVOERINGSBESLUIT FINANCIERING HERBESTEMMING KARAKTERISTIEK BEZIT IN DRENTHE 2013-2016 HOOFDSTUK 1, ALGEMEEN Artikel 1, Begripsomschrijvingen In deze Beleidsregel wordt verstaan onder: a. leegstand en

Nadere informatie

Monumenten in de gemeente Katwijk

Monumenten in de gemeente Katwijk Monumenten in de gemeente Katwijk Met het oog op de toekomst van ons verleden Als u bouwplannen heeft is het belangrijk om te weten of uw pand een beschermd monument is. Informeer tijdig voordat u gaat

Nadere informatie

Uitvoeringsregeling Wurkje foar Fryslân

Uitvoeringsregeling Wurkje foar Fryslân Uitvoeringsregeling Wurkje foar Fryslân Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1.1 Begripsbepalingen: a. Awb: Algemene wet bestuursrecht; b. de-minimissteun: steun die voldoet aan de voorwaarden voor

Nadere informatie

Subsidiewijzer Cultuur & Evenementen Provincie Groningen Editie december 2012 Voorwoord De subsidiewijzer geeft informatie over de subsidieregelingen die de provincie Groningen heeft voor activiteiten

Nadere informatie

Specifieke subsidieregeling duurzame energie en energiebesparende. maatregelen gemeente Overbetuwe 2010-2011

Specifieke subsidieregeling duurzame energie en energiebesparende. maatregelen gemeente Overbetuwe 2010-2011 Onderwerp: Specifieke subsidieregeling duurzame energie en energiebesparende maatregelen gemeente Overbetuwe 2010-2011 Ons kenmerk: 10bwb00554 Burgemeester en wethouders van de gemeente Overbetuwe; gelet

Nadere informatie

Bij de aanvraag om vrijstelling heeft het MFB een ruimtelijke onderbouwing gevoegd. In aanvulling hierop melden wij u het volgende:

Bij de aanvraag om vrijstelling heeft het MFB een ruimtelijke onderbouwing gevoegd. In aanvulling hierop melden wij u het volgende: Inleiding: Het Monumenten Fonds Brabant NV (MFB) is eigenaar van de monumentale boerderij aan de. Voor het behoud op langere termijn is een economisch verantwoorde vorm van hergebruik van de boerderij

Nadere informatie

Subsidieregeling stedelijke vernieuwing gemeente Kampen

Subsidieregeling stedelijke vernieuwing gemeente Kampen GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Kampen. Nr. 80814 31 december 2014 Subsidieregeling stedelijke vernieuwing gemeente Kampen Het college van burgemeester en wethouders van Kampen; gelezen het

Nadere informatie

Stichting Kruisen en Kapellen Parochie Slenaken. Beleidsplan 2014. Stichting Kruisen en Kapellen Parochie Slenaken Beutenaken 22 6278 NB Beutenaken

Stichting Kruisen en Kapellen Parochie Slenaken. Beleidsplan 2014. Stichting Kruisen en Kapellen Parochie Slenaken Beutenaken 22 6278 NB Beutenaken Stichting Kruisen en Kapellen Parochie Slenaken Beleidsplan 2014 Stichting Kruisen en Kapellen Parochie Slenaken Beutenaken 22 6278 NB Beutenaken skkps@verenigingenslenaken.nl www.verenigingenslenaken.nl/skkps/

Nadere informatie

Inkomstenbelasting. Aftrek van uitgaven voor

Inkomstenbelasting. Aftrek van uitgaven voor Inkomstenbelasting. Aftrek van uitgaven voor monumentenpanden 1 Inkomstenbelasting. Aftrek van uitgaven voor monumentenpanden Belastingdienst/Centrum voor proces- en productontwikkeling, Sector brieven

Nadere informatie

Parochiekerkenplan Antwerpen

Parochiekerkenplan Antwerpen Parochiekerkenplan Antwerpen Inhoud 1. proces naar een parochiekerkenplan 2. methodiek 3. vaststellingen en uitdagingen Parochiekerkenplan Geen plan maar een proces om in de huidige context vanuit de huidige

Nadere informatie

nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling kijk

nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling kijk nummer 23 van 2005 Vaststelling Beleidsregels bij het Kader voor projectontwikkeling ICT in Drenthe: een economische kijk Besluit van gedeputeerde staten van Drenthe van 22 februari 2005, kenmerk 5.3/2005001126,

Nadere informatie

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 20 februari 2014;

gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 20 februari 2014; De raad van de gemeente Schiermonnikoog; gezien het voorstel van het college van burgemeester en wethouders van 20 februari 2014; B E S L U I T: vast te stellen de: Subsidieverordening Verduurzaming particuliere

Nadere informatie

Over de subsidieregeling

Over de subsidieregeling Over de subsidieregeling Wat zijn de voorwaarden? De subsidie is bedoeld voor een (voormalige) agrarische onderneming en eigenaren van een voormalig agrarisch bouwblok. De aanvragers dienen minimaal 250

Nadere informatie

Subsidie Kinderfonds 2015

Subsidie Kinderfonds 2015 Openbaar Onderwerp Subsidie Kinderfonds 2015 Programma Inkomen & Armoedebestrijding Portefeuillehouder T. Tankir Samenvatting Stichting Leergeld en Stichting Jeugdsportfonds hebben in 2014 een subsidieaanvraag

Nadere informatie

Regeling subsidie Duurzaam wonen in Kennemerland

Regeling subsidie Duurzaam wonen in Kennemerland Regeling subsidie Duurzaam wonen in Kennemerland Het college van burgemeester en wethouders van Velsen, Overwegende dat het gewenst is activiteiten te stimuleren op het gebied van energiebesparing; gelet

Nadere informatie

Besluitvorming. Plafond/streefbedrag 10.000.000. Minimumbedrag 0

Besluitvorming. Plafond/streefbedrag 10.000.000. Minimumbedrag 0 Criteria Naam en nummer Soort Instellingsdatum Besluitvorming Nut en noodzaak Functie Doel Ambtelijk beheerder Voeding Toelichting B0442003 Reserve Cofinancieringsfonds Kennis en innovatie Bestemmingsreserve

Nadere informatie

Portefeuillehouder : H.J. van Komen Datum collegebesluit : 20 september 2013 Corr. nr.: 2013.14572

Portefeuillehouder : H.J. van Komen Datum collegebesluit : 20 september 2013 Corr. nr.: 2013.14572 Preadvies Portefeuillehouder : H.J. van Komen Datum collegebesluit : 20 september 2013 Corr. nr.: 2013.14572 Onderwerp : Voorstel inzake afbouw exploitatiesubsidie buitensportverenigingen Programma : 6.

Nadere informatie

Vaststellen van de subsidieregeling Gehandicaptensport(3B, 2015, 118)

Vaststellen van de subsidieregeling Gehandicaptensport(3B, 2015, 118) GEMEENTEBLAD Officiële uitgave van gemeente Amsterdam. Nr. 52053 12 juni 2015 Vaststellen van de subsidieregeling Gehandicaptensport(3B, 2015, 118) Afdeling 3B Nummer 118 Publicatiedatum 9 juni 2015 Onderwerp

Nadere informatie

Registratienummer: GF13.20063 Datum: 17 september 2013 Agendapunt: 20

Registratienummer: GF13.20063 Datum: 17 september 2013 Agendapunt: 20 Aan de gemeenteraad Registratienummer: GF13.20063 Datum: 17 september 2013 Agendapunt: 20 Portefeuillehouder: De heer L. Buwalda Behandelend ambtenaar: Mevrouw I. de Graaf/ De heer W. de Jong Onderwerp:

Nadere informatie

Tijdelijke Subsidieregeling Zonnepanelen

Tijdelijke Subsidieregeling Zonnepanelen Tijdelijke Subsidieregeling Zonnepanelen Wetstechnische informatie : Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële naam regeling Citeertitel Besloten door Deze versie is geldig tot (als de vervaldatum

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken restauratie rijksmonumenten en ruimtelijk beleid voor erfgoed

Bestuurlijke afspraken restauratie rijksmonumenten en ruimtelijk beleid voor erfgoed Bestuurlijke afspraken restauratie rijksmonumenten en ruimtelijk beleid voor erfgoed Eindrapportage evaluatieonderzoek Annelies van der Horst Stella Blom, Justin de Kleuver Bestuurlijke afspraken restauratie

Nadere informatie

Monumentenstichting Harlingen. Beleidsplan

Monumentenstichting Harlingen. Beleidsplan Monumentenstichting Harlingen Beleidsplan 2015 2018 Postadres: Postbus 20, 8860 AA Harlingen Aanvraag voor Algemeen Nut Beogende Instelling (ANBI) IBAN NL 23 RABO 0325 5695 68 e-mail: info@msh.frl website:

Nadere informatie

12 Stiens, 28 juli 2014

12 Stiens, 28 juli 2014 12 Stiens, 28 juli 2014 Raadsvergadering: 4 september 2014 Voorstelnummer: 2014/49 Portefeuillehouder: C. Vos Behandelend ambtenaar: Jitske Bosch E-mail: j.bosch@leeuwarderadeel.nl Telefoonnr. : 058-2576668

Nadere informatie

PROCEDURE EN CRITERIA VOOR VERSTREKKING

PROCEDURE EN CRITERIA VOOR VERSTREKKING PROCEDURE EN CRITERIA VOOR VERSTREKKING financiële bijdragen uit het leefbaarheidsbudget 1 1. Inleiding De gemeenteraad van Hellendoorn heeft enkele budgeten overgedragen aan de dorpen en wijken in de

Nadere informatie

Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Binnen het evenementenbeleid worden drie categorieën evenementen onderscheiden.

Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5. Binnen het evenementenbeleid worden drie categorieën evenementen onderscheiden. S T A T E N V O O R S T E L Datum : 4 maart 2008 Nummer PS : PS2008MME10 Afdeling : Economie, Cultuur en Vrije Tijd Commissie : MME Registratienummer : 2008int218775 Portefeuillehouder : J.H. Ekkers Titel

Nadere informatie

Beleidsregels Fonds Wonen en Leven gemeente Vlagtwedde 2013 / 2014

Beleidsregels Fonds Wonen en Leven gemeente Vlagtwedde 2013 / 2014 Inhoud Pagina Inleiding beleidsregels 2 Toelichting 2 Beleidsregels Fonds Wonen en Leven 4 Procedure aanvraag Fonds 5 Aanvraagformulier 6 Beleidsregels Wonen en Leven versie augustus 2013 Pag. 1 Wat zijn

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1996 1997 25 013 Cultuurnota 1997 2000 Nr. 4 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN ONDERWIJS, CULTUUR EN WETENSCHAPPEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Gelet op artikel 2 van de Algemene subsidieverordening Noord-Holland 2011; Uitvoeringsregeling subsidie oprichting kredietunie MKB Noord-Holland 2015

Gelet op artikel 2 van de Algemene subsidieverordening Noord-Holland 2011; Uitvoeringsregeling subsidie oprichting kredietunie MKB Noord-Holland 2015 Besluit van gedeputeerde staten van Noord-Holland van 27 januari 2015, nr. 530613-530615, tot vaststelling van de Uitvoeringsregeling subsidie oprichting kredietunie MKB Noord-Holland 2015 Gedeputeerde

Nadere informatie

Regeling van tot wijziging van de Subsidieregeling Kultuer en Mienskip Fryslân.

Regeling van <datum GS> tot wijziging van de Subsidieregeling Kultuer en Mienskip Fryslân. Regeling van tot wijziging van de Subsidieregeling Kultuer en Mienskip Fryslân. Gedeputeerde Staten van Fryslân, gelet op de Algemene Subsidieverordening provincie Fryslân 2013, besluiten: vast

Nadere informatie

nummer 6 van 2010 Vaststelling gewijzigde Beleidsregel subsidieverlening Culturele en Museale Agenda 2009-2012

nummer 6 van 2010 Vaststelling gewijzigde Beleidsregel subsidieverlening Culturele en Museale Agenda 2009-2012 nummer 6 van 2010 Vaststelling gewijzigde Beleidsregel subsidieverlening Culturele en Museale Agenda 2009-2012 Besluit van gedeputeerde staten van Drenthe van 2 februari 2010, kenmerk 2.1/2010001668, afdeling

Nadere informatie

Programmaspecifieke vragen bij de digitale subsidieaanvraag

Programmaspecifieke vragen bij de digitale subsidieaanvraag E 2. Leefbaarheid en Gemeenschapsvoorzieningen Voor dit programma gelden de regels: Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen. (titel 5.5) Voor alle aanvragen geldt: Voeg als bijlage een verklaring van

Nadere informatie