Bestekken & Begroten Stageverslag m.b.t. 3 e jaars beroepsstage Siemen van Eijk Studentnummer:

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Bestekken & Begroten Stageverslag m.b.t. 3 e jaars beroepsstage Siemen van Eijk Studentnummer: 0829889"

Transcriptie

1 Bestekken & Begroten Stageverslag m.b.t. 3 e jaars beroepsstage Siemen van Eijk

2 Bestekken & Begroten Stageverslag m.b.t. 3 e jaars beroepsstage Siemen van Eijk Datum : 24 juni 2010 Status : Definitief Student : Siemen van Eijk : : De Thun 29 : 6419 XL Heerlen : tel : Stagedocent : Dhr. H.J.P. Mestrom : Hogeschool Zuyd Heerlen : Nieuw Eyckholt 300 : 6419 DJ Heerlen : tel : fax : tel. direct : Stagebegeleiders : Ing. M.J.J.A.M. Holten : Assistent Bouwkostenmanager : Ing. D.R.B. Bertram : Assistent Bouwkostenmanager : namens : : : tel : fax :

3 Voorwoord Ik heb als stageverslag bestekken gekozen, waarbij begroten een zijonderwerp is. Dit heb ik gedaan omdat de meeste begrotingen in de bouw uiteindelijk zijn gebaseerd op een bestek. Voor het kiezen van dit onderwerp (dat eigenlijk nauwelijks op onze opleiding onderwezen wordt) heb ik een aantal redenen. De belangrijkste reden is toch dat ik dit onderwerp heb gekozen, juist doordat dit onderwerp zo weinig wordt behandeld op school. Juist omdat ik weinig kennis heb van dit toch behoorlijk belangrijke deel van het bouwproces heb ik dit verslag gemaakt. Dit zodat ik alles moet uitzoeken en dus veel zal leren over dit onderwerp. De belangrijkste reden is toch dat ik dit onderwerp heb gekozen, juist doordat dit onderwerp zo weinig wordt behandeld op school. Juist omdat ik weinig kennis heb van dit toch behoorlijk belangrijke deel van het bouwproces heb ik dit verslag gemaakt, zodat ik alles moet uitzoeken en dus veel zal leren over dit onderwerp. Een andere belangrijke reden is dat het nauwkeurig, correct en toch beknopt schrijven van bestekboeken bijna een kunst is. Het schrijven van zo n boek kan dan ook niet zomaar door iedereen gedaan worden. Ten minste, niet als het uit te voeren project zo soepel en zo goedkoop mogelijk moet verlopen. Ik wil met dit verslag aantonen hoe belangrijk het is dat een bestek het beste door professionals met verstand van zaken geschreven zou moeten worden. Een derde reden is het feit dat veel met bestekken te maken heeft en deze ook schrijft. Hierdoor is alle kennis die ik opdoe tijdens het maken van dit verslag up-to-date en heeft deze directe weerslag op de praktijk. Voorafgaand aan het maken van dit verslag, heb ik (een poging gedaan tot) zelf een bestekboek geschreven. Hoe dit precies in zijn werk is gegaan beschrijf ik verderop in dit verslag. Het is mij op die manier heel duidelijk geworden hoe het schrijven van een bestekboek in zijn werk gaat. Na de opleiding wil ik één of meerdere cursussen gaan volgen in Bouw- en Bedrijfsmanagement. Hierdoor zal ik met mijn bouwtechnische opleiding in combinatie met de genoemde cursus(en) een bredere kennis hebben in de bouw. Het maken van bestekken en begrotingen tijdens deze stage zal mij hier al een goede basis voor geven. Verder wil ik van de gelegenheid gebruik maken om de werknemers van Adviesbureau Bertram Maastricht BV te bedanken voor hun medewerking en ondersteuning tijdens het maken van dit verslag. Zonder hun kennis, ervaring en expertise had ik nooit dit verslag kunnen schrijven op de manier waarop het nu in elkaar steekt.

4 Inhoudsopgave Inleiding 1 Bestekken 1 Begroten 1 Het bouwproces 2 Initiatieffase 2 Programmafase 3 Ontwerpfase 4 Bestedingfase 4 Uitvoeringfase 5 Nacalculatiefase 5 Exploitatiefase 6 Het bestek 8 UAV 10 UAVTI 13 AVA 13 De NL/SfB-codering 16 De oorsprong 16 Het systeem 17 Eigenschappen 19 STABU 20 Stichting STABU 20 De reden van het invoeren van de STABU-systematiek 20 Opbouw van de Stichting STABU 21 Gebruik 21 Systematiek 22

5 STABU en NL-SfB 26 Overeenkomsten 26 Gebruik 26 Koppeling tussen STABU en NL/SfB 27 Het bouwteam 28 Het schrijven van het bestekboek 29 De bestekschrijver 29 Het schrijven van een bestek in de praktijk 29 Het bestek als juridisch document 30 Aanpassingen 30 Begrotingen 31 Begrotingen van de aannemer 31 Inschrijfbegroting 31 Werkbegroting 32 Verschil en samenhang tussen inschrijf- en werkbegroting 33 Conclusie 34 Literatuurlijst 35 Bijlagen Bijlage 1, STABU-systematiek Bijlage 2, AVA

6 Inleiding Bestekken Een bestek is een zeer belangrijk onderdeel in het bouwproces. Een groter project kan tegenwoordig niet meer zonder een bestek. Het bestek is, naast een uitgebreide omschrijving van het te realiseren werk, ook een belangrijk contractstuk en is juridisch bindend op het moment dat een aannemer het werk gegund heeft gekregen. In dit verslag wordt duidelijk beschreven wat een bestek nu precies is, wat de rol ervan inhoudt en hoe het gebruik van een bestek standaard is geworden in Nederland en eigenlijk de meeste landen van de wereld. Er wordt uitgelegd wat voor systemen gebruikt worden om een bestek te schrijven, wie deze systemen ontworpen hebben en hoe deze werken. Ook komt een stuk geschiedenis en licenties aan bod. Begroten Een goede begroting is tegenwoordig de enige manier om de kosten van een project niet uit de hand te laten lopen en ook winst te maken op het uitvoeren van een project. Een begroting is in elke fase van de bouw belangrijk. Of de opdrachtgever nu net een ingeving heeft gekregen over een nieuw project, of om het gerealiseerde project te onderhouden (vanaf de initiatieffase tot en met de exploitatiefase). Altijd zal hier een begroting voor gemaakt moeten worden. Zeker tijdens de huidige economische crisis moet iedereen opletten dat niet onnodig veel geld uitgegeven wordt tijdens het realiseren of het onderhouden van een project. Een goede begroting houdt overzicht op de te maken kosten, zodat deze goed bewaakt kunnen worden. Pagina 1 van 65

7 Het bouwproces Het bouwproces is het proces dat doorlopen wordt vanaf het eerste idee van de opdrachtgever om een gebouw te (laten) maken (het initiatief), totdat deze het gerealiseerde gebouw in gebruik neemt en soms zelfs daarna, indien een onderhoudscontract wordt afgesloten (exploitatie). Het bouwproces kan gesplitst worden in zeven fasen, waarin het gebouw telkens een stukje verder wordt uitgewerkt. Initiatieffase In deze fase wordt nog niets beslist over hoe het gebouw uit komt te zien of hoe groot dit precies wordt. In de initiatieffase onderzoekt de opdrachtgever de mogelijkheden om een gebouw te kunnen realiseren. Dit is een zogenaamde haalbaarheidsstudie. Hierin wordt met verhoudingen gewerkt om een geschatte hoeveelheid te krijgen van vloer- en geveloppervlak en de kosten die hier aan verbonden zijn. De opdrachtgever kan een haalbaarheidsstudie maken of laten maken. Vooral bij grotere projecten wordt dit door hierin gespecialiseerde bureaus uitgevoerd. De opdrachtgever beschrijft aan de architect wat zijn wensen of eisen zijn die in het ontwerp van het te realiseren project opgenomen moeten zijn. Dit is de voorloper van het PVE oftewel het Programma Van Eisen. Een kantoorgebouw dat bedoeld is voor advocaten is een heel ander gebouw dan een supermarkt. De opdrachtgever bepaald (eventueel met advies van de architect) hoeveel m² aan vloeroppervlak nodig is en hoe gesloten of juist open het gebouw moet zijn, waarbij gelet moet worden op de dan geldende bestemmingsen omgevingsplannen. Als wordt bepaald dat het advocatenkantoor bijvoorbeeld 45 m² per medewerker nodig heeft en 50 medewerkers daar zullen werken, het totale vloeroppervlakte uit komt op 2250 m². In de tabel op de volgende pagina, een scan uit het boek Kengetallen kompas bouwkosten, kan dan afgelezen worden wat het gebouw (met gemiddelde waarden) ongeveer zal gaan kosten. De wanden worden berekend als een percentage van, of een verhouding ten opzichte van, het vloeroppervlak. Een gebouw met scheidingswanden en open werkplekken, zoals een advocatenkantoor, geeft 70% van het vloeroppervlak als wandoppervlak. Hierbij zijn de wanden dus 1575 m². Om een goed beeld te krijgen van de kosten moet het gebouw met een afwerkingniveau en installatieniveau berekend worden. Dit zijn meestal vrij standaard waarden die met het aantal m³ berekend worden. Bij een gemiddelde verdiepingshoogte van 3,5 m wordt dit gebouw dus 7875 m³ groot. Als voor dit kantoor 312,- wordt berekend per m³, komt dit dus uit op een totale bouwsom van ,- Met deze prijs kan de opdrachtgever bepalen of er een go of no go voor het project wordt gegeven, dus of het ontwerp zoals het nu is uitgewerkt wordt en gebouwd, of niet. Pagina 2 van 65

8 Als de kosten te hoog zijn voor de opdrachtgever (no go) zal het ontwerp aangepast moeten worden. Soms kunnen dit kleine aanpassingen zijn als een rechte trap i.p.v. een gebogen, maar als de kosten veel te hoog zijn zal ook het volume van het gebouw moeten afnemen of een ander afwerkingniveau gekozen moeten worden. Bijvoorbeeld 30 m² per medewerker en 288 per m³ geeft een bouwprijs van ,- voor het voorbeeld van het advocatenkantoor. Omdat het ontwerp nog voorlopig en dus niet gedetailleerd is, zijn ingrijpende veranderingen aan het ontwerp niet ingrijpend voor de kosten van het lopende project. Een veel gedetailleerdere tekening laten aanpassen, vooral als alle berekeningen hier over zijn gedaan, kost vele malen meer, omdat veel meer aangepast moet worden. Vooral een aanpassing tijdens de uitvoering van het werk is behoorlijk kostbaar. Dit wordt meer- of minderwerk genoemd. Als uiteindelijk een go wordt gegeven wordt een definitief PVE van het project opgesteld. Pagina 3 van 65

9 Programmafase In de programmafase worden veel schetsen gemaakt om de vormen en het uiteindelijke uiterlijk van het gebouw duidelijk te kunnen bepalen. Hierbij is het PVE de belangrijkste leidraad, deze kan nog veranderen als de opdrachtgever dit wenst. In de programmafase wordt gebruik gemaakt van een elementenbegroting. Hiermee worden de oppervlaktes en aantallen van vloeren, gevels, muren, deuren e.d. geteld, waarmee een meer gedetailleerde berekening gemaakt kan worden. Dit wordt heel vaak gedaan volgens de zogenaamde NL/SfB codering, die heel geschikt is voor begroten op dit niveau. Omdat deze getallen nog niet vast liggen kunnen de werkelijke kosten verschillen van de berekende kosten in de raming. De elementenbegroting wordt gebruikt om de kosten die een project met zich mee brengt snel en eenvoudig zichtbaar te kunnen maken. De kosten van een begroting maken hangen af van hoeveel werk hierin gaat zitten. Het spreekt voor zich dat een groot project, zeker met meerdere gebouwen of complexen, duurder zal zijn om te begroten. Het spreekt voor zich dat, naar mate een project langer duurt, prijzen zullen stijgen door inflatie. Een begroting die in 2010 wordt gemaakt zal niet meer realistisch zijn in Ontwerpfase In de ontwerpfase wordt het programma van eisen en de eerder gemaakte schetsen vertaald in een volledig plan van hoe het gebouw gerealiseerd zal gaan worden. Hierbij horen tekeningen, berekeningen en een technische omschrijving van het gebouw. Dit zijn de eerste stappen richting een bestekboek. In deze fase worden kwaliteitseisen, afmetingen, oppervlakten, hoeveelheden en materialen bepaald. Aan de hand van het getekende ontwerp en de technische omschrijving wordt een bouwdeelbegroting gemaakt, welke een verdere uitwerking is van de elementenbegroting die wordt gebruikt bij de programmafase. In de ontwerpfase is het maken van een detailbegroting nog te gedetailleerd, omdat nog niet alle gegevens bekend zijn en het maken ook te lang duurt. De elementenbegroting is echter niet nauwkeurig genoeg om de kosten goed te kunnen berekenen. Bestedingfase In de bestedingsfase, of aanbestedingsfase wordt het plan klaargemaakt voor de aanbesteding. Een aanbesteding is de procedure waarbij een opdrachtgever bekend maakt dat hij een opdracht wil laten uitvoeren en bedrijven (aannemers en/of eventueel installatiebedrijven, schilders, tegelzetters, leveranciers kozijnen e.d.) vraagt om een offerte in te dienen. Het uitvoeren van deze procedure heet aanbesteden. Er zijn in Nederland een aantal aanbestedingen: Pagina 4 van 65

10 Openbare aanbesteding: Een openbare aanbesteding wordt algemeen bekend gemaakt, waarna elke geïnteresseerde aannemer zich kan inschrijven. Uit deze aannemers wordt dan voornamelijk aan de hand van de voorafgestelde criteria, beschreven in het bestek, een keuze gemaakt. De gemaakte keuze hangt af van de prijs van de offerte die de aannemer indient, of de verhouding tussen prijs en kwaliteit. Deze wijze van aanbesteden is voor overheidsopdrachten, gezien de bouwsommem die hiermee gemoeid zijn al snel wettelijk verplicht zijn. Niet-openbare aanbesteding: er wordt een globale prijsschatting gevraagd van alle aannemers die zich inschrijven. Uit deze aannemers wordt een selectie van vijf gemaakt. Deze vijf aannemers krijgen een bestek, waarna deze aanbesteding verder vervolgt als een openbare aanbesteding. Onderhandse aanbesteding: Hierbij worden één of meerdere aannemers direct door de opdrachtgever benaderd om aan de hand van het gegeven bestek een offerte aan te bieden. Enkelvoudige aanbesteding: Bij een enkelvoudige aanbesteding wordt met één enkele aannemer contact gezocht om te onderhandelen over de prijzen in de offerte. Europese aanbesteding: Simpel gezegd is deze aanbesteding bedoeld voor grote projecten die aanbesteed worden in landen van de Europese Unie, welke soms in meerdere landen liggen of weerslag hebben op verschillende landen. Dit zijn dan voornamelijk overheidsprojecten zoals nutsvoorzieningen als een gecombineerd elektriciteitsnet, openbaar vervoer zoals een hoge snelheidstrein of een industrieterrein dat in twee landen tegelijk ligt Ook wegen en kantoorgebouwen van de Overheid worden vaak Europees aanbesteed. Overheden van landen van de Europese Unie zijn verplicht om projecten boven een bepaald bedrag, dat verschilt per sector en soort werkzaamheden, ook aan buitenlandse aannemers te besteden Het plan wordt verder uitgewerkt door het hele plan op bestekniveau te brengen. Hier in worden de eisen en de gewenste kwaliteit vastgelegd in een bestekboek en bestektekeningen en eventuele andere contractstukken. Hiermee kan een detailbegroting en een aannemersbegroting (ook wel inschrijfbegroting genoemd) gemaakt worden. De inschrijfbegroting is een begroting die een aannemer maakt als deze het werk wil gaan uitvoeren. De detailbegroting wordt gemaakt namens of door de opdrachtgever, zodat deze een leidraad heeft om de prijzen van de aannemers mee te vergelijken. Dit is overigens geen verplichting, sommige opdrachtgevers willen alleen een globale begroting, zoals eerder in het bouwproces wordt gemaakt. Als meerdere aannemers een inschrijfbegroting maken, kunnen deze met elkaar en met de detailbegroting vergeleken worden, waardoor kan worden bepaald wie het beste werk zal leveren voor het minste geld. Hierbij spelen niet alleen de bouwkosten, maar ook de bouwtijd en kantoorwerk een rol. Pagina 5 van 65

11 Uitvoeringfase In de uitvoeringsfase wordt het geplande project in den lijve gerealiseerd. Deze start zodra een aannemer na de aanbesteding of gunning is gekozen of goedgekeurd en de opdracht heeft gekregen tot het uitvoeren van het geplande project. De aannemer start dan met de werkvoorbereiding. Voordat de daadwerkelijke bouwbedrijvigheden beginnen, is het belangrijk om te weten welk budget er per onderdeel van het project beschikbaar is gesteld. Hiervan wordt een werkbegroting opgesteld, welke een zeer precieze begroting is om tijdens de bouw precies de kosten te kunnen bewaken. Nacalculatiefase Nadat het project gerealiseerd is, worden de werkelijke bestedingen vanuit de financiële bewaking in de werkbegroting naast de geplande bestedingen geplaatst. Hierdoor kan het verschil uitgerekend worden en kan er dus per onderdeel gekeken worden of hier winst of verlies op is gemaakt, of dat het budget voor dit onderdeel nagenoeg perfect was. In elke bouw zijn er onvoorziene kosten, waar in een begroting dan ook rekening mee gehouden moet worden. Dit kan immers nadelig uitpakken voor de aannemer. De onvoorziene kosten worden in de begroting in een post mee genomen, maar deze kan natuurlijk niet te groot zijn. Een te grote post voor winst en risico, welke een percentage is van de totaalsom, kan betekenen dat de aannemer het werk niet gegund krijgt omdat de prijs te hoog is. Bij sommige projecten is het risico dat er iets fout gaat zo groot, dat het percentage voor risico (normaal zo n 2 á 3 procent) behoorlijk wordt verhoogd. Een andere post is meer- en minderwerk. De opdrachtgever, architect en overheden kunnen tijdens het bouwproces wijzigingen doorvoeren. Normaal gesproken worden deze verrekend tegen de bedragen zoals die zijn afgesproken bij de aanbesteding. Exploitatiefase Na de oplevering van het gerealiseerde project moet dit onderhouden worden. Het onderhoud is, afhankelijk van het soort contract, voor een deel opgenomen in een contract met de aannemer. Dit heeft te maken met verschillende garanties op het werk van de aannemer. Het onderhoud is noodzakelijk voor het in stand houden van het project. Bij onderhoud aan bijvoorbeeld een kantoorgebouw kan gedacht worden aan eenvoudige werkzaamheden als schilderen en lampen vervangen, maar ook groot reparatie werk zoals het vervangen van kozijnen, dakbedekking of installaties. Hiervoor moet een zogenaamde onderhoudsplanning of een MJOP (meerjarig onderhoudsplan) gemaakt worden. Soms worden verschillende schoonmaakwerkzaamheden opgenomen in het onderhoudsplan. Het normale schoonmaakwerk (poetsen, dweilen, stofzuigen e.d.) wordt in de meeste bedrijfsgebouwen door een schoonmaakbedrijf uitgevoerd. Een MJOP is voornamelijk bouwkundig en installatietechnisch, reinigingen hebben hier niet veel mee te maken. De normale schoonmaakwerkzaamheden zijn dan ook (tenzij de opdrachtgever dit toch wenst) niet opgenomen in het MJOP. De meer specialistische schoonmaakwerkzaamheden (reinigen van metselwerk, glaspartijen als een vliesgevel op grote hoogte, en schoonmaken van ventilatie-installaties) kunnen in het MJOP worden weergegeven maar dit hoeft niet altijd. Pagina 6 van 65

12 Deze onderhoudsplanning geeft cyclussen weer van elk onderdeel in het gebouw die met een bepaalde regelmaat onderhouden moeten worden. Schilderwerk aan de binnenkant is voornamelijk voor de esthetica. Echter, schilderwerk op bijvoorbeeld houten buitenkozijnen is belangrijk voor de levensduur van deze kozijnen. Als het onderhoudsplan wordt aangehouden, zal het gebouw zo lang mogelijk bruikbaar blijven. Bij een onderhoudsplan horen natuurlijk ook kosten. De begroting voor het onderhoud heet een onderhoudsbegroting, die vrijwel rechtstreeks is gekoppeld aan het onderhoudsplan. Deze samen geven een goed overzicht van het uit te voeren onderhoud per jaar en de kosten die hierbij gemoeid zijn. De kosten voor het onderhoud van een onderdeel is verschillend, naargelang het soort onderhoud dat nodig is en hoe frequent (cyclus) dit onderhoud gepleegd moet worden. Als voorbeeld wordt begroot dat per 5 jaar een reparatie aan het dak van een project nodig is: Per reparatie kost dit ongeveer 5000,-. De reparatie van het dak heeft dus een cyclus van 5 jaar. Om niet in één jaar meteen 5000,- van het budget af te schrijven wordt elk jaar hiervoor gespaard. De kosten worden van tevoren dus weg gelegd in een fonds. Elk jaar wordt voor deze cyclus 1000,- gespaard om elke 5 jaar het bedrag in één keer uit te kunnen geven. Een voorbeeld van dit soort sparen met een aantal cyclussen: Soort onderhoud kosten per onderhoud cyclus sparen in 2010 schoonmaken dakgoten 300,00 1 jaar 300,00 schilderen buitenkozijnen 500,00 5 jaar 100,00 schilderen binnenkozijnen 800,00 10 jaar 80,00 vervangen vloerbedekking ,00 20 jaar 750,00 vervangen hang- en sluitwerk ,00 25 jaar 800,00 opnieuw voegen metselwerk ,00 40 jaar 500,00 totaal sparen in ,00 Hierbij moet wel rekening gehouden worden met de algemene jaarlijkse prijsstijging of inflatie van 2 á 3 procent per jaar (bepaald / berekend door het CBS, of Centraal Bureau voor de Statistiek). Dit betekend dat de 80 euro die voor het schilderen van de binnenkozijnen in 2010 wordt gespaard, oploopt tot 209,57 in Het is duidelijk dat in dit voorbeeld in ,- gespaard wordt, maar dat het totaal gespaarde bedrag niet elk jaar wordt uitgegeven. Door gebruik te maken van deze vorm van sparen, ook wel reserveren genoemd, wordt elk jaar een gelijk bedrag gespaard. Hierdoor zijn de kosten per jaar een vaste last op de uitgaven van de eigenaar (of eigenaren) van het project. Als niet gespaard wordt en bijvoorbeeld de kozijnen vervangen moeten worden als het bedrijf in een financiële dip zit, kan het onderhoud niet bekostigd worden. Hierdoor ontstaat achterstallig onderhoud waardoor uiteindelijk de levensduur van een gebouw verkort. Voor de normale levensduur van een regulier gebouw wordt nu zo n 75 jaar gerekend, mits het gebouw goed wordt onderhouden. Slecht onderhoud kan ertoe leiden dat het gebouw al na 40 jaar of nog minder gesloopt moet worden. Pagina 7 van 65

13 Het bestek Het bestek is een volledige omschrijving van het te realiseren bouwwerk. Het bestek is, in tegenstelling tot wat vaak gedacht wordt, een verzamelnaam van verschillende documenten, waaronder het bestekboek, bestektekeningen, contracten en andere bijgevoegde documenten. Elk onderdeel dat bij het bestek hoort, wordt aangegeven in het bestekboek en ook in het contract. De opdrachtgever kan er ook voor kiezen om alle stukken in het bestekboek te (laten) zetten. In de bestektekening is het volledige werk in tekenvorm uitgewerkt. Hierbij horen alle tekeningen zoals plattegronden, gevels, dakaanzichten, funderings- en rioleringstekeningen, details, doorsneden en kadaster- en/of situatietekeningen. Het bestekboek is de beschrijving van het werk in tekstvorm. Het bestekboek wordt doorgaans vaak gewoon bestek genoemd. In het bestekboek wordt alles behalve de prijs opgeschreven, met uitzondering van stelposten. Prijzen van producten liggen nu eenmaal niet vast. Deze kunnen per jaar en zelfs per maand verschillen, afhankelijk van de huidige economie. Soms verstrijken er wel jaren vanaf het schrijven van het bestek tot het eigenlijke bouwen van het bouwwerk. Hierdoor kunnen prijzen dus sterk verschillen. De beschreven tekst moet wel up-to-date zijn betreffende de huidige regelgeving die van toepassing is op het moment van aanvang van de bouw. Het bestekboek geeft een gedetailleerdere uitleg dan in tekst op de bestektekeningen geschreven kan worden. Ook als alle tekst van het bestekboek überhaupt op de tekening zou passen, zou deze veel te vol worden. Hierdoor is de tekening onoverzichtelijk en zou niet duidelijk zijn wat er nu echt getekend is. Zoals eerder gezegd horen bij het bestek gevoegde of gekoppelde documenten ook bij het bestek, als er maar een melding van de koppeling in het bestekboek is gemaakt. Documenten die richtlijnen en regels beschrijven kunnen dus zo bij het bestekboek gevoegd worden zonder dat de inhoud van deze documenten letterlijk staat beschreven in het bestekboek. Hierdoor kunnen ook standaard documenten gebruikt worden die gewoonweg van toepassing worden verklaard. Een voorbeeld van deze documenten is de zogenaamde STABU standaard. Dit is een boek dat de standaard codes die in een STABU bestekboek gebruikt worden uitlegt en eventueel aanvult. In het bestekboek staat bijvoorbeeld: a SPUITPLESITERWERK Oppervlaktebeoordeling overeenkomstig STABU Standaard, hfst. 40, bijlage A: binnen groep 4 Pagina 8 van 65

14 In het boek Stabu standaard staat dan wat in hoofdstuk 40, bijlage A: bedoeld wordt: Groep onregelmatig- staan 1 mm 1 mm staan staan heden volgens toege- toege- volgens volgens proefvlak staan staan proefvlak proefvlak Kleurverschillen toege- toege- toege- niet niet staan staan staan toege- toegestaan staan Vlakheids- 0,4 m 1 mm 1,5 mm 1,5 mm 2 mm tolerantie in mm bij 1 m 2 mm 3 mm geen 3 mm 3 mm een onder- eisen linge af- 2 m 5 mm 5 mm volgt 5 mm 5 mm stand tus- oppersen de 4 m 8 mm 8 mm vlak 9 mm 10 mm meetpun- onderten van 10 m 12 mm 12 mm grond 15 mm 15 mm 15 m 15 mm 15 mm 20 mm 20 mm In kolom 4 kan dan afgelezen worden wat bedoeld wordt met de tekst in het bestekboek. Dit systeem wordt gebruikt zodat het toch al dikke bestekboek zo beknopt mogelijk (en dus zo dun mogelijk) blijft. Andere voorbeelden zijn de UAVTI (Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van Technische Installatiewerken), de AVA (Algemene Voorwarden voor de Aanbesteding) en de UAV (de Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken). Pagina 9 van 65

15 UAV De UAV is een boekwerk met vooraf vastgestelde voorwaarden. Hierdoor kan altijd nagekeken worden wat in de UAV staat zonder dat dit volledig in het bestekboek omschreven hoeft te worden. In het bestek kunnen wijzigingen op de UAV worden geschreven. In het bestekboek staat dan om welke paragrafen in de UAV het gaat en wat de wijzigingen zijn. Een voorbeeld hiervan is bij verschillende (tegenstrijdige) informatie over hetzelfde onderwerp in verschillende onderdelen van het bestek. Als bijvoorbeeld in de bestektekening een vloer met een dikte van 250 mm is aangegeven en in het bestekboek voor dezelfde vloer 300 mm wordt aangegeven, moet bepaald worden welke dikte nu wordt aangehouden. In de UAV staat dan beschreven welke stukken van het bestek voor het andere gaat, oftewel van welk stuk de informatie van toepassing is. In de UAV staat letterlijk de volgende volgorde: a. Een nieuw geschreven of getekend document gaat voor een oud geschreven of getekend document; b. De beschrijving gaat voor een tekening; c. Een bijzondere regeling gaat voor een algemene regeling; Hierbij moet er rekening mee gehouden worden dat regel a voorrang krijgt op regel b en c en regel b voorrang krijgt op regel c. Bij het voorbeeld van de vloer betekent dit dus dat in normale situaties een dikte van 300 mm aangehouden moet worden. Als het bestekboek echter ouder is dan de tekening, moet de tekening aangehouden worden, waardoor de vloer 250 mm dik wordt. In het bestekboek kan een uitzondering geschreven worden waardoor bijvoorbeeld een oude tekening voor een nieuwe beschrijving gaat. Normaal gesproken wordt dit niet gedaan, maar de opdrachtgever kan zijn redenen hebben om van de UAV af de wijken. Soms is dit zelfs een noodzaak voor een goed bouwproces. Het afwijken van de UAV wordt gedaan door een opmerking in het bestekboek te laten plaatsten dat (een onderdeel van) de UAV gewijzigd of niet meer van toepassing is op dat bepaalde onderwerp of artikel in het bestekboek. Pagina 10 van 65

16 Voorbeelden van wijzigingen op de UAV: 1. In de UAV staat het volgende artikel: 1. Aanduidingen, begripsbepalingen 1. Verstaan wordt onder; het werk: het uit te voeren werk of de te richten levering; de opdrachtgever: de natuurlijke of rechtspersoon, die het werk opdraagt; de aannemer: de natuurlijke of rechtspersoon, aan wie het werk is opgedragen; het bestek: de beschrijving van het werk, de daarbij behorende tekeningen, de voor het werk geldende voorwaarden, de nota van inlichtingen en het procesverbaal van de aanwijzing; de overeenkomst:de tussen opdrachtgever en aannemer tot stand gekomen overeenkomst van aanneming van werk; de aanneemsom: het bedrag, waarvoor de aannemer zich heeft verbonden het werk tot stand te brengen, de omzetbelasting daarvan niet inbegrepen; bouwstoffen: de in het werk te brengen materialen, voorwerpen, onderdelen, installaties, grond van allerlei soort en dergelijke; dag: kalenderdag; werkdag: een kalenderdag, tenzij deze valt op een algemeen of ter plaatse van het werk erkende, of door de overheid dan wel bij of krachtens collectieve arbeidsovereenkomst voorgeschreven rust- of feestdag of een andere niet individuele vrije dag; U.A.V: deze Uniforme Administratieve Voorwaarden 1989; B.W.: Burgerlijk Wetboek. Deze tekst is niet compleet genoeg voor installatie en onderhoud om duidelijk genoeg te zijn. In vrijwel elk bestek staat de volgende tekst in de algemene voorwaarden (hoofdstuk 01): AANDUIDINGEN, BEGRIPSBEPALINGEN 03. INSTALLATIES In paragraaf 1, lid 1 van de U.A.V. dient met betrekking tot bouwstoffen in plaats van installaties gelezen te worden installaties of onderdelen daarvan. Daar waar in de U.A.V. sprake is van onderhouds termijn dient gelezen te worden onderhouds- of servicetermijn. Pagina 11 van 65

17 2. In de UAV staat het volgende artikel: 19. Eigendom van bouwstoffen 1. Alle voor het werk bestemde bouwstoffen worden zonder dat de opdrachtgever daarvoor aansprakelijk wordt voor betalingen aan leveranciers of andere rechthebbenden- eigendom van de opdrachtgever, zodra zij zijn goedgekeurd en de aannemer door overlegging van (een) verklaring(en) volgens het bij de U.A.V. behorende formulier B heeft aangetoond, dat de leveranciers en eventuele andere rechthebbenden afstand doen van alle aanspraken op die bouwstoffen ten behoeve van de opdrachtgever. 2. Geen overdracht van eigendom aan de opdrachtgever als bedoeld in het eerste lid wordt geacht te hebben plaats gevonden: a Indien een schuldeiser van de opdrachtgever beslag legt op de in het eerste lid bedoelde bouwstoffen; b Indien de opdrachtgever failliet wordt verklaard of hem surseance van betaling wordt verleend en het werk door de curator dan wel door de opdrachtgever en diens bewindsvoerders niet wordt voortgezet. Het in dit bepaalde lid lijdt nochtans uitzondering met betrekking tot die bouwstoffen, welke de opdrachtgever aan de aannemer heeft betaald. 3. Na voltooiing van het werk overgebleven bouwstoffen worden aan de aannemer teruggegeven en als niet geleverd beschouwd, behoudens toepassing van 36, achtste lid. Als de opdrachtgever zelf bouwstoffen ter beschikking stelt, wil deze de na de bouw overgebleven bouwstoffen in sommige gevallen terughebben. Dit gebeurt wel eens bij woningbouwcoöperaties. Deze stellen bijvoorbeeld schakelmateriaal ter beschikking dat op die manier in alle huizen hetzelfde is. Na de bouw willen zij dit natuurlijk terug, zodat het materiaal in andere projecten gebruikt kan worden en ze dus niets weg hoeven te gooien. Het materiaal kan dan ook in bulk bij dezelfde leverancier worden ingekocht, zodat het goedkoper is. Er hoeft geen rekening gehouden te worden met het precieze aantal van bijvoorbeeld schakeldozen, want wat overblijft wordt toch opnieuw gebruikt in andere projecten. In het geval dat de opdrachtgever het materiaal na de bouw terug wilt, wordt in de algemene voorwaarden (hoofdstuk 01) van het bestek de volgende tekst verwerkt: EIGENDOM VAN BOUWSTOFFEN 01. OVERGEBLEVEN BOUWSTOFFEN Het bepaalde in paragraaf 19, lid 3 van de U.A.V. is niet van toepassing op de door de opdrachtgever ter beschikking gestelde bouwstoffen. Pagina 12 van 65

18 UAVTI De UAVTI is een versie van de UAV waarvan de richtlijnen in de UAV zijn uitgebreid om (betere) richtlijnen te hebben die betrekking hebben op de uitvoering van technische installatiewerken. De afkorting UAVTI staat dan ook voor Uniforme Administratieve Voorwaarden Technische Installaties. Als de UAVTI wordt gebruikt hoeven in het bestek geen aanpassingen of wijzigingen gemaakt te worden op de UAV betreffende installatiewerken, omdat veel wijzigingen die vrijwel standaard worden gemaakt op de UAV hierin al verwerkt zijn. Het voorbeeld 1 van het vorige stuk UAV is niet nodig bij de UAVTI, omdat voor installaties in de UAVTI al installaties of onderdelen daarvan wordt geschreven. AVA De AVA is een document (zo n zeven pagina s) dat door aannemers wordt gebruikt als contractstuk. Opmerkelijk is dat de AVA niet gekoppeld hoeft te zijn aan een bestek. Sterker nog, het woord bestek komt niet voor in de AVA, waardoor er geen verwijzingen worden gemaakt naar welk document dan ook in een bestek. Er wordt wel gesproken van een technische omschrijving. Een bestekboek is eigenlijk een uitgebreide technische omschrijving, maar een technische omschrijving hoeft dus niet op een specifieke manier geschreven te worden. Het aanhouden van de AVA gebeurt daarom vooral bij kleine werken waar verder geen of nauwelijks hulp wordt ingeschakeld van partijen als architecten, constructeurs en adviseurs. Een bestek hierbij is niet nodig voor het uitvoeren van het werk. Een voorbeeld hiervan is een kleine aanbouw zoals een schuur of garage, of een werk in de tuin zoals een zwembad (als dat niet door de leverancier van zwembaden wordt gedaan) Als een bestekboek wordt geschreven en de AVA van toepassing wordt verklaard, vervangt deze de UAV die wordt toegepast bij standaard STABU bestekboeken. De AVA is iets meer voordelig voor de aannemer in richtlijnen en procedures dan in de UAV is omschreven. Als een opdrachtgever zelf aan een aannemer vraagt om een project te laten uitvoeren (dat hij bijvoorbeeld zelf heeft getekend en berekend) zal de aannemer liever de AVA van toepassing laten verklaren. Een aantal voorbeelden van voordelen voor de aannemer: In de UAV staat het volgende: Hoofdstuk VIII BOUWSTOFFEN 17. Verwerking van bouwstoffen 1. Met inachtneming van het derde, vierde en vijfde lid van 5 staat de aannemer in voor de goede hoedanigheid van de bouwstoffen, voor de geschiktheid voor hun bestemming en het voldoen aan de gestelde eisen, alsmede voor de tijdige levering. 2. De aannemer mag geen bouwstoffen verwerken, die niet zijn goedgekeurd. Pagina 13 van 65

19 3. De directie kan verlangen, dat goedgekeurde bouwstoffen ook nadat zij zijn verwerkt alsnog worden vervangen, indien daaraan na de keuring nog gebreken worden geconstateerd. Deze vervanging geschiedt voor rekening van de opdrachtgever en wordt als meer werk verrekend, onverminderd het recht van de aannemer op schadevergoeding, indien daartoe gronden zijn. Indien het gebrek een verborgen gebrek was en de aannemer, zijn leverancier, zijn onderaannemer of zijn personeel schuld heeft aan het gebrek, komt deze vervanging voor rekening van de aannemer. 4. De directie is bevoegd een bewijs van oorsprong van bouwstoffen te verlangen. 5. Indien de directie zulks goed vindt, zal de aannemer in plaats van met een fabrieksnaam aangeduide bouwstoffen mogen leveren, mits van overeenkomstige hoedanigheid. In de AVA staat over hetzelfde onderdeel (bouwstoffen) het volgende: Artikel 12: BOUWSTOFFEN 1. Alle te verwerken bouwstoffen moeten van goede hoedanigheid zijn, geschikt zijn voor hun bestemming en voldoen aan de gestelde eisen. 2. De aannemer stelt de opdrachtgever in de gelegenheid bouwstoffen te keuren. De keuring dient te geschieden bij de aankomst hiervan op het werk (eventueel op overeengekomen monsters) of bij de eerste gelegenheid daarna, mits in dat laatste geval de voortgang van het werk niet in gevaar komt. De aannemer is bevoegd bij de keuring aanwezig te zijn of zich te doen vertegenwoordigen. 3. De opdrachtgever is bevoegd bouwstoffen door derden te laten onderzoeken. De daaraan verbonden kosten komen voor zijn rekening, behalve ingeval van afkeuring, in welk geval de kosten voor rekening van de aannemer komen. Door de opdrachtgever ter beschikking gestelde bouwstoffen worden geacht te zijn goedgekeurd. 4. Zowel de opdrachtgever als de aannemer kunnen ingeval van afkeuring van bouwstoffen vorderen dat een in onderling overleg getrokken, door beiden gewaarmerkt verzegeld monster wordt bewaard. 5. De uit het werk komende bouwstoffen, waarvan de opdrachtgever heeft verklaard dat hij ze wenst te behouden, dienen door hem van het werk te worden verwijderd. Alle andere bouwstoffen worden door de aannemer afgevoerd, onverminderd de aansprakelijkheid van de opdrachtgever op grond van artikel 4, vijfde lid. Pagina 14 van 65

20 6. Voor de aangevoerde bouwstoffen draagt de opdrachtgever het risico van verlies en/of beschadiging vanaf het moment waarop zij op het werk zijn aangevoerd gedurende de tijd dat deze daar buiten de normale werktijden onder toezicht van de opdrachtgever verblijven. Een aantal voorbeelden waarin duidelijk is dat met gebruik van de AVA de aannemer een voordeel heeft ten opzichte van gebruik van de UAV: In de UAV ( 17, lid 3) staat geschreven dat de aannemer geen goedgekeurde bouwstoffen mag verwerken, terwijl in de AVA (Artikel 12, lid 3) hierover geen verplichting wordt gegeven. Er wordt wel gesteld dat de opdrachtgever de bouwstoffen mag goedkeuren, maar niet dat deze ook echt goedgekeurd moeten zijn om verwerkt te mogen worden. In de UAV ( 17, lid 2) staat dat als goedgekeurde bouwstoffen, ook als ze verwerkt zijn, na de keuring gebreken vertonen, dat ze dan toch hersteld of verwijderd moeten worden. Dit is dan op kosten van de opdrachtgever, tenzij de schuld van een gebrek op enige manier bij de aannemer ligt. In de AVA (artikel 12, lid 2) staat dat de bouwstoffen gekeurd en afgekeurd mogen worden, maar niet als de voortgang van de bouw in geding komt. Hierdoor kan de aannemer niet verplicht worden om al verwerkte materialen te herstellen of te verwijderen. In de UAV ( 17, lid 1) staat dat de aannemer verantwoordelijk is voor de hoedanigheid, oftewel kwaliteit, e.d. van de bouwmaterialen. In de AVA (artikel 12, lid 1) staat eigenlijk hetzelfde, behalve dat er niemand verantwoordelijk voor wordt geacht. Door de AVA te gebruiken is dus discussieerbaar wie verantwoordelijk is als bijvoorbeeld bouwmaterialen van een slechte hoedanigheid of materialen die niet voldoen aan de eisen worden verwerkt. De aannemer, opdrachtgever of leverancier of alle drie kunnen hierdoor zelfs in een rechtszaak belanden. Al met al is de conclusie dat het gebruik van de AVA over het algemeen zo is geschreven dat deze een stuk gunstiger uitpakt voor de aannemer. Met name de opdrachtgever is over het algemeen beter af als de richtlijnen in de UAV, welke dan ook is geschreven met het oog op het beschermen van met name de opdrachtgever, worden toegepast bij een bouwproject en niet de AVA. De complete AVA is openbaar, waardoor deze voor iedereen beschikbaar is. De complete AVA staat in bijlage 2, AVA. Pagina 15 van 65

21 De NL/SfB-codering Een gebouw bestaat uit een grote hoeveelheid aan onderdelen. Om een overzicht te kunnen houden op deze onderdelen, maar ook de functie en de locatie daarvan moeten deze geordend worden. Een veelgebruikte manier van indelen is de bouwdelenmethode. Dit kan op een aantal methoden, maar de meest gebuikte is de methode van de NL/SfB. Deze heeft een eigen codering om de bouwdelen systematisch in te delen op categorie en locatie. In Nederland is de NL/SfB codering inmiddels een standaard geworden bij ordening op elementen en bouwdelen en wordt, net als de STABU codering, toegepast bij het maken en gebruiken van meerjarige onderhoudsplannen en begrotingen. De codering stelt de gebruiker in staat om het onderhoud aan het gebouw per element te bepalen, waardoor een veel preciezere planning gemaakt kan worden. Met behulp van de NL/SfB codering kan het gebouw in bouwdelen opgedeeld worden die elk in een categorie worden geplaatst. Buitenkozijnen vallen bijvoorbeeld onder de categorie buitenwandopeningen. Een probleem met deze codering is het niveau van detail. Een bouwdeel dat uit meerdere delen bestaat kan soms niet goed gesplitst worden. Een goed voorbeeld hiervan is een kozijn. Een simpel draaiend raam in de buitenwand van een gebouw staat in de NL/SfB beschreven als (31.22) buitenwandopening, gevuld met een raam, raam draaiend aan één kant. Hierbij horen alle onderdelen van dit raam. Als deze onderdelen allemaal apart omschreven moeten worden (dit niveau van begroten is dan al bestekniveau), ontstaat er een probleem. Dit kozijn bestaat namelijk uit een aantal onderdelen: het kozijnhout; het raamhout; het glas en attributen; het hang-en sluitwerk; soms ook ventilatieroosters die in het kozijn zijn ingebouwd. Deze onderdelen worden allemaal hetzelfde genummerd in de NL/SfB codering, maar kunnen wel apart genummerd of geletterd worden(a. kozijnhout, b. raamhout), maar dan is dit een eigen aanpassing door een bedrijf op de NL/SfB. Hierdoor is de code geen standaard meer. De oorsprong De oorspronkelijke SfB-codering is in Zweden ontwikkeld en opgezet. In 1947 kwam de eerste versie uit. De codering was bedoeld om gebouwdelen te classificeren zodat er gemakkelijker, sneller en meer systematisch kostencalculaties en bestekken mee gemaakt konden worden. De term SfB is een afkorting en staat voor Samarbestkommitté för Byggnadsfragor. Dit is kan vanuit het Zweeds vertaald worden als Gezamenlijke Werkcommissie voor Bouwproblematieken. In 1958 werd het SfB systeem erkend als een goede manier van documenteren, en werd het door het CIB aanbevolen voor internationaal gebruik. (CIB is de afkorting voor Conseil International du Bâtiment, of in het Engels International Council for Building. Pagina 16 van 65

22 Dit werd in 1998 weer veranderd in het huidige International Council of Building Research, Studies and Documentation, maar met dezelfde afkorting) De RIBA (Royal Instistute of British Architects) heeft in 1976 de uit drie tabellen bestaande versie aangevuld met twee nieuwe tabellen (0 en 4). Deze uitwerking is CI/SfB genoemd. Vervolgens werd door het CIB een procedure gemaakt waarmee in ieder land een licentiehouder werd benoemd. Onder deze licentiehouders verschenen in verschillende landen een eigen benaming voor een eigen vorm van de SfB voor dat land. Voor Nederland valt de licentie van de SfB of NL/SfB onder de BNA of Bond van Nederlandse Architecten. Deze hebben de Nederlandse versie van de SfB gemaakt en onderhouden deze. Onder andere de volgende versies van de SfB werden gemaakt: CI/SfB in Groot Brittannië SI/SfB in Frankrijk BRD/SfB in Duitsland BB/SfB in België NL/SfB in Nederland Naast deze landen wordt de SfB codering ook gebruikt in Colombia, Denemarken, Finland, Hongarije, Ierland, IJsland, Italië, Japan, Nieuw Zeeland, Noorwegen, Slowakije, Tsjechië, Turkije, Zuid Afrika en uiteraard Zweden. Elke versie is eigenlijk een vertaalde versie van het originele CI/SfB, waardoor de codering het vergemakkelijkt om internationaal samen te werken in de bouw. Het systeem Het SfB-systeem is opgedeeld in zelfstandige groepen die in de leer tabellen worden genoemd. In de oorspronkelijke Zweedse systematiek bestond het SfB-systeem uit drie tabellen (1, 2 en 3). Nu worden er dus vijf gebruikt (tabellen 0, 1, 2, 3, en 4). Voor elk bouwdeel wordt uit elke tabel een code genomen die toepassing hebben op dat bouwdeel. Om een bouwdeel te classificeren wordt per bouwdeel een logo of stempel gemaakt. Deze stempel is een simpel vakje met coderingen die uit elke tabel gehaald worden en op de juiste plek in het vakje worden weergegeven. Uit tabel 0 wordt de ruimtelijke voorziening bepaald, wat de gebouwde omgeving van het bouwdeel weergeeft. De gebouwde omgeving kan als gebouwtype, woongebied (landprovincie-stad) en ruimten worden weergegeven. Het getal wordt met meer cijfers steeds preciezer in het aangeven van de locatie. Het eerste getal is het meest algemene, terwijl het laatste getal een zeer specifieke plek aangeeft. Bijvoorbeeld het getal 4172 kan opgedeeld worden in vier niveaus van specificatie: 4 Gezondheid en sociale voorzieningen 41 Ziekenhuisvoorzieningen 417 Ziekenhuizen of ziekenhuisafdelingen, gespecialiseerd in een bepaalde medische techniek 4172 Afdeling heelkunde (bijvoorbeeld een operatieafdeling) Pagina 17 van 65

23 Het getal uit tabel 1 is een getal tussen haakjes, welk de functionele delen of elementen van een gebouw weergeeft. Dit getal wordt met punten ook opgedeeld in algemene en ontlede functies. Een voorbeeld hiervan is het getal (22.11): 2 Ruwbouw, in de tabellen ook met een rode kleur aangegeven. 22 Binnenwanden 22.1 Binnenwanden; niet constructief Binnenwanden; niet constructief, massieve wanden In de regel wordt getracht om een systeem te houden. Het laatste getal (de laatste 1 in 11) wordt gebruikt bij ruwbouw om een massief deel aan te geven. Als voorbeeld: (22.12) is een niet constructieve spouwwand binnen in het gebouw. (22.11) is een massieve, niet constructieve buitenwand (21.12) is een niet constructieve spouwmuur als buitenwand van het gebouw. Uit tabel 2 en 3 worden coderingen gehaald die betrekking hebben tot het materiaal en de productie daarvan. Dit gebeurt met een hoofdletter, gevolgd door een kleine letter met een cijfer. Uit tabel 2 wordt de constructievorm gehaald en uit tabel 3 het productiemiddel. De letter en het cijfer van tabel 3 geven respectievelijk aan wat voor soort materiaal het is en wat voor materiaal gebruikt wordt. Bijvoorbeeld de code Ff1 betekent het volgende: F Metselwerk. f Niet-gebakken kunststeen, hieronder worden aangeleverde blokken verstaan, maar ook mortels en beton (in situ) na verharding op de bouwplaats. f1 Niet gebakken kunststeen, gebonden met kalk. Bijvoorbeeld kalkzandsteen. Tabel 4 geeft als laatste een hoofdletter tussen haakjes, die vaak gevolgd wordt door een cijfer en soms door een kleine letter. Dit is een codering waarmee een voor het te organiseren voorbereidings- en bouwproces, de kenmerken en eigenschappen van gebouwen, ruimten en bouwmaterialen en de kenmerken van de activiteiten van eventuele toekomstige gebruikers. De hoofdletters zijn in vier categorieën opgedeeld: A t/m D: activiteiten of hulpmiddelen van het bouwdeel. E t/m H: kenmerken en eigenschappen van het bouwdeel. I t/m T: prestaties van het bouwdeel. U t/m Z: eisen, randvoorwaarden en doorontwikkeling van het bouwdeel. De code (V3) wordt als volgt opgebouwd: V Randvoorwaarden en eisen in verband met bouwactiviteiten V3 Gemak van verplaatsen en verhandelen Pagina 18 van 65

24 Als al de codes van de voorgaande voorbeelden bij elkaar komen in het eerder genoemde stempel, komt deze stempel er dan als volgt uit te zien: NL/SfB 4172 (22.11) Ff1 (V3) Dit gaat dan over een ruimtescheidende, kalkzandstenen wand tussen bijvoorbeeld twee operatiekamers in een ziekenhuis. En hoe gemakkelijk de blokken verplaatst moeten worden. De ruimte onder de code geeft plaats voor een extra opschrift mocht dit nodig zijn. Bijvoorbeeld van een codering van een ander classificatiesysteem dat door een ander land wordt gebruikt. De stempel wordt op elk document op een vaste plaats geplaatst. Op een A4-, A4- of A3- formaat is dit in de rechter bovenhoek en op een document van A2-, A1- of A0-formaat is dit in de rechter onderhoek van de bladzijde. Bij bouwtekeningen, die meestal van de grotere formaten zijn, wordt de stempel geïntegreerd in het tekeninghoofd rechts onder in het blad. Eigenschappen Het is niet nodig dat alle velden in de stempel zijn ingevuld. Zonder de ingevulde velden wordt het wel beschreven deel beschouwd als algemeen. In een bestek wordt de stempel niet gebruikt, maar vaak wordt alleen de code opgeschreven. Ook hier hoeft niet alles te worden ingevuld. Vaak wordt ook gewerkt met alleen maar de tabellen 1, 2, en 3. In een bestek is het over het algemeen vrij duidelijk wat voor soort gebouw het is en dingen als de organisatie wordt in het algemene deel van het bestek opgenomen. Pagina 19 van 65

25 STABU Stichting STABU De Stichting Standaardbestek Burger- en Utiliteitsbouw, kortweg Stichting STABU, is een organisatie die gericht is op een uniforme manier van gebruik van bestekboeken. De stichting is opgericht op 13 oktober 1976 als een samenwerkingsverband tussen verschillende partijen en organisaties in de bouwnijverheid. De naam is een reflectie van de werkzaamheden die deze partners met elkaar uitvoeren. Hoofdzakelijk komt dit neer op het uitgeven van een gestandaardiseerd systeem voor het schrijven van bestekken voor de woning- en utiliteitsbouw. Met behulp van een computerprogramma, dat gebruik maakt van de STABU-systematiek, kunnen bestekschrijvers gemakkelijk en snel bestekken maken van projecten en deze ook gemakkelijk bewerken. De Stichting STABU verzorgt opleidingen op het gebied van bestekken en de systematiek waarmee gewerkt wordt binnen de bestekken. Ook levert zij productspecificaties van verschillende fabrikanten, geeft ze verschillende adviezen op het juridische gebied van het bestek en onderzoeksprojecten. Dit alles wordt getoetst aan nieuwe ontwikkelingen binnen de bouw om zo goed en zo actueel mogelijk te blijven. De reden van het invoeren van de STABU-systematiek Verschillende partijen in de bouw waren tot een akkoord gekomen tot het maken van een nationaal standaardbestek voor de burger- en utiliteitsbouw. Er bestond al een standaard bestek voor de woningbouw (de SRW) maar niet voor de utiliteitsbouw. Dit werd gedaan uit zogenaamde macro-economische overwegingen. Macro-economie is een economische studie op het grote (macro is Grieks voor groot) geheel van het land, oftewel de landelijke economie. Na een lange periode van ontwikkeling verscheen in 1986 de eerste versie van het STABU Standaardbestek op de bouwmarkt. Deze kreeg meteen positieve reacties na gebruik voor bestekboeken. Een bezwaar was wel dat er nu twee verschillende besteksystemen zijn die beiden een standaard vormden voor woningbouw en elkaar dus overlapten. De SRW (Standaard Referentiebestek voor de Woningbouw) kon niet gebruikt worden voor utiliteitsbouw. Daarom werd besloten om beide systemen samen te voegen tot één systematiek voor de woning- en utiliteitsbouw. Op het einde van 1990 werd deze nieuwe versie ingevoerd. Hierbij was de gehele systematiek vernieuwd in de vorm van een relationele databasestructuur. Deze bepaalde opbouw van informatie kan in de computer gebruikt worden om koppelingen te maken met andere informatiestromen, waardoor een bredere toepassing mogelijk is dan alleen bestekken. Hierdoor is een basis gelegd voor verdere ontwikkelingen naar betere en breder georiënteerde systemen Pagina 20 van 65

26 Opbouw van de Stichting STABU De Stichting STABU is opgebouwd uit allerlei verschillende partijen uit verschillende takken van de bouwbranche. Het Algemene Bestuur is dan ook samengesteld uit afgevaardigden die handelen namens verschillende organisaties en ministeries: Namens opdrachtgevers en de overheid: ministerie van VROM Volksverhuizing, Ruimtelijke Ordening en Milieu), ministerie van Defensie -Dienst Vastgoed, VNG (Vereniging van Nederlandse Gemeenten) en Aedes (een vereniging voor woningcorporaties) Namens architecten en adviseurs: BNA (Bond van Nederlandse Architecten) en NLingenieurs (vroeger ONRI ((Orde Nederlandsche Raadgevende Ingenieurs)), een vereniging voor Nederlandse advies-, management-, en ingenieursbureaus) Namens bouwkundige aannemers: Bouwend Nederland (een grote ondernemersorganisatie in de bouwsector) Namens installatietechnische aannemers: UNETO-VNI (een organisatie voor installatietechnische aannemers en detailhandel. Dit is een samenwerking uit Uneto" (Unie van Elektrotechnische ondernemers) en "VNI" (Vereniging Nederlandse Installatiebedrijven)). Namens fabrikanten en toeleveranciers: NVTB (een koepelorganisatie van de Nederlandse bouwtoeleverende industrie en handel) Al deze organisaties zorgen voor inbreng vanuit de markt, waardoor de kennis binnen de stichting altijd up-to-date is. Mede hierdoor kan snel en scherp gereageerd worden op de behoeften van de markt. De coördinatie tussen de verschillende project- en werkgroepen ligt bij de projectcoördinatoren van de groepen bouwkunde, werktuigbouwkunde en elektrotechniek en juridische zaken van STABU. Gebruik Vrijwel elk bedrijf dat in de woning- en utiliteitsbouw actief is (en dus ook vrijwel altijd te maken heeft met een bestek), maakt gebruik van de STABU-systematiek in de bestekboeken. Stichting STABU heeft een systematiek opgesteld waar bestekboeken mee geschreven kunnen worden. Door deze systematiek aan te houden zijn hoofdstukken in een bepaalde volgorde en logica in elkaar gezet. Leveranciers van materialen kunnen met de STABU-systematiek bestekteksten maken die gewoon ingevoegd kunnen worden in het bestek. Als bijvoorbeeld een betonvloer van een bepaalde fabrikant wordt voorgeschreven kan de bestekschrijver de tekst hiervan invoegen in het bestekboek, mits deze fabrikant deze teksten beschikbaar heeft en deze bruikbaar zijn in het bestekboek. Als geen specifieke leverancier wordt genoemd, kan een product naar eigen inzicht omschreven worden. Hierbij moeten dan wel de producentgebonden namen verwijderd worden. Pagina 21 van 65

27 Systematiek De STABU-systematiek is een codering voor onderdelen van het bouwproject. Deze wordt bij het schrijven van bestekboeken veel gebruikt en dus ook bij begrotingen die zijn afgeleid van het bestek, zoals een inschrijfbegroting. De STABU-systematiek die aangehouden wordt is een nationale standaard, waardoor elk Nederlands bedrijf dat de STABUsystematiek aanhoudt eenzelfde systematiek in zijn bestekken heeft. De algemene bepalingen en bij het werk horende bepalingen (hoofdstuk 00 en 01) zijn, zoals ook wel logisch is, voor in het boek beschreven. De volgorde waarin het bestekboek verder wordt geschreven is in grote lijnen ook de echte bouwvolgorde. In het begin van de bouw moet eerst de bouwplaats ingericht worden (hoofdstuk 05), dus dit staat ook in het begin van het bestekboek. Een muur (hoofdstuk 21, 22, 23 of 24) wordt ook eerst geplaatst waarna deze wordt gestuukt (hoofdstuk 40) en dan geschilderd (hoofdstuk 46). Er zijn een aantal hoofdstukken tussen de beschreven hoofdstukken weggelaten. Tussen hoofdstuk 26 BOUWKUNDIGE KANAALELEMENTEN en hoofdstuk 30 KOZIJNEN ALGEMEEN zijn bijvoorbeeld geen hoofdstukken die aangemaakt kunnen worden. De nummers van de ontbrekende hoofdstukken (27 en 28) zijn gereserveerd voor eventueel nieuwe ontwikkelingen en technieken die nu nog niet gebruikt worden, maar wel op die plek in het bestek horen. Dit om de volgorde in het bestek (die de bouwvolgorde volgt) te kunnen onderhouden. Het aanmaken van deze teksten kan alleen door STABU zelf gebeuren in een update van het programma. (Een uitzondering hierop zijn speciale 9 teksten of artikelen die verderop in dit verslag beschreven worden.) Elk hoofdstuk is ook weer opgedeeld in paragrafen. De eerste paragraaf is altijd de algemene paragraaf waarin algemene voorwaarden en bepalingen worden gegeven die specifiek voor dat hoofdstuk gelden. De volgende paragrafen geven dan de onderdelen van het uit te voeren werk. Pagina 22 van 65

raadgevend ingenieurs

raadgevend ingenieurs BIRDS PUBLICATIE Deelbestekken, nevenbestekken en coördinatie auteur: Ir. S.W. Wierda datum: 4 september 2006 (herzien 26 maart 2009) gepubliceerd: STABU Bulletin oktober 2006 aantal bladen: 8 bestandsnaam:

Nadere informatie

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw

'DE ZWAAN' vof. Inhoud. 01 Bouwmanagement. 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 0 T Inhoud 01 ouwmanagement 02 Initiatieffase bij het kopen van een gebouw. 03 Initiatieffase bij bestaande bouw 04 Initiatieffase bij nieuwbouw 05 Schetsfase bij verbouwing of nieuwbouw 06 Voorontwerp

Nadere informatie

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over.

Stappenplan. U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Introductie U (ver)bouwd uw huis niet zomaar. U wilt dat uw huis mooier wordt en beter bij u past. Daar heeft u ongetwijfeld al ideeën over. Het idee omzetten in werkelijkheid is voor velen een grote stap.

Nadere informatie

Uniforme Administratieve Voorwaarden (U.A.V. 1989) Meer / Minderwerk

Uniforme Administratieve Voorwaarden (U.A.V. 1989) Meer / Minderwerk Uniforme Administratieve Voorwaarden (U.A.V. 1989) Meer / Minderwerk 35. Verrekening van meer en minder werk 1. Verrekening van meer en minder werk vindt plaats: a. ingeval van bestekswijzigingen ( 36);

Nadere informatie

2. De opdrachtgever zorgt er voor dat de aannemer kan beschikken over elektriciteit, gas en water.

2. De opdrachtgever zorgt er voor dat de aannemer kan beschikken over elektriciteit, gas en water. ALGEMENE VOORWAARDEN VOOR VERBOUWINGEN Te gebruiken bij bouwbegeleiding door Landgut GmbH Artikel 1 Verplichtingen van de opdrachtgever 1. De opdrachtgever zorgt ervoor dat de aannemer tijdig kan beschikken

Nadere informatie

Voor beide soorten aanbouwen geldt dat Woonlinie geen vergoedingen verstrekt voor het aanbrengen en/of verwijderen ervan.

Voor beide soorten aanbouwen geldt dat Woonlinie geen vergoedingen verstrekt voor het aanbrengen en/of verwijderen ervan. KLUSWIJZER 11 Zelf een aanbouw plaatsen Woont u naar uw zin, maar wilt u toch meer ruimte in de woning? Als verhuizen voor u geen optie is, kan een aanbouw uitkomst bieden. U kunt bijvoorbeeld de wasmachine

Nadere informatie

2. De opdrachtgever zorgt er voor dat de aannemer kan beschikken over elektriciteit, gas en water.

2. De opdrachtgever zorgt er voor dat de aannemer kan beschikken over elektriciteit, gas en water. Algemene Voorwaarden van H & A bouw- en onderhoudsbedrijf BV. Artikel 1: Verplichtingen van de opdrachtgever 1. De opdrachtgever zorgt ervoor dat de aannemer tijdig kan beschikken over de gedeelten van

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Aertgeerts Bouw BV

Algemene voorwaarden Aertgeerts Bouw BV Algemene voorwaarden Aertgeerts Bouw BV Artikel 1: OFFERTE a. De aannemer zal zijn offerte gedurende 30 dagen gestand doen. b. De in de offerte opgegeven prijs is een vast bedrag, tenzij uit de toepasselijkheid

Nadere informatie

Proces Werktekening Thema 3

Proces Werktekening Thema 3 Proces Werktekening Thema 3 Voorwoord Zowel landelijke aanbestedingen als die in Europees verband krijgen steeds meer aandacht. De bestaande werkwijze van aanbesteden en de nieuwe werkwijze (innovatie)

Nadere informatie

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw

Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw 2011 Bouwproces volgens de visie van Veelzijdigbouw Veelzijdigbouw Walnootstraat 26 2461 DV Ter Aar Telefoon 06-43822608 Fax 0847-593939 info@veelzijdigbouw.nl www.veelzijdigbouw.nl Het bouwproces volgens

Nadere informatie

Wijzigingen UAV2012 t.o.v. de UAV1989

Wijzigingen UAV2012 t.o.v. de UAV1989 Uniforme administratieve voorwaarden voor de uitvoering van werken en van technische installatiewerken 2012 (UAV 2012) Nr. 2011-2000541953 Directie Constitutionele Zaken en Wetgeving De Ministers van Binnenlandse

Nadere informatie

Werkwijze binnen de pilot nieuwbouwregeling

Werkwijze binnen de pilot nieuwbouwregeling Werkwijze binnen de pilot nieuwbouwregeling Datum: 01-05-2015 De pilot nieuwbouwregeling (de Regeling ) is bedoeld voor de nieuwbouwprojecten waar aantoonbaar maatregelen voor aardbevingsbestendiger bouwen

Nadere informatie

De werkzaamheden zullen hierna per fase worden toegelicht, in fig.1 is een globaal overzicht te zien van de werkzaamheden per fase.

De werkzaamheden zullen hierna per fase worden toegelicht, in fig.1 is een globaal overzicht te zien van de werkzaamheden per fase. Bijlage C: Fasering 1 Inleiding Het ontwerpproces kent een aantal fasen die elkaar opvolgen tot het moment dat daadwerkelijk wordt begonnen met de uitvoering van het ontwerp door een aannemer. Bij het

Nadere informatie

Inzake de bouw van (1) 1...(2) gevestigd te.. (3) nader te noemen de opdrachtgever. gevestigd te (17) nader te noemen de aannemer van de:. (6) 3..

Inzake de bouw van (1) 1...(2) gevestigd te.. (3) nader te noemen de opdrachtgever. gevestigd te (17) nader te noemen de aannemer van de:. (6) 3.. COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL) Coördinatie-overeenkomst met schadevergoedingsregeling. Inzake de bouw van (1) Verklaren: 1...(2) gevestigd te.. (3) nader te noemen de opdrachtgever. 2. (4) gevestigd

Nadere informatie

AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST AFDELING II: VOORWERP VAN DE OPDRACHT II.1 BESCHRIJVING I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN)

AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST AFDELING II: VOORWERP VAN DE OPDRACHT II.1 BESCHRIJVING I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN) AFDELING I: AANBESTEDENDE DIENST I.1 NAAM, ADRESSEN EN CONTACTPUNT(EN) Noorderpoort Projectbureau Huisvesting Postbus 530 9700 AM GRONINGEN Contactpunt(en): draaijer+partners Ter attentie van: A.N. de

Nadere informatie

Aan Van e-mail Belangstellenden Bureau Aanbestedingen aanbestedingen@leiden.nl

Aan Van e-mail Belangstellenden Bureau Aanbestedingen aanbestedingen@leiden.nl Financiële en Juridische Dienstverlening Team Juridische Dienstverlening Memo Aan Van e-mail Belangstellenden Bureau Aanbestedingen aanbestedingen@leiden.nl Onderwerp Datum: 13 oktober 2009 Nota van inlichtingen

Nadere informatie

ALGEMENE INSTRUCTIE RS

ALGEMENE INSTRUCTIE RS Postbus 20952 2500 EZ Den Haag Algemene Instructie RS 2011-1 Algemeen In beginsel dienen de bepalingen van de Rgd Standaard bestekbepalingen 2011-1 (RS 2011-1) in het projectbestek te worden opgenomen,

Nadere informatie

jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers

jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers jadewerkwijze voor particuliere opdrachtgevers ZELF (VER)BOUWEN? Zelf bouwen of verbouwen? JADE architecten biedt hiervoor reeds sinds 2010 een laagdrempelige service. Wij zijn gespecialiseerd in het ontwerpen

Nadere informatie

Algemene Inkoopvoorwaarden van Dishman Netherlands B.V./Uitgave 2012/Nederlands*

Algemene Inkoopvoorwaarden van Dishman Netherlands B.V./Uitgave 2012/Nederlands* Algemene Inkoopvoorwaarden van /Uitgave 2012/Nederlands* 1. Toepasselijkheid 1.1 Tenzij partijen schriftelijk anders overeenkomen zijn deze Algemene Inkoopvoorwaarden van toepassing op alle overeenkomsten

Nadere informatie

Kostenbeheersing * M2011 1. F. A. van Duijn

Kostenbeheersing * M2011 1. F. A. van Duijn Kostenbeheersing M2011 1 Kostenbeheersing * F. A. van Duijn Samenvatting M2011 3 1. Inleiding M2011 3 2. Wat is kostenbeheersing? M2011 4 3. De opbouw van het budget M2011 4 4. De nauwkeurigheid van het

Nadere informatie

Algemene voorwaarden bouwbedrijf ROMEIJ KvK nummer: 18086318 Aangenomen werken versie 0.0.0b 07 april 2007

Algemene voorwaarden bouwbedrijf ROMEIJ KvK nummer: 18086318 Aangenomen werken versie 0.0.0b 07 april 2007 Algemene voorwaarden bouwbedrijf ROMEIJ KvK nummer: 18086318 Artikel 1: Offerte 1. De offerte wordt schriftelijk uitgebracht, behoudens spoedeisende omstandigheden. 2. In de schriftelijke offerte wordt

Nadere informatie

CBS De Zaaier te Delfzijl

CBS De Zaaier te Delfzijl CBS De Zaaier te Delfzijl Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 23 oktober 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg 2 9723 JH Groningen

Nadere informatie

Praktijkonderwijs Eemsdeltacollege te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

Praktijkonderwijs Eemsdeltacollege te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Praktijkonderwijs Eemsdeltacollege te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 17 november 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg

Nadere informatie

Inzake de bouw van (1) 1...(2) gevestigd te (17) gevestigd te.(5) nader te noemen de aannemer van de:. (6)

Inzake de bouw van (1) 1...(2) gevestigd te (17) gevestigd te.(5) nader te noemen de aannemer van de:. (6) COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL) Coördinatie-overeenkomst zonder schadevergoedingsregeling. Inzake de bouw van (1) Verklaren: 1...(2) gevestigd te (3) nader te noemen de opdrachtgever. 2. (4) gevestigd

Nadere informatie

p r o v i n c i e Limburg

p r o v i n c i e Limburg p r o v i n c i e Limburg D i r e c t i e Omgeving D i e n s t Wegen en Routestructuren Belangrijk aandachtspunt om te vermijden dat offertes reeds voor de openingszitting zouden geopend worden! Indien

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Fred s schilderwerken

Algemene voorwaarden Fred s schilderwerken Inhoudsopgave Artikel 1 - Definities Artikel 2 - Werkingssfeer Artikel 3 - Aanbod Artikel 4 - Totstandkoming van de overeenkomst Artikel 5 - Uitbesteding aan derden Artikel 6 - Verplichtingen van Fred

Nadere informatie

Datum: September 2013. freestone nv I De Hene 10 1780 Wemmel I T 02 453 95 50 F 02 453 15 12 I info@freestone.be - www.freestone.

Datum: September 2013. freestone nv I De Hene 10 1780 Wemmel I T 02 453 95 50 F 02 453 15 12 I info@freestone.be - www.freestone. Datum: September 2013 1 freestone nv I De Hene 10 1780 Wemmel I T 02 453 95 50 F 02 453 15 12 I info@freestone.be - www.freestone.be 1. INHOUD Inhoud 1. INHOUD... 2 2. INLEIDING... 3 2.1. Doel... 3 2.2.

Nadere informatie

Algemene voorwaarden. (volgens Algemene voorwaarden voor aannemingen in het bouwbedrijf 1992 (AVA 1992) AANNEMERS BV

Algemene voorwaarden. (volgens Algemene voorwaarden voor aannemingen in het bouwbedrijf 1992 (AVA 1992) AANNEMERS BV Algemene voorwaarden (volgens Algemene voorwaarden voor aannemingen in het bouwbedrijf 1992 (AVA 1992) AANNEMERS BV Algemene voorwaarden (volgens Algemene voorwaarden voor aannemingen in het bouwbedrijf

Nadere informatie

Dienstenpakket De Rendant

Dienstenpakket De Rendant Dienstenpakket De Rendant A. Administratie en Financiën 1. Het uitvoeren van het administratief beheer, naar beste weten en kunnen en met inachtneming van de belangen van de vereniging. Ledenbestand en

Nadere informatie

Bestektekst Social return on investment. 01 Voor het werk geldende voorwaarden 01.01 Van toepassing zijnde voorwaarden en voorschriften

Bestektekst Social return on investment. 01 Voor het werk geldende voorwaarden 01.01 Van toepassing zijnde voorwaarden en voorschriften - 2 - Bestektekst Social return on investment 01 Voor het werk geldende voorwaarden 01.01 Van toepassing zijnde voorwaarden en voorschriften 01.02 Administratieve bepalingen aansluitend op de UAV 01.02.01

Nadere informatie

Samenwerken met MMX architecten

Samenwerken met MMX architecten Samenwerken met MMX architecten 1: waarom eigenlijk een architect inschakelen? De architect zorgt voor een juiste vertaling van regelgeving en voorschriften zoals bouwbesluit, burgerlijk wetboek, plaatselijke

Nadere informatie

Doorlopende Installatie-/ Montageverzekering

Doorlopende Installatie-/ Montageverzekering Bijzondere polisvoorwaarden 654-96 Doorlopende Installatie-/ Montageverzekering Wegwijzer zie artikel Artikel D.1 Algemene begripsomschrijvingen Algemene begripsomschrijvingen D.1 Omzet D.1.1 Testen D.1.2

Nadere informatie

CBS De Noordkaap/NBS De Sterren te Uithuizermeeden Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

CBS De Noordkaap/NBS De Sterren te Uithuizermeeden Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen CBS De Noordkaap/NBS De Sterren te Uithuizermeeden Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 1 december 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg

Nadere informatie

CBS De Rank te Warffum Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

CBS De Rank te Warffum Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen CBS De Rank te Warffum Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 1 december 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg 2 9723 JH Groningen

Nadere informatie

Aanvullende voorwaarden Detachering, Consultancy en Projectmanagement. april 2013

Aanvullende voorwaarden Detachering, Consultancy en Projectmanagement. april 2013 Aanvullende voorwaarden Detachering, Consultancy en Projectmanagement april 2013 I N H O U D 1 BEGRIPSBEPALINGEN....2 2 Toepasselijkheid...2 3 Prijs en betaling...2 4 Rechten van intellectuele eigendom...3

Nadere informatie

COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL I) Inzake de bouw van... (1) 1... (2) gevestigd te... (3) nader te noemen de opdrachtgever.

COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL I) Inzake de bouw van... (1) 1... (2) gevestigd te... (3) nader te noemen de opdrachtgever. COÖRDINATIE-OVEREENKOMST (MODEL I) Coördinatie-overeenkomst met schadevergoedingsregeling. Inzake de bouw van... (1) Verklaren: 1.... (2) gevestigd te... (3) nader te noemen de opdrachtgever. 2.... (4)

Nadere informatie

OBS Roodschoul te Roodeschool Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

OBS Roodschoul te Roodeschool Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen OBS Roodschoul te Roodeschool Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 1 december 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg 2 9723 JH

Nadere informatie

De Stabu-besteksystematiek

De Stabu-besteksystematiek De Stabu-besteksystematiek Standaardisatie Het geschreven deel van een bestek, hierna te noemen bestek, was voorheen een tijdrovende aangelegenheid. Vaak werden uit bestekken van andere werken stukken

Nadere informatie

Betaalbare Woning Ontwikkeling. Een antwoord op de huizencrisis

Betaalbare Woning Ontwikkeling. Een antwoord op de huizencrisis Betaalbare Woning Ontwikkeling Een antwoord op de huizencrisis April 2012 Betaalbare nieuwbouwwoningen voor elke groep starters 2 INHOUD 1. Inleiding 2. BWO Partners 3. BWO Huizen 4. Referentie Woning

Nadere informatie

CONTROLEPLAN 55.00. gasinstallaties. www.controleplannen.nl. Over dit controleplan

CONTROLEPLAN 55.00. gasinstallaties. www.controleplannen.nl. Over dit controleplan CONTROLEPLAN GASINSTALLATIES 55.00 CONTROLEPLAN 55.00 gasinstallaties www.controleplannen.nl Inhoud Over dit controleplan A Organisatie P2 B Techniek P5 C Inspectielijst P6 Gasinstallaties kennen niet

Nadere informatie

Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten

Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten Bouwen en verbouwen zijn complexe processen. Een kleine verbouwing vraagt een andere aanpak dan een grote nieuwbouw. Bloem en Lemstra architecten heeft een stappenplan

Nadere informatie

BIJLAGE A : OFFERTEFORMULIER

BIJLAGE A : OFFERTEFORMULIER BIJLAGE A : OFFERTEFORMULIER PRIJSOFFERTE VOOR DE OPDRACHT MET ALS VOORWERP RENOVATIE/UITBREIDING VAN EEN TEHUIS VOOR NIET-WERKENDEN/NURSING Belangrijk : dit formulier dient volledig te worden ingevuld

Nadere informatie

Algemene voorwaarden zakelijke dienstverlening

Algemene voorwaarden zakelijke dienstverlening Algemene voorwaarden zakelijke dienstverlening Biercontract.nl Graaf Wichmanlaan 62 1405 HC Bussum Handelsregisternummer: 57084033 BTW nummer 167606657B02 1. Definities 1. In deze algemene voorwaarden

Nadere informatie

Verbouwingschecklist De checklist is een handig hulpmiddel bij de uitwerking van uw ideeën.

Verbouwingschecklist De checklist is een handig hulpmiddel bij de uitwerking van uw ideeën. Verbouwingschecklist De checklist is een handig hulpmiddel bij de uitwerking van uw ideeën. Stap 1 idee Heeft u uw idee(ën) opgeschreven? Heeft u het idee besproken met uw gezinsleden? Heeft u (genoeg)

Nadere informatie

Algemene voorwaarden. Artikel 1. Geldigheid van deze voorwaarden

Algemene voorwaarden. Artikel 1. Geldigheid van deze voorwaarden Algemene voorwaarden Artikel 1. Geldigheid van deze voorwaarden 1. Deze voorwaarden zijn van toepassing op alle offertes en op alle overeenkomsten aangegaan door: Beijes Trappen & Bouw Veldbloemstraat

Nadere informatie

OVEREENKOMST VAN ONDERAANNEMING

OVEREENKOMST VAN ONDERAANNEMING OVEREENKOMST VAN ONDERAANNEMING Onderaannemer Zonder Personeel/ZZP Contractnummer: A. Partijen Ondergetekenden: 1. naam: straat/postbus: postcode: plaats: telefoonnummer: hierna te noemen: de aannemer;

Nadere informatie

Kindcentrum Olingertil te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

Kindcentrum Olingertil te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Kindcentrum Olingertil te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 17 november 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg 2

Nadere informatie

CBS De Akker te Zuidwolde Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

CBS De Akker te Zuidwolde Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen CBS De Akker te Zuidwolde Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 11 september 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg 2 9723 JH Groningen

Nadere informatie

AGION V.O. 9660.3 Bestek nr. 0640-02. Tweebruggenstraat 55 9000 GENT OFFERTEFORMULIER

AGION V.O. 9660.3 Bestek nr. 0640-02. Tweebruggenstraat 55 9000 GENT OFFERTEFORMULIER BESTEK NUMMER: 0640-02 IN OPDRACHT VAN: GEBOUW / LIGGING: WERK / PERCEEL: Katholiek Onderwijs Gent-Zuid Lange Violettestraat 29 9000 GENT tel: 09/ 225 47 44 fax: 09/ 223 49 38 Onze-Lieve-Vrouwe-Instituut

Nadere informatie

O V E R E E N K O M S T. collectieve uitvoering van schilderwerk aan de panden van het Witte Dorp te Eindhoven

O V E R E E N K O M S T. collectieve uitvoering van schilderwerk aan de panden van het Witte Dorp te Eindhoven Vereniging Onderhoudsfonds Het Witte Dorp Stichting Beheer Onderhoudsfonds Het Witte Dorp O V E R E E N K O M S T collectieve uitvoering van schilderwerk aan de panden van het Witte Dorp te Eindhoven 1.

Nadere informatie

Contractvormen op golfbanen en sportvelden

Contractvormen op golfbanen en sportvelden Contractvormen op golfbanen en sportvelden Bij de landelijke aannemers komen steeds vaker vragen binnen over de toepasbaarheid van verschillende contractvormen voor de realisatie en eventueel onderhoud

Nadere informatie

BESTEK. Ten behoeve van: INTALTHERM 77. Datum: 16 oktober 2015

BESTEK. Ten behoeve van: INTALTHERM 77. Datum: 16 oktober 2015 BESTEK Ten behoeve van: Datum: 16 oktober 2015 Dit bestek is opgesteld met de STABU-systematiek, uitgave: 2014-II onder licentienummer: ------------------ INHOUDSOPGAVE ------------------ INHOUDSOPGAVE

Nadere informatie

UAV : deze Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken en van technische installatiewerken 2012;

UAV : deze Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken en van technische installatiewerken 2012; Uniforme administratieve voorwaarden voor de uitvoering van werken 1989 (U.A.V. 1989) Inclusief aanvullingen en wijzigingen tot het verkrijgen van de U.A.V.T.I. 1992 (deze zijn onderstreept weergegeven)

Nadere informatie

Inmeting en Opname. Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp. (Bouw)vergunning aanvraag. 2D, 3D en BIM tekenwerk. Maatvoering.

Inmeting en Opname. Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp. (Bouw)vergunning aanvraag. 2D, 3D en BIM tekenwerk. Maatvoering. Inmeting en Opname Voorlopig Ontwerp& Definitief Ontwerp (Bouw)vergunning aanvraag 2D, 3D en BIM tekenwerk Maatvoering Projectmanagement Wie zijn wij? Van Zaal Bouwtechniek is een onafhankelijk projectmanagementbureau

Nadere informatie

Artikel 3: Aanvang van het werk In de overeenkomst wordt de datum van de aanvang en de duur van het werk vastgelegd.

Artikel 3: Aanvang van het werk In de overeenkomst wordt de datum van de aanvang en de duur van het werk vastgelegd. ALGEMENE VOORWAARDEN E. JANSEN, H.O.D.N. AANNEMERSBEDRIJF E. JANSEN TE RIJSWIJK, GEMEENTE MAURIK AANNEMING VAN WERK Artikel 1: Offerte a. De aannemer zal zijn offerte gedurende 30 dagen gestand doen. b.

Nadere informatie

Concept UAV 2011 d.d. 17 augustus 2011

Concept UAV 2011 d.d. 17 augustus 2011 Tekst van de Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken 1989 (UAV 1989) Tekst van de Uniforme Administratieve Voorwaarden voor de uitvoering van werken en van technische installatiewerken

Nadere informatie

DIENSTEN. Om inzicht te bieden in al onze diensten, illustreren wij onze werkzaamheden per fase van de bouwcyclus. HERGEBRUIK

DIENSTEN. Om inzicht te bieden in al onze diensten, illustreren wij onze werkzaamheden per fase van de bouwcyclus. HERGEBRUIK DIENSTEN Om inzicht te bieden in al onze diensten, illustreren wij onze werkzaamheden per fase van de bouwcyclus. eco vriendelijk HERGEBRUIK gezond binnenmilieu GEBRUIK bio based OPLEVERING bio based gezonde

Nadere informatie

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten

Werken met een Architect. Jeroen de Vries Architecten Werken met een Architect Jeroen de Vries Architecten WERKEN MET EEN ARCHITECT Je loopt rond met het idee je droomhuis te gaan bouwen of je huis te laten verbouwen, maar eigenlijk weet je niet precies hoe

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten

Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten Stappenplan Bloem en Lemstra Architecten Het bouwen van een nieuwbouwwoning is een complex proces. Bloem en Lemstra Architecten heeft een stappenplan opgesteld om u inzicht te geven in het traject van

Nadere informatie

BIJZONDER BESTEK NR. 337

BIJZONDER BESTEK NR. 337 OPENBAAR CENTRUM VOOR MAATSCHAPPELIJK WELZIJN VAN SINT-GILLIS BIJZONDER BESTEK NR. 337 AFWIJKINGEN Zie A, I, 5. VOORWERP VAN DE OPDRACHT. De opdracht heeft betrekking op de levering en indienststelling

Nadere informatie

OBS De Garven en CBS De Vore te Delfzijl Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

OBS De Garven en CBS De Vore te Delfzijl Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen OBS De Garven en CBS De Vore te Delfzijl Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 23 oktober 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg

Nadere informatie

TAAKOMSCHRIJVING / TOELICHTING BEHEERTAKEN V.v.E.

TAAKOMSCHRIJVING / TOELICHTING BEHEERTAKEN V.v.E. TAAKOMSCHRIJVING / TOELICHTING BEHEERTAKEN V.v.E. A. Financieel beheer Exploitatiebegroting Jaarlijks actualiseren van de exploitatiebegroting aan de hand van facturen van het voorafgaande jaar verhoogd

Nadere informatie

OBS Togtemaarschool te Bedum Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

OBS Togtemaarschool te Bedum Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen OBS Togtemaarschool te Bedum Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 11 september 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg 2 9723 JH

Nadere informatie

INTERNAAT MARIAVREUGDE BORGLOON RENOVATIE VAN 22 KAMERS EN GANG

INTERNAAT MARIAVREUGDE BORGLOON RENOVATIE VAN 22 KAMERS EN GANG BV/PDT/juli 2013 INTERNAAT MARIAVREUGDE BORGLOON RENOVATIE VAN 22 KAMERS EN GANG OFFERTEFORMULIER VOOR AANNEMINGEN VAN WERKEN BESTEK NUMMER: 2016-1 IN OPDRACHT VAN: INTERNAAT MARIAVREUGDE BORGLOON Nieuwland

Nadere informatie

Leveringsvoorwaarden Wijnhoven Vloeren B.V.

Leveringsvoorwaarden Wijnhoven Vloeren B.V. Leveringsvoorwaarden Wijnhoven Vloeren B.V. Artikel 1 Artikel 2 Artikel 3 Artikel 4 Artikel 5 Artikel 6 Artikel 7 Artikel 8 Artikel 9 Artikel 10 Artikel 11 - Definities - Werkingssfeer - Totstandkoming

Nadere informatie

Aanbouw en verbouw. Architectenbureau Jos & Alexander Warmenhoven. www.architectenbureau-warmenhoven.nl. Kerklaan 70, 2171 GD, Sassenheim

Aanbouw en verbouw. Architectenbureau Jos & Alexander Warmenhoven. www.architectenbureau-warmenhoven.nl. Kerklaan 70, 2171 GD, Sassenheim Aanbouw en verbouw kosten procedure honorarium Lux Alma Architectenbureau Jos & Alexander Warmenhoven www.architectenbureau-warmenhoven.nl versie: 01-03-2015 contactgegevens: Architectenbureau Jos & Alexander

Nadere informatie

De checklist is een handig hulpmiddel bij de uitwerking van uw ideeën.

De checklist is een handig hulpmiddel bij de uitwerking van uw ideeën. Checklist Verbouwen algemeen De checklist is een handig hulpmiddel bij de uitwerking van uw ideeën. U kunt de lijst printen en de hokjes eventueel afvinken en om tijdens het verbouwproces te gebruiken.

Nadere informatie

Meerjarenonderhoudsplan

Meerjarenonderhoudsplan Meerjarenonderhoudsplan BOUW2013 Appartementen De Netelhorst 17 Hattem Dit rapport is gemaakt met het meerjarenonderhoudsprogramma O-Prognose. De software is geschikt voor de NEN 2767 Het rapport bestaat

Nadere informatie

Algemene voorwaarden Bouw Offerte Winkel

Algemene voorwaarden Bouw Offerte Winkel Algemene voorwaarden Bouw Offerte Winkel 1. Algemeen: 1.1 Op alle aanbiedingen van de Bouw Offerte Winkel tot uitvoering van diensten (hierna: "werkzaamheden") alsmede op alle overeenkomsten, bevestigingen

Nadere informatie

Second opinion bouw- / investeringskosten

Second opinion bouw- / investeringskosten Product sheet Second opinion bouw- / investeringskosten 1 Second opinion ramingen Stedelijk Museum IGG Bointon de Groot Postbus 444 2240 AK Wassenaar Rijksstraatweg 354a 2242 AC Wassenaar T. 070-514 54

Nadere informatie

Bartels Safety Dashboard

Bartels Safety Dashboard Bartels Safety Dashboard Nederland - Duitsland - Ghana - Ierland - Polen - Turkije www.bartels.nl Bartels Ingenieurs voor Bouw & Infra Foto: kantorencomplex Univé in Apeldoorn Bartels Ingenieurs voor Bouw

Nadere informatie

Werkwijze binnen de pilot Nieuwbouwregeling

Werkwijze binnen de pilot Nieuwbouwregeling Werkwijze binnen de pilot Nieuwbouwregeling Datum : 09-02-2016 De pilot Nieuwbouwregeling (de regeling ) is bedoeld voor de nieuwbouwprojecten waar aantoonbaar maatregelen voor aardbevingsbestendiger bouwen

Nadere informatie

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt

Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Doel ITANNEX: Verbeteren van de kwaliteit van de bebouwde omgeving en van het proces waarmee het ontworpen, gerealiseerd en beheerd wordt Aannemers Architectenbureaus Ingenieurs- en Adviesbureaus Installateurs

Nadere informatie

1.3 Werk: Het totaal van de tussen de consument en de DFS overeengekomen werkzaamheden en leveringen van de daartoe te verwerken producten.

1.3 Werk: Het totaal van de tussen de consument en de DFS overeengekomen werkzaamheden en leveringen van de daartoe te verwerken producten. Algemene voorwaarden Artikel 1 - Definities In deze voorwaarden wordt verstaan onder: 1.1 Consument: Een natuurlijk persoon of een vereniging van eigenaren, niet handelend in de uitoefening van beroep

Nadere informatie

Jan Wilterdink. Projectmanager planontwikkeling (ver)nieuwbouw UMCN. Operatiekamers, Facilitair & Logistiek, Centrale Sterilisatie DSMH

Jan Wilterdink. Projectmanager planontwikkeling (ver)nieuwbouw UMCN. Operatiekamers, Facilitair & Logistiek, Centrale Sterilisatie DSMH Jan Wilterdink Projectmanager planontwikkeling (ver)nieuwbouw UMCN Operatiekamers, Facilitair & Logistiek, Centrale Sterilisatie DSMH 00 01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22

Nadere informatie

1. Opdrachtgever geeft opdracht aan aannemer om voor rekening van eerstgenoemde uit te voeren de nader aan te duiden verbouwing van de woning

1. Opdrachtgever geeft opdracht aan aannemer om voor rekening van eerstgenoemde uit te voeren de nader aan te duiden verbouwing van de woning Verbouwingsovereenkomst 1998 Volgens het model opgesteld door Vereniging Eigen Huis en het Nederlands Verbond van Ondernemers in de Bouwnijverheid (NVOB), met de mogelijkheid van toepassing van BouwGarant.

Nadere informatie

OBS De Schutsluis te Oldenzijl Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

OBS De Schutsluis te Oldenzijl Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen OBS De Schutsluis te Oldenzijl Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 1 december 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg 2 9723 JH

Nadere informatie

De VvE heeft in haar vergadering van 1 maart 2010 besloten om de vochtproblemen in de kruipruimtes te gaan aanpakken.

De VvE heeft in haar vergadering van 1 maart 2010 besloten om de vochtproblemen in de kruipruimtes te gaan aanpakken. Nadere informatie over de werkzaamheden n.a.v. de vochtproblematiek in de kruipruimtes van het woonblok aan de Joos Banckersweg, de Jan van Galenstraat en de Adm. de Ruyterweg De VvE heeft in haar vergadering

Nadere informatie

CONCLUSIE KOSTENVERGELIJK 8 VLOERSYSTEMEN

CONCLUSIE KOSTENVERGELIJK 8 VLOERSYSTEMEN 6903 Vergelijk vloersystemen t.o.v. Slimline 18 januari 2011 CONCLUSIE KOSTENVERGELIJK 8 VLOERSYSTEMEN Omschrijving eh Vloersystemen overspanning 8,1 m¹ overspanning 16,2 m¹ Code SLB-S/8100-F SLB-B/8100-F

Nadere informatie

Artikel 3. Offertes zijn vrijblijvend tenzij uitdrukkelijk anders is overeengekomen.

Artikel 3. Offertes zijn vrijblijvend tenzij uitdrukkelijk anders is overeengekomen. Algemene bepalingen Artikel 1. De navolgende voorwaarden zijn van toepassing op alle aanbiedingen van Meester Penning B.V., hierna te noemen "Meester Penning B.V.", op alle door Meester Penning B.V. gesloten

Nadere informatie

11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie. Imagine the result

11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie. Imagine the result 11 oktober 2012 W2.4: Constructieve aspecten van transformatie Imagine the result Wie zijn wij? Jeroen Bunschoten Senior adviseur bouwregelgeving ARCADIS Nederland BV Gerard van Engelen Senior adviseur

Nadere informatie

Inventarisatie Amundsenhal te Valkenswaard Gemeente Valkenswaard

Inventarisatie Amundsenhal te Valkenswaard Gemeente Valkenswaard Synarchis B.V. Hakgriend 18 3371 KA Hardinxveld-Giessendam Tel: 0184-616544 Fax: 0184-616265 www.synarchis.nl Inventarisatie Amundsenhal te Valkenswaard Gemeente Valkenswaard Inhoudsopgave pagina: 1 Inleiding

Nadere informatie

Aanbestedingsregeling Bestuurskantoor

Aanbestedingsregeling Bestuurskantoor Aanbestedingsregeling Bestuurskantoor aangepast op 1 juni 2013 Aanbestedingsregeling 2013 1 Inhoudsopgave INLEIDING... 3 A) INKOOP- EN AANBESTEDINGSBELEID NADER OMSCHREVEN... 4 Het specificeren van werken,

Nadere informatie

NOTA AANBESTEDINGSBELEID. feb. 2005

NOTA AANBESTEDINGSBELEID. feb. 2005 NOTA AANBESTEDINGSBELEID feb. 2005 1. Leeswijzer Deze nota begint met definities. De begrippen werk, levering en dienst worden omschreven, alsmede de verschillende aanbestedingsprocedures. Daarna komen

Nadere informatie

HOUSE OF BOLS EVENEMENTEN & BOLS COCKTAIL CATERING-VOORWAARDEN

HOUSE OF BOLS EVENEMENTEN & BOLS COCKTAIL CATERING-VOORWAARDEN HOUSE OF BOLS EVENEMENTEN & BOLS COCKTAIL CATERING-VOORWAARDEN Artikel 1 Definities In deze voorwaarden worden de hierna volgende termen in de navolgende betekenis gebruikt, tenzij uitdrukkelijk anders

Nadere informatie

Leeswijzer Aedes Neprom Model Basisopdracht Adviseurs

Leeswijzer Aedes Neprom Model Basisopdracht Adviseurs 1.1 Aedes en Neprom hebben in samenwerking met bedrijfsjuristen binnen de Neprom, de Werkgroep Bedrijfsjuristen van Aedes en VBTM Advocaten een Aedes Neprom model basisopdracht met bijbehorende voorwaarden

Nadere informatie

Kindcentrum OPwierde te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen

Kindcentrum OPwierde te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Kindcentrum OPwierde te Appingedam Samenvatting voorlopig ontwerp bouwkundig versterken schoolgebouwen Nederlandse Aardolie Maatschappij 17 november 2015 definitief BD5879.74064 VIIA Hammerfestweg 2 9723

Nadere informatie

BIM in de bouwkolom. Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2. 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2

BIM in de bouwkolom. Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2. 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2 . Inhoud opgave: 1 Wat is BIM en moet ik er nu al wat mee doen?: 2 2 BIM vereist een andere wijze van samenwerken: 2 3 Hoe was het ook al weer vóór BIM: 2 1 / 18 3.1 Nadelen. 2 4 Hoe gaat samenwerken met

Nadere informatie

ALGEMENE VOORWAARDEN TUNE ICT

ALGEMENE VOORWAARDEN TUNE ICT ALGEMENE VOORWAARDEN TUNE ICT Artikel 1 - Begripsbepalingen 1.1 Deze algemene voorwaarden verstaan onder: Tune ICT: de V.O.F., gevestigd te Tiel aan de Betuwestraat 42 (4005 AR) Klant: de cliënt aan wie

Nadere informatie

Financiële consequenties Naar wij verwachten zal uit de voorgestelde wijzigingen geen meer- of minderopbrengst voortvloeien.

Financiële consequenties Naar wij verwachten zal uit de voorgestelde wijzigingen geen meer- of minderopbrengst voortvloeien. rv 86 Gemeentelijke Belastingdienst nr. 0008140 RIS 73637_000330 Den Haag, 24 maart 2000 Aan de gemeenteraad Wijziging Legesverordening. De inwerkingtreding van de herziene Wet op de Ruimtelijke Ordening

Nadere informatie

Besluit van 23 juli 1987, tot uitvoering van de wet houdende regelen inzake de bescherming van oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderprodukten

Besluit van 23 juli 1987, tot uitvoering van de wet houdende regelen inzake de bescherming van oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderprodukten (Tekst geldend op: 12-04-2011) Besluit van 23 juli 1987, tot uitvoering van de wet houdende regelen inzake de bescherming van oorspronkelijke topografieën van halfgeleiderprodukten Wij Beatrix, bij de

Nadere informatie

Bijlage H: VAKGEBIED PROJECTMANAGEMENT

Bijlage H: VAKGEBIED PROJECTMANAGEMENT RVOI-2001 Bijlage H: VAKGEBIED PROJECTMANAGEMENT Deze Bijlage is opgesteld door de heer ir. C.H. Wentink, sectordirecteur Ruimte, vastgoed en economie van Witteveen + Bos. Hij heeft zich hierbij o.a. laten

Nadere informatie

Out of Bounds Webdesign. Algemene Voorwaarden

Out of Bounds Webdesign. Algemene Voorwaarden Out of Bounds Webdesign Algemene Voorwaarden blad 2 van 8 1 Toepasselijkheid van deze voorwaarden 1.1 Deze voorwaarden gelden voor iedere aanbieding en iedere overeenkomst voor zover van deze voorwaarden

Nadere informatie

verseonnr 152489 tarief 2016

verseonnr 152489 tarief 2016 verseonnr 152489 Titel 2 Dienstverlening vallend onder fysieke leefomgeving/ omgevingsvergunning Hoofdstuk 1 Begripsomschrijvingen 2.1.1 Voor de toepassing van deze titel wordt verstaan onder: 2.1.1.1

Nadere informatie

RENOVATIE PLATTE DAKEN

RENOVATIE PLATTE DAKEN INSCHRIJVINGSFORMULIER aanbesteding 14/06/2011 BESTEK NUMMER: 260411 IN OPDRACHT VAN: GEBOUW / LIGGING: WERK: VRIJE BASISSCHOLEN DE WIJNGAARD VZW SINT ANNA 41 8500 KORTRIJK Tel 056 35 40 96 ST. VINCENTIUS

Nadere informatie

RVOI-2001 Bijlage: MODELCONTRACT + TOELICHTING

RVOI-2001 Bijlage: MODELCONTRACT + TOELICHTING ONRI/Organisatie van advies- en ingenieursbureaus RVOI-2001 Bijlage: MODELCONTRACT + TOELICHTING Het document is opgesteld door ir. R.E. Hoogenboom MBA/MBI, directeur van Aronsohn raadgevende ingenieurs

Nadere informatie

Algemene Voorwaarden van Reboost-Energy B.V.

Algemene Voorwaarden van Reboost-Energy B.V. Algemene Voorwaarden van Reboost-Energy B.V. Artikel 1. Algemeen Deze Algemene Voorwaarden zijn van toepassing op alle aanbiedingen van en overeenkomsten met Reboost-Energy B.V. betreffende de verkoop

Nadere informatie

Leidraad bij de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen Keuze, gebruik, reiniging en onderhoud

Leidraad bij de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen Keuze, gebruik, reiniging en onderhoud Leidraad bij de aanschaf van persoonlijke beschermingsmiddelen Keuze, gebruik, reiniging en onderhoud Het aanschaffen van systemen en producten die een bepaalde veiligheid moeten waarborgen kan niet vergeleken

Nadere informatie