Toekomst voor robotica en telemedicine directeur Peter Vooijs van de opleiding technische geneeskunde.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "www.utnws.utwente.nl Toekomst voor robotica en telemedicine directeur Peter Vooijs van de opleiding technische geneeskunde."

Transcriptie

1 weekblad van de Universiteit Twente nummer 35 donderdag 27 november 2008 UT N I E U W S 4 10/11 12 Ik ben een dienstverlener Toekomst voor robotica en telemedicine We blijven altijd bij elkaar afspraken over onderwijs, onderzoek, stages en promoties Samenwerking UT met oncologisch ziekenhuis De UT gaat nauw samenwerken met het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam. Dat hebben beide partijen afgelopen maandag bevestigd in een convenant. Het gerenommeerde ziekenhuis is gespecialiseerd in de behandeling van kankerpatiënten en is verbonden aan het Nederlands Kanker Instituut. De UT en het ziekenhuis hebben afspraken gemaakt over onderzoek en onderwijs, zoals gezamenlijke onderzoeksprojecten, stageplaatsen en gastcolleges. De besturen van beide instellingen hebben het convenant maandag ondertekend in de Noordhorst. Vanuit de UT zijn onder meer Mesa+ en het nieuw te vormen onderzoeksinstituut BMTTM - de samenvoeging van het onderzoek van biomedische technologie en technische geneeskunde - bij de overeenkomst betrokken. Concreet zijn twee gezamenlijke onderzoeksprojecten afgesproken. Het betreft een onderzoek naar een betere herkenning van tumoren en een project over een computerondersteunende benadering van de behandeling van tumoren met behulp van robottechnologie. Door middel van intra-operatieve beeldvorming zijn tijdens een operatie de grenzen van een gezwel beter te bepalen, waardoor chirurgen dat gezwel nauwkeuriger kunnen verwijderen en een minder grote marge gezond weefsel hoeven weg te snijden. Deze geavanceerde nanomedische toepassing kan ook leiden tot verbeteringen in de radiotherapie, aldus wetenschappelijk VGZ nieuwe zorgverzekeraar student De Student Union gaat per 1 januari 2009 een partnership aan met zorgverzekeraar VGZ. Het bestuur koos uit verschillende aanbiedingen van vier verzekeraars voor dit zorgpakket op basis van vergoedingen en betaalbaarheid. Voor studenten die bij de huidige verzekeraar Menzis blijven: voor de collectieve korting op hun pakket wordt een oplossing gezocht. In totaal maken negenhonderd studenten hiervan gebruik. Vooral op studentenniveau kwam VGZ als beste uit de bus, zegt Thomas Mensink van de Student Union. VGZ biedt studenten en alumni van de UT acht procent korting op de basisverzekering. Die kost dan 82,95 euro. En ze krijgen tien procent korting op het aanvullende Jong en Zeker pakket. Deze speciale zorgverzekering is bedoeld voor jongeren van achttien tot 27 jaar. Tot en met 21 English Edition Page 6 jaar betaal je 9,45 euro voor het aanvullende pakket en vanaf 22 jaar betaal je 16,65 euro. Voordelen zijn volgens Mensink de volledige vergoedingen van een tandartsconsulent, spoedeisende hulp in het buitenland en vaccinaties. Menzis vergoedt deze zaken gedeeltelijk. Bij VGZ krijg je voor een nieuwe bril of contactlenzen een vergoeding van 150,00 euro per twee jaar. Ook fysiotherapie wordt vergoed tot zeshonderd per jaar én condooms worden volledig vergoed tot twintig euro per jaar. Een aantrekkelijk pakket, vindt de Student Union. Los daarvan biedt de nieuwe partner nog activiteiten aan die studenten informatie verschaft over hun gezondheid. Denk aan medische hulp bij afvallen, stoppen met roken of een health check. Voor studenten die bij Menzis gebruik maken van de huidige collectieve korting wordt nog een oplossing gezocht, laat Mensink weten. De korting blijft waarschijnlijk wel in tact. Alleen de premies en vergoedingen verschillen dan wel met die van VGZ. Studenten moeten zelf tijdig hun overstap regelen. directeur Peter Vooijs van de opleiding technische geneeskunde. Vooijs heeft er mede voor gezorgd dat het convenant tussen beide instellingen tot stand is gekomen. Hij heeft al jaren contacten met het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis en is lid van de raad van toezicht. Deze organisatie noemt hij voor de UT een interessante partner omdat zij zowel een befaamd onderzoeksinstituut als een gespecialiseerd ziekenhuis in huis heeft en daarmee een directe relatie tussen onderzoek en de praktijk. Voor het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis is samenwerking met de UT van belang, omdat zij professionals opleidt die zowel medisch als technologisch denken. Met ingang van komend studiejaar stelt het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis stageplaatsen beschikbaar voor tweede- en derdejaars masterstudenten technische geneeskunde. De eerste studenten gaan daar in september een klinische stage volgen en het is de bedoeling dat er op de lange termijn jaarlijks tussen de tien en vijftien stageplaatsen beschikbaar zijn voor studenten uit Twente. Met zo n jonge opleiding als technische geneeskunde hebben wij nog niet voldoende studenten om alle stageplekken in te vullen. We hebben afspraken met meer dan twintig ziekenhuizen, waarmee we op dit moment vier- tot vijfmaal zo veel stageplaatsen tot onze beschikking hebben dan we nu kunnen bezetten, schat Vooijs. De samenwerkingsovereenkomst behelst verder dat aansprekende experts van het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis worden benaderd voor gastcolleges en dat studenten worden betrokken bij onderzoeksvragen van het Amsterdamse ziekenhuis. Op den duur moet de samenwerking leiden tot promotietrajecten. Jong Talent naar zes UT-studenten Zes UT-studenten hebben gisteravond in Haarlem de Jong Talent prijs ontvangen van de Koninkijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen. Frank PATENT. Het Solar Team Twente heeft deze week een patent toegekend gekregen op een lenzensysteem dat in de World Solar Challenge van 2007 is gebruikt in zonneauto Twente One. Dit systeem met zogenaamde fresnellenzen concentreert het zonlicht zodanig dat er bijna twee keer zoveel energie kan worden opgevangen zonder dat daarvoor extra zonnecellen nodig zijn. Artikel op pagina 9. ADVERTENTIES (ENG) concept = idea or framework (NL) concept = the first draft TaalCoördinatiePunt English Tip Want more? See KOEIENPAK. Tim Lammers, eerstejaars bestuurskunde en Sander van Blokland, eerstejaars technische bedrijfskunde, speelden afgelopen dinsdagmiddag voor koe op de boulevard tussen de Bastille en de Vrijhof. De ludieke activiteit was onderdeel van hun inauguratieperiode bij Directus Calvatus, een onafhankelijk herendispuut dat nu vijf jaar bestaat. Het samen koe spelen stond symbool voor hoederschap. Want samen in zo n koeienpak rondsjouwen vergt wel flinke samenwerking, liet Tim weten. En samenwerking en hoederschap heb je nou eenmaal ook nodig in een dispuut. Foto Arjan Reef. Borgonjen (informatica), Jesse Mak (natuurkunde), Tom de Boer (civiele techniek), Ruben de Boer (werktuigbouwkunde), Irana Denissen (wiskunde) en Janneke Verbeek (chemische technologie) krijgen ieder 500 euro. In totaal reikt de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen dit jaar veertig aanmoedigingsprijzen uit aan jonge talenten in de technische en exacte vakken. Onder de winnaars zijn studenten met een gemiddeld studieresultaat van een 9,7 en 9,9. De prijzen zijn beschikbaar gesteld door een aantal Spinoza Premie Laureaten en het Platform Bèta Techniek, de Stichting Physica en het Thomas Stieltjes Institute for Mathematics. Zij willen hiermee de studie in exacte en technische vakken stimuleren. Volgende week in UT-Nieuws een interview met deze zes getalenteerde studenten.

2 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente 2 donderdag 27 november 2008 harrie kolkman meest inspirerende werknemer bij faculteit mb Ik ben een dienstverlener Hij is bekend van zijn fraaie kerstversieringen. Elk jaar na Sinterklaas is de hal van het Capitool weer aan de beurt. Kerstmannen, herten, reeën, een rendier. Ze hebben er allemaal gestaan. Zorgvuldig neergezet door huismeester Harrie Kolkman (57). Gewoon omdat-ie dat leuk vindt. Vorige week maandag kozen de medewerkers van de faculteit Management en Bestuur hem - in het kader van het lustrum - als meest inspirerende MB-er, samen met wetenschapper Aard Groen. Mijn huismeesterfilosofie gaat verder dan mijn takenpakket. sandra pool Hoe heb je deze titel in ontvangst genomen? Ik was er totaal niet op voorbereid en dus behoorlijk overdonderd. Ik voelde me heel trots. Normaal ben ik wel een praatjesmaker, maar toen stond ik echt met mijn mond vol tanden. Het werd me ook iets te veel. Ik ben even naar mijn kamer gegaan en heb daar een traantje weggepinkt. Na de uitreiking belde ik mijn vrouw. Je raadt nooit wat er net is gebeurd, zei ik. Ze antwoordde met: dat is echt een dik verdiende waardering! Mijn twee dochters van in de twintig liet ik het natuurlijk ook telefonisch even weten dat die oude rakkers nog wel wat kunnen! Een onverwachte waardering dus. Waarom denk je dat de Harrie Kolkman: Dit proeft als een lekker toetje. Foto: Arjan Reef. MB-ers jou gekozen hebben? Mijn huismeesterfilosofie reikt wat verder dan het bijbehorende takenpakket. Service en klantgerichtheid staan bij mij hoog in het vaandel naast de reguliere werkzaamheden zoals het oplossen van storingen en onderhoud. Nee, dat doe ik niet komt niet in mijn woordenboek voor. Ik ben in dienst bij het facilitair bedrijf en de medewerkers, studenten en bezoekers van de faculteit zijn mijn klanten. Mijn credo luidt: lach, wees opgewekt, doe enthousiast en wees vriendelijk, tegen wie dan ook. Het kost niets meer, dus waarom niet? Van wie heb je die houding meegekregen? Dat is mij met de paplepel ingegoten. Mijn ouders runden een dorpsbakkerij in Bentelo. Als kleine jongen merkte ik al snel dat de zaak belangrijk was. Waren er klanten in de winkel, dan werden we - ik kom uit een gezin van vier - naar buiten gestuurd óf we moesten helpen met het dragen van de boodschappentassen naar de auto. Dienstverlenend, dat ben ik gewoon. En als mensen dat ook nog eens zien en waarderen, tja dan proeft dat als een lekker toetje. Hoe reageerde het facilitair bedrijf? Ik moet wel eens in het Paviljoen zijn, zoals vorige week donderdag, maar men wist van niets. Ze lezen het wel in UT-Nieuws. Je werkt al lange tijd bij de UT. Dat ging niet altijd van een leien dakje. Wat is je geheim om elke dag met plezier op je werk te verschijnen? Ik ben 39 jaar in dienst, vol enthousiasme, maar ik heb hele gevechten gevoerd hoor! Mijn loopbaan begon bij de Centraal Technische Dienst, in het magazijn en de werkplaats. Ik richtte UTechno op voor technisch advies en met een fietsenwerkplaats. Het liep als een trein. Jammer dat de UT zoiets winstgevends wegbezuinigde. Ik kreeg te maken met reorganisatietrajecten. Ik ben ook een jaar uit de running geweest! Het vorige hoofd van FB, Tom Koppen, haalde me terug. Later werd ik hier huismeester. Tja, het geheim? Maak er iets van. Je moet toch werken. Ligt het werkelijk zo simpel? Nou ja, deze omgeving werkt ook inspirerend. De medewerkers gaan helemaal op in hun onderzoek en het onderwijs. Het is een kick om daar tussen te functioneren en een meerwaarde voor ze te zijn: dat ze weten dat er iemand is die helpt, wat regelt en waar ze ook van op aankunnen. Als huismeester ben je de helpende hand. Maar ook een huismeester heeft wel eens een slechte dag. Natuurlijk heb ik wel eens een off-day, maar dan denk ik bij mijzelf: man, maak je toch niet zo druk. Je leeft maar oh zo kort en je bent oh zo lang dood! Tot slot, kunnen we nog een kerstversiering verwachten dit jaar? Ja, zeker, maar na Sinterklaas pas. Wat het wordt? Kom maar langs! utnieuws Onafhankelijk weekblad voor personeel en studenten van de Universiteit Twente jaargang 46. Verschijnt donderdag op de campus; vrijdag/zaterdag buiten de UT. Oplage: exemplaren. Redactie-adres: Vrijhof kamers 215, 216, 217, 228, 219. Postadres: Postbus 217, 7500 AE Enschede. Telefoon: ( ) 2029 zie verder onder redactie. Fax: ( ) redactie: Internet: of via de homepage van de UT. Redactie: Bert Groenman (hoofdredacteur, 2030) Paul de Kuyper (4084) Maaike Platvoet (3815) Sandra Pool (tel. 2936) Mignon van Dijk (tel. 2028) Office-management: Brigitte Boogaard (2029) Vaste medewerkers: Harold de Boer, Aryo Breton van Groll, Surpiyo Chatterjea, Henriëtte van Dorp, Robbin Engels, Anindita Ganguly, Bianca Hagen, Egbert van Hattem, Bas Klaver, Hans van de Kolk, Ashok Sridhar, Frans van der Veeken, Bauke Vermaas. Automatisering/internet: Martijn Baars Joris van Balen Ivar Engel Foto s: Arjan Reef / Gijs van Ouwerkerk Redactieraad: prof.dr. E.R. Seydel (vz). Advertenties: Bureau Van Vliet BV, Postbus 20, 2040 AA Zandvoort, Tel Site: Advertentietarieven op aanvraag. HOP: UT-Nieuws is aangesloten bij het Hoger Onderwijs Persbureau (HOP). Adreswijzigingen: Abonnees (ook studenten) dienen deze schriftelijk door te geven aan de redactie UT-Nieuws Postbus 217, 7500 AE Enschede of per Stage of buitenlands studieverblijf: studenten die op stage gaan of in het buitenland gaan studeren kunnen UT- Nieuws op schriftelijk verzoek opgestuurd krijgen. Wie prijs stelt op deze (gratis) service zendt een adreswijziging naar de redactie o.v.v. faculteit, stagelocatie en periode (zo nauwkeurig mogelijk). Kopij: Bestemd voor de Infomededelingenrubriek dient per maandag voor uur in het bezit te zijn van de redactie UT-Nieuws. Abonnementen: Jaarabonnement: 37 euro. Abonnementen schriftelijk aan te vragen met vermelding van naam, adres, postcode, plaats, telefoonnummer en bank-/girorekening. Abonnementen kunnen wekelijks ingaan. Betaling via factuur. Het jaarabonnement wordt automatisch verlengd, tenzij men minimaal 1 maand voor afloop van de abonnementsperiode schriftelijk opzegt. Technische vervaardiging: Wegener Huis aan Huiskranten B.V. Bezorging Campus: Motorsportgroep UT, coördinator Tim Wolda, tel Copyright UT-Nieuws: Auteursrecht voorbehouden. Het is verboden zonder toestemming van de hoofdredacteur artikelen schema s foto s of illustraties geheel of gedeeltelijk over te nemen en/of openbaar te maken in enigerlei vorm of wijze. Naam: Thomas van Ardenne (24) Studie: communicatiewetenschap Op weg naar: PC-zaal van de Cubicus Ik ga werken aan mijn afstudeeropdracht. Mijn onderwerp is eenvoud, gemak, simplicity, easyness, hoe je het maar wilt noemen. Ik onderzoek de invloed van gemakkelijke financiële producten op het vertrouwen van de consument in de aanbieder van deze financiële producten. De kern is eigenlijk of jij mij meer gaat vertrouwen als ik je een gemakkelijke verzekering aanbied. En een gemakkelijke verzekering is er een die je begrijpt, die je kunt aanpassen aan je eigen wensen, die eenvoudig is af te sluiten. Uit mijn vooronderzoek bleek dat consumenten deze eigenschappen beschouwen als gemakkelijk. In februari studeer ik af, ik hoop dat ik daarom over anderhalve week met mijn hoofdonderzoek kan beginnen. Ik ga online een vragenlijst afnemen onder consumenten. Dat is een brede groep, ja. Ik denk dat ik in nieuwsgroepen ga zoeken en mijn vrienden ga mailen. Voor de Kerst wil ik de resultaten binnen hebben, want dan kan ik na die tijd gaan schrijven. Normaal werk ik trouwens op mijn afstudeerplek bij VODW Marketing in Leusden. Ik woon ook niet meer in Enschede, maar in Utrecht. Deze week slaap ik bij mijn vriendin omdat ik een paar afspraken heb op de UT. Wat ik na mijn afstuderen ga doen weet ik nog niet. Ik kijk wel rond naar mooie bedrijven, misschien is de consultancy iets voor mij. Maar wie weet ga ik eerst ook nog wel reizen. Vorig jaar ben ik in Azië geweest. Ik zou nu wel naar Zuid- Waar gaat dat heen...? Amerika willen. Dat is qua prijs iets aantrekkelijker dan Noord-Amerika en het lijkt me erg mooi. Foto: Arjan Reef.

3 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente 3 donderdag 27 november 2008 primeur: io-studenten op uitwisseling naar china Ik denk dat het goud is ADVERTENTIE In het kader van een uitwisselingsprogramma van de afdeling industrieel ontwerpen van de UT en de Chinese Jiaotong University in Beijing - een topinstituut - komen tien Chinese masterstudenten het laatste kwartiel van dit collegejaar naar Enschede. In september vertrekt een groep van tien UT-studenten naar Beijing om daar het eerste kwartiel van het nieuwe studiejaar te volgen. Het initiatief is opgezet door de hoogleraren Arthur Eger (productontwerp) en JW Drukker (designgeschiedenis). sandra pool Op uitnodiging van de Chinese hoogleraar Architecture & Art Design, Yi Xiao, vertelt Eger. Zij was in februari dit jaar een maand gasthoogleraar op de UT en ze meldde zich bij mij en mijn collega JW Drukker om mogelijkheden voor verdere uitwisseling te bespreken. Dat zagen wij wel zitten, maar in China heb je zeven manieren om ja te zeggen, dus we wisten aanvankelijk niet zo goed welke yes Yi Xiao bedoelde. Toch bleef ze antwoorden op onze mailtjes. Uiteindelijk werd het ook van hun kant een yes yes. Gisteren hielden de hoogleraren een voorlichtingsbijeenkomst voor de studenten. De uitwisseling van tweeënhalve maand is bedoeld voor masterstudenten Industrial Desing Engineering die de track Design en Styling volgen. Daarnaast komen ook studenten van de track Architectural Building Components Design Engineering in aanmerking. Studenten kunnen er twintig studiepunten mee verdienen. De eerste twee zijn voor het volgen van een inleidende cursus buitenland. Eger lacht: We willen natuurlijk wel dat ze zich gedragen! En we koppelen elke student als begeleider aan een Chinese student. Dat levert ze drie punten op. In Beijing volgen de deelnemers drie vakken van elk vijf studiepunten. Dat zijn: traditional Chinese architecture, product design for a Chinese company en urban design. Tijdens het laatste vak ontwikkelen vijf teams van vier personen - twee UT ers en twee Chinese studenten - een woonwijk. Ter voorbereiding gaan we hier naar Roombeek. De hoogleraren zijn drie weken geleden naar de Jiaotong University geweest om de uitwisseling met een contract te bekrachtigen. We werden er werkelijk ónthaald, lacht Eger. Ze haalden ons op van het vliegveld en ze lieten ons eigenlijk niet meer los. We zijn een week lang geknuffeld! Mijn collega en ik hebben hooguit twee keer met elkaar gegeten, de rest werd allemaal tot in de puntjes verzorgd en ook door hen betaald. Elke ochtend lag er weer een cadeautje klaar. Kennelijk willen ze heel graag! De uitwisseling is het startpunt voor verdere samenwerking zoals docentenuitwisseling, gastcolleges en gezamenlijk onderzoek. Jiaotong University is vergelijkbaar met de UT: een technische universiteit met een stevige sociale wetenschapspoot. De instelling staat in de top tien van de ranking van de Chinese universiteiten. Ze hebben een goede architectuuropleiding met onderdelen als grafisch ontwerpen, art design en binnenhuis architectuur. Wij hebben vast studenten in huis die in de toekomst die kant op willen. De uitwisseling is met gesloten beurzen tot stand gekomen, aldus Eger. Collegegeld en onderdak worden betaald. Alleen de reis, eten en drinken moeten deelnemers financieren. Volgens mij een wereldaanbod. De buitenlandse ervaring is een verrijking en je volgt ook nog eens leuke vakken. Ik denk dat het goud is. ONTWERPEN. Oerhollandsch, ontwerpen beneden peil is het thema van het Nationaal Ontwerp Weekend dat studievereniging Daedalus organiseert vanaf vrijdag aanstaande. In totaal komen honderd studenten van de ontwerpopleidingen uit Delft, Eindhoven en Den Haag naar Enschede. In willekeurige groepen van vijf personen houden zij zich op zaterdag en zondag bezig met het oplossen van verschillende cases en kunnen daarmee een prijs in de wacht slepen. Tussendoor volgen de studenten lezingen en workshops. Het ontwerpweekend is een jaarlijks terugkerend evenement dat de onderwijsinstellingen beurtelings organiseren. Met het thema Oerhollandsch vestigt Daedalus de aandacht op Nederlandse ontwerpen van onder andere Droog en Mooi. Acties op komst tegen harde knip Studentenorganisaties LSVb en ISO hebben tevergeefs geprobeerd minister Plasterk te laten afzien van de landelijke invoering van de harde knip per In december volgen acties, waarvan de eerste voor aanstaande dinsdag gepland staat. Bij ongeveer de helft van de universiteiten zal tegen de knip worden gedemonstreerd. Studenten in Nijmegen, Groningen, Wageningen, Eindhoven, Utrecht en de Vrije Universiteit doen mee. Bij de TU Delft twijfelen ze nog, laat actieleider Sanne Struik van de LSVb desgevraagd weten. Ook is het nog niet bekend of de UT mee doet aan de acties. In de Studentenkamer, het officiële overleg met de minister dat gisteren plaatsvond, bleek vooral de LSVb moeilijk te kunnen leven met Plasterks voornemen om de masteropleidingen tot verboden terrein te verklaren voor studenten zonder bachelordiploma. Vice-voorzitter Janosz Betko voorspelt dat studenten uit angst voor grote studievertraging wel twee keer zullen nadenken voor ze aan een buitenlands avontuur beginnen of bestuurlijk actief worden. Bovendien twijfelt hij aan het nut van de knip. Er is geen bewijs dat de harde knip mensen tot een bewustere keuze dwingt. Misschien moet de minister eerst eens een onderzoek laten doen naar het nut van de maatregel. Maar daarin heeft Plasterk geen trek. Meten is niet altijd weten. Ik verwacht eigenlijk pas op de lange termijn aantoonbaar effect. Ook wil hij niet dat universiteiten eindeloos zelf blijven bepalen of ze met een harde knip werken. De harde knip is een systeemeigenschap van het bachelor-masterstelsel: je hoort het diploma nodig te hebben om aan de master te beginnen. Nu krijgt een student na drieënhalf jaar een keer een mailtje waarin staat te lezen dat hij genoeg punten heeft voor zijn bachelor. Ik wil dat studenten na drie jaar een bewuste keuze maken. De LSVb geeft zich niet zomaar gewonnen. Acties zullen volgen, lieten zij de minister weten. Die nam de aankondiging met een glimlach en een knikje ter kennisgeving aan. HOP, Thijs den Otter charles landry steelt de show op lustrumsymposium mb Slimme en creatieve steden Studenten en medewerkers van Management en Bestuur vierden afgelopen week het veertigjarige bestaan van hun faculteit. Vrijdag stond het lustrumsymposium Innovation and Creativity op het programma. De ochtendsessie was het domein van keynote speaker Charles Landry, een Engelse consultant die de hele wereld rondreist om steden te adviseren hoe ze een creatieve, slimme plaats kunnen worden. Universitair docent economie Gert-Jan Hospers, was erbij en vertelt hoe het was. Zoiets hadden we nog nooit meegemaakt, vertelt Hospers, die zelf vanuit zijn vakgebied onder meer opkomende, vernieuwende steden bestudeert en de bedenker is van de succesvolle artikelenserie Slimme steden in het Financieele Dagblad. De presentatie was flitsend. In een speech van ongeveer dertig minuten kwamen 350 foto s voorbij. Echt spectaculair, haast intimiderend. Dat vonden trouwens ook de studenten. Inspirerend is eigenlijk meer het juiste woord. Een mooie opening van het congres. Gert-Jan Hospers studeerde bestuurskunde aan de UT en algemene economie in Tilburg. Vanuit zijn vakgebied - economische geografie - volgde hij de lezing. Landry reist de hele wereld over om steden te bezoeken. Van Dubai tot Enschede. Echt, overal is-ie geweest om plaatsen te adviseren hoe ze creativiteit kunnen bevorderen. De foto s van die bezoeken liet hij in een razend tempo zien. Landry is natuurlijk een consultant, maar hij noemt zich zelf a critical friend of cities. Volgens Hospers is Landry s kracht gemeenten een positieve beleidsbenadering voor te houden om wat slimmer te worden. Een voorbeeld. In de Canadese stad Calgary krijgen fietsers bij overtreding of ongeluk geen boete opgelegd, maar een fietsbel uitgereikt. Op deze ludieke manier proberen stadsbestuurders het fietsgedrag op een positieve manier te veranderen. Een slimme stad om inwoners, toeristen en investeerders te lokken zit em dus niet zo zeer in het aantrekken van creatieve geesten, zegt Hospers. Iedereen heeft iets creatiefs in zich en moet volgens Landry ook meedoen. Het gaat erom hoe je als stad een plek wordt waar mensen graag willen wonen. Het is namelijk de trend dat de woonplaats steeds belangrijker wordt in die keuze. Een hele verschuiving, want eerder was het werk een bepalende factor. Steden zijn zich steeds meer bewust van hun concurrentiepositie. Volgens de UT-alumnus adviseert Landry steden iets te doen wat bij ze past. Gemeenten moeten er dus niet naar streven de slimste of creatiefste stad van de wereld te worden. Ze moeten een focus kiezen. Volgens Hospers had de spreker op dat punt wel wat concreter mogen zijn. Een beetje diepgang was niet verkeerd. Dat elke stad iets passends moet doen, is in mijn ogen te abstract. De presentatie was in die zin onwetenschappelijk, maar dat was voor het congres niet erg. Landy s bijdrage zette ons, de wetenschappers, weer aan tot nadenken om verder onderzoek te doen. Sandra Pool LUSTRUMFEEST. Het was net die laatste lustrumactiviteit, waar wat minder MB ers op af kwamen. Oorzaak: het slechte weer, want afgelopen vrijdagavond begon het immers flink te sneeuwen. Voor de tweehonderd man die wel op het feestje aanwezig was, mochten die paar sneeuwvlokjes de pret niet drukken. Zij vermaakten zich opperbest op de dansvloer van de Vrijhof. Vorige week stond geheel in het teken van het lustrum van de faculteit MB. Van een gezamenlijk ontbijt tot een schaatsclinic en van cabaret tot een symposium. Al met al een groot succes, aldus Florentine Lourens van de organisatiecommissie. Foto: Gijs van Ouwerkerk.

4 ut Nieuws weekblad van de Universiteit Twente donderdag 27 november 2008 t-xchange: nieuwe overeenkomst met thales Virtual Reality gewild gereedschap Begonnen als een high tech laboratorium om de kracht van Virtual Reality te demonstreren, is de T-Xchange in de Horst uitgegroeid tot een kenniscentrum met een opvallende nieuwe benadering van het ontwerpproces. Na zo n veertig kleine en grotere projecten in vijf jaar tijd is de kracht afdoende aangetoond; dat vonden Thales Nederland en de UT, die deze week een nieuwe overeenkomst tekenden. Wiebe van der veen Toen we vijf jaar geleden begonnen moesten we Virtual Reality nog echt pushen als technologie. Inmiddels is het een gereedschap geworden en hebben we een nieuwe innovatiemethodiek in huis. Die is van toepassing op eenvoudige producten, maar ook op grote projecten als de gebiedsontwikkeling rondom de Luchthaven Twente. De meest uiteenlopende partijen weten ons te vinden, legt prof. Fred van Houten uit, destijds een van de initiatiefnemers van de T-Xchange. Terwijl gaming vijf jaar geleden nog niet echt was ingeburgerd in het ontwerpproces, is het nu een onmisbaar element in de werkwijze van de T-Xchange. Het spel helpt om snel inzicht te krijgen in een probleem en om de belanghebbenden ervan te overtuigen wat precies het probleem is. Computersimulatie video, maar ook tastbare prototypen wisselen elkaar naadloos af. Vaak is de beginvraag helemaal niet zo duidelijk of slecht gearticuleerd, aldus directeur Johan de Heer van de T-Xchange. Wij bieden in zo n situatie gereedschappen aan om sneller grip te krijgen op het probleem, om draagvlak te creëren en betere en snellere besluiten te nemen. Gaming heeft daarbij alles met beleving te maken: stap in de rijsimulator en rij maar eens rond in het gebied dat we zojuist hebben geschetst. Thales Nederland en de UT kiezen voor een onconventionele manier van samenwerken: het zijn geen gescheiden werelden waarin Thales een opdracht bij de UT wegzet, maar de engineers van Thales en de UT-onderzoekers worden ook fysiek bij elkaar gezet. Voor Thales is dit een goede manier om de markt van safety and security te ontginnen naast de bestaande defensietak. Andries Hummel leidt de afdeling Research & Technology bij Thales: Juist in de sector veiligheid is de beginvraag vaak uiterst onduidelijk. Als een opdrachtgever zegt ik wil een veilige haven, dan weet hij eigenlijk nog niet wat hij wil. Na enkele sessies in de T-Xchange, met alle belanghebbenden om de tafel, kom je al veel dichter bij het echte probleem. En dat brengt ons weer dichterbij mogelijke oplossingen en producten. De T-Xchange, die werk biedt aan 15 fte vanuit Thales en de UT, is nu niet opeens af : het concept zelf is ook in de nieuwe contractperiode van vijf jaar nog volop in ontwikkeling. Maar de waarde heeft zich bewezen. Route 14 voor studenten Voor alle UT-studenten is er woensdag 3 december een bijeenkomst over Route 14, in het Atrium van de Bastille. Collegevoorzitter Anne Flierman zal de UTambities op het gebied van onderwijs en de campus toelichten. De bijeenkomst begint om uur, voor een lunch wordt gezorgd. Momenteel wordt het conceptplan Route 14 besproken in de medezeggenschapsorganen. Het streven is om tijdens de Nieuwjaarsbijeenkomst op maandag 5 januari 2009 een vastgesteld plan te kunnen presenteren en vanaf januari met de uitwerking van de plannen aan de slag te gaan. Voor meer informatie Studenten weer blij met IBG Met de versoepeling van de bijverdienregels voor studenten heeft minister Plasterk een goede beurt gemaakt bij belangenorganisaties ISO en LSVb. Ook de verbeterde dienstverlening bij de IB-Groep stemde tot tevredenheid. Plasterk stuurde onlangs een brief naar de Tweede Kamer waarin hij liet weten dat studenten die de komende drie jaar meer verdienen dan euro per jaar straks niet langer de kosten van hun OV-kaart hoeven te vergoeden. Dat scheelt studerende grootverdieners dus 947 euro per jaar. Alleen het bedrag boven de bijverdiengrens wordt nog De doorstart van de T-XChange is bekrachtigd, van links af CTW-decaan Rikus Eising, Fred van Houten (hoogleraar industrieel ontwerpen) en Andries Hummel (Thales). Foto: Gijs van Ouwerkerk. teruggevorderd. Daarmee gaat een lang gekoesterde wens van de studentenbonden in vervulling: vooral voor studenten die een paar euro over de limiet gingen, was de regeling immers erg zuur. Tijdens het officiële overleg met de bonden kreeg de minister gisteren nog wel het verzoek om de voorlichting wat verder uit te breiden. Omdat de bijverdiengrens voor drie jaar is vastgelegd en de salarissen in de tussentijd stijgen, verwacht LSVbvoorzitter Lisa Westerveld dat meer studenten met de terugbetalingsregeling te maken krijgen. De belangenorganisaties complimenteerden de minister verder met de snelheid waarmee de dienstverlening van beurzenverstrekker IB-Groep is verbeterd. Maar we hopen wel dat u een vinger aan de pols houdt, want bij ons rechtsbureau komen nog regelmatig klachten binnen, zei ISO-voorzitter Hidde Terpoorten. Verder hopen we dat de IB-Groep de correspondentie een beetje moderniseert. De kans dat een enveloppe zoek raakt in een studentenhuis is vrij groot. Met een simpele is dat probleem opgelost. Volgens minister Plasterk is de IB-Groep zich daarvan bewust. De komende jaren wordt de correspondentie verder gedigitaliseerd. Niet alleen omdat het doeltreffender is, maar ook uit kostenoverwegingen. HOP, Thijs den Otter Mijn job Naam: Servan Ako (37) Functie: werkplek-/systeembeheerder Locatie: Cubicus B204 Servan Ako (37) Foto: Arjan Reef. Sinds mei 2001 werk ik als systeembeheerder bij de faculteit Gedragswetenschappen. Omdat computeren mijn grootste hobby was, heb ik een ICT-opleiding op het ROC in Hengelo gevolgd. Na mijn stage heb ik direct een vast contract gekregen. Ik had graag een universitaire studie willen volgen, maar wegens omstandigheden is dat er niet van gekomen. Ik kom uit Iraaks Koerdistan. Net toen ik was aangenomen op de universiteit daar, brak de Golfoorlog uit en ben ik gevlucht naar Moskou. Sinds 1994 woon ik in Nederland. Naast de Koerdische en Nederlandse taal spreek ik Russisch, Arabisch, Engels, Perzisch en een beetje Duits en Turks. Ik kan gemakkelijk overschakelen van de ene op de andere taal en dat wordt zeer gewaardeerd door buitenlandse studenten. Samen met drie collega s ondersteun ik alle GW-medewerkers en -studenten op ICT-gebied. Meldingen komen bij ons binnen via , telefoon of de centrale database. Ook komen mensen langs bij de helpdesk hier. Zeker tien procent van de klachten krijg ik te horen als ik over de gang loop en iemand mij aanschiet. Bij dringende problemen, zoals een beamer die niet werkt, loop ik direct mee. Minder dringende problemen verdelen we onder de collega s. Bij GW zijn ze over het algemeen wel handig met computers, maar er zijn medewerkers bij die een zootje maken van hun pc en een bureaublad vol icoontjes hebben. Dan leg ik hen rustig uit hoe ze bestanden kunnen ordenen, welke schijven ze moeten gebruiken en vertel ik dat het belangrijk is dagelijks een back-up te maken. Ik vind het werk heel afwisselend. Geen dag is hetzelfde. Ik maak gemakkelijk contact, klets graag even bij, hou van grapjes en ik merk dat mensen dat waarderen.

5 ut Nieuws weekblad van de Universiteit Twente donderdag 27 november 2008 doel: goud op de olympische spelen in 2010 Technische mechanica bouwt bobsleesimulator De bouw van een bobsleesimulator door de vakgroep technische mechanica is in een vergevorderd stadium. Enkele maanden voor de Olympische Winterspelen in 2010 moet de simulator klaar zijn, zodat het Nederlandse bobsleeteam deze kan inzetten bij zijn voorbereidingen. Met behulp van het virtuele systeem kunnen de bobsleeërs droog trainen op allerlei bobsleebanen. Mignon van Dijk De vakgroep technische mechanica werd een jaar of vijf geleden benaderd door de Nederlandse Bobsleebond voor samenwerking. De vraag was niet een optimale bobslee te ontwikkelen want daarvoor gelden strenge eisen - maar een simulator te bouwen vergelijkbaar met een flight simulator geconcentreerd op de dynamica van de bobslee in de baan. We willen de piloten droog laten oefenen, want de bestaande bobsleebanen zijn niet altijd toegankelijk. Met de simulator kunnen zij trainen op een virtuele baan. Het doel is een gouden plak voor de Nederlandse bobsleeërs op de Olympische Spelen, licht universitair hoofddocent Peter van der Hoogt toe. De ontwikkeling van de simulator gebeurt vooral door afstudeerders.inmiddels zijn vier afstudeerprojecten afgerond en is het vijfde onderzoek zo goed als klaar. Op 19 december studeert werktuigbouwkundestudent Martin Vermeer af op een onderdeel van de simulator: het besturingselement. Mijn voorgangers hebben een dynamisch model gemaakt van hoe de bobsleeërs bewegen in de baan. Ik heb er een force-feedback inter- actie aan toegevoegd met de stuurhendels, vertelt hij. Om meer inzicht te krijgen in de opbouw van een bobsleebaan en deze in 3D in kaart te brengen, deed Martin met gps-apparatuur en een laserscanner nauwkeurige metingen aan de Olympische bobsleebaan in het Oostenrijkse Igls. Er zijn natuurlijk wel bouwtekeningen van, maar die worden niet prijsgegeven, verklaart hij. We willen eigenlijk de gegevens over de baan in Vancouver hebben, waar de Olympische Spelen in 2010 worden gehouden, maar daar mag je niet zo maar meten. De koers die de virtuele bobslee volgt, is de ingemeten baan in Igls met al zijn bochten en krommingen. Wij proberen een optimale manier van sturen te vinden, vooral in de bochten. De dynamica wordt helemaal uitgerekend, waarbij we kijken naar de centrifugaalkrachten en het ijzer-ijscontact, legt de werktuigbouwkundestudent uit. Om te ervaren wat voor snelheden en krachten er in een bobsleebaan komen kijken, heeft hij zelf ook een ritje mogen maken. Op een bobslee met wieltjes, want dat was in de zomer en toen lag er geen ijs in de baan. Een onvergetelijke ervaring. Het is een soort dodemansrit. Ik ben behoorlijk geschrokken. Iedere seconde voel je de snelheid toenemen tot ruim honderd kilometer per uur en je wordt continu van links naar rechts geslingerd. Bij een scherpe bocht van 270 graden moet je echt moeite doen om je hoofd overeind te houden, lacht hij. De bobsleesimulator wordt zoals gezegd uitgevoerd in opdracht van de Nederlandse Bobsleebond. In het kader van het technasium helpen ook vwo-scholieren van Scholengemeenschap De Waerdenborch in Holten mee. Zij bouwen een klein schaalmodel van de baan in Igls en gaan daarmee experimenteren. Het project begint steeds meer vorm te krijgen. Er moet nog iemand gevonden worden om het onderzoek van Martin voort te zetten, vertelt zijn begeleider Van der Hoogt. In de nabije toekomst moeten we de virtuele wereld instappen en dat is niet ons vakgebied. We zouden wel wat mensen van industrieel ontwerpen kunnen gebruiken. Dit project valt of staat met de inbreng van masterstudenten. Het is multidisciplinair, dus masterstudenten van welke opleiding dan ook die willen helpen, zijn van harte welkom. De koers die de virtuele bobslee volgt, is de ingemeten baan in Igls met al zijn bochten en krommingen. zeiden veel scholieren nieuwe studievaardigheden te hebben geleerd en die nu ook toe te passen. Volgens Susan is haar onderzoek het eerste in Nederland naar de effecten van studiebegeleiding. Opmerkelijk was dat het niet leek uit te maken hoe frequent of hoeveel maanden iemand begeleiding kreeg. De effecten traden zowel na twee weken als na een paar maanden op. Dat is een belangrijke stap voor vervolgonderzoek. Zelf gaat ze op zoek naar een baan, maar ze hoopt dat ande- re wetenschappers het stokje van haar overnemen. Er moet nu een succesmodel worden ontwikkeld voor huiswerkbegeleiding. Het onderzoek is maatschappelijk erg relevant. De schatting is dat 110 duiharold de Boer Ik was inderdaad verrast dat studenten die huiswerkbegeleiding krijgen hun schoolvakken leuker gaan vinden. Ik had deze variabele zelf bedacht als mogelijk effect, maar eigenlijk had ik niet verwacht dat ik het ook daadwerkelijk zou constateren. Het leuke is dat ik ook nog heb onderzocht hoe dat komt. Het blijkt dat een persoonsgerichte begeleiding met een betrokken docent invloed heeft op het plezier in school, vertelt Susan (26) die deze week afstudeerde. Ze deed haar onderzoek bij Studiekring, een organisatie die huiswerkbegeleiding aanbiedt aan middelbare scholieren. Voor haar onderzoek legde Susan 95 leerlingen, 49 ouders en 20 docenten een vragenlijst voor. Een ander effect dat ze constateerde, was dat leerlingen meer zelfvertrouwen krijgen door huiswerkbegeleiding. Bovendien Met je beer naar de dokter. Dat kon begin november in Rotterdam. Daar brachten in totaal 750 kleuters van lokale basisscholen hun geliefde teddybeer naar het Teddy Bear Hospital. Ruim 275 geneeskundestudenten van het Erasmus MC traden er op als dokter en deden hun best om de knuffelbeesten te onderzoeken en beter te maken. De kinderen mochten zelf bedenken wat de beren mankeerden, wat varieerde van een gebroken staart tot hoofd- en buikpijn. Het doel van het project is dat kinderen enerzijds een beter idee krijgen van de activiteiten in een ziekenhuis.anderzijds worden studenten getraind in de omgang met kinderen. De Duitse student Internationale Ontwikkelingsstudies Heidrun Berkes heeft nog steeds geen kamer gevonden in Wageningen en vertoeft al een paar maanden op camping de Wielerbaan. Ik heb het zo slecht nog niet, vertelt de student. De eerste twee weken zat ik nog in een tent. Toch zou ik graag een kamer hebben. Hier is het echter wel goedkoop. Ik betaal 345 euro voor zes maanden, exclusief elektriciteit. Alleen moet ik vijf minuten lopen naar de wc. Soms neem ik de fiets. De douches zijn gelukkig wel warm en ik hoef nooit te wachten. Met de winter in aantocht, zijn er nog steeds een stuk of twintig studenten in Wageningen die geen vaste woonruimte hebben. In het Leidse studiecentrum Plexus is vorige week ingebroken. De inbrekers wisten niet meer mee te nemen dan de inhoud van de condoomautomaat. Daarmee valt de buit in het niet bij de schade. Die komt volgens de technische beheerder van het gebouw uit boven de duizend euro. Om binnen te komen is een ruit ingeslagen. Ook is geprobeerd om de deur te forceren. De politie was binnen zes minuten ter plaatse, maar te laat om de indringer(s) in de kraag te vatten. Momenteel worden er camera s op gehangen.vroeger werd er ook al regelmatig ingebroken in het studiecentrum. Dat waren junks die na een shot heroïne behoefte hadden aan zoetigheid. Ze hadden het voorzien op limonade, aldus de gebouwbeheerder. Vereenzaming ligt bij veel buitenlandse TU/e medewerkers op de loer, bleek na een onderzoek aan de Eindhovense Technische Universiteit. Ze storten zich vaak helemaal op hun werk, omdat het leggen van sociale contacten moeilijk blijkt. In dat laatste hoopt de TU/e verandering te brengen met de lancering van een Meetingplace, een online platform à la Hyves dat een opstapje moet zijn naar meer face-to-face contacten. Het netwerk heeft inmiddels veertig leden. Ze kunnen een weblog bijhouden, een forum starten en subclubjes oprichten. School leuker door huiswerkbegeleiding Middelbare scholieren krijgen meer plezier in school door een goede huiswerkbegeleiding. Dat is de voornaamste conclusie in het afstudeeronderzoek van student communicatiewetenschap Susan Arkema. De bladen Uit Het Lood Dies natalis Rector magnificus Henk Zijm draagt morgen tijdens de viering van de 47e dies natalis van de UT het rectoraat over aan zijn opvolger Ed Brinksma. Tijdens de dies worden ook de Professor De Winterprijs, voor de beste publicatie van een vrouwelijke UT-onderzoeker, en de Overijssel PhD Award, voor de beste UT-promovendus van het afgelopen jaar, uitgereikt. Het evenement begint om uur in het Muziekcentrum Enschede. Revolutie Wij waren de belangrijkste steunpilaar van president Bush. Wij doneerden niet alleen geld voor zijn verkiezingscampagne, maar wij voorzagen hem ook gratis van advies. Daar maakte de president dankbaar gebruik van. Zo toonde hij ons zend jongeren in Nederland huiswerkbegeleiding krijgen. Daarnaast bestaan er lange wachtlijsten. Er is dus zeker vraag naar. Paul de Kuyper meteen bij zijn aantreden het Kyoto klimaatverdrag. De ondertekenaars, Europa voorop, wilden de uitstoot van broeikasgassen geleidelijk reduceren. En vroegen de VS hetzelfde te doen. Wij hebben de president uitgelegd waarom dat geen goed idee was. Als er wereldwijd minder fossiele brandstoffen gebruikt zouden worden, zou dat leiden tot een dalende olieprijs. Maar zo n lage prijs zou de consument niet stimuleren zijn uitstoot serieus te beperken. Schone alternatieven zouden geen kans maken. Nee, een drastische duurzame reductie van CO2-uitstoot lukt alleen met een hoge olieprijs. Die hogere inkomsten zouden wij oliemaatschappijen dan weer mooi kunnen gebruiken voor de ontwikkeling De introductiecommissie uit Groningen riep studievereniging Panacea opnieuw op het matje in verband met de brand van een caravan tijdens het introductiekamp. De voorzitter was onaangenaam verrast door de bekentenis van een student geneeskunde die onlangs voor de rechtbank in Assen terechtstond wegens die brand. De student verklaarde die dag zeker dertig biertjes te hebben gedronken. Dat is in strijd met de informatie die de introcommissie van Panacea kreeg.toen was er van excessief drankgebruik geen sprake. De brandstichter hoorde vijftien maanden onvoorwaardelijke gevangenisstraf tegen zich eisen. De gangbare eis is twee jaar cel. Justitie verminderde met zeven maanden omdat het de eerste keer is dat de jongen met justitie in aanraking komt. van schone alternatieven. Bush heeft ons plan met verve uitgevoerd. Eerst moest de Amerikaanse burger verslaafd raken aan olie. Bush vriend Bob Lutz, de topman van General Motors, pakte deze handschoen op. Hij haalde de elektrische auto EV1 uit productie en zorgde dat GM zich ging toeleggen op SUV s. Publiekelijk verkondigde hij dat de opwarming van de aarde flauwekul was. Dat 1 op 5 rijden een ware daad van patriottisme was. Vervolgens zette minister van financiën Henry Paulson zijn voormalige collega s van Goldman Sachs aan het werk. Die verzonnen leuke producten waarmee beleggers de olieprijs verder omhoog konden speculeren. Deze vonden gretig aftrek, vooral bij Europese pensioenfondsen. De zeepbel was gevormd. Als klap op de vuurpijl predikten wij olieschaarste. De olieprijs schoot omhoog richting de 150 dollar per vat. Onbetaalbaar voor de automobilist. Toen die in arren moede hun Hummers probeerden in te ruilen voor een zuiniger model, ontdekten ze dat hun slurper geen stuiver meer waard was. Exit auto. Precies het shock-and-awe effect dat wij beoogden. Ja, Bush zal de geschiedenis in gaan als de president die de Amerikaanse CO2uitstoot heeft gedecimeerd. Maar Obama zal dit succes gelukkig weer teniet doen, door ons met overheidsgeld te steunen zodra wij mensen dreigen te ontslaan.

6 ut Nieuws weekblad van de Universiteit Twente Thursday 27 November 2008 THE FESTIVAL OF LIGHTS WHEN GOOD TRIUMPHS OVER EVIL Lights of Diwali illuminate Bastille The Indian Student Association hosted over 130 guests in the Bastille Atrium last Saturday for a night filled with Bollywood dances, prayer songs, karaoke singing and an Indian buffet. The celebration marks the most important festival on the Indian calendar. Diwali, otherwise known in Sanskrit as Deepavali, is a five-day festival celebrated by Hindus, Jains and Sikhs all over the world and typically occurs in the months of October or November according to the Gregorian calendar. Though there are multiple interpretations of the festival and traditions vary among different religious communities and regions in India, the reigning message behind Diwali is the expectation that good will triumph over evil. Dr.Vijaya Ambati, a post doctoral researcher in mathematics and the newly elected chairman of ISA, said: Every Indian student however busy with their research has always made time to celebrate this joyful festival. He added, The festival is well known in every corner of this university. In the southeastern coastal Vishakahapatnam, the city Ambati comes from, the celebration reflects the belief to establish good on earth or in Hindi, Dharma, meaning to go into righteousness. He explained, When we wake up in the morning cleanliness is godliness-so you have to bathe, and say a prayer to God. In our house, we begin by arranging lights, buying firecrackers, and later in the evening, lighting an Olympiclike torch. We point it towards the sky, showing the path of righteousness. When the oil is burned away, we begin with the fireworks, and later we eat my mother s delicious food. Diwali is surrounded by many ancient stories. According to Ambati, one of the tragic stories is about the demon King Narakusura, who was slain by his own mother and used as a lesson to always stay on the good side. He said: My parents told me this story to show that parents will always punish you when you do the wrong Messiaen Pianist Daniël Kramer studied under the Messianspecialist Håkon Austbø at the Conservatorium van Amsterdam. He will perform selections from the French composer Oliver Messiaen s Catalogue des Oiseaux and Vingt Regards sur l EnfantJésus in a concert next Monday. The pianist was born in Amersfoort and has delighted audiences at music festivals in the Netherlands, Germany and France. Monday 1 December, 12:35pm to 1:35pm, Vrijhof Cultural Centre (Audiozaal), 5,-/ 3,(student / CJP) / Xtracard: 2 voor 1,-By showing your Xtra-card, you can bring a friend for free! thing. Another old epic story told during Diwali celebrations is about Lord Ram, who slays a ten-headed demon king called Ravan after 14 years in exile. Members of ISA painted attendees with a red holy dot on their forehead called a tilak or Bindi. In India, widows do not wear the mark, and it is used for decorative purposes, explained Ashok Sridhar, a PhD candidate in the Department of Production Design. Such decorative markings hail back to ancient yogic principles as a symbol for Indian women of their own piety and purity of thought and mind. He recalled his own experiences during Diwali, As a child, I used to compete with other children living in our neighborhood to light the first firecracker of the day. My most memorable experience was when I lit a firecracker and it didn t go off. I ventured near it without fear, and when I bent down to pick it up, it exploded! I was not seriously injured, but the explosion and smoke left me in a daze. Hrunya Nair, a PhD student in the Faculty of Science and Technology, sang a meditative classical recital in the form of a prayer song called Pahimam Shri Raja Rajeshwari composed by Maha Vaidyanatha Iyer. Many years ago in my home city of Cochin, said Nair, I learned the prayer at school in the fourth grade. I was 10 years old. It s deep inside my mind and it does not vanish. The song requires practice, concentration and most of all a dedicated and devoted mind. It s asking for the blessing of the God and for me the song should come from the heart. Pramod Kumar Agarwal, a visiting Indian PhD student from Groningen said, The funniest thing is, when you re living outside India, you become closer to India. When you re in a foreign culture, you want to share your food, culture and talk about it. You want to preserve your culture and celebrate it. I m from the northeastern part of India and I didn t know much about the people from the southern part of India, but here we become one India. Coordinator: Robbin Engels/UT-Nieuws Contributors: Ashok Sridhar, Supriyo Chatterjea, Anindita Ganguly and Audrey Rhodes. For comments and suggestions, For previous editions, see: About ISA Indian students founded the Indian Student Association (ISA) three years ago to share the culture and heritage of India with employees and students of the UT. Currently, ISA has 70 active members, mostly PhDs. Board members are working to have more master students register, partly to help stimulate the continuation of the organization, but also to encourage younger students to play an active role in cultural events. Along with their annual events, ISA plans to offer an introduction day for new students to help them make a smooth transition to Dutch society, including information on where to shop for Indian groceries, help with processing legal documents and other practical matters. For more information, visit utwente.nl. adam pieronczyk Jazz Trio The Adam Pieronczyk Trio comprises one of Poland s finest saxophonist Adam Pieronczyk, along with bassist Andrzej Sies and drummer Krysztof Dziedzic. The trio s fresh approach combines original lines coupled with a humorous wink of spirited play. Newsweek magazine has hailed Piernonczyk as one of the jazzmen currently defining the shape of Polish jazz in the 21st century. The JazzPodium Drienerlo proudly presents this two hour concert at the Vrijhof Cultural Centre. Ticket information is available at: www. In December, the Indonesian Student Asssociation (PPI Enschede) will play host to a band competition, known as KOMANDAN (Kompetisi Band Anak Negeri). This battle of bands is open to the public and previous winners include the Delft band Vordel and the Amsterdam band Rahasya. PPIE and its committee have launched a new website, exclusively for the competition. The website contains the rules, regulations and registration forms for bands who would like to compete. Interested bands must register before December 1. Saturday 13 December, 12pm to 5pm, UT Bastille Atruim, free. NEW INTERNATIONALIZATION PROJECT Student better equipped for coming to UT Explicit measures to prepare international students for their time at the UT do not exist, according to UT-employees Jan Nelissen, Karin Paardenkooper and Piet Kommers. This trio is developing a plan to help international students. A national SURF-project can offer support. The new possibility to attend pre-master s courses in the country of origin helps to ease the step of coming to the Netherlands. thousand euros ourselves. The project group wants to further develop acculturation the understanding of the Dutch educational system by international students with these funds. Ideally, we would like to do this in the earliest possible stage, in order for students to have the Netherlands as a possible international option, on their list. Teaching pre-master s courses in the bachelor s phase should help with this goal. SURF is a national platform that stimulates internationalization in higher education. The organization pays sixty thousand euros of the total budget of ninety thousand, says project supervisor Kommers. We pay the other thirty International students often experience trouble with courses like methods and statistics. They could follow these courses in their own country as a preparation. That will happen in socalled Netherlands Educational Support Monday 1 December, 8:30pm, Vrijhof Ampitheater, 10,-/ 6,- (students), 4,- (Xtra-card). Battle of bands For more information contact M. Adi Insani: or visit the PPI Enschede website: Delisha dance group (left to right): Dewi Ransing, Kajal Basaio and Chandi Biharie. Photo: Gijs van Ouwerkerk studentunion.utwente.nl/ culture. Offices (NESO). Students can also view lectures on video and look around on a virtual campus. We like an interactive posture, work groups, projects and a multidisciplinary approach. This is helpful to know if you want to study here for a year. The SURF-project also has a signaling function, says Kommers. The UT is a starting international institution. This part of internationalization hasn t been picked up yet, and it can lead to immediate study delay. Internationalization is not something that happens out of itself. It s a long process and we should begin right now. Trans. Henriëtte van Dorp Adam Pieronczyk. Photo: Pawel Kuraszkiewicz Belletrie film schedule Dec. 3, Koroshiya 1 (Ichi the Killer) (Japan, 2001) Dir. Takashi Miike. Action/ Thriller. After a mob boss disappears with 300 million yen, his right-hand man starts looking for him, tipped off by someone who is controlling a dangerous psychopath. 129 min. Japanese with either Dutch or English subtitles. Dec. 10, La meglio gioventù (The best of youth) (Italy, 2003) Dir. Marco Tullio Giordana. Drama/Romance.This award winning epic spanning four decades follows two Italian brothers through some of the most tumultuous events in recent Italian history. Part one of two. Part two might be shown after the Christmas break. 180 min. Italian with either Dutch or English subtitles. Dec. 17, Sweeney Todd: the demon barber of Fleet Street. (USA/UK, 2007) Dir. Tim Burton. Thriller/Musical. Burton s take on the hit Broadway musical about a barbershop in London which is the basis for a sinister partnership with his tenant, Mrs. Lovett. Won the Oscar for best Art Direction. Starring Johnny Depp, Helena Bonham Carter and Alan Rickman. 116 min. English with Dutch subtitles. Schedule subject to change. Consult website for updates: h t t p : / / w w w. b e l l e t t r i e. utwente.nl/filmhuis.php. Wednesdays, 9pm, Vestingbar Movie Theatre, Admittance free.

7 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente donderdag 27 november 2008 ADVERTENTIES pedel gerrit keizer doet zo n 160 promoties per jaar Spanning voor diesviering I C T- s e r v I C e C e n T r u m Belangrijke informatie gebruikers Tot de ICT-voorzieningen die de UT aan zijn studenten, medewerkers en gasten beschikbaar stelt hoort het draadloze netwerk de campus van de UT is een grote hotspot. Overal op de campus kun je met je laptop en ander mobile device (smartphones, PDA s) verbinding maken met Voor de beveiliging van de toegang tot dat wireless netwerk wordt gebruik gemaakt van een zogenaamd certificaat. De geldigheid van het huidige certificaat verloopt binnenkort. Om de beveiligde toegang tot het te kunnen garanderen wordt aan alle gebruikers met laptops en andere mobile devices voor 8 december 2008 een eenmalige actie gevraagd. Wat moet je doen? Alle informatie en handleidingen staan op de website: Nogmaals: Doe dit alstublieft voor 8 december 2008! Geen actie ondernomen? Dan kan er na 8 december 2008 geen verbinding meer gemaakt worden met het of via Eduroam op andere plaatsen in de wereld. Hulp nodig? Neem contact op met de ICTS servicedesk, telefoon Aan ieder certificaat zit een uiterste geldigheidsdatum. Het huidige certificaat dat binnenkort verloopt, zal per 8 december vervangen worden door een nieuw certificaat. Dit nieuwe certificaat kan in de toekomst zonder gebruiker interventie vervangen worden. Hij heeft naar eigen zeggen het mooiste beroep van de UT: pedel. Promoties zijn al jaren business as usual, al blijft het geweldig eerst de zenuwen en dan de ontlading bij de promovendus te zien, zegt hij. Morgen voelt pedel Gerrit Keizer zelf ook die spanning als hij tijdens de viering van de dies natalis het cortège voorgaat. Pas als alle hoogleraren zonder haperingen hun plek hebben gevonden, glijdt de spanning eraf. paul de kuyper Gerrit Keizer. Foto: Arjan Reef. Gerrit Keizer (58) werkt op maandag en dinsdag als receptionist voor het facilitair bedrijf; de donderdagen en vrijdagen is hij pedel, of bidellus generalis. Als ze me ooit zouden vragen twee dagen in te leveren, dan worden het de maandag en dinsdag. Laat mij die andere dagen houden. Op de receptie heb ik het hartstikke leuk, maar pedel is het mooiste werk van de universiteit. Al dertien jaar is Keizer de eerste pedel van de UT. Hij wordt bijgestaan door een reservepedel en een student. Eerder werkte hij bij officiële gelegenheden in de cabine achter de schermen waar hij het licht en geluid regelde. Zijn voorganger Jan Broekman vroeg hem in 1995 de pedelstaf van hem over te nemen. Morgen tijdens de 47e dies natalis van de UT leidt hij alle hoogleraren en belangrijke gasten weer naar hun zitplaatsen in het Muziekcentrum. Maar een pedel treedt vaker in de spotlights dan alleen tijdens de dies of de opening van het academisch jaar. Ik heb het even geteld, we hebben in dit kalenderjaar 163 promoties. Die doen we op donderdagen en vrijdagen, soms wel drie op een dag. De komende maand wordt nog erg druk. We moeten dan zelfs een keer de dinsdag en de woensdag erbij trekken, vertelt Keizer. Daarnaast is de pedel verantwoordelijk voor de toga s van de hoogleraren. Die moeten op tijd worden gestoomd, er moeten voldoende reservetoga s zijn en soms moeten er nieuwe worden aangeschaft. Net als bij de jaaropening en de dies leidt de pedel bij een promotie de commissie de zaal in en uit, legt Keizer uit. Tijdens de verdediging van de promovendus, houdt hij buiten de zaal de tijd in de gaten. Na drie kwartier treedt hij weer binnen, tikt met zijn staf op de grond en zegt: Mijnheer de rector, de tijd is verstreken. Hora est, dus. Het mooiste moment, aldus Keizer. Als ik dan de zaal uitloop, hoor je het geroezemoes van de familieleden die zeggen dat de promovendus het zo fantastisch heeft gedaan. Keizer houdt van de spanning en de ontlading die de doctoren in spe meemaken tijdens hun verdediging. Een week voor de promotiedatum hou ik altijd een intakegesprek, waarin ik het protocol met de promovendus doorneem. Vaak zijn ze dan al zenuwachtig, maar ze zeggen dat dat op de dag zelf niet zo zal zijn. Als ik dan toch zo n klef handje krijg, weet ik al hoe laat het is. Dat is niet erg, het is gezonde spanning. Vaak gaat dat na het inleidende praatje wel voorbij. En als ik dan aftik, komt de ontlading helemaal. Schitterend. Voor de pedel zelf zijn de grote evenementen het spannends. Dan sluipt bij mij ook de spanning er in, biecht Keizer op. Morgen wordt dus weer een bijzondere dag. Een promotie doe je elke week, dat is niet zo spannend meer. Maar voor de dies wordt alles heel nauwkeurig gepland, dan wil je niet dat er iets fout gaat. We lopen met twee pedellen de zaal in en dan moeten we zorgen dat elke hoogleraar op de voor hem gereserveerde plek komt. Zonder haperingen, anders is het heel storend. Pas als iedereen zijn plek heeft gevonden, glijdt de spanning ervan af. Het cortège moet de zaal ook in een bepaalde volgorde verlaten, maar dat gaat eigenlijk vanzelf. I C T S e r v I C e C e N T r e Important information users One of the ICT services at the UT for students, employees and guests is the Wireless network the UT campus is one big hotspot. Throughout the campus it is possible to connect to with your laptop and other mobile devices (smartphones, PDA s). For secure access to we use a so called certificate. The validity of this certificate will expire soon. To guarantee secure access to a once only action is necessary by all users of laptops and other mobile devices. This has to be done before December 8th, What do you need to do? All information and manuals are on the website: Please take this action before December 8th, 2008! If no action has been taken? After December 8th 2008 no connection can be made to the or Eduroam on other places in the world. Need help? Please contact the ICTS Service desk, telephone number Every certificate has an expiration date. The present certificate expires soon and will be replaced with a new certificate on December 8th, In the future, this new certificate can be replaced without user intervention. KARTEN. In totaal zestien ICTS ers deden er mee aan de jaarlijkse kartchallenge van de organisatie wegnahetwerk.nl. De race gaat tussen bedrijven uit de regio. Josee Wesseler - voorlichting ICTS - zocht de mannen bij elkaar. We zitten verspreid over de campus en daarom is het leuk om iets samen te ondernemen. Vorige week en afgelopen dinsdagavond scheurden de UT ers erop los op de kartbaan van Go Planet. De eerste keer werden wij eerste. Op welke plek we afgelopen dinsdag zijn geëindigd weet ik niet. Ik was al weg. Het zal Vredestein zijn geweest, zoals gebruikelijk. Die zijn wel goed met bandjes. Foto: Gijs van Ouwerkerk.

8 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente donderdag 27 november 2008 Vrolijk op stap in Chili Met alweer veertien bedrijfsbezoeken achter de rug zit onze tijd in Chili er bijna op. Aan de ene kant is dat erg jammer: we beginnen steeds meer de schoonheid van het land en haar hoofdstad Santiago te ontdekken. Aan de andere kant zien we ook erg uit naar Peru, zodat we een vergelijking kunnen maken. Chantal Dekker We zijn geland op 12 november in Santiago. Tijdens de rit naar ons hotel krijgen we meteen al te maken met de grote contrasten die de hoofdstad biedt. Chili mag dan het rijkste land van Zuid- Amerika zijn, we rijden wel door de vele krottenwijken voordat we in het rijkere centrum aankomen. In het hotel zien we meteen waarom de werkloosheid hier zo laag is. Er staan dag en nacht twee portiers die de deuren open doen wanneer we naar binnen of buiten willen. In de snackbar naast ons restaurant werken maar liefst tien mensen voor minder dan 40 tafeltjes. Dat is in de meeste restaurants zo, omdat drie verschillende mensen nodig zijn om de betalingen af te handelen. De volgdende dag zijn er meteen twee bedrijfsbezoeken. Het eerste bedrijf is PricewaterhouseCoopers, gelegen in de duurste en chicste zakenwijk van Santiago. Hartelijke ontvangst met koekjes en koffie en mooie goodybags. Daarna presentaties over onze drie thema s knowlegdge economy, globalisation en corporate social responsibility. Vervolgens is er tijd om vragen te stellen en krijgen we een rondleiding door het bedrijf. Erg bijzonder om te zien hoe (bijna) alle medewerkers als kippen bij elkaar in een hok zijn gestopt. In sommige gevallen zitten de mensen met z n vijftienen aan een tafel te werken en in andere ruimtes staan schotten (ter afscheiding) van 1,5 bij 1,5 meter, erg klein dus. De gemiddelde Chileen kan er niet overheen kijken, maar onze Nederlandse mannen natuurlijk wel, wat leidt tot grote hilariteit. Na dit eerste succesvolle bedrijfsbezoek staat CCU, voor ons beter bekend als Heineken, op het programma. In een prachtige haciënda op het terrein staat een lunch met tosti s, gesmeerde broodjes en tomatensoep voor ons klaar. Twee promotiedames in Heineken uniform bedienen de biertap. Op de prachtige binnenplaats praten we met allerlei hoogwaardigheidsbekleders. Net als bij Pricewaterhouse is er een corporate presentatie, gevolgd door presentaties. Professor Troch, ex-topman van Grolsch, laat zich het bier van de concurrent prima smaken. Terug in het hotel wordt er hard gewerkt aan de verslagen van beide meetings. s Avonds is het koffers pakken geblazen. Het weekend brengen we door in Vina del Mar en Valparaíso aan de kust. s Middags nog één bedrijfsbezoek aan een havenbedrijf (TPS) en daarna lekker weekend. Ons hotel in Vina del Mar, hotel Rondo, is iets minder sjiek, maar het ontbijt des te beter. Zaterdags bezoeken we twee wijngaarden in Casablanca Valley, op een half uurtje rijden vanaf ons hotel. Om elf uur s Het Stress-gezelschap poseert voor de staatsiefoto. ochtends zitten we met z n allen al lekker aan de wijn. Dat bepaalt direct de sfeer van die dag! Na de wijngaardbezoeken vertrekken we naar Valparaíso waar we in artiestenwijk La Concepción overheerlijke pizza s eten. Vervolgens voor een paar cent met één van de vele liftjes de berg op. Daarna huren we een bootje voor een prachtige tocht langs de kust. Een aantal mensen gaat stappen in Valparaíso, anderen blijven in Vina del Mar om een gokje te wagen in het casino. Zondag is voor de meesten een stranddag om bij te komen van de eerste paar intensieve dagen. Zondagavond keren we terug naar Santiago. Ons hotel, Monte Carlo, ligt in Bellas Artes, de zakenwijk in het mooiste deel van de stad. Hier worden we gelukkig ook iets minder aangestaard en is het ook niet raar om in een net pak rond te lopen. Maandag bezoeken we Codelco (het grootste mijnbedrijf in Chili) en Lan Chile, dinsdag Sandvik (stalen gereedschap), woensdag CMPC (tissues) en Seminis (zaden), donderdag Alifrut (groenten en fruit) en de Nederlandse ambassade van Chili, vrijdag de Rabobank en zaterdag gaan we naar El Teniente. Wat de mijnbouw van Chili betreft: de voornaamste metalen die er worden gewonnen zijn koper, molybdeen, goud, zilver en ijzer. Koper is veruit het belangrijkste product. Chili neemt ruim een derde van de wereldkoperproductie voor zijn rekening en is daarmee de grootste producent in de wereld. Bij de Nederlandse ambassade worden we ontvangen door Hans van Nieuwkerk, de tweede man van de ambassade. s Avonds heeft Van Nieuwkerk allerlei Nederlanders uitgenodigd: zelfstandige ondernemers, werknemers van grote bedrijven en in Santiago studerende jongeren. De sfeer is heel bijzonder. Er worden de heerlijkste hapjes en drankjes geserveerd. De stad El Teniente is één grote mijn. We steken ons in mijnwerkerskledij (oranje jas/overall, veiligheidsschoenen of laarzen, belt met accu- en safetypack, helm en een echte mijnwerkerslamp) en rijden met twee kleine busjes de mijn in. We zien hier onder andere de gang, waar ooit een van de grootste moonstones te zien was. Men schat dat het exemplaar waar we slechts een puntje van 4 meter van kunnen zien, zich in totaal 30 meter uitstrekt binnenin de berg. Na een lange mijndag gaan we met de hele groep naar een voetbalwedstrijd van Santiago s grootste voetbalclub Colo Colo, voetbalfan of niet. Wat een sfeer en wat een temperament! De harde kern van Colo Colo staat vlak bij ons. Ze springen, dansen, schreeuwen, trommelen en juichen. We krijgen er kippenvel van. Halverwege de eerste helft komt Colo Colo op voorsprong nadat

9 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente donderdag 27 november 2008 en Peru Werkreis van Stress Vijfentwintig studenten van studievereniging Stress (bedrijfskunde) en drie docenten (Jack Troch, Huub Ruel en Rick Middel) nemen deel aan Centrimundo, een drieweekse studiereis naar Chili en Peru. Op het programma staan tenminste 21 bedrijfsbezoeken. Chantal Dekker hield voor het UT-Nieuws een dagboek bij. Chris Heineman (links) en Martin Vermeer bij het schild van de Twente One met de fresnellenzen. Foto: Gijs van Ouwerkerk vinding zet 8 vierkante meter zonlicht om in energie Patent Solar Team uit een corner is gescoord. Het hele stadion (inclusief wijzelf) explodeert zowat van opwinding. Omdat de meeste studenten er geen genoeg van kunnen krijgen, gaan we wederom de kroeg in. Zondag is toch een vrije dag. Ik ben vergeten nog te vertellen dat we vrijdagmiddag vrij hadden. We zouden gaan raften, maar dat ging niet door omdat de rivier veel te gevaarlijk was (komt met name doordat het hier warmer is door de klimaatveranderingen, waardoor er nog meer smeltwater dan anders is). Dus regelen we als echte Nederlanders allemaal een fiets met van die grappige groene mandjes voorop. Op die manier verkennen we de stad. Hoe langer we hier zijn hoe mooier we het vinden. Maar goed, nu moet ik mijn koffers gaan pakken aangezien we morgen om zes uur al vertrekken naar Peru. Volg vooral de rest van onze reis op Een vorig jaar door het Solar Team Twente aangevraagd patent is deze week toegekend. Het gaat om een lenzensysteem dat door middel van zonlichtconcentratie het rendement van de onderliggende zonnecellen bijna verdubbelt. Deze techniek is in ieder geval de komende drie jaar in Nederland beschermd. De Delftse zonnewagen kan er dus geen gebruik van maken, buitenlandse teams wel. In het najaar van 2009 is er weer een Challenge in Australië. Vorig jaar eindigde het UT-team als zesde. De TU Delft won de prestieuze wedstrijd vanaf 2001 al vier keer in successie. De regels van de World Solar Challenge schrijven voor dat een zonneauto maximaal zes vierkante meter zonnecellen mag bevatten. De Twente One, die in 2007 meedeed aan de race dwars door Australië, gebruikte een schild van acht vierkante meter. De helft daarvan was beplakt met gewone zonnecellen, de andere vier vierkante meter bevatte zogenaamde fresnellenzen met daaronder twee vierkante meter zonnecellen. Doordat de lenzen het zonlicht concentreren en in een lijn op de onderliggende cellen brengen, hebben deze cellen bijna een twee keer zo hoog rendement. Met de toegestane zes vierkante meter zonnecellen kan de Twente One zo dus acht vierkante meter zonlicht omzetten in energie. Het systeem zorgt er bovendien voor dat de onderliggende zonnecellen meebewegen met de stand van de zon, zodat het zonlicht altijd optimaal via de lenzen op de cellen valt. In snelheid uitgedrukt betekent het gebruik van de fresnellenzen een winst van zo n drie tot vijf kilometer per uur. Het klinkt erg voor de hand liggend, maar je moet er maar opkomen, vindt Martin Vermeer (24), student werktuigbouwkunde, teamlid in 2007 en volgens het octrooibureau uitvinder van het systeem. Ik had inderdaad het idee, maar daarna hebben we het met het team uitgevoerd. Je ziet wel meer dat er bij zonnepanelen gebruik gemaakt wordt van concentratie met lenzen, bijvoorbeeld in Spaanse zonneparken. Maar niet op compacte schaal, voor autogebruik is het echt revolutionair. Het team dat volgend jaar meedoet aan de Solar Challenge is uiteraard erg blij met het patent. In 2007 heeft het systeem al winst opgeleverd en ik ben ervan overtuigd dat het komend jaar nog meer kan schelen, zegt Chris Heineman (22), wb er van het Saxion en mechanicus in het huidige team. Wij proberen nu het systeem te verbeteren. De zonnecellen moeten heen en weer bewegen om te zon te volgen. Dat kan nog efficiënter. Eigenlijk is iedere minuut de optimale stand anders. Misschien dat we dat elektronisch kunnen regelen. De patenttoekenning geldt voor drie jaar en kan maximaal tot 2027 worden verlengd. Het systeem is alleen in Nederland beschermd. Het Solarteam uit Delft kan dus geen gebruik maken van het lenzensysteem, buitenlandse teams wel. Bang dat hun concurrenten dat doen, is Heineman niet. Onze auto is gericht op het binnenhalen van zoveel mogelijk energie, terwijl de meeste teams inzetten op het bouwen van een zo klein mogelijke auto. Paul de Kuyper CHALLENGE. De Solar Teams van Delft en Twente namen gisteren op de campus een kijkje in elkaars keuken. Ze gaven presentaties om te zien hoe de ander zich voorbereidt op de World Solar Challenge in Australië in oktober De auto s uit 2007 werden bewonderd, maar de nieuwe technieken voor de auto van komend jaar werden natuurlijk nog niet prijsgegeven. Verder hebben de teams weinig geheimen voor elkaar. Onze wagens verschillen zoveel van elkaar. Wij zijn gericht op innovatie en Delft op snelheid. We kunnen weinig van elkaar overnemen, aldus Katrin Semlianoi van het Solar Team Twente. Op de foto links de Twentse wagen, rechts Delft. Foto: Gijs van Ouwerkerk.

10 utnieuws wee 10/11 donderdag 27 nov Naam: Jonathan Dikken (23) Studie: Master biomedical engineering aan de UT Functie Roessingh: Student bacheloropdracht, afgerond half november Een veelbelovend systeem Mijn bacheloropdracht was een thuistrainingsysteem te maken voor patiënten met Chronic Obstructive Pulmonary Disease, een chronische longaandoening. Bij COPDpatiënten loopt de fysieke conditie hard achteruit omdat ze minder zuurstof kunnen opnemen. Bij inspanning gaan ze dan vaak sneller ademen, maar dat is heel inefficiënt. Uiteindelijk kun je gaan desatureren. Het percentage zuurstof in het bloed wordt dan zo laag, dat je flauwvalt. Als patiënten eenmaal zo n vervelende situatie hebben meegemaakt, blijven ze vaak maar op de bank zitten zodat het niet weer gebeurt. Maar omdat je dan je longen minder gebruikt, wordt het eigenlijk alleen maar erger. Daarom is het belangrijk de conditie te trainen. COPD-patiënten kunnen in speciale sportscholen of bij de fysiotherapeut terecht. Maar het aantal mensen dat aan de aandoening lijdt, stijgt, en er is een gebrek aan zorg. Met mijn apparaatje kunnen patiënten zelf hun conditie trainen. De sensor, die je om je vinger wikkelt, meet het zuurstofgehalte in het bloed en de hartfrequentie. Via een kastje worden die gegevens vertaald naar de PDA van de patiënt. Tijdens trainingen, bijvoorbeeld het maken van een korte wandeling, dragen patiënten die PDA bij zich en zien ze of ze voldoende zuurstof opnemen. Anders krijgen ze het advies tijdelijk te stoppen. De hardware hiervoor bestond al, maar ik heb de software van het systeem geschreven en de sensoren getest. Vervolgens heb ik bij een fysiotherapiepraktijk met acht patiënten testen uitgevoerd. Mijn opdracht was een eerste onderzoek naar een dergelijk systeem. Naar mijn idee is het veelbelovend, de fysiotherapeut was ook enthousiast. Voordat het op de markt gebracht kan worden, moet het nog wel makkelijker worden om de sensoren en het kastje op de PDA aan te sluiten, want daar bleken patiënten moeite mee te hebben. zestigjarig revalidatiecentrum het Robotica en Naam: Marije van der Hulst (34) Studie: geneeskunde aan de Rijksuniversiteit Groningen Functie Roessingh: revalidatiearts in opleiding, promoveert in 2009 aan UT Chronische lagerugpijn Ik ben in 2001 gestart met de opleiding tot revalidatiearts en doe parallel hieraan een promotietraject, dat ik in 2009 hoop af te ronden. Mijn onderzoek richt zich op patiënten met een chronische lagerugpijn waar geen aanwijsbare oorzaak voor is. Het is moeilijk voor deze groep patiënten een adequate revalidatiebehandeling te ontwikkelen, omdat het niet mogelijk is een specifieke oorzaak van de pijn weg te nemen. In mijn promotie wil ik meer inzicht geven in de interactie tussen enerzijds fysieke en anderzijds psychosociale kenmerken van deze groep patiënten. Ik probeer onderliggende mechanismen van chronische lagerugpijn te verduidelijken, zodat je een revalidatiebehandeling kunt optimaliseren. Niet alleen de hoeveelheid pijn blijkt een belangrijke rol te spelen in succes van behandeling. De gedachten over de pijn en de manier waarmee hier in het dagelijkse leven wordt omgegaan, zijn eveneens van belang. Sommige mensen denken bijvoorbeeld onterecht dat beweging schadelijk is voor de rug. Uit testen op de loopband kwam naar voren dat patiënten met chronische lagerugpijn meer spierspanning in hun rug- en buikspieren hebben dan proefpersonen zonder lagerugklachten. Patiënten met negatieve gedachtes over de pijn vertonen bovendien nog meer spierspanning in hun rug. Deze verhoogde spierspanning zou een beschermingsmechanisme voor de rug kunnen zijn, of een mechanisme dat chronische pijn in stand houdt. Het is een vrij theoretisch onderzoek. Ik heb geen behandelmethoden ontwikkeld en evenmin onderzocht hoe je therapieën kunt aanpassen op verschillende groepen patiënten. Dat is pas een volgende stap. We zijn er nog lang niet. Doordat mensen met chronische lagerugpijn zo n heterogene groep vormen, is er nog een lange weg te gaan voordat een goede behandeling van aspecifieke chronische lagerugpijn optimaal is. Revalidatiecentrum Het Roessingh in Enschede viert vrijdag 12 december zijn zestigjarig bestaan met een jubileumcongres over revalidatietechnologie. De onderzoekstak Roessingh Research & Development (RRD) is ruim 35 jaar jonger en kent sinds de oprichting in 1985 een nauwe samenwerking met de UT. Volgens wetenschappelijk directeur van het RRD én UT-hoogleraar Hans Rietman kunnen de twee instellingen niet zonder elkaar. Hij verwacht de komende jaren vooral veel van robotica en telemedicine. Tekst: Paul de Kuyper. Foto s: Arjan Reef. Het RRD was bijna tien jaar geleden de eerste instelling ter wereld die erin slaagde twee elektrodes voor zenuwstimulatie te implanteren in het been van een patiënt die zijn voet niet meer kon heffen. Deze elektrodes stimuleren de zenuw in het been precies op het moment dat tijdens het lopen de voet omhoog moet worden bewogen. Vanaf de jaren tachtig hebben we deze functionele elektrostimulatie ontwikkeld. Het is een van de mooiste voorbeelden van samenwerking tussen UT en RRD, vindt Hans Rietman. Naast wetenschappelijk directeur van het RRD is hij hoogleraar revalidatiegeneeskunde en technologie aan de UT. Bovendien werkt hij twee dagen in de week als revalidatiearts in ziekenhuis MST. Het RRD werkt vooral samen met de vakgroepen biomedische werktuigbouwkunde (faculteit CTW) en biomedische signalen en systemen (faculteit EWI). Twee Roessingh-onderzoekers, waaronder Rietman, bekleden een leerstoel aan de UT en in het nieuwe jaar komt daar nog een derde bij (zie Feiten en cijfers). De UT heeft veel kennis die voor onze revalidatietechnieken erg nuttig zijn. Denk aan robotica, maar ook aan het maken van algoritmen voor de analyse van spieractiviteit en bewegingen. Maar het mes snijdt aan twee kanten. Rietman: Beide instellingen versterken elkaar. Wij hebben de universiteit nodig, maar de UT ons ook. Het grote voordeel voor de universiteit is dat het RRD de mogelijkheid biedt onderzoek te vertalen naar toepassingen. Heel plastisch gezegd heeft de universiteit patiënten uit de kliniek nodig voor testen en feedback. De UT doet fundamenteel onderzoek, in de kliniek wordt het toegepast en het RRD vervult de brugfunctie tussen beide werelden. We weten zeker dat er een mismatch komt tussen de beschikbare zorgprofessionals en degenen die hulp behoeven, blikt Rietman op de komende jaren vooruit. Het aantal patiënten met een chronische aandoening zal toenemen. Mensen worden ouder en zullen vaker te kampen krijgen met hart- en vaatziekten waaronder herseninfarcten. Tegelijkertijd neemt het aantal therapeuten af, de druk op de handen aan het bed neemt toe. Ik verwacht daarom veel van het toepassen van robotsystemen in de revalidatie. Zijn instituut werkt bijvoorbeeld samen met de UT in het project Lopes, de robot die de loopfunctie traint bij mensen die een beroerte hebben gehad. Andere toepassingen zijn de Freebal en de Dampace, armrobots die gewichtsondersteuning bieden en de motoriek van Innovatie in de zorg door speciale status een patiënt kunnen trainen. Rietman: Robots zullen de therapeut nooit vervangen, maar kunnen het behandelteam wel ondersteunen. Ze hebben het voordeel dat ze nooit moe worden en heel geduldig zijn met de patiënt. Twee andere ontwikkelingen waar Rietman hoge verwachtingen van heeft, zijn intelligente protheses die

11 kblad van de Universiteit Twente ember 2008 Feiten en cijfers - Het RRD bestaat sinds 1985 en werkt sindsdien samen met de UT; - In 1993 werd die samenwerking geformaliseerd en in 2000 nog eens verstevigd; - In 2002 verleende de minister het RRD erkenning als academische kern en in 2004 werd het RRD aangewezen als ontwikkelcentrum voor revalidatietechnologie en pijnrevalidatie; - Bij het RRD werken zo n zestig medewerkers, waarvan er 25 ook aan de UT verbonden zijn; - In januari krijgt het RRD een derde leerstoel aan de UT: Technology supported cognitive training for rehabilitation. Op dit moment bekleden Hermie Hermens en Hans Rietman vanuit het RRD de leerstoelen Neuromusculaire bewegingssturing en Revalidatiegeneeskunde en -technologie. - Het RRD heeft de afgelopen 25 jaar ongeveer twintig promovendi afgeleverd. De verwachting is dat daar de komende paar jaar vijftien bijkomen; - Per jaar studeren vijftien tot twintig UT-studenten af aan het RRD. roessing kijkt naar de toekomst telemedicine Naam: Karin Gorter (25) Studie: biomedische technologie aan de UT Functie Roessingh: afstudeeropdracht, afgerond begin november Thuis meten van conditie In mijn afstudeeronderzoek heb ik gekeken of het mogelijk is conditie te meten in de thuissituatie van mensen. Voor veel patiënten is het namelijk een hele belasting om naar een revalidatiearts toe te komen. De inspanning is dan vaak al hoger dan die ze thuis moeten leveren. Conditie kun je bijvoorbeeld meten in de overgang van activiteit naar rust, of andersom. Hoe is de kwaliteit van het herstel na een inspanning? Ook de hartslag bij verschillende inspanningsniveaus geeft een indicatie. In mijn onderzoek heb ik twintigers op een loopband laten lopen. Eerst met 4 kilometer per uur, zeg maar de voorkeurssnelheid van de meeste mensen, en daarna met 5,5 kilometer per uur. Ze kregen elektroden op hun borst geplakt die de zuurstofopname registreerden en de hartslag werd ook gemeten. Daar kwam een heel mooi resultaat uit. Het blijkt namelijk dat het lopen met een lage intensiviteit, met 4 kilometer per uur dus, een betere indicatie is voor de conditie dan het lopen met een hogere snelheid. Daardoor ben ik ervan overtuigd dat het mogelijk is om conditie ook in een thuissituatie te meten. In ieder geval bij deze groep gezonde jonge mensen, maar ik verwacht ook bij ouderen en patiëntgroepen. Mijn afstuderen betekent niet het einde van het onderzoek. Andere medewerkers van het RRD gaan hiermee verder. Ik hoop dat over een paar jaar ouderen en bijvoorbeeld long- of suikerpatiënten met een apparaatje thuis hun conditie kunnen meten en dat een interface de gegevens doorzendt naar een revalidatiearts. Op bijeenkomsten van longartsen en fysiotherapeuten heb ik gemerkt, dat hier veel vraag naar bestaat. Zij waren oprecht benieuwd naar de resultaten van mijn onderzoek. steeds meer lichaamsfuncties nabootsen en telemedicine. Dat laatste gaat uit van het idee dat je iemand het liefst zo veel mogelijk thuis, in zijn eigen omgeving, behandelt, legt hij uit. Er zijn al apparaatjes waarmee patiënten met nekklachten hun spieractiviteit kunnen meten. Als ze tijdens oefeningen te weinig spieren ontspannen, krijgen ze direct feedback. Een volgende versie, die op dit moment op Europese schaal wordt getest, heeft naast het apparaat dat spierontspanning registreert, ook een PDA die de gegevens doorstuurt naar de therapeut. Die kan dan op afstand het herstel van de patiënt evalueren. Deze techniek gaat een hoge vlucht nemen. Rietman is optimistisch en hoopvol voor de toekomst. De afgelopen decennia hebben we steeds met kleine stapjes vooruitgang geboekt. Ik verwacht dat de stappen komende 25 jaar groter zullen zijn. De ontwikkelingen in het onderzoek naar signaalverwerking, ICT en nanotechnologie gaan snel. Voor het RRD is het erg belangrijk dat we zijn aangewezen als innovatiecentrum voor revalidatietechnologie, besluit Rietman. Hierdoor kunnen we innovatie in de zorg brengen. Die status hebben we alleen kunnen krijgen dankzij de langdurige samenwerking met de UT. Het jubileumcongres Revalidatie-technologie de verbeelding voorbij! over onder andere het gebruik van robotica en het concept telerevalidatie vindt vrijdag 12 december plaats in Cinestar. Voor meer informatie: Hans Rietman. Naam: Gerdienke Prange (27) Studie: bewegingswetenschappen aan de Universiteit Maastricht Functie Roessingh: junior-onderzoeker, promoveert in 2009 aan UT Inzet robot bij armfunctie Ik onderzoek hoe robots kunnen worden ingezet om de armfunctie te verbeteren van patiënten die een CVA, een beroerte, hebben gehad. Door een bloedprop valt bij deze mensen een deel van de hersenfuncties uit, waardoor bijvoorbeeld een arm verlamd raakt. Bij sommige groepen herstelt die functie van nature, maar veel patiënten moeten worden getraind om hun arm weer te kunnen gebruiken. Daarbij is actief bewegen heel belangrijk. Je kunt een apparaat iemands arm laten bewegen, maar het effect is veel groter wanneer de patiënt zelf een beweging initieert en uitvoert. Een robot kan dat stimuleren en bovendien ondersteunen. Arno Stienen, mijn collega-promovendus op de UT, heeft de Freebal ontwikkeld, een apparaat dat gewichtsondersteuning biedt bij het trainen van de armfunctie. Deze simpele armrobot wordt binnenkort op de markt gebracht, er is veel belangstelling voor bij revalidatiecentra. Ik heb patiëntentesten uitgevoerd met de Freebal. Het blijkt dat het armbereik van patiënten waarbij de Freebal het gewicht ondersteunt, groter wordt. Alleen al door zwaartekrachtcompensatie kunnen mensen hun arm meer gebruiken. Bovendien blijken patiënten die zes weken lang drie keer per week een half uur met de Freebal trainen, daarna ook zonder ondersteuning hun arm beter te kunnen bewegen. Inmiddels zijn we met het apparaat Dampace een stuk verder. Dit ziet er veel meer uit als een armrobot. Dampace moet patiënten zelf aan het bewegen zetten. Het ondersteunt de arm nog steeds, maar het apparaat geeft ook meer of minder weerstand bij bewegingen die patiënten zelf maken. Ik doe nu een paar testen om te onderzoeken hoe Dampace de armfunctie van CVA-patiënten kan trainen. Maar eigenlijk is dit al het uitgangspunt voor een vervolgstudie die hier veel dieper op ingaat.

12 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente 12 donderdag 27 november 2008 Bestuurlijke arrogantie en een vage route De bestuurlijke elite van de UT straalt uit dat ze goed bezig is, maar goed beschouwd rechtvaardigt hun presteren hun hoge salarisniveau niet. Een paar kritiekpunten. Richtlijnen voor OER en faculteitsreglement. Het Onderwijs en Examen Reglement (OER) van opleidingen en de interne organisatie van de faculteit zijn een zaak van de faculteit en vallen dus onder het instemmingsrecht van de faculteitsraad. Het college kan een richtlijn uitvaardigen als dat voor de coördinatie en organisatie van de UT noodzakelijk is. Op een richtlijn rust geen adviesof instemmingsrecht. Dat instrument heeft het college nu ontdekt: met de decanen is overeengekomen wat zij bijvoorbeeld in alle OER s willen hebben: nakijk- en inzagetermijnen van tentamens, verplichte tweede correctie, verplicht opstellen van studieplannen, etc. Het college legt die afspraken gedetailleerd vast in een richtlijn. De decaan zegt tegen de faculteitsraad dat hij daaraan gehouden is. Zo wordt nieuw beleid vastgelegd en de medezeggenschap handig buiten spel gezet. Misschien is er zelfs een geschil noodzakelijk om deze bestuurlijke arrogantie een halt toe te roepen. Route 14. Dit strategisch pamflet is meer een marketingnotitie, met zo veel mogelijk anglicismen. Geen analyse van sterkten en zwakten en geen valide oplossingsrichting voor UT-problemen. Onderzoeksbeleid. Al vier jaar is het college bezig om met de decanen en WD en een oplossing te vinden voor het doorgeslagen bekostigingsmodel. Het college vergrootte de macht van WD en. Die moeten samen met de decanen een volumebeleid voor onderzoekprojecten opstellen en middelen meer strategisch inzetten. In drie overgangsjaren is niets daarvan gerealiseerd: geen duidelijkheid en continuïteit voor leerstoelen, maar doormodderen in nog een tussenjaar (2009). Erger nog, de aloude onderzoekpremies en het verfoeilijke business unit model worden gewoon voortgezet. Daarmee hebben decanen en WD en het failliet van de matrixorganisatie aangetoond. Zij hebben verschillende belangen en vechten hun onenigheid uit in achterkamertjes. Het werkt verlammend op het primaire proces en vormt een belemmering voor evenwichtig personeelsbeleid. Route 14 bestendigt dit beleid. Onderwijsbeleid. Na jaren van bezuiniging kiest men nu voor onderwijsintensivering, meer studentbegeleiding en onderwijs-op-maat. Maar ingezonden wie dat betaalt, staat er niet bij. Of moet het personeel gewoon harder werken? Het college kiest wel voor een structuurverandering door meerdere schools te willen inrichten en licht de masteropleidingen bestuurlijk dus uit de faculteit. Fout! Opleidingen horen in een faculteit. Een docentenkorps is gezamenlijk verantwoordelijk voor de opleiding en waakt over de inhoud van een bachelor- en aansluitende masteropleiding. Of willen we geen goede ingenieurs en doctorandussen meer opleiden? Route 14 is een éénrichtingsweg naar het Angelsaksische model (wat is daarmee ook al weer mis?). Zonder het te zeggen wil het college alsnog het weggehoonde schools and institutes model. Personeelsbeleid. In de toekomstvisie van het college zijn alle promovendi studenten en alle vaste medewerkers hoogleraar. De rest is via een Tenure Track op weg naar het hoogleraarschap. Een universiteit met louter dit soort mensen is misschien een bestuurlijke natte droom, maar voor de continuïteit van de UT en de kwaliteit van het onderwijs wordt dat een nachtmerrie. Nederlands talent laat zich (terecht) niet afschepen met een promotiebeurs, met een eeuwigdurende, tijdelijke aanstelling of met prestatieeisen die een normaal privé leven onmogelijk maken. Moeten we dan een wetenschappelijk handelshuis in exotische nationaliteiten worden? Het doel van de UT moet zijn de Nederlandse kenniseconomie te versterken en internationalisering is daarbij een middel, en niet andersom. Dick Meijer TAPAS. Daar sta je dan in je nette pak en met je handen onder de marinade. Geen schort in de buurt om je vingers even flink af te vegen. De besturendag, georganiseerd door Audentis en bedoeld voor alle studentenbesturen, eindigde afgelopen vrijdag smakelijk met een kookworkshop Tapas. In de Delicious Lounge, een bistro in het centrum van Enschede, maakten de deelnemers de kleine gerechten uit Spaanse keuken. Ambachtelijk, met de handen dus. Volgende keer toch maar wat casuals aan? Foto: Gijs van Ouwerkerk ADVERTENTIE Symposium Henk Zijm Ter gelegenheid van het afscheid van Henk Zijm als rector magnificus wordt morgen in de Vrijhof een symposium gehouden over internationalisering en maatschappelijke betrokkenheid, een thema dat Zijm na aan het hart ligt. Na een lezing van de rector van het ITC, Martien Molenaar, moet een levendige discussie antwoord geven op de vraag of de UT alleen maar buitenlandse studenten werft uit eigen belang of dat de universiteit ook een maatschappelijke verantwoordelijkheid heeft ten opzichte van de landen waar die studenten vandaan komen. Het programma begint om 9.30 uur in het Amphitheater en wordt om uur afgesloten met een gezamenlijke internationale lunch. Aanmelden kan via pas-getrouwd studentenstel poseerde op de campus We blijven altijd bij elkaar Hij studeert technische wiskunde, zij biomedische technologie. Twee hele gewone studenten, maar sinds 14 november zijn Jochem Boersma (23) en Metteke de Leeuw (21) officieel ook man en vrouw. Op die datum traden ze in het huwelijk en vierden een bruiloft met alles er op en er aan. Jochem vertelt waarom. Hebben jullie ook een huwelijksreis achter de rug? Van een echte huwelijksreis is het nog niet gekomen, maar direct na onze trouwdag zijn we een weekendje in Zeeland geweest. Straks, in de kerstvakantie, hebben we meer tijd en dan willen we nog wel een mooie reis maken. Naar Noorwegen, of IJsland misschien, want van Metteke en Jochem houden van elkaar en, zo blijkt, van de UT. Foto: Peter van der Wal. zulke landen houden we wel. Was het aanzoek met veel toeters en bellen? Nee, dat ging niet echt charmant. In april zijn we wezen liften naar Ljubljana, in Slovenië. Daar had ik Metteke op een mooi plein ten huwelijk willen vragen, maar vergat het toen compleet. Uiteindelijk heb ik haar gevraagd op een dinsdagochtend, terwijl we de tent aan het opzetten waren. Heel nuchter dus. Zonder rozen, zonder champagne. Maar ze zei wel ja. Het is best opmerkelijk als twee studenten zo jong gaan trouwen. Waarom wilden jullie dit nu al zo graag? We leerden elkaar kennen bij studentenvereniging VGST, de vereniging voor gereformeerde studenten in Twente. Na drie jaar verkering kwamen we op gegeven moment tot de conclusie dat we van elkaar houden en elkaar trouw willen blijven. Een huwelijk paste daar bij. Maar waarom hebben jullie bijvoorbeeld niet gewacht tot na het afstuderen? Waarom zouden we zo lang wachten als we nu al weten dat we toch altijd bij elkaar blijven? Speelt het geloof daarbij ook een rol? Ja, enigszins wel. We leven allebei christelijk, dat is onze levensovertuiging. Het is niet zo dat we nu gaan trouwen, omdat dat dat hoort ofzo. Maar wel omdat we God een plaats in ons huwelijk willen geven. We zijn dan ook getrouwd in de Immanuëlkerk, de gereformeerde vrijgemaakte kerk. Hoe reageerden studiegenoten en vrienden op jullie huwelijk? Ze vonden het wel bijzonder, omdat natuurlijk nog niet veel mensen in hun omgeving trouwen. We hebben ook wel reacties gehad, zo van, jullie trouwen vast omdat je geen seks voor het huwelijk mag hebben. Nou, dat is dus niet zo. Of we gewacht hebben? Daar willen we het niet over hebben. Was het niet lastig om met een studentenbudget zo n bruiloft te regelen? We hebben het de afgelopen maanden heel zuinig aan gedaan en we hebben een paar dingen goedkoop kunnen regelen. En op onze bruiloft zijn we, als grap natuurlijk, wezen liften. Onze bruidsreportage hebben we op de UT gemaakt, onder andere in de Abacuskamer, bij het Torentje van Drienerlo en bij Checkpoint Charlie. Overdag waren we met de gasten in een klein zaaltje bij het Van Heekpark. Dat konden we huren voor 50 euro, prima toch? Maar ach, bovenal hangt de gezelligheid van zo n dag af van de gasten, niet van de aankleding van de feestzaal. Wat zijn jullie plannen voor de toekomst? We zitten allebei nog in de bachelorfase en moeten nog nadenken over een master. We zijn niet echt van die lange-termijn-planners. We leven meer met de dag. Maar natuurlijk houden we wel rekening met elkaar. Het zal niet zo zijn dat ik straks een master in Amsterdam ga doen en Metteke in Groningen. We blijven hoe dan ook bij elkaar. Maaike Platvoet

13

14 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente 14 donderdag 27 november 2008 Internet vormt een steeds belangrijkere bron voor het opzoeken van informatie over ziektebeelden en behandelmogelijkheden, maar voor de uitwisseling van ervaringen wordt het world wide web nog onvoldoende benut. Volgens Nelly van Uden-Kraan bezoeken nog maar weinig patiënten internetdiscussiegroepen. Slechts vier procent van de patiënten neemt actief deel aan online discussies en vijftien ADVERTENTIE TE KOOP ENSCHEDE R. VAN SCHEVENSTR. 60 Geerdinksweg 2, 7555 DM Hengelo (O) gedragswetenschapper onderzoekt het delen van ervaringen met lotgenoten Online contact waardevol Websites waarop patiënten informatie met elkaar uitwisselen zijn belangrijk voor de verwerking van hun ziekte. Dat constateert gedragswetenschapper Nelly van Uden-Kraan naar aanleiding van haar promotieonderzoek bij de faculteit GW onder patiënten met reumatoïde artritis, borstkanker en fibromyalgie. Haar proefschrift verdedigde ze vorige week. mignon van dijk Nelly van Uden-Kraan. Foto: Cees Elzinga Een fraai gelegen 4-kamer (hoek)appartement op de begane grond met gebruik van een tuin. Gunstig gelegen t.o.v. het centrum, de UT en de Saxion Hogeschool. Ind. hal, toilet, woonkamer, dichte keuken met c.v.-ketel (2002) en 3 slaapkamers. Opp. Ca. 90 m2. B.j Vraagprijs: ,-- k.k procent geeft aan wel eens te hebben meegelezen. Dat is jammer, want online lotgenotencontact kan erg waardevol zijn voor het uitwisselen van persoonlijke ervaringen. Zo kun je met elkaar delen dat het lastig is een pakje vleeswaren open te maken of schrijven over hoe je kinderen reageerden toen je kaal werd na de chemotherapie. Dat nog maar weinig patiënten online contact met elkaar zoeken komt doordat zij vaak niet van het bestaan van internetdiscussiegroepen af weten. Of ze hebben vooroordelen, bijvoorbeeld dat die sites vooral bezocht worden door eenzame mensen die niet goed met hun ziekte kunnen omgaan. Bij een aantal patiënten bleek dat zij deze sites bewust niet opzoeken omdat ze aangeven niet alles te willen weten over hun ziekte. Ze willen niet onnodig ongerust gemaakt worden, concludeert de gedragswetenschapper. Voor haar onderzoek analyseerde Van Uden-Kraan vijftienhonderd berichten en plaatste ze een vragenlijst op negentien internetdiscussiegroepen, die door 528 mensen is ingevuld. Ook hield ze interviews bij patiënten thuis en zocht ze contact met artsen en webmasters. Het onderzoek beperkt zich tot drie typen ziekten: een chronische, een levensbedreigende en een onbegrepen aandoening. Online lotgenotengroepen voor patiënten met reumatoïde artritis zijn minder actief dan groepen voor patiënten met borstkanker. Dat zou kunnen komen door de aard van de aandoening: chronisch versus levensbedreigend. Voor patiënten met fibromyalgie is vooral de sociale functie van het internet belangrijk. Dat ligt waarschijnlijk aan de aard van de aandoening. Die wordt vaak niet begrepen en er is weinig over bekend, maar de pijn die daarbij komt kijken heeft een enorme impact op hun leven en daar willen ze graag met anderen over praten. Die online lotgenotencontacten hebben voor- en nadelen. Patiënten zijn daardoor beter geïnformeerd, ze staan sterker in de relatie met hun arts, ze accepteren hun aandoening gemakkelijker en hun sociaal welbevinden is beter, zo zeggen ze zelf. Artsen beamen dat patiënten beter geïnformeerd zijn over hun ziekte en de behandeling, maar zij merken dat het online uitwisselen van ervaringen ook nadelen heeft. Patiënten worden daardoor vaker ongerust en er is een gebrek aan controle over de medische informatie die wordt uitgewisseld. Nelly van Uden-Kraan werkte vier jaar aan haar promotieonderzoek bij de vakgroep PCGR (psychologie & communicatie van gezondheid & risico). Het projectvoorstel lag er al toen ik na mijn studie communicatiewetenschap werd aangenomen als aio. Het was een idee van mijn begeleiders Stans Drossaert en Erik Taal, beiden universitair docent bij Gedragswetenschappen. E- health, oftewel internet en gezondheid, is in opkomst en dit onderwerp sprak me erg aan, vertelt ze. Haar onderzoekservaring komt goed van pas bij haar nieuwe baan bij de GGD in Amsterdam. Daar gaat ze zich bezighouden met een project om vrouwen met overgewicht met een lage sociale status aan het bewegen te krijgen. SNEEUW. Ze waren er als de kippen bij, de studenten, om hun creatieve lusten te botvieren op de versgevallen sneeuw. Dat leidde onder meer tot deze wulpse sculptuur bij een van de campusflats. Lang hield deze tante trouwens niet stand. Deze week dooit het alweer. Foto: Gijs van Ouwerkerk. Derde prijs bij Battle of Concepts Sander Staal, student werktuigbouwkunde, heeft een derde prijs gewonnen bij een prijsvraag van Mars, die uitgeschreven werd op de website van Battle of Concepts. Hij kreeg een geldbedrag van 280 euro en staat nu door zijn prestatie op de twaalfde plek van de ranking studenten en Young Professionals. Battle of Concepts is een online platform waar organisaties vraagstukken plaatsen, die worden opgelost door HBO- en WO-studenten en Young Professionals tot en met dertig jaar. Op deze manier is het voor bedrijven mogelijk om innovatieve ideeën te genereren. Deelnemers kunnen prijzengeld winnen en ontdekt worden door de deelnemende bedrijven. Met een Talent Pool van ruim 3000 leden is Battle of Concepts de grootste denktank van Nederland. Naast een persoonlijke ranking, is er ook een ranking van hogescholen en universiteiten. Dankzij de prestatie van Sander Staal staat de UT nu op de tiende plaats in deze ranking. Meer informatie Foto: Gijs van Ouwerkerk Het Ding op zijn kop Het Ding is verkeerd teruggeplaatst (foto). Dat concludeerde onlangs Arjan van Rossum. Volgens de student technische bedrijfskunde is het kunstwerk bij de ingang van het universiteitsterrein op zijn kop of gespiegeld teruggezet. Het Ding is afgelopen zomer opgeknapt en in september teruggekeerd op de campus. Elke keer als Van Rossum langs Het Ding fietste, keek hij er raar tegenaan. Het viel me op dat er iets niet klopte. Ik heb foto s gemaakt en vergeleken met foto s uit het historisch archief van de UT. Toen kwam ik erachter dat Het Ding niet is opgebouwd zoals het er in 1974, 1988 en 2005 stond, vertelt hij. Je kunt Het Ding op twee manieren neerzetten: met de palen naar links of naar rechts. Dat hebben ze precies andersom gedaan. De palen die op de grond staan, draaien van boven bekeken met de klok mee. Nu draaien ze tegen de klok in, oftewel de paal die het dichtst bij de Drienerlolaan staat, wees richting Carillon en Bastille en nu wijst hij richting Langezijds. Het Facilitair Bedrijf erkent de fout. Voor zover ik weet, staat het op een iets andere manier dan het eerst heeft gestaan, geeft Joop Siebum toe. Als we het zouden veranderen, zouden we weer een dag bezig zijn. Dat kost veel tijd en geld en het is de vraag of dat het waard is. Daarom hebben we in overleg met de afdeling cultuur besloten Het Ding zo te laten staan.

15 6266UT utnieuws pers.adv 2 weekblad van de Universiteit 11:20 Twente Pagina UT 15 pers.adv donderdag 27 november :20 Pagina UT pers.adv :20 Pagina 1 op op zoek zoek op zoek naar een andere baan? naar een andere baan? naar een andere baan? Vacatures interne werving Vacatures interne werving Vacatures interne werving Skillslabmedewerker Personeelsassistent 24 uur per week (08/283) Elektrotechniek, Technische Wiskunde Natuurwetenschappen en Informatica (TNW) Skillslabmedewerker Skillslabmedewerker Technische Natuurwetenschappen (TNW) Communicatieadviseur/Hoofd Technische Technische Natuurwetenschappen medewerker Voorlichtingsteam (TNW) uur per (38 uur per week) week (08/284) Construerende Technische Wetenschappen (CTW) Elektrotechniek, Technische Wiskunde medewerker en Informatica (38 uur per week) Technische Construerende medewerker Technische Wetenschappen (38 uur per week) (CTW) Assistant Construerende UD Professor Human Technische for Experimental Resource Wetenschappen Techniques Management (CTW) in Turbulence Research (08/285) Bedrijf, Bestuur en Technologie (BBT) Science UDand Human Technology Resource Management UDBedrijf, Human Bestuur Resource en Technologie Management (BBT) Algemeen Bedrijf, Bestuur studiebegeleider en Technologie (32 uur (BBT) per week) (08/286) Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Communicatieadviseur/Webredacteur (32-38 uur per week) Meer informatie en vacatures: (08/287) Elektrotechniek, Wiskunde en Informatica Meer Meer informatie informatie en vacatures: en vacatures: 4 PhD s + Post Doc Marie Curie Initial Training Network LIMOUSINE 6266UT pers.adv (08/288) 11:20 Pagina 1 Engineering Technology Doctoral candidate chronic pain research (08/289) Behavioural Sciences HBO-er Werktuigbouwkunde ten behoeve van experimenteel stromingsonderzoek op (08/290) zoek Construerende Technische Wetenschappen PhD position Treatment of nanofiltration (NF) concentrates (08/291) Science and Technology naar een andere baan? PhD position Air Sparging in RO modules (08/292) Science and Technology Vacatures interne werving Promovendus Understanding teacher professional development through the lens of psychology (08/293) Gedragswetenschappen Skillslabmedewerker Onderzoeker Technische Understanding Natuurwetenschappen teacher professional (TNW) development by means of human resource management (08/294) Gedragswetenschappen Technische medewerker (38 uur per week) Promovendus School capacity for teachers professional development Construerende (08/295) Technische Wetenschappen (CTW) Gedragswetenschappen UD Human Resource Management Directeur (08/296) Concerndirectie Bedrijf, Financiële Bestuur en en Economische Technologie Zaken (BBT) Meer informatie en vacatures: ADVERTENTIES Studenten 50% korting Neem een abonnement Surf naar volkskrant.nl/studenten (dit aanbod geldt alleen voor uitwonende studenten t/m 27 jaar) volkskrant.nl/studenten Werken in de industrie? Kun jij organisatie aanbrengen in de voorbereiding, uitvoering en oplevering van een grote constructieprojecten? Trek je graag de kar en ben je communicatief? Gevraagd: (bijna) afgestudeerde engineers die willen doorgroeien in (petro) chemie, die body willen geven aan project management middels data management. Enige feeling met databases, data management of programmeren is een pre. We werken met grote bedrijven als Shell in het binnenen (verre) buitenland. Ons bedrijf in Utrecht is klein en informeel, geeft je een hoge mate van vrijheid en de mogelijkheid tot diverse opleidingen om verder te groeien. I n fo De ruimte voor mededelingen op deze INFO-pagina s is beperkt. De redactie wijst indieners van kopij erop dat hun mededelingen alleen worden geplaatst indien deze kort en bondig zijn. Aanleveren in Word, utwente.nl) bij de redactie op kamer 217 (Vrijhof). Lengte: maximaal 100 woorden, platte tekst (geen tekens, niet vet, niet onderstreept, woorden en/of zinnen niet in hoofdletters. Tekst zoveel mogelijk achter elkaar (geen returns gebruiken). Lever uw mededelingen zoveel mogelijk in één bestand aan en mail dit in één keer door naar de redactie. Info kopijsluiting voor de krant van donderdag: maandag uur. Kopij die later arriveert wordt in de wacht gezet voor de week daarna. Kleine wijzigingen zijn mogelijk tot dinsdagmiddag uur. A lgemeen ALGEMEEN Module Wetenschapsjournalistiek Journalistiek schrijven over wetenschap en technologie is een aantrekkelijke manier om niet-vakgenoten te informeren over nieuwe ontwikkelingen op terreinen zoals genomics en nanotechnologie. Dat kan zowel via massamedia zoals dagbladen, tijdschriften, bedrijfsbladen, TV en internet, als via folders, posters en andere schriftelijke voorlichtingsmedia. In de module mededelingenrubriek Wetenschapsjournalistiek leer je deze journalistieke vormen eigen te maken. Deze kennis en vaardigheden kunnen tijdens je afstuderen of je latere loopbaan van pas komen bij het schrijven van rapporten of publicaties. Studielast: 2x5 EC. Deze module wordt aangeboden in het 3e en 4e kwartiel. Meer informatie op master.utwente.nl/sec. SPE Vr. 28 november, Da Vinci Code reis naar Parijs. # Zo. 30 november, 10:30 uur, oecumenische viering eerste Advent, Vrijhof, Audiozaal. # Di. 2 december, 20:15 uur, Zen meditatie, Vrijhof, Stiltecentrum kamer 233. # Wo. 3 december, 12:30 uur, Lunchmeditatie, Vrijhof, Stiltecentrum kamer 233. # Do. 4 december, 16:00 uur, Het raadsel van de sekte, lezing van Durk Hak, Vrijhof, Agorazaal. # Do. 4 december, 20:00 uur, Diamantweg Boeddhisme meditatie, Vrijhof, Stiltecentrum kamer 233. # Ga voor meer info naar of spestudentenplein.hyves.nl. Binnenlopen kan altijd. Interim studentenpastor Roshnee Ossewaarde-Lowtoo is op di-wo-do-middag in de Vrijhof op de 2e verdieping, kamer 245, , , BIBLIOTHEEK S pe B ibliotheek Nieuw: Handbook of Chemistry & Physics online Het Handbook of Chemistry & Physics is in vele laboratoria en kantoren te vinden. Sinds Ook zijn er mogelijkheden voor stages. Contact: T: , kort is het handboek ook online raadpleegbaar. Het is beschikbaar via de catalogus van de bibliotheek of rechtstreeks op www. hbcpnetbase.com. Het handboek bevat o.a. chemische gegevens over verbindingen, fysische gegevens, mathematische formules en materiaalkundige eigenschappen. Daarnaast biedt het veiligheidsinformatie, symbolen, conversietabellen en nomenclatuur. Het Handbook of Chemistry & Physics is online doorzoekbaar als een database en de gegevens worden gepresenteerd in interactieve tabellen. Zie ook Meer uitleg over de mogelijkheden van het handboek bij informatiespecialist Hanneke Becht VESTINGBAR Do. 27 november presenteren wij het Mijn Muts Is Mooier Feest. Vanaf 22:00 uur, gratis entree. Neem je muts mee en krijg een gratis mutsig drankje. # Ma. 15 december, terug van weggeweest, de Tuesday Morning Traffic Jam. Houd je van muziek en gezelligheid? Kom dan luisteren of meedoen vanaf 21:00 uur. # Do. 18 december is er weer een Maffia Avond. Gehuld in een luxe jaren 20-stijl. # En ook dit jaar is er een groots Oud & Nieuw feest, deuren openen om 00:09 uur in het nieuwe jaar. # Reguliere openingstijden: zo.-di.: 21:00 uur, wo.: 20:30 uur, do.-za.: 22:00 uur. MEDISCH CENTRUM V estingbar Medisch centrum Campus huisartsenpraktijk, open voor nieuwe patiënten. tel # Tandarts H. Huizinga. Behandeling volgens afspraak. Inschrijving dagelijks. Openingstijden: mado van uur, tel Gebouw Langezijds 17 tweede verdieping. # Fysiotherapeut R. Polman. Behandeling volgens afspraak. Openingstijden: ma-vr. van uur, tel of Gebouw Langezijds 17 tweede verdieping, ALLE FACULTEITEN Alle faculteiten Promoties M. Hartmann (TNW) over Serial intravascular ultrasound assessment of coronary atherosclerosis progression and remodeling, 27 november 2008, 13:15 uur, SP2. Ir. V. Lukocius (EWI) over Statistical analysis of dependencies within insurance portfolios, 27 november 2008, 15:00 uur, SP2. G. Giovannetti (TNW) over Electronic structure of various carbon based, correlated and multiferroic materials from ab-initio investigations, 27 november 2008, 16:45 uur, SP2. E. Zahabu (MB) over Sinks and Sources. A strategy to involve forest communities in Tanzania in global climate policy, 3 december 2008, 13:15 uur, SP2. H. Rathgen (TNW) over Superhydrophic surfaces: from fluid mechanics to optics, 3 december 2008, 15:00 uur, SP2. C. Amrit (MB) over Improving coordination in software development through social and technical network analysis, 3 december 2008, 16:45 uur, SP2. Drs. J.H.L. Vorst (GW) over Zorg naar de top. Complexiteitstheoretisch onderzoek naar regionale zorgnetwerken, 4 december 2008, 13:15 uur, SP2. Ir. W.W. Wits (CTW) over Integrated cooling concepts for printed circuit boards, 4 december 2008, 15:00 uur, SP2. K.K. Thumma (TNW) over Photoacoustics for biomedical applications: imaging of tumor

16 vascularization and all-optical detection, 4 december 2008, 16:45 uur, SP2. Ir. A.M. Douma (MB) over Aligning the operations of barges and terminals through distributed planning, 9 december 2008, 15:00 uur, SP2. N.Y. Ahmed (MB) over The walk out of the rural kitchen: Towards planning energy services for sustainable rural livelihoods in Sudan, 10 december 2008, 13:15 uur, SP2. Ir. M.E. van Raaij (TNW) over Biophysical characterization of alpha-synuclein aggregates: parkinson s disease at the nanoscale, 10 december 2008, 15:00 uur, SP2. Mw. drs. A.J. van Hemert (MB) over Making rivers modular. Emerging river science , 10 december 2008, 16:45 uur, SP2. D. Zhang (TNW) over Quantitative fluorescence nanospectroscopy if nucleotide excision repair from single molecules to cells, 11 december 2008, 13:15 uur, SP2. Mw. ir. F. Merkx (MB) over Organizing responsibilities for novelties in medical genetics. Dynamics and productivity of mutual positioning in hybrid forums, 12 december 2008, 13:15 uur, SP2. Mw. ir. S. Hommes (CTW) over Conquering complexity. Dealing with uncertainty and ambiguity in water management, 12 december 2008, 15:00 uur, SP2. Mw. ir. J.J. Bluemink (TNW) over Bubbles and particles in a cylindrical rotating flow, 12 december 2008, 16:45 uur, SP2. E.S. Perdahcioglu (CTW) over Constitutive modeling of metastable austenitic stainless steel, 17 december 2008, 13:15 uur, SP2. Mw. Ir. F.G. Stoian (TNW) over Primary effects in ripple formation induced by erosion and growth of Cu(001), 17 december 2008, SP2. Drs. B.J. Kollöffel (GW) over Getting the picture: The role of external representations in simulation-based inquiry learning, 18 december 2008, 16:45 uur, SP2. Mastervoorlichting utnieuws weekblad van de Universiteit Twente 16 donderdag 27 november 2008 ADVERTENTIE Do. 27 november organiseert de Universiteit Twente een informatieavond voor zowel HBO als WO bachelorstudenten die op zoek zijn naar een masteropleiding. Op die avond zijn een groot aantal masteropleidingen van de Universiteit Twente aanwezig. De infor- matieavond begint om 18:15 uur in gebouw 10:40 uur, SP7. Westerflier (doctoraal) over The feasibility de Spiegel op de campus van de UT. Van M. Dlugošová over Improving the sales per- of Georgia-Pacific in Slovakia, 8 for small-scale applications, 28 november of superconducting magnetic energy storage 19:00-21:00 uur kan je één van de aanwezige formance masteropleidingen bezoeken. Naderhand is december 2008, 15:45 uur, SP , 16:00 uur, HO T4. er een informatiemarkt. De avond sluit om M. Paalman over Het managen van de NPR 22:00 uur. Kijk op master.utwente.nl en meld inkoop: een onderzoek naar de structurering STUDENT UNION je aan. van de niet-productgerelateerde inkoopfunctie bij Sensata Technologies Holland, 9 GW december G W 2008, 15:45 uur, HO B1212. C.S. Doppen over Research on the role of Afstudeercolloquium EST MiPlaza within the Open Innovation R&D Bestuur Student Union community, 11 december 2008, 15:45 uur, D. van den Bos over Entrepreneurial learning, the influence of entrepreneurial self- T.A. Boerrigter over The most promising we bestuursleden voor de portefeuilles SP7. De Student Union zoekt voor maart 2 nieu- efficacy, emotional intelligence and gender, Einnovative WI online revenue models, their cri- tical success factors, and how they are being Academische Vorming. Zoek je een nieu- Communicatie & Internationalisering en 28 november 2008, 10:40 uur, HO used by organizations in the internet and we uitdaging, wil je jezelf verder ontwikkelen? Dan is het bestuur van de Student Afstudeercolloquia MPS media sector, 12 december 2008, 13:45 uur, SP7. Union misschien iets voor jou. Mail naar H. Wolswinkel over New paper reading: the # De explaining factors of newspaper reading Afstudeercolloquium BIT Student Union zoekt studenten voor in de behavior of young adults', 27 november Lustrum commissie. Interesse? Mail naar 2008, 13:00 uur, HO B1220. Recent: C.B. Dulawan over Analysis and # Wil M. Bakker over Ruimtelijk inzicht op de applications of mobile virtual communities je een vreemde taal leren? Doe mee met het basisschool: het effect van spelend leren, 28 for Telemedicine, 24 november Language Exchange Program van ESN en november 2008, 16:00 uur, CU C238. de Student Union. Zie: Afstudeercolloquia BSK utwente.nl/language. Afstudeercolloquium OWK STUDIEVERENIGINGEN W. Loos (doctoraal) over Het bevorderen van de implementatiekracht van het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen vanuit een onderwijskundig perspectief, 19 december 2008, 11:00 uur, C238. Afstudeercolloquia PSY A.M. Schopman over Pijn en aandacht, (Thema: Cognitie, Media & Ergonomie), 28 november 2008, 14:00 uur, CU B200a. A.C. Dücker over Correlationeel onderzoek naar de acceptance en commitment therapy en er aanverwant psychologisch constructen, (Thema: Veiligheid & Gezondheid), 2 december 2008, 15:30 uur, CU B200a. Wetenschapswinkel Afstudeeropdracht CW. Het Regionaal Coördinatiepunt Fraudebestrijding in Zwolle wil de communicatie met klanten van de sociale dienst verbeteren. De fraudebestrijding is verschoven van repressie naar preventie en ze willen zich meer richten op het perspectief van de klant. Het is de bedoeling dat je een literatuuronderzoek doet naar fraude en de verschillende determinanten die daar van invloed op kunnen zijn. Daarnaast stel je een enquête op om de verschillende factoren bij klanten van de sociale dienst te onderzoeken. De opdracht wordt begeleid door dr. Menno de Jong. Meer informatie via Lieke Asma tel. 3942) of dr. Menno de Jong tel. 3313). Wetenschapswinkel Afstudeeropdracht MPS. De Wijngaert Consultancies is een adviesbureau gespecialiseerd in individuele begeleiding op het gebied van zelfontplooiing. Het bureau richt zich op reïntegratie, assessment en sportpsychologie. De Wijngaert Consultancies wil een sportpsychologische vragenlijst laten ontwikkelen. Deze vragenlijst moet persoonlijkheids- en copingsaspecten meten, om zo de mentale vaardigheid van sporters te kunnen bepalen. Dr. Bernhard Veldkamp zal de opdracht begeleiden. We zoeken een student die goed kan werken met statistiek, statistische programma s en Excel, ondernemend is en affiniteit heeft met sport en diagnostiek. Meer informatie via Lieke Asma disc.utwente.nl, tel. 3942). MB MB Afstudeercolloquia BA E. van Dijk over Collaboration to innovate in medical technology, 5 december 2008, K. Kanjaâ over Eergerelateerd geweld: Een onderzoek naar beleidsontwikkeling en aanpak in Nederland, 5 december 2008, 16:00 uur, CU B103. B. Veerman over De ANWB op weg naar Europa. De rol van een toeristenorganisatie in de wording van Europa, 12 december 2008, 15:45 uur, SP5. Afstudeercolloquia BW L. Homan over Samen door Goede en Slechte tijden. Flexicurity bij Norma B.V., 3 december 2008, 15:45 uur, SP7. R.G. Beverdam over Aanleg en reconstructies van het energienetwerk: Een onderzoek naar het verbeteren van de afstemming tussen Essent Netwerk en de Gemeente Enschede, 2 december 2008, 10:40 uur, CU B101. M.N. Vloon over Een Grensoverschrijdend Marktonderzoek. Onderzoek naar de mogelijkheden voor RWB Water Services om toe te treden tot de Duitse markt in Nordrhein- Westfalen, 12 december 2008, 15:45 uur, SP7. Afstudeercolloquium PA H.C. Baarspul over Private organisatie van het strafrecht. Een studie naar alternatieve marktmodaliteiten, efficiëntie en kwaliteit., 10 december 2008, 16:00 uur, SP7. Afstudeercolloquia TBK R. Post over Continue verbetering bij Turbocare B.V. Een onderzoek naar het laten functioneren van het verbeterteam, 1 december 2008, 13:45 uur, Vrijhof 5. J.P. Lisser over Introducing planning and inventory management at Fisherboats Co. Ltd for lead time reduction of lifeboat building, 10 december 2008, 15:45 uur, CU B101. F. Gielen over Kosteneffectiviteitsanalys e van Taxotere - Een onderzoek naar de kosteneffectiviteit van Taxotere gecombineerd met Doxorubicine en Cyclofosfamide in de adjuvante behandeling van borstkanker., 11 december 2008, 13:45 uur, SP7. Afstudeercolloquium IE&M K. de Rooij over The F35 Joint Strike Fighter and the airbase maintenance organisation, 12 december 2008, 13:00 uur, HT European Union Simulation (EuroSim) To bachelor students European Studies and Public Administration. EuroSim is an annual four-day simulation of political decisionmaking in the European Union. EuroSim 2009 focuses on cooperation in police and judicial affairs in crime-fighting and counter-terrorism. The simulation is held in April in Buffalo, NY. Approximately 200 students from universities in the United States and Europe participate. EuroSim is integrated in the course European Union Simulation (412416), which starts in January. Students interested in the project are kindly invited for an information meeting on Thursday 4 December, , in LA Further information is available on TeleTOP and from Martin Rosema nl). TNW T NW Afstudeercolloquium TN G W F.R.C.W. van Hovell van Wezeveld en Dimensie Wo. 3 december: cursus voor PSY/OWK-studenten, waar zij leren om gericht literatuur te zoeken, artikelen samen te vatten en dit in APA stijl in een verslag te zetten. De cursus bestaat uit 2 delen (2e deel: 17 december). Tijd: in de pauze. Locatie: CU C238. Alles is gratis. Opgave via nl. # 3 december, 15:30 uur, de Rubix (locatie kan veranderen, zie nl): borrel, georganiseerd door nieuwe borrelcommissie. # 9 december, 12:30-13:45 uur, de Rubix: gratis lunch, georganiseerd door de eerstejaarscommissie. Thema 'Floating in oceanblue'. # De DEC organiseert een feest op 10 december. Ook deze is in het thema 'Floating in oceanblue'. Vanaf 22:00 uur in de Aspen Valley. C.T.S.G. Alembic Vanavond 17:00 uur: Duvel Op Borrel. # Vanavond 20:00 uur: De Grote Steden Borrel Enschede. # 1 december: 2e vakgoepvoorlichtingsdag. # 4 december: oud-bestuur bedankt borrel. # 8 december: 3e en laatste vakgroepvoorlichtingsdag. # 11 december: het 44e bestuur van Alembic verontschuldigt zich aan haar leden met de Mea Culpa wijnproefavond. # C.T.S.G. Alembic. Tel.: Website: S.V.A.T. Astatine Wo. 3 december, 12:30 uur, HT900: StudentenOverleg, geef je mening over het onderwijs, vakken, de verroostering en andere onderwerpen. # Wo. 3 december, 20:00 uur: Sinterklaasavond. # Do. 4 december, 12:30 uur, HT900: Colloquium Deerns, over het koude cirkel project. # Di. 9 december, 13:30 uur: Excursie naar Grolsch. Schrijf je in op de Astatine website. # Di. 9 december, 13:30 uur, Tombe: After-Grolsch borrel. # Wo 17 december, 12:30 uur, HT900: Colloquium Anne Johan. W.S.G. Isaac Newton Ma. 1 december begint de cursus Indesign. Als je snel bent kun je je daar nog voor inschrijven. # Do. 4 december houdt het bedrijf Deerns een lunchlezing. Bij deze lezing zit niet alleen een gratis lunch, maar ook een rondleiding door het gebouwd wordende Carré, een project van Deerns. # Do. 4 december is ook de sinterklaasborrel voor alle commissies. # Do. 11 december vindt het symposium Fasten your seatbelts plaats. Schrijf je hiervoor in in de Newtonkamer of op # Kijk voor meer info op of bel S.V. Arago Vrijdag: VriMiBo in de Tombe, getapt door de BaCo. # Ma. 1 december vieren wij bij Arago onze 38e dies natalis, met een gratis borrel, een lezing en feest in de AK. # Do. 4 december wordt door de eerstejaarscommissie de pepernotenborrel georganiseerd. # Vrijdag (sinterklaasavond): VriMiBo, getapt door het bestuur. E.T.S.V. Scintilla T NW S tudieverenigingen Voor de eerstejaars en doegroepouders is er do. 27 november de Eerstejaars Eet, Film en

17 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente 17 donderdag 27 november 2008 Bier Avond (EEFBA). # 3 december is er een excursie naar Siemens. Inschrijven in de Scintilla Kamer. # Do. 4 december is er een gratis lunchlezing van Deerns in Horst C101. 's Middags vanaf 16:00 uur is er de Scinterklaas borrel. # Op 18 december is het kerstdiner. Inschrijven in de Scintilla Kamer. W.S.G. Abacus Di. 2 december zal Sinterklaas in Citadel T200 langskomen met een paar pieten. # Di. 9 december heeft MARIN de eer de eerste lezing van dit jaar te verzorgen; 12:30 uur in t Gind. Stress Op 3 december bezoekt Stress het centrum voor ICT van de belastingdienst in Apeldoorn. Inschrijven via de Stress site. # Wo. 3 december is het volgende Stress feest, ditmaal in de Lunatic. Houd de Stress site in de gaten voor meer informatie. # organiseert ook dit jaar weer een local qualification, ditmaal op 9 december. Kijk op voor meer informatie en om je in te schrijven. # Heb je zin om jezelf te verbreden naast je studie? Wij hebben genoeg mogelijkheden om je verder te ontwikkelen. Voor meer informatie; mail Freek op stress.utwente.nl. S.V. Paradoks Vandaag is de borrel: ik kom ook wel naar de borrel als er geen thema is borrel. # 1 december: Pizza/Filmavond, een ontspannende avond na de zware colleges in de luxe stoelen van de NH. #10 december: Paradoks Poker toernooi. # Voor meer informatie, zie de website Inter-Actief Nog niks te doen? Op 27 november vindt het Diamonds Are Forever -gala plaats. Koop je kaartje bij de deur. # 28 November kun je drinken voor het goede doel tijdens de LiefdadigheidsVriMiBo. # Maandag 1 december zal de eerste lunchlezing van de CoLeX zijn van InfoSupport: Lezing Software Verification. Inclusief gratis lunch. # Sinterklaas zal belonen en bestraffen op 2 december, vanaf 16:00. # Op 10 december is er weer de axi Console Gaming Night. Neem ook je eigen console mee! CULTUUR SHOT Vorige week dinsdag reisde Studenten Harmonie Orkest Twente af naar Hilversum om deel te nemen aan het RTL 4 programma Ik wed dat ik het kan. De uitdaging was om 40 muzikanten in een minibusje te proppen en hen een sinterklaasliedje te laten spelen euro kon verdiend worden. Wil je weten of het SHOT gelukt is of ben je benieuwd wat Carlo Boszhard van de muzikanten vindt? Kijk naar de uitzending a.s. zondag 30 november, uur, RTL 4. Bellettrie Wo. 3 december opent de Bellettrie haar nieuwste categorie (DNE) officieel om 16:00 uur in de Drakenkelder. De nieuwe categorie is speciaal voor internationale studenten, maar iedereen is welkom op de opening. Tegelijkertijd is op 3 december een nieuwe aflevering van de Taartbakdag. Iedereen is uitgenodigd, het liefst met zelfgebakken taart of andere baksels. Taart uit de winkel is verboden. Het onofficiële thema van de Taartbakdag is Internationalisering # Bellettrie Filmhuis: a.s. wo. wordt Ichi the killer vertoond in het filmzaaltje van de Vestingbar. Dit is een Japanse film uit 2001 waarin een Yakuza baas ervandoor gaat met een grote zak geld. Dit kan natuurlijk niet onbestraft blijven en de baas wordt dan ook achtervolgd en flink gemarteld. 21:00 uur. ½ l bier EUR 2.50 (tijdens film). Toegang: gratis. PAKKERIJ C.S.V. Alpha C ultuur P akkerij Nadat do. 27 november de brouwerij van Grolsch werd bezocht, kunnen leden op ma. 1 december de kunst van het tappen leren van vertegenwoordigers van Grolsch. Daarna organiseert Groep Vuige Bastardsgroep het SinterBastard feest. # Do. 4 december geeft Robbert Jan Perk om 20:00 uur in Flux een lezing over bidden. # Geïnteresseerd in C.S.V. Alpha? Op zoek naar een goed gesprek, een biertje, of allebei? Kom eens langs in sociëteit Flux, bezoek csvalpha.nl of mail naar AEGEE-Enschede Vandaag wordt door dispuut Quenouille de RetoriQa georganiseerd, leer de kunst van het spreken. # Komende dinsdag is een normale kroegavond. # Meer informatie is te vinden op de website. # Sociëteit Asterion is geopend op dinsdag- en donderdagavond vanaf 21:30 uur. # Wil je meer informatie of lid worden? Bel , mail naar of kijk op A.S.V. Taste Do. 27 november, gaat het 4e lustrum der A.S.V. Taste van start. # Dit weekend is het lustrumgala in het casino van Knokke. # Ook in de komende weken zullen er vele activiteiten plaatsvinden waarmee Taste haar 20- jarig bestaan zal vieren. Dit wordt gedaan met feesten maar bijvoorbeeld ook een zeepkistenrace door hartje Enschede. # Ben je nu ook benieuwd naar Taste? Kom naar het open feest op wo. 3 december. # Voor vragen of informatie over A.S.V. Taste of de intro, bel of mail het bestuur: ( of asvtaste.nl) of kijk op onze website: (www. asvtaste.nl). Audentis Do.27 november collecteren de eerstejaars s middags voor Stop Aids Now. s Avonds kan iedereen zich weer vereeuwigen op de verenigingsfoto in het stadshuis, aanvang 20:00 uur ter Sociëteite. Vervolgens start om 22:00 uur Het grote Disputenspel, welke een ludieke, knotsgekke en clowneske activiteit belooft te worden voor alle jaargroeperingen. # Voor meer informatie: of bel of mail de Senaat ( of audentis.nl). INTERNATIONAAL AEGEE-Enschede I nternationaal Thursday there will be the RetoriQa, learn the art of speaking and debating and come to our pub..# Next Tuesday is a normal Tuesday evening, come and enjoy the nice conversations with a fresh beer. # For more information check our website. # Our pub Asterion is opened Tuesday- and Thursday night from 21:30 hrs. # More info about AEGEE? You can call us on , send an to or take a look at our website, International Office (DiSC) The DAAD website provides students with lots of information about scholarships for Dutch UT-students to study in Germany. # The Fulbright Center now offers even more scholarships to Dutch students for study in the United States. # Participate in the PolyU Innovation & Entrepreneurship Student Challenge in Hong-Kong. # The Vulcanus in Japan trainee programme offers scholarships to technical students for study in Japan. # All students are cordially invited to attend the mini symposium in honour of the retirement of Henk Zijm as Rector Magnificus of the UT on Friday 28 November # For more news, information and answers about studying abroad please visit our website AIESEC Twente Op stage in het buiteland? Ga dan met AIESEC. Wij hebben een groot aanbod over heel de wereld en zorgen voor uitgebreide voorbereiding. Verder regelen wij ook huisvesting in land van aankomst en zorgt ons internationale netwerk dat je gelijk veel lokale studenten leert kennen. Kom voor meer informatie naar onze infolunch op di. 2 december om 12:30-13:30 uur in de vestingbar. Deadline voor application is wo. 10 december. Stuur je CV en motivatie naar net. Meer info? Kijk op of kom langs bij ons kantoor, Bastille kamer 319. DIVERSEN Kivi Niria ADVERTENTIE Als Kivi Niria lid kun je gratis een beroep doen op de Ingenieurscoach. Heb je een vraag op het loopbaanvlak of behoefte aan reflectie en advies van een onafhankelijk persoon? Waar moet je aan denken bij het starten van een eigen bedrijf en is dat iets voor mij? Welke stappen moet ik zetten om mijn persoonlijke doel te bereiken? Beschik ik over managementkwaliteiten? Hoe verkoop ik mijzelf het beste in een sollicitatieprocedure (brief, presentatie, cv)? Wat voor mogelijkheden zijn er na het behalen van mijn opleiding? De Ingenieurscoach kijkt met een frisse blik naar je situatie vanuit eigen ervaring opgedaan in de ingenieurswereld en helpt je graag op weg. CD-Uitleen D iversen Nieuwe aankopen, voor iedereen te leen. Pop: 1.Brian Eno & David Byrne-Everything That Happens Will Happen Today; 2.Bloc Party- Intimacy; 3.Dido-Safe Trip Home; 4.Renske Taminiau-Waiting To Be Told; 5.Belle & Sebastian-BBC Sessions; 6.Seal-Soul; 7.Laura Pausini-Primavera In Anticipo; 8.Irma Thomas-Simply Grand; 9.Tracy Chapman- Our Bright Future; 10.Darlene Love-So Much Love; Blues: Seasick Steve-I Started Out With Nothin'; Jazz: Adam Pieronczyk Trio-Busem Po Sao Paulo (1/12 bij JPD in de Vrijhof); Klassiek: Anne-Sophie Mutter-In Tempus Praesens; Wereld: Ivo Papasov-Dance Of The Falcon; DVD: Paul De Leeuw-Een Kwart Eeuw De Leeuw. Deze en zo'n andere CD's, DVD's, SACD's en LP's, op de 1ste etage van de Openbare Bibliotheek, hartje Enschede. Koop en reserveer on-line. Zie: Tel.: Postbus 217, 7500 AE Enschede Studentenrestaurant Maandag 1 december Duitse Biefstuk, Stoofschotel van Bokbier, Vegetarische schnitzel Uiensaus, Gebakken uien Broccoli, Rodekool Pommes au Part, Puree Rauwkostsalade - Dessert naar keuze Dinsdag 2 december Varkens saté, Boerenkool / Rookworst, Vegetarische worst Satésaus, Jus, Vegetarische jus Sambalboontjes, Augurken Rijst Rauwkostsalade- Dessert naar keuze Woensdag 3 december Hawaïhamburger, Schouderkarbonade, Vegetarische Hawaïburger Hotsaus, Jachtsaus Groenten mix, Spruiten Vlaamse friet, Gekookte aardappelen Rauwkostsalade - Dessert naar keuze Donderdag 4 december Kip Spareribs, Schnitzel Bastille, Gevulde aubergines Ketjap-sesamsaus, Roomsaus Doperwten-wortelen, Mexicomix Nasi, Friet Rauwkostsalade - Dessert naar keuze Vrijdag 5 december Gebakken visfilet, Twentse gehaktbal, Vegetarische balletjes Remouladesaus, Zigeunersaus Broccoli, Boterbonen Pommes Duchesse, Gekookte aardappelen Rauwkostsalade - Dessert naar keuze 'De Stek' Maandag 1 t/m vrijdag 5 december Hap aan de Tap Shoarma met knoflooksaus Frites en rauwkost Superhap Varkenshaas met champignonsaus Pommes croquettes en rauwkost For the English menu: studentenrestaurant Openingstijden Studentenrestaurant: Ma. t/m vr. 11:30-19:00 uur. Warme maaltijden zijn verkrijgbaar tussen 12:00-13:30 uur en 17:00-19:00 uur. Openingstijden De Stek: Ma. t/m vr. 17:00-19:30 uur Voor meer informatie: UT-Catering: Reserveringen Faculty Club en De Stek online via

18 ut Nieuws weekblad van de Universiteit Twente 18 donderdag 27 november 2008 Trillende tegels Met zijn verwoestende schoten laat hij de zwembadtegels achter het doel van de tegenstander trillen. Maar nog vaker is het gewoon droog raak. De waterpoloploeg van Piranha is dolblij met Dennis Buitelaar, bijnaam: Rocketman. Halverwege het seizoen heeft de topscoorder er al 24 in liggen. Afgelopen weekend trof hij vijf maal het net. Trainen doet hij in Twello (foto). Want Buitelaar is inmiddels student af. Hij werkt in het ziekenhuis van Zwolle. Lange dagen, maar dat gaat dus niet ten koste van zijn trefzekerheid. Foto: Arjan Reef. Blik gericht op promotie Najaarsbokaal voor Euros De damesploeg Overboord van Euros veroverde onlangs in Wageningen de najaarsbokaal in de C4 klasse. In een competitie van drie wedstr ijden boekte de Eurosploeg de beste resultaten. We zijn, zegt Marije Pronk uit de boot, bijzonder blij met de bokaal. Vooral omdat het een competitie is over meerdere wedstrijden. De Euros ploeg bereidt zich nu voor op komend voorjaar. Dan wordt meegedaan aan het Vliettoernooi. Met zeven wedstrijden en meer deelnemers een stuk pittiger dan de najaarsbokaal. Los van dit succes konden de roeiers van Euros afgelopen weekend op de Hel van het Noorden in Groningen geen potten breken. Beste klassering was voor Erik Dietrich met een zesde plaats in het veld van de lichte skiffs. Voor andere resultaten, Drienerlo te sterk voor Dos 19 De voetballers van Drienerlo waren zaterdag met 5-3 te sterk voor Dos 19 uit Denekamp. De UT-ploeg ging de rust in met een 3-1 voorsprong. Treffers kwamen op naam van Bart Sikkema, Wouter Schreuder en Paul de Jong. De Jong scoorde drie maal, waarvan één treffer uit een penalty. DIOK 1 onderuit Het eerste team van badmintonclub DIOK liep afgelopen zondag tegen zijn eerste nederlaag van dit seizoen aan in de derde divisie van de landelijke competitie. Door blessures moesten twee invallers meereizen naar Winterswijk. Daar bleek BC Pluumke 67 met 7-1 te sterk. De eerste competitiehelft sluit DIOK 1 hierdoor af met een plaats in de middenmoot. De drie teams die in de vierde divisie uitkomen, speelden allemaal met 4-4 gelijk. Diok 2 deed dat uit tegen Doesburg 1, Diok 3 en 4 speelden thuis tegen Smash Hoogeveen 1 en Didam 1. Piranha klopt Arnhem De waterpolomannen van Piranha maakten in Arnhem indruk door de plaatselijke favoriet ENC met 10-6 te kloppen. Al in de eerste periode liep de UTploeg uit naar een riante 4-1 voorsprong. Dat gaf de ploeg niet meer uit handen. Topscoorder was andermaal Dennis Buitelaar (zie foto). Vijf treffers kwamen van zijn hand. Nederlaag Vakgericht De korfballers vanvakgericht verloren thuis met 11-7 van het EKCA uit Arnhem. Toch kwam de Drienerlose club zelfs na rust nog op voorsprong, maar daarna ging het mis. Vooral verdedigend liet Vakgericht te veel steken vallen. Ereplaatsen voor schaatsers Skeuvel Schaatser Jelle de With van de Skeuvel veroverde onlangs de tweede plaats op het Tjas schaatstoernooi in Groningen. Daarmee was hij niet de enige UT er die het goed deed in het hoge noorden, want ook Claudia Henckel legde in het veld beslag op de tweede plaats. Verder veroverde Anne Minnema bij de mannen een derde plaats, evenals Caroline Mattijsen Het doel laat niets aan helderheid te wensen over. Het eerste herenteam van volleybalvereniging Harambee wil binnen twee jaar terugkeren naar de landelijke tweede divisie. Want daar hoort de formatie volgens blokker en smasher Bernd Talsma gewoon thuis.vier jaar lang was het team op dat front actief, maar vorig jaar ging het mis en degradeerde de ploeg naar de derde divisie. Nu zint de formatie op eerherstel en promotie. Naam: Bart Talsma Leeftijd: 20 jaar Studie: biomedische technologie Sport: volleybal Club: Harambee heren 1 Rol: blokken en afsmashen Wie vluchtig de ranglijst bekijkt ziet Harambee keurig aan de leiding gaan in de competitie. Maar een nadere blik leert dat de formatie twee wedstrijden voorloopt op de concurrentie. De lange mannen van de campus voelen de hete adem van de concurrentie in de nek. Zoals van stadsgenoot Twente 05, de ploeg die twee weken geleden in eigen huis te sterk was voor Harambee. In de beslissende vijfde set hield Twente de zenuwen beter in bedwang dan de UT-equipe en die nederlaag hakte er flink in. Maar dat was toen.vergeten en vergeven. Want afgelopen vrijdag was het wel raak en werd ouderwets gewonnen. Weliswaar tegen het mindere Halley uit Wehl (3-1), maar toch. Talsma over de ingecalculeerde zege: Het ging lekker, alleen jammer dat we ons de eerste set lieten afpakken. Aan het eind van de streep kan dit het verschil maken tussen promotie of niet. Maar hij zegt ook dat de ploeg zichzelf twee seizoenen de tijd heeft gegeven om terug te keren in de tweede divisie. Daarmee leggen we onszelf minder druk op. Maar het spreekt voor zich dat we de klus liever dit seizoen al klaren. Aan de supporters van Harambee zal het in ieder geval niet liggen. Want als er één vereniging op de campus is, die zich gesteund weet door fans dan is het Harambee. De gezangen die op vrijdagavonden vanuit de houten zaal opstijgen, geven de spelers vleugels. En die support is er ook bij uitwedstrijden. Talsma (links op de foto) en zijn mannen staan er dus niet alleen voor. Alsof, zegt hij, we met een mannetje extra spelen. De aanmoedigingen zijn er, maar dat alleen is niet voldoende voor promotie naar de tweede divisie. Aan talent ontbreekt het ons zeker. Aan ervaring des te meer. Alleen als alle koppies dezelfde kant op staan kunnen we mooie dingen laten zien. Soms lukt dat. Hij zegt: Bij vlagen spelen wij het beste volleybal van de competitie. Maar de kunst is wel dat niveau vast te houden. Daar staat tegenover dat het team in staat is het spel snel te verdelen en de aanvallen van de tegenstander snel en doeltreffend af te blokken. Talsma speelt daarin zelf een hoofdrol. Maar het is vooral de teamgeest bij volleybal die hem aanspreekt. Het is kicken om met elkaar je tegenstanders af te bluffen en de vreugde daarover met elkaar te delen. Ik heb ook wel eens getennist, maar dat haalt het niet bij volleybal. Zeker niet bij Harambee, waar je bijna altijd speelt voor een volle bak. Bart Talsma smasht. Foto Bart Veldhuijzen

19 utnieuws weekblad van de Universiteit Twente 19 donderdag 27 november 2008 Clownpantomime Theatre Licedei een groep clownpantomimespelers uit Rusland - probeert in korte slapstickachtige en surrealistische taferelen de eindjes van het dagelijkse leven op een bijna poëtische manier aan elkaar te knopen. De Russische familie leeft met z n zessen onder hetzelfde dak. De alcoholistische, driftige vader, dreigt de huiselijke haard te verlaten. De enorme moeder houdt het huisje. De folterende bengels zijn niet meer te resocialiseren. De twee jongste zijn gewoon gek en de baby trekt alles wat het vindt achter zich aan. Theatre Licedei, zondag 30 november, Nationaal Muziekkwartier om Toegang: 16,75 / J 12,75 / ,25 Festival Atak pakt uit met een groots festival. Viva Fiesta! biedt feest uit alle windstreken. Op zondag 30 november komen artiesten uit heel de wereld naar Enschede om te laten horen hoe er over de grens gefeest wordt. Deze avond zie je in Atak een keur aan bands en dj s voorbij komen, die ervoor zorgen dat je niet meer stil kunt blijven staan. Acts van grote faam komen achtereenvolgens aan bod. Shantel, Mala Vita en de Amsterdam Klezmer Band vormen de frontlinie. Viva Fiesta, zondag 30 november vanaf uur in Poppodium Atak. Voorverkoopkaarten: 19,- Avondkassa: 21,- Blues Bluesminstreel Doug MacLeod (USA) is een van de laatste nog levende bluesmuzikanten die het vak leerde van de oude meesters en deze traditie doorgeeft aan een jongere generatie. In de blueswereld is MacLeod bekend om zijn consistent sterke albums, zijn voortreffelijke gitaarspel, zijn warme, soulvolle stem, zijn humor en zijn onvergetelijke live optredens. In navolging van de oude meesters, weet hij zijn publiek te binden met verhalen die de bron vormden voor zijn liedjes. Doug MacLeod, zaterdag 29 november vanaf uur, NiX BBBlues Club. Toegang: leden 8,- niet-leden 12,- Ben Coelman. Foto: Marco Borggreve Betekenis van hemel en hel Kunstenaars dachten in elk tijdperk anders over hemel en hel. Een romanticus zag de hel als een donkere, kolkende afgrond vol monsters, terwijl de begrippen verdwenen tijdens het rationalisme van de achttiende eeuw. Studium Generale wijdt twee avonden aan de verbeelding van hel en hemel. Dinsdag trapt Ben Coelman hoofd publiciteit en educatie bij de Nationale Reisopera af met klinkende fragmenten. sandra pool studium generale wijdt er twee avonden aan Coelman laat horen hoe musici hemel en hel vertalen in composities. Negentig procent van zijn bijdrage bestaat uit korte, muzikale stukken. Door mijn werk ligt het voor de hand dat ik voornamelijk spreek over operamuziek. Maar dat niet alleen. Ik wil meer vertellen over hel en hemel en ik laat horen hoe componisten in verschillende tijden met deze begrippen omgingen. Ik ga nu nog niet alles prijsgeven, maar je kunt wel nagaan dat een muzikant in de Middeleeuwen een heel andere invulling gaf aan de twee termen dan musici uit de Renaissance of Romantiek. Zo zien kunstenaars uit die laatste stroming de hel als eng en donker en de hemel als een zachte omgeving. In de achttiende eeuw verdwijnen de afbeeldingen juist van het doek. Ook in religieuze muziekstukken komen ze dan even niet meer voor. Een tijd later vragen kunstenaars zich af of hel en hemel wel bestaan. Interpretaties die allemaal leiden tot andere composities. Coelman, van huis uit historicus, werkt sinds twaalf jaar bij de Nationale Reisopera. De muziek als kunstuiting hobbelt altijd achter de kunststromingen aan. Het grote voordeel is dat musici zich laten inspireren door de literatuur. Een voorbeeld. Neem de Faust-mythe van Johann Wolfgang von Goethe. Kort door de bocht gaat het verhaal over een oude man die zijn ziel verkoopt aan de duivel om de liefde van een meisje voor zich te winnen. Hemel en hel worden in dit stuk vertaald naar goed en kwaad. De Franse componist Hector Berlioz, een van de belangrijkste componisten uit de Romantiek, schreef La damnation de Faust, een opera gebaseerd op deze Faust van Goethe. Een stuk dat tijdens het Studium Generale uitvoerig aan bod komt. De historicus benadrukt dat voorstellingen van hel en hemel altijd subjectieve door de mens bedachte afbeeldingen zijn. En gemaakt op basis van de opvattingen uit de tijd. Zo zag de Franse filosoof en schrijver Jean-Paul Satre de hel niet meer als een oord. Hij zei: de hel, dat zijn de anderen. Door deze verschillende benaderingen krijgen de begrippen steeds weer nieuwe en andere betekenissen. Op de cd s die ik meeneem is dat ook te horen. Studium Generale organiseert de cyclus De verbeelding van hel en hemel op dinsdag 2 en dinsdag 9 december in het Amphitheater van de Vrijhof van tot uur. Tijdens de eerste cyclus komen muzikale fragmenten van Ben Coelman aan bod. Kunsthistoricus Elvira van Eijl verzorgt de volgende sessie over hel en hemel in de schilderkunst. Filmhuis Bellettrie Filmhuis draait één keer in de week op woensdagavond in de filmzaal van de Vestingbar een voorstelling uit het filmhuisgenre van de Vrijhof. Deze week staat Ichi the Killer op het programma, een Japanse film uit 2001 waarin een Yakuza baas ervandoor gaat met een grote zak geld. Dit blijft niet onbestraft. De baas wordt achtervolgd en flink gemarteld, iets wat allemaal zeer expliciet in beeld komt. Ichi the Killer, woensdag 3 december om uur in de filmzaal van de Vestingbar. Cabaret De UT-cabaretvereniging Contramime treedt in december drie avonden op met hun nieuwe voorstelling En nu mijn bed uit! De show gaat over de specifieke dingen van het studentenleven. Met aandacht voor zaken als liefdesverdriet voor liefhebbers en wijze lessen voor en door beginners neemt Contramime de toeschouwers mee in een reis door een bijzondere levensfase. En nu mijn bed uit!, dinsdag 16, woensdag 17 en donderdag 18 december om uur in het Amphitheater van de Vrijhof. Toegang: 5,-; 3,- met X-tra card/cjp/65+ ¾Bas! In Broodje Cultuur pakt het duo Bas Marée en Johan Hoogeboom de toeschouwers met het grootste gemak in met liedjes van Bram Vermeulen, Jacques Brel en Michiel Lieuwma in hun cabaretesk kleinkunstliedjesprogramma ¾ Bas! Muziekstukken met mooie wendingen, worden gebracht met een mengeling van bravoure en kwetsbaarheid. Kleurrijke verhalen volgen over de veelzijdigheid van de gemankeerde en de behoeftige mens. Wie wil er in godsnaam nog perfect zijn als schoonheid zich altijd door gebrek laat definiëren? Bas en Johan in ieder geval niet! ¾Bas!, maandag 8 december om uur in het Amphitheater van de Vrijhof. Toegang: 5,- / 3,- (student / CJP) / 1,- (Xtra-card) Donderdag 27 november Grote Kerk, Enschede: Musica Silvestra Orkest (MSO) Orpheus in de onderwereld uur. EUR 8/5. Vrijdag 28 november Muziekkwartier, Grolsch zaal: The Big Bang Big Bang Slagwerkfestival uur. EUR 26.75/24.25/ Kaartverkoop via Podium Twente. Vrijdag 28, zaterdag 29 en zondag 30 november Het Vestzaktheater, Enschede: Theatergroep Bergweg - Herman Heijermans leeft! Hommage aan Herman Heijermans. Vr./za.: uur. Zo.: uur. EUR 10. Zaterdag 29 november CBK Concordia: Nasi Idjo Balinese dans en cultuur workshop: uur. EUR 37.50/32.50/ Er zijn nog enkele plaatsen vrij. Inschrijven bij: St. Nasi Idjo, tel , Max. aantal deelnemers: 20. Zie Winkelcentrum De Zuidmolen, Enschede: Opening tentoonstelling Ikenschede [3]. Laatste van een serie presentaties waarin Enschedese kunstenaars de relatie met hun stad blootleggen uur. Tentoonstelling t/m 21 december. Openingstijden: di./wo./vr.: uur. Do.: uur. Za./koopzondag: uur. Zie Concordia: Pieter Derks Waan. Cabaret uur. EUR 11/9/8. Zondag 30 november H.B. Blijdensteinlaan 85, Roombeek, Enschede: Dynamo Expo opening expositie Muziekvideo s uur. Creaties van muziek en bewegend beeld van Karlijn Koster, Sebastian Hulshof, Olga Stabel en Michiel van de Weerthof. Iedere dag te zien van uur, t/m 16 januari (20 december t/m 6 januari gesloten). Zie ook Atak: Viva Fiesta. Festival met artiesten uit diverse landen die laten horen hoe er over de grens feest wordt gevierd. s t a d Vanaf uur. EUR 21/19. Zie www. atak.nl. Zie deze pagina. Woensdag 3 december Rabotheater, Hengelo: Cargo/Het Zuidelijk Toneel Gewurztraminer uur. EUR Donderdag 4 december Grote Kerk, Enschede: Wimie Wilhelm, Bodil de la Parra, Margôt Ros Onder Vrouwen II And life goes on. Drie actrices geven hun kijk op het fenomeen man. Toneel & Literair uur. EUR 17.75/15.25/ Tot en met 5 december Galerie Werkplein Enschede: Natasja Fühler PURE (Persoonlijke Uiting die je Raakt door z n Eenvoud). Expositie schilderijen uur. Zondag 7 december Rijksmuseum Twenthe: Lezing over ontwikkeling en thematiek in het werk van Cornelis Troost door kunsthistoricus Frederike Upmeijer uur. Lezing: gratis. Tentoonstelling Cornelis Troost t/m 18 januari Woensdag 10 december Paard van Troje, Den Haag: Right Now Festival. Ter ere van het 60 jarige bestaan van de universele mensenrechten. Met optredens van o.a. Kraak & Smaak, Typhoon, Boemklatsch, Sticks&Rico, Raymzter, films, debatten (o.a. minister Verhagen) en workshops uur. EUR 6 (via Ticket Service). Zie Zaterdag 20 december Jozefkerk, Oldenzaalsestraat 115, Enschede: Oost Nederlands Kamertjeskoor - Kerstconcert. Oude en moderne Spaanse kerst en adventsmuziek uur. 10/7.50/5. Zondag 21 december Nix BBBlues Club: Big Band Apollo & Guitar Ray. Rockin Good Christmas Show uur. EUR 13/9. Zondag 30 november Audiozaal, Vrijhof: Musica Silvestra Orkest (MSO) - Orpheus in de onderwereld uur. EUR 8/5. Maandag 1 december Audiozaal, Vrijhof: Daniël Kramer Messiaen # 1. Klassiek vleugelconcert, waarbij Kramer probeert met zijn piano de geluiden van vogels te benaderen uur. EUR 5/3/1. Amphitheater, Vrijhof: Jazz Podium Drienerlo - Adam Pieronczyk Trio uur. EUR 5/3/1. Dinsdag 2 december en dinsdag 9 december Amphitheater, Vrijhof: Studium Generale De verbeelding van hel en hemel. Lezingen. 2/12 Hel en Hemel in de muziek, spreker: Ben Coelman. 9/12 Hel en hemel in de schilderkunst, spreker: Elvira van Eijl uur. Aanmelden vooraf niet mogelijk. Zie deze pagina. Woensdag 3 december Drakenkelder Bellettrie: opening New Category, Dutch Now English (DNE). This category has Dutch authors translated to English, and is founded especially for International Students, hrs. Everybody is invited to visit. Filmzaal Vestingbar / Bellettrie Filmhuis: Ichi the killer. 21:00 uur. ½ l bier EUR 2.50 (tijdens film). Toegang: gratis. Zie deze pagina. Donderdag 4 december Agora, Vrijhof: Studium Generale Scientology en andere sektes. Lezing door Dr. Durk Hak uur. Aanmelden vooraf niet mogelijk. Amphitheater, Vrijhof: Pro Deo Theatersportwedstrijd. Interactief improvisatietheater. Dit keer in stijl van Sinterklaas uur. EUR 5/3. Zondag 7 december Agora, Vrijhof: Project Sally Vreemde eend. 4+. Jeugdvoorstelling uur. EUR 6.50/4. Kaarten verkrijgbaar via Podium Twente. c a m p u s Maandag 8 december Amphitheater, Vrijhof: Bas Marée & Johan Hoogeboom - ¾ Bas! Cabaretesk kleinkunstliedjesprogramma uur. EUR 5/3/1. Zie deze pagina. Woensdag 10 december Amphitheater, Vrijhof: Stubiba: jazz optreden van Utmost bigband en Far East Jazz Orchestra. / uur. EUR 4/2. Zaterdag 13 december Agora, Vrijhof: Drienerloos Vocaal Ensemble & Musica Silvestra Orkest Scratch: Mozarts Requiem. Een dag lang wordt met een grote groep zangers het Requiem van Mozart ingestudeerd en s avonds uitgevoerd uur. Aanmelden kan via of www. dve.utwente.nl. Dinsdag 16, woendag 17 en donderdag 18 december Amphitheater, Vrijhof: Contramime- En nu m n bed uit! Cabaretvoorstelling uur. EUR 5/3. Zie deze pagina. Tot en met 11 januari 2009 Paleis a/d Blijmarkt, Zwolle: Paul Citroen ( ) tussen modernisme en portret. Twee van de geëxposeerde werken zijn afkomstig uit de collectie van Vrijhof Cultuurcentrum. De rest van de Citroencollectie is te bezichtigen in de Universiteitsbibliotheek. Culturele cursussen Vrijhof Cultuurcentrum: culturele cursussen en workshops. Aanmelden via Voorwaarde: in bezit van Xtra-card. 2e cyclus wk 5 (jan. 2009). Info: Joke Sanchez, Kunstuitleen Bestemd voor UT-medewerkers en -studenten. Open: elke di. en do. van uur en op afspraak. Vrijhof kamer 136. Informatie: Tessa Lieffering, tst. 5746,

20 ut Nieuws weekblad van de Universiteit Twente 20 donderdag 27 november 2008 Studentenleven Weervrouw Helga van Leur, meteoroloog en weerpresentatrice bij RTL4, hield gistermiddag voor studievereniging Stress een lezing over duurzaam ondernemen in de Spiegel. Daarbij kwamen onder andere onderwerpen als klimaatveranderingen, uitdagingen voor startende ondernemers en reductie van CO2 uitstoot aan bod. Van Leur studeerde zelf aan de Wagingen Universiteit en kwam in 1994 via een stage bij MeteoConsult terecht. Na een marketingopleiding besloot ze als zelfstandige verder te gaan. Inmiddels werkt ze al meer dan tien jaar als weervrouw voor de televisie. Daarnaast geeft Van Leur regelmatig lezingen en schrijft ze boeken en artikelen over weer en klimaat. Foto: Gijs van Ouwerkerk Over en... Trouwen Hete Kip Oei, da s pa s hete kip Moeilijkheid: Inleiding: De Aziatische keuken, en dan de Indische in het bijzonder, staat bekend om het pittige eten en daar is dit gerecht geen uitzondering op. Het gerecht is bijzonder heet, de smaak is eigenlijk heel verfijnd; het zoet contrasteert lekker met de scherpte van de kip en het zuur van de salade. Het is niet het meest snelle recept, maar wel een recept met ballen. Ingredienten: Vier kippenbouten 3 eetlepels sambal 4 eetlepels suiker 3 eetlepels (arachide) olie 1 pak rijst (pandanrijst is lekker) 1 ui (gesnipperd) 2 tenen knoflook (in kleine stukjes) 2 blikken kokosmelk 1 komkommer 2 paprika s 3 eetlepels (balsamico)azijn Bereiding: Rasp de (geschilde) komkommer, of snij deze in kleine blokjes. Verwijder, voor SPEK & BONEN 4 personen na het wassen, de zaadlijsten van de paprika s en snijd deze in kleine blokjes. Hussel de komkommer en de paprika door elkaar en schep de balsamico azijn erover. Zet koud weg. Giet de kokosmelk in een pan en giet met het lege blik nog drie blikken water in de pan. Breng het mengsel rustig aan de kook. Verhit ondertussen een koekenpan of hapjespan op het vuur, doe de olie erbij en fruit de ui en knoflook. Zet het vuur middelhoog en voeg de sambal toe. Bak de sambal ongeveer een minuut of twee totdat de sambal scherp begint te ruiken.voeg nu de suiker toe en bak deze een halve minuut mee. Draai het vuur laag, doe de kokosmelk toe en roer de saus door elkaar. Voeg nu de kippenbouten toe en gaar deze in een minuut of twintig met een deksel op de pan. Als de saus te dik wordt, voeg dan een (kleine) scheut water (of melk) toe. Kook tijdens het garen van de kip de rijst gaar in het water met de kokosmelk, volgens de aanwijzingen op de verpakking. Serveer de rijst en de kip met de salade. Eventueel kan er kroepoek bij. Redactie: Joris van Hoof en Willem Pieterson adres: Tip: Een scherpe smaak in de mond? Drinken helpt niet. Beter is het om de brand te blussen met rijst (of brood). Wanneer je dingen in de koelkast zet, dek ze dan altijd af me plastic folie. Zo voorkom je dat je koelkast gaat geuren naar eten, en dat het eten de kastlucht overneemt. Zeker bij melkproducten (bijv. slagroom) en ei is dit snel het geval. Drank: Een licht biertje, pils is prima, maar een Chinese Tsing-Tao is ook erg lekker. Wist je dat? Sambal komt oorspronkelijk uit Indonesië en wordt gemaakt van Lombok, oftewel Spaanse pepers. Wat wij zien als sambal is eigenlijk Sambal Oelek, een sambal met pepers, zout en suiker. Er zijn echter tientallen verschillende soorten sambal. weekblad van de Universiteit Twente nummer 35 donderdag 27 november 2008 UT N I E U W S 4 10/11 Ik ben een dienstverlener 12 Toekomst voor robotica en telemedicine We blijven altijd bij elkaar afspraken over onderwijs, onderzoek, stages en promoties Samenwerking UT met oncologisch ziekenhuis De UT gaat nauw samenwerken met het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis in Amsterdam. Dat hebben beide partijen afgelopen maandag bevestigd in een convenant. Het gerenommeerde ziekenhuis is gespecialiseerd in de behandeling van kankerpatiënten en is verbonden aan het Nederlands Kanker Instituut. De UT en het ziekenhuis hebben afspraken gemaakt over onderzoek en onderwijs, zoals gezamenlijke onderzoeksprojecten, stageplaatsen en gastcolleges. De besturen van beide instellingen hebben het convenant maandag ondertekend in de Noordhorst. Vanuit de UT zijn onder meer Mesa+ en het nieuw te vormen onderzoeksinstituut BMTTM - de samenvoeging van het onderzoek van biomedische technologie en technische geneeskunde - bij de overeenkomst betrokken. Concreet zijn twee gezamenlijke onderzoeksprojecten afgesproken. Het betreft een onderzoek naar een betere herkenning van tumoren en een project over een computerondersteunende benadering van de behandeling van tumoren met behulp van robottechnologie. Door middel van intra-operatieve beeldvorming zijn tijdens een operatie de grenzen van een gezwel beter te bepalen, waardoor chirurgen dat gezwel nauwkeuriger kunnen verwijderen en een minder grote marge gezond weefsel hoeven weg te snijden. Deze geavanceerde nanomedische toepassing kan ook leiden tot verbeteringen in de radiotherapie, aldus wetenschappelijk directeur Peter Vooijs van de opleiding technische geneeskunde. Vooijs heeft er mede voor gezorgd dat het convenant tussen beide instellingen tot stand is gekomen. Hij heeft al jaren contacten met het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis en is lid van de raad van toezicht. Deze organisatie noemt hij voor de UT een interessante partner omdat zij zowel een befaamd onderzoeksinstituut als een gespecialiseerd ziekenhuis in huis heeft en daarmee een directe relatie tussen onderzoek en de praktijk.voor het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis is samenwerking met de UT van belang, omdat zij professionals opleidt die zowel medisch als technologisch denken. Met ingang van komend studiejaar stelt het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis stageplaatsen beschikbaar voor tweede- en derdejaars masterstudenten technische geneeskunde. De eerste studenten gaan daar in september een klinische stage volgen en het is de bedoeling dat er op de lange termijn jaarlijks tussen de tien en vijftien stageplaatsen beschikbaar zijn voor studenten uit Twente. Met zo n jonge opleiding als technische geneeskunde hebben wij nog niet voldoende studenten om alle stageplekken in te vullen. We hebben afspraken met meer dan twintig ziekenhuizen, waarmee we op dit moment vier- tot vijfmaal zo veel stageplaatsen tot onze beschikking hebben dan we nu kunnen bezetten, schat Vooijs. De samenwerkingsovereenkomst behelst verder dat aansprekende experts van het Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis worden benaderd voor gastcolleges en dat studenten worden betrokken bij onderzoeksvragen van het Amsterdamse ziekenhuis. Op den duur moet de samenwerking leiden tot promotietrajecten. PATENT. Het Solar Team Twente heeft deze week een patent toegekend gekregen op een lenzensysteem dat in de World Solar Challenge van 2007 is gebruikt in zonneauto Twente One. Dit systeem met zogenaamde fresnellenzen concentreert het zonlicht zodanig dat er bijna twee keer zoveel energie kan worden opgevangen zonder dat daarvoor extra zonnecellen nodig zijn. Artikel op pagina 9. ADVERTENTIES (ENG) concept = idea or framework (NL) concept = the first draft Schattig toch? Die twee getrouwde studenten zijn gewoon hartstikke gelukkig. Nog zo jong en toch al zo overtuigd van hun liefde. Prachtig. Wij blijven altijd bij elkaar, roepen ze nu al. Als dat niet romantisch is! Je hoort de kerkklokken spontaan luiden. Dat moet je dus koesteren. Vroeger, pakweg veertig jaar geleden, was zo n trouwpartijtje op de campus heel normaal. Anders mocht er namelijk niet gehokt worden. Al gebeurde dat onder het mom van brommers kiek n heus wel. Anno 2008 is een studentenhuwelijk weer een hele happening geworden. En hoewel het verliefde paartje natuurlijk uitgebreid werd gefeliciteerd, denkt menigeen er het fijne van. Van die zijn gek tot ja hé hé, nu mogen ze eindelijk seks hebben. Wat dat laatste betreft, dat klopt. Het gaat inderdaad om een stel, dat volgens vrome christelijke regels leeft. Niks geen vunzig gefriemel tijdens het practicum. Niks geen hitsige vrijpartij of zweterige sessie in het herentoilet van de Pakkerij. En al zeker geen grijpgrage handjes onder de collegebanken. Geile smsjes? Nog nooit van gehoord. Nee, er zijn ook nog studenten die s avonds hun flanellen pyjama aantrekken, elkaar met een kus op de wang goedenacht wensen en vervolgens elk in een eigen bed stappen. En daar ook blijven tot de volgende ochtend. De conclusie die je daar uit kunt trekken? Dat er gelukkig nog ware liefde bestaat onder UT-studenten, waarvan het merendeel zich doorgaans een slag in de rondte neukt. Lichtpuntjes in donkere dagen, zeg maar. En dat mag zo vlak voor de Kerst best in de krant, vonden wij. TaalCoördinatiePunt English Tip Want more? See KOEIENPAK. Tim Lammers, eerstejaars bestuurskunde en Sander van Blokland, eerstejaars technische bedrijfskunde, speelden afgelopen dinsdagmiddag voor koe op de boulevard tussen de Bastille en de Vrijhof. De ludieke activiteit was onderdeel van hun inauguratieperiode bij Directus Calvatus, een onafhankelijk herendispuut dat nu vijf jaar bestaat. Het samen koe spelen stond symbool voor hoederschap. Want samen in zo n koeienpak rondsjouwen vergt wel flinke samenwerking, liet Tim weten. En samenwerking en hoederschap heb je nou eenmaal ook nodig in een dispuut. Foto Arjan Reef. VGZ nieuwe zorgverzekeraar student De Student Union gaat per 1 januari 2009 een partnership aan met zorgverzekeraar VGZ. Het bestuur koos uit verschillende aanbiedingen van vier verzekeraars voor dit zorgpakket op basis van vergoedingen en betaalbaarheid. Voor studenten die bij de huidige verzekeraar Menzis blijven: voor de collectieve korting op hun pakket wordt een oplossing gezocht. In totaal maken negenhonderd studenten hiervan gebruik. Vooral op studentenniveau kwam VGZ als beste uit de bus, zegt Thomas Mensink van de Student Union. VGZ biedt studenten en alumni van de UT acht procent korting op de basisverzekering. Die kost dan 82,95 euro. En ze krijgen tien procent korting op het aanvullende Jong en Zeker pakket. Deze speciale zorgverzekering is bedoeld voor jongeren van achttien tot 27 jaar. Tot en met 21 ENGLISH EDITION Page 6 jaar betaal je 9,45 euro voor het aanvullende pakket en vanaf 22 jaar betaal je 16,65 euro. Voordelen zijn volgens Mensink de volledige vergoedingen van een tandartsconsulent, spoedeisende hulp in het buitenland en vaccinaties. Menzis vergoedt deze zaken gedeeltelijk. Bij VGZ krijg je voor een nieuwe bril of contactlenzen een vergoeding van 150,00 euro per twee jaar. Ook fysiotherapie wordt vergoed tot zeshonderd per jaar én condooms worden volledig vergoed tot twintig euro per jaar. Een aantrekkelijk pakket, vindt de Student Union. Los daarvan biedt de nieuwe partner nog activiteiten aan die studenten informatie verschaft over hun gezondheid. Denk aan medische hulp bij afvallen, stoppen met roken of een health check. Voor studenten die bij Menzis gebruik maken van de huidige collectieve korting wordt nog een oplossing gezocht, laat Mensink weten. De korting blijft waarschijnlijk wel in tact. Alleen de premies en vergoedingen verschillen dan wel met die van VGZ. Studenten moeten zelf tijdig hun overstap regelen. Jong Talent naar zes UT-studenten Zes UT-studenten hebben gisteravond in Haarlem de Jong Talent prijs ontvangen van de Koninkijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen. Frank Borgonjen (informatica), Jesse Mak (natuurkunde), Tom de Boer (civiele techniek), Ruben de Boer (werktuigbouwkunde), Irana Denissen (wiskunde) en Janneke Verbeek (che- mische technologie) krijgen ieder 500 euro. In totaal reikt de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen dit jaar veertig aanmoedigingsprijzen uit aan jonge talenten in de technische en exacte vakken. Onder de winnaars zijn studenten met een gemiddeld studieresultaat van een 9,7 en 9,9. De prijzen zijn beschik- baar gesteld door een aantal Spinoza Premie Laureaten en het Platform Bèta Techniek, de Stichting Physica en het Thomas Stieltjes Institute for Mathematics. Zij willen hiermee de studie in exacte en technische vakken stimuleren. Film Belletrie Filmhuis heeft een probleem. Hun wekelijkse filmhuis op woensdagavond is te onbekend onder de studentenbevolking. Of UT-Nieuws daar iets aan kan doen? Ach, een berichtje, dat kan best, vonden wij. Het knusse filmzaaltje van de Vestingbar leent zich immers prima voor een goed avondje cultfilm. Gezellig ook. Schaaltje zoete popcorn op schoot, zakjes chips paraat, cola binnen handbereik. Draaien maar. En na het wegslikken van wat brokken in de keel tijdens de aftiteling en het wegpinken van enkele traantjes, zien wij als redactie het nut er zeker van in om even inhoudelijk stil te staan bij zo n emotioneel geladen cultuurfilm. Een scheutje diepgang erbij, wat napraten en discussiëren. Net een écht filmhuis. Daar doen we het voor! Gistermiddag keken wij even wat Belletrie Filmhuis die avond voor het publiek in petto had. Ichi the Killer? Nog nooit van gehoord. Dus snorden we wat informatie op. Een greep uit het aanbod: De film bevat een martelscène waarbij acupunctuurnaalden en een vlijmscherpe snaar worden losgelaten op een hulpeloos slachtoffer. Het gewelddadige gedrag van de gewetenloze moordenaar Ichi bezorgt menig kijker slapeloze nachten. Ichi de Killer is een zieke film. Een duizelingwekkende bloederige achtbaan. Op de film werd geschokt gereageerd. Excessief geweld en oncompromisloze seks. Je hebt een sterke maag nodig om het groteske geweld en sadistische martelingen te doorstaan. Je ziet als het ware door de lichaamsdelen de lijken niet meer. Geen wonder dat de stoelen bij Belletrie Filmhuis zo leeg blijven!...sluiten UT-Nieuws stelling v/d week Volgende week in UT-Nieuws een interview met deze zes getalenteerde studenten. Deze krant woensdagavond al digitaal lezen? GA naar: Ik besteed meer dan dertig euro aan Sinterklaas! GA naar: Uitslag vorige stelling: De invoering van een harde knip is een goede zaak! EENS 15% ONEENS 85%

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other

Dutch survival kit. Vragen hoe het gaat en reactie Asking how it s going and reaction. Met elkaar kennismaken Getting to know each other Dutch survival kit This Dutch survival kit contains phrases that can be helpful when living and working in the Netherlands. There is an overview of useful sentences and phrases in Dutch with an English

Nadere informatie

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016

Ius Commune Training Programme 2015-2016 Amsterdam Masterclass 16 June 2016 www.iuscommune.eu Dear Ius Commune PhD researchers, You are kindly invited to attend the Ius Commune Amsterdam Masterclass for PhD researchers, which will take place on Thursday 16 June 2016. During this

Nadere informatie

Understanding and being understood begins with speaking Dutch

Understanding and being understood begins with speaking Dutch Understanding and being understood begins with speaking Dutch Begrijpen en begrepen worden begint met het spreken van de Nederlandse taal The Dutch language links us all Wat leest u in deze folder? 1.

Nadere informatie

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland?

1. In welk deel van de wereld ligt Nederland? 2. Wat betekent Nederland? First part of the Inburgering examination - the KNS-test Of course, the questions in this exam you will hear in Dutch and you have to answer in Dutch. Solutions and English version on last page 1. In welk

Nadere informatie

Free Electives (15 ects)

Free Electives (15 ects) Free Electives (15 ects) Information about the Master RE&H (and the free electives) can be found at the following page: http://www.bk.tudelft.nl/en/about-faculty/departments/real-estate-and-housing/education/masterreh/free-electives/

Nadere informatie

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant

een kopie van je paspoort, een kopie van je diploma voortgezet onderwijs (hoogst genoten opleiding), twee pasfoto s, naam op de achterkant Vragenlijst in te vullen en op te sturen voor de meeloopochtend, KABK afdeling fotografie Questionnaire to be filled in and send in before the introduction morning, KABK department of Photography Stuur

Nadere informatie

Resultaten. Harm Hospers

Resultaten. Harm Hospers Resultaten Harm Hospers Doelen? Gemotiveerde en getalenteerde internationale studenten interesseren en selecteren voor LAS Studenten een breed, open curriculum bieden, met bijzondere aandacht voor academische

Nadere informatie

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.

Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing. Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet. Expert at a distance Creating a marketplace where expertise is made available through videoconferencing Roland Staring Community Support Manager roland.staring@surfnet.nl Working together for education

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1

Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Grammatica uitleg voor de toets van Hoofdstuk 1 Vraagzinnen: Je kunt in het Engels vraagzinnen maken door vaak het werkwoord vooraan de zin te zetten. Bijv. She is nice. Bijv. I am late. Bijv. They are

Nadere informatie

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher

Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Healthy people want everything, sick people want only one thing. would love to see a Hospital Teacher Consultant Education Sick Pupils Educational Service Centre University Medical Centre The Netherlands

Nadere informatie

ADVANCED TECHNOLOGY 50002 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % Voorbeeld

ADVANCED TECHNOLOGY 50002 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % Voorbeeld Bachelor vooraanmeldingen UT opleidingen (Bron IBG) 17-07-2006 ADVANCED TECHNOLOGY 50002 naam studie 50002 UNIVERSITEIT TWENTE TECHNISCHE WETENSCHAPPEN 50 58-8 -14 % 100 % 100 % ADVANCED TECHNOLOGY UNIVERSITEIT

Nadere informatie

Fans talking about Martin

Fans talking about Martin Fans about Martin Wat vind jij van Martin Garrix? 1 read Fans talking about Martin Martin Garrix is a world famous DJ from Holland. Yesterday we interviewed two of Martin s fans. This is what they said.

Nadere informatie

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14

Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 QUICK GUIDE C Het beheren van mijn Tungsten Network Portal account NL 1 Manage my Tungsten Network Portal account EN 14 Version 0.9 (June 2014) Per May 2014 OB10 has changed its name to Tungsten Network

Nadere informatie

Meet your mentor and coach

Meet your mentor and coach Young Professional Program The importance of having a mentor in business Meet your mentor and coach What do Larry Page, and Steve Jobs have in common? They ve all received guidance from mentors. Yes even

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *7261263430* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2011 No Additional

Nadere informatie

STAAL GAAT HET MAKEN STUDENTENPROGRAMMA IN SAMENWERKING MET BEDRIJVEN NATIONALE STAALBOUWDAG 2012

STAAL GAAT HET MAKEN STUDENTENPROGRAMMA IN SAMENWERKING MET BEDRIJVEN NATIONALE STAALBOUWDAG 2012 STAAL GAAT HET MAKEN NATIONALE STAALBOUWDAG 2012 STUDENTENPROGRAMMA IN SAMENWERKING MET BEDRIJVEN Elk jaar trekt de Nationale Staalbouwdag vele opdrachtgevers, ontwerpers, (staal)bouwers, leveranciers

Nadere informatie

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum

Ontpopping. ORGACOM Thuis in het Museum Ontpopping Veel deelnemende bezoekers zijn dit jaar nog maar één keer in het Van Abbemuseum geweest. De vragenlijst van deze mensen hangt Orgacom in een honingraatpatroon. Bezoekers die vaker komen worden

Nadere informatie

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN

ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN PETS D1570 Groei door Inspiratie ALTERNATIEVE MANIEREN CLUB BIJEENKOMSTEN Frank van der Meijden Public Image Coordinator zone 13A&C, 18B OPLOSSING? Alternatieve vormen Club bijeenkomsten: Oplossing voor

Nadere informatie

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015

Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Programma Open dag zaterdag 28 februari 2015 Program Open Day Saturday 28 February 2015 Tijd 09.15 09.45 Je bent op de Open dag, wat nu? Personal welcome international visitors 10.00 10.45 Je bent op de

Nadere informatie

World Class Aviation Academy

World Class Aviation Academy World Class Aviation Academy Opleidingen voor luchtvaarttechnici moeten voorop lopen Hoogwaardig vliegtuigonderhoud is een onmisbare randvoorwaarde voor het leveren van topprestaties van de luchtvaartsector.

Nadere informatie

Gesprekken ICT niveau A2 ROC Ter AA Mevr. L. Filon

Gesprekken ICT niveau A2 ROC Ter AA Mevr. L. Filon Gesprekken ICT niveau A2 ROC Ter AA Mevr. L. Filon 2009 Gesprekken ICT a2 A.1. Computer bestellen in Amerika A.2. JA s Computer World. A.3. Asking for a job interview A.4. Leaving a message A.5. A complaint

Nadere informatie

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen.

Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Lesbrief Les 1.1: On my way Main language Dit is de basiswoordenschat. Deze woorden moeten de leerlingen zowel passief als actief kennen. Nouns: train, tram, bus, car, bike, plane, boat, underground, stop,

Nadere informatie

Danica Jiernes Madrid, 17 years

Danica Jiernes Madrid, 17 years Danica Jiernes Madrid, 17 years City of Malabon University (CMU) Bachelor of Secondary Education Major in Mathematics Mother s Occupation: Housewife (huisvrouw) Welder (lasser) I choose mathematics as

Nadere informatie

Memo Academic Skills; the basis for better writers

Memo Academic Skills; the basis for better writers Memo Academic Skills; the basis for better writers With the rise of broader bachelor degrees and the University College, Dutch universities are paying more attention to essays and other written assignments.

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *0535502859* DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2010 No Additional

Nadere informatie

Night news. Fact sheets. Worksheet

Night news. Fact sheets. Worksheet 1 Night news read Het liedje van Caro Emerald speelt zich s nachts af. Lees twee nieuwsberichten die met nacht te maken hebben. Nieuwsbericht 1 Nieuwsbericht 2 Clouds block view for meteor watchers Do

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education *3745107457* Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2015 Approx. 15 minutes

Nadere informatie

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen

EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: 55 miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen IP/8/899 Brussel, 9 december 8 EU keurt nieuw Programma veiliger internet goed: miljoen euro om het internet veiliger te maken voor kinderen Vanaf januari 9 zal de EU een nieuw programma voor een veiliger

Nadere informatie

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2

Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Buy Me! FILE 5 BUY ME KGT 2 Every day we see them during the commercial break: the best products in the world. Whether they are a pair of sneakers, new mascara or the latest smartphone, they all seem to

Nadere informatie

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden.

English is everywhere. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game. Lees de tekst. Omcirkel de Engelse woorden. one English is everywhere Test Luister naar wat Daniel vertelt. Welke Engelse woorden hoor je? Kruis ze aan. hi morning mouse cool help desk hello computers mail school game Lees de tekst. Omcirkel de

Nadere informatie

De Bem SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING

De Bem SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING De Bem JAARGANG 5 2014-2015 8 september 2014 3 SEPTEMBER 2014 BEMACADEMY IN OPRICHTING De Bem is met het plan voor het starten van de Bem Academy geselecteerd voor de landelijke wedstrijd Onderwijs Pioniers.

Nadere informatie

PROGRAMMA NETWERKDAG 21 JANUARI 2005 EN LEARNING ENCOUNTER. PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM

PROGRAMMA NETWERKDAG 21 JANUARI 2005 EN LEARNING ENCOUNTER. PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM PROGRAMMA NETWERKDAG EN LEARNING ENCOUNTER 21 JANUARI 2005 AMSTERDAM PrimaVera Research Program UNIVERSITEIT VAN AMSTERDAM INLEIDING Op deze dag beogen wij een ieder met elkaar in contact te brengen, die

Nadere informatie

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept

ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept ETS 4.1 Beveiliging & ETS app concept 7 juni 2012 KNX Professionals bijeenkomst Nieuwegein Annemieke van Dorland KNX trainingscentrum ABB Ede (in collaboration with KNX Association) 12/06/12 Folie 1 ETS

Nadere informatie

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011

Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011. 28 april 2011 Marketing & Communications DNS.be 2010 & 2011 28 april 2011 CENTR Marketing Workshop April 2011 - Helsinki 2 Agenda Campaign 2010: Goal Campaign Results & Learnings Market research: Goal Outcome Learnings

Nadere informatie

CT Nieuws. Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48. Training Reis Veilig. International Office / Stagebureau

CT Nieuws. Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48. Training Reis Veilig. International Office / Stagebureau Faculteit Civiele Techniek en Geowetenschappen Onderwijs- en Studentenzaken CT Nieuws Inhoud 05/12/2013 nummer 14 jaargang 48 1 Training Reis Veilig 1 International Office / Stagebureau gesloten 2 Shell

Nadere informatie

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos

GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING 2 juni 2016 Mireille Goos GOOD TRAINING COALITIE GEMEENTE AMSTERDAM RANDSTAD GOOD HOTEL AMSTERDAM PREFERRED PARTNER PROGRAM Create Beauty, Do Good WHY Create Beauty, Do Good 2009 2012 2014

Nadere informatie

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015

Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 Highlights Nationale Studenten Enquête 2015 De Nationale Studenten Enquête (NSE) is een grootschalig landelijk onderzoek waarin jaarlijks alle Bachelor en Master studenten in het hoger onderwijs gevraagd

Nadere informatie

Corporate & Trade Show Video Lighting Sound

Corporate & Trade Show Video Lighting Sound Corporate & Trade Show Video Lighting Sound Beurzen, sales meetings, algemene vergaderingen, klantgerichte evenementen: Voor firma s zijn evenementen de meest directe en dynamische manier om zichzelf en

Nadere informatie

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad.

Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. DATUM: 22-09-2009 (You will find the English version below) Beste allen, Welkom in het nieuwe academische jaar! We hopen dat iedereen een goede zomerperiode heeft gehad. NIEUWSBRIEF No. 1 Dit is de eerste

Nadere informatie

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch

Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Online Marketing College 1 september. 2012 Introductie Docent: Lotte Bouhuijzen / Eefje Op den Buysch Need To Know info Introductie Kennismaking Opzet van colleges, hoe wordt er getoetst Wat gaan we de

Nadere informatie

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7

Media en creativiteit. Winter jaar vier Werkcollege 7 Media en creativiteit Winter jaar vier Werkcollege 7 Kwartaaloverzicht winter Les 1 Les 2 Les 3 Les 4 Les 5 Les 6 Les 7 Les 8 Opbouw scriptie Keuze onderwerp Onderzoeksvraag en deelvragen Bespreken onderzoeksvragen

Nadere informatie

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten?

Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? 1 Let s celebrate! read Deze tekst gaat over Engelse en Amerikaanse feesten. Ken je deze feesten? Let s celebrate! Guy Fawkes Night People in Britain celebrate Guy Fawkes Night. It s on the 5th of November.

Nadere informatie

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren!

Gelukskoffercoaching. Ik kan in drie woorden vertellen wat ik geleerd heb: I love me. Wael, 11 jaar. Gelukkig zijn kun je leren! Gelukkig zijn kun je leren! Gelukskoffercoaching Missie GELUKKIG ZIJN KUN JE LEREN Gelukskoffercoaching wil kinderen op jonge leeftijd positief ondersteunen in hun individuele emotionele ontwikkeling.

Nadere informatie

Comics FILE 4 COMICS BK 2

Comics FILE 4 COMICS BK 2 Comics FILE 4 COMICS BK 2 The funny characters in comic books or animation films can put smiles on people s faces all over the world. Wouldn t it be great to create your own funny character that will give

Nadere informatie

Alcohol policy in Belgium: recent developments

Alcohol policy in Belgium: recent developments 1 Alcohol policy in Belgium: recent developments Kurt Doms, Head Drug Unit DG Health Care FPS Health, Food Chain Safety and Environment www.health.belgium.be/drugs Meeting Alcohol Policy Network 26th November

Nadere informatie

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g

S e v e n P h o t o s f o r O A S E. K r i j n d e K o n i n g S e v e n P h o t o s f o r O A S E K r i j n d e K o n i n g Even with the most fundamental of truths, we can have big questions. And especially truths that at first sight are concrete, tangible and proven

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Jong en veelbelovend

Jong en veelbelovend Jong en veelbelovend Geen bedrijf kan zonder jong talent. Ook Facilicom niet. Maar in tijden van krimp is het moeilijk om plekken voor hen te creëren. Hoe gaan jonge talenten hiermee om? Denken ze een

Nadere informatie

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten

Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Verschil in Perceptie over Opvoeding tussen Ouders en Adolescenten en Alcoholgebruik van Adolescenten Difference in Perception about Parenting between Parents and Adolescents and Alcohol Use of Adolescents

Nadere informatie

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education

Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education Cambridge International Examinations Cambridge International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One For Examination from 2015 SPECIMEN ROLE PLAY Approx.

Nadere informatie

1.1 ORGANIZATION INFORMATION 1.2 CONTACT INFORMATION 2.1 SCOPE OF CERTIFICATION 2.2 AUDITOR INFORMATION 3.1 AUDIT CONCLUSIONS 3.2 MANAGEMENT SYSTEM EFFECTIVENESS 3.3 OBSERVATIONS Organization Address Name

Nadere informatie

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education

UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education *2942209982* UNIVERSITY OF CAMBRIDGE INTERNATIONAL EXAMINATIONS International General Certificate of Secondary Education DUTCH 0515/03 Paper 3 Speaking Role Play Card One 1 March 30 April 2012 15 minutes

Nadere informatie

Anke Colson. Summary. Certifications. Experience

Anke Colson. Summary. Certifications. Experience Anke Colson Owner at Vizualia (praktijk Creatieve Coaching) * Als freelance coach ben ik op zoek naar nieuwe projecten. anke.colson1@telenet.be Summary Ik begeleid zowel kinderen als volwassenen. Kinderen

Nadere informatie

Beste Inbounds, There is a english version just below the page

Beste Inbounds, There is a english version just below the page Beste Inbounds, There is a english version just below the page De vakantie is alweer bijna voorbij en een nieuwe lichting exchangers is zojuist gearriveerd. Voor sommige is dit het begin van hun exchange

Nadere informatie

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp

PROJECT INFORMATION Building De Meerlanden Nieuweweg 65 in Hoofddorp BT Makelaars Aalsmeerderweg 606 Rozenburg Schiphol Postbus 3109 2130 KC Hoofddorp Telefoon 020-3 166 166 Fax 020-3 166 160 Email: info@btmakelaars.nl Website : www.btmakelaars.nl PROJECT INFORMATION Building

Nadere informatie

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market

Aim of this presentation. Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Aim of this presentation Give inside information about our commercial comparison website and our role in the Dutch and Spanish energy market Energieleveranciers.nl (Energysuppliers.nl) Founded in 2004

Nadere informatie

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model)

Quick scan method to evaluate your applied (educational) game. Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation Model) WHAT IS LITTLE GEM? Quick scan method to evaluate your applied (educational) game (light validation) 1. Standardized questionnaires Validated scales from comprehensive GEM (Game based learning Evaluation

Nadere informatie

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur

Security Les 1 Leerling: Marno Brink Klas: 41B Docent: Meneer Vagevuur Security Les 1 Leerling: Klas: Docent: Marno Brink 41B Meneer Vagevuur Voorwoord: In dit document gaan we beginnen met de eerste security les we moeten via http://www.politiebronnen.nl moeten we de IP

Nadere informatie

Tim Akkerman - Head of Mobile

Tim Akkerman - Head of Mobile Tim Akkerman - Head of Mobile Emesa is the largest e-commerce company for searching, comparing and booking travel and leisure packages in the following categories: Holidays - Other accommodations - Hotels

Nadere informatie

Profile visitors NRC Q

Profile visitors NRC Q NRC Media presents About NRC Q A unique concept Business news platform for ambitious people on the go Short, sharp articles with professional infographics Daily newsletter at 5.30am News updates via WhatsApp

Nadere informatie

Studeren in Nederland

Studeren in Nederland Studeren in Nederland Annekee de Jager Kaj Temme Nederlandse Ambassade Brussel Leuven, 27 oktober 2015 Inhoud 1. Nederland 2. Waarom studeren in Nederland? 3. Onderwijs in Nederland 4. Nederlandse studentensteden

Nadere informatie

IDENTITEIT IN DE METHODE?

IDENTITEIT IN DE METHODE? 74 IDENTITEIT IN DE METHODE? ONDERZOEK DOOR EEN LERAAR IN OPLEIDING Bram de Muynck en Esther Langerak 75 Van lectoraten wordt gevraagd om ook studenten te betrekken bij onderzoek. Dit gebeurt bij het lectoraat

Nadere informatie

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011

Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6. Jaarverslag / Auditor s report 2011 Монгол page 1 and 2, Nederlands blz 3 en 4 English page 5 and 6 Jaarverslag / Auditor s report 2011 1 2 Het bestuur van de NGO All for Children heeft op 26 mei 2012 het volgende jaarverslag vastgesteld

Nadere informatie

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder?

Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Next Generation Poultry Health Redt Innovatie de Vleeskuikenhouder? Paul Louis Iske Professor Open Innovation & Business Venturing, Maastricht University De wereld wordt steeds complexer Dit vraagt om

Nadere informatie

Seasondeals. p: +31 (0)20 894 6363 e: info@season.deals w: http://nl.season.deals. Seasondeals, Postbus 717 9400AS, Assen, Nederland

Seasondeals. p: +31 (0)20 894 6363 e: info@season.deals w: http://nl.season.deals. Seasondeals, Postbus 717 9400AS, Assen, Nederland Seasondeals, Postbus 717 9400AS, Assen, Nederland p: +31 (0)20 894 6363 e: info@season.deals w: http://nl.season.deals Seasondeals The Rich Media Ad Company 01 PROBEER HET - WIN UW PRIJS GA MOBILE FIRST

Nadere informatie

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich

Look ahead. Find out. Worksheet. BLT Sandwich 1 Look ahead Bekijk de tekst hieronder. Wat voor een tekst is dit? boodschappenlijst voor een feest menu voor een feestmaaltijd recept voor een bijzondere lunch BLT Sandwich Most people eat this sandwich

Nadere informatie

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing

Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Date 7-12-2011 1 Multi-disciplinary workshop on Ageing and Wellbeing Prof. Dr. Inge Hutter Demographer, anthropologist Coordinator Healthy Ageing Alpha Gamma RUG Dean Faculty Spatial Sciences Date 7-12-2011

Nadere informatie

Werkcollege 7 Communication and Multimedia Design Amsterdam - Research for Design- B1 HC7 requirements - 10 10 2011

Werkcollege 7 Communication and Multimedia Design Amsterdam - Research for Design- B1 HC7 requirements - 10 10 2011 Werkcollege 7 Deliverables I. Gekozen Persona II. Scenario tekst III. Storyboard IV. Programma van Eisen V. Onderbouwing WERKCOLLEGE 7: Ideeën genereren voor het concept. Werkcollege 7: deel I 1. Kies

Nadere informatie

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij?

Uw bedrijf. 19 nov - 23 nov. 11 mar - 15 mar. 1 mei - 3 mei. Wat hebben wij u te bieden? Wie zijn wij? Wie zijn wij? Studievereniging i.d is de studievereniging van Industrieel Ontwerpen aan de TU Delft. Met 2700 leden is zij een van de grootste en actiefste studieverenigingen van Delft. Studievereniging

Nadere informatie

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester

Stages in het flexibel semester. Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel Fractie SAM Stages in het flexibel semester Initiatiefvoorstel voor het implementeren van studiepunten voor stages in het flexibel semester Fractie SAM Aan de universiteitsraad 13 november

Nadere informatie

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer

Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen. Presentatie ilab Rogier Laterveer Transformatie Structureel leegstaande kantoorgebouwen Presentatie ilab Rogier Laterveer Voorstellen Rogier Laterveer Docent, onderzoeker en architect Kenniscentrum voor Technologie & Innovatie Initiatiefnemer

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op artikel 33, lid 1c, van de Wet op het voortgezet onderwijs; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 32957 30 september 2015 Regeling van de Minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap van 21 september 2015, nr. HO&S/805204,

Nadere informatie

PRESCHOOL. For more information please visit www.swazoom.nl

PRESCHOOL. For more information please visit www.swazoom.nl PRESCHOOL For more information please visit www.swazoom.nl WHAT IS A PRESCHOOL? The preschool is a place where toddlers are learning by playing and where parents can meet. At preschool toddlers from 2,5

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

INBURGERING 2015 / 16

INBURGERING 2015 / 16 INBURGERING 2015 / 16 JAMILAA (18) HAD NOOIT GEDACHT DAT ZIJ DE NEDERLANDSE TAAL ZO SNEL ONDER DE KNIE ZOU HEBBEN. INBURGEREN? BEREID U VOOR! WIE ALS BUITENLANDER GEEN PASPOORT HEEFT VAN EEN LAND UIT DE

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care

The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care The downside up? A study of factors associated with a successful course of treatment for adolescents in secure residential care Annemiek T. Harder Studies presented in this thesis and the printing of this

Nadere informatie

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen?

Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? Firewall van de Speedtouch 789wl volledig uitschakelen? De firewall van de Speedtouch 789 (wl) kan niet volledig uitgeschakeld worden via de Web interface: De firewall blijft namelijk op stateful staan

Nadere informatie

Sectie Infectieziekten

Sectie Infectieziekten Sectie Infectieziekten 1 December 2015 U kunt helpen de HIV / AIDS epidemie te beëindigen You can help to end the HIV / AIDS epidemic Sectie Infectieziekten Weet uw HIV status Know your HIV status by 2020

Nadere informatie

Gave opmaak! Er is gebruik gemaakt van een vorm van een lichaam die aanduid waar welke opmerking thuis hoort, doet denken aan de basispunten van HTML.

Gave opmaak! Er is gebruik gemaakt van een vorm van een lichaam die aanduid waar welke opmerking thuis hoort, doet denken aan de basispunten van HTML. De impact van technologie op je nachtrust. Deze vind ik persoonlijk heel erg goed, mede ook door de inhoud. Hij ziet er naar mijn mening ook gaaf uit, simple maar dat spreekt me aan! Felle kleuren die

Nadere informatie

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2!

PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! PROPEDEUSE MARKETING BLOK 2 LESWEEK 2, WERKGROEP 2! AGENDA Vragen over hoorcollege & huiswerk SMART herhaling Het segmentatie proces Marktsegmentatie Segmentatie oefening 1 welke variabelen? (40 minuten)

Nadere informatie

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig?

Omslag ontwerp. Aanleverinstructies. Let op: Welke informatie hebben wij nodig? Aanleverinstructies Omslag ontwerp Op basis van uw wensen kunt u een geschikte ontwerper kiezen. Op de volgende pagina s van dit document vindt u info en een klein portfolio van de ontwerpers. 1. StudioLIN

Nadere informatie

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations

Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Examenreglement Opleidingen/ Examination Regulations Wilde Wijze Vrouw, Klara Adalena August 2015 For English translation of our Examination rules, please scroll down. Please note that the Dutch version

Nadere informatie

Afstudeerproduct Spelen in een band

Afstudeerproduct Spelen in een band Afstudeerproduct Spelenineenband PhilippeThijs DoMuIV 2009 2010 Inhoudsopgave Inleiding 3 Les1:Gewenning 6 Les2:Stopsencues 9 Les3:EenstapjeverderI 11 Les4:EenstapjeverderII 15 Les5:Uptempo 17 Les6:Fade

Nadere informatie

Jeffrey van Rossum Communicatie, Saxion

Jeffrey van Rossum Communicatie, Saxion Jeffrey van Rossum Communicatie, Saxion Waarom starten met IntoSaxion? Hoge waardering contacten met studenten Meer behoefte aan dergelijke contacten Meer dan follow me van handvol studenten Ruimte bieden

Nadere informatie

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training

9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training 9 daagse Mindful-leSs 3 stappen plan training In 9 dagen jezelf volledig op de kaart zetten Je energie aangevuld en in staat om die batterij op peil te houden. Aan het eind heb jij Een goed gevoel in je

Nadere informatie

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2

Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 167 Appendix A: List of variables with corresponding questionnaire items (in English) used in chapter 2 Task clarity 1. I understand exactly what the task is 2. I understand exactly what is required of

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014

RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD. Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 RESPONSIVE TO A CHANGING WORLD Yolk Henny van Egmond Congres over het nieuwe werken 2014 Ontwikkeling en groei van binnenuit We leven niet in een tijdperk van veranderingen, maar in een verandering van

Nadere informatie

Handleiding The very hungry caterpillar. Eric Carle

Handleiding The very hungry caterpillar. Eric Carle Handleiding The very hungry caterpillar Eric Carle In the light of the moon a little egg lay on a leaf. One Sunday morning the warm sun came up and pop! - out of the egg came a tiny and very hungry caterpillar.

Nadere informatie

Business Architectuur vanuit de Business

Business Architectuur vanuit de Business Business Architectuur vanuit de Business CGI GROUP INC. All rights reserved Jaap Schekkerman _experience the commitment TM Organization Facilities Processes Business & Informatie Architectuur, kun je vanuit

Nadere informatie

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels)

De Cambridge English presentatie voor de leerlingen. Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) De Cambridge English presentatie voor de leerlingen Jane West & Fokke de Jong (docenten Engels) CAMBRIDGE CERTIFICATE Da Vinci 2015-2016 WHO IS IT FOR? -- IT IS FOR YOU! - Do this programme if you are

Nadere informatie

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers

De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers De Invloed van Cognitieve Stimulatie in de Vorm van Actief Leren op de Geestelijke Gezondheid van Vijftigplussers The Influence of Cognitive Stimulation in the Form of Active Learning on Mental Health

Nadere informatie

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries

Patrick Venendaal 1553805. Creative Industries Naam: Cursus: Coördinator: Docent: Patrick Venendaal 1553805 Entrepreneurship Creative Industries Aljan de boer Mark Nutzel Inhoudsopgave Het idee... 3 De doelgroep... 3 Introductie... 3 Wat wordt er getest...

Nadere informatie

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is.

Houdt u er alstublieft rekening mee dat het 5 werkdagen kan duren voordat uw taalniveau beoordeeld is. - Instructie Deze toets heeft als doel uw taalniveau te bepalen. Om een realistisch beeld te krijgen van uw niveau,vragen we u niet langer dan één uur te besteden aan de toets. De toets bestaat uit twee

Nadere informatie

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar?

Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? 1 Malala Ken je Malala? Wat weet je al van haar? About Malala Malala Yousafzai comes from Pakistan. She was born on the 12th of July in 1997. When she was 14 years old she started a blog on the Internet.

Nadere informatie