De Biënnale van Venetië

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "De Biënnale van Venetië"

Transcriptie

1 De Biënnale van Venetië Een gebruiksaanwijzing op slippers. Door Chantal Pattyn. Alles voor de kunst Van maandag tot donderdag om 17u of via de blog pompidou.klara.be

2 All the World s Futures. De Biënnale van Okwui Enwezor & Karl Marx. 2

3 DE CURATOR Toen bekend werd dat de de 56ste Biënnale van Venetië zou worden geleid door Okwui Enwezor (1963, Nigeria), gingen hier en daar wat wenkbrauwen fronsen. Enwezor, die had zijn ding toch al gedaan in 2002, toen hij documenta 11 leidde? Zou hij in Venetië zijn verhaal nog eens overdoen? Enwezors documenta 11 was 13 jaar geleden heel politiek. Zo hoorde het toen ook. The right man in the right place. Bovendien was hij de eerste Afro -Amerikaan die de job kreeg. Het was de hoogste tijd dat de kunstwereld - toen (en nog voor een deel) voornamelijk bevolkt door blanke mannen van middelbare leeftijd - eens ging inzien dat er ook in andere continenten behalve Europa en de V.S. aan kunst werd gedaan. Het is o.m. de verdienste van Enwezor om een aantal van die kunstenaars op de kaart te hebben gezet. De kunstwereld kreeg, op het hoogste niveau, eindelijk een ander en dus gekleurd gezicht. Ik herinner me documenta 11 ook als een plejade van kunstenaars die reageerden op een wereld waarmee ze in onmin leefden. En van het enorme stilleven dat Luc Tuymans toen maakte, als antidotum op zoveel politiek spervuur. Enwezor, sinds 4 jaar directeur van het Haus der Kunst in München (hij volgde er Chris Dercon op) veranderde het geweer niet van schouder op deze Biënnale. Voor het eerst in de geschiedenis van de Biënnale is het aantal kunstenaars uit westerse landen in de minderheid. De Biënnale is in die zin een spiegel van de nieuwe globale verhoudingen, zowel op politiek als economisch niveau. Europa en de V.S. kreunen onder hun gewicht en geschiedenis, niet in staat om zichzelf heruit te vinden. De nieuwe centra liggen in Moskou, de Golf, Latijns-Amerika, China en Indië. Het Nabije Oosten staat - ondanks eerder aangekondigde lentes waar we met zijn allen in geloofd hebben - nog altijd in brand. De financiële en economische crisis is alles behalve bedwongen. De wereld bevindt zich in een permanente kramp. Niet in staat om met religieuze twisten, migratie, technologische revoluties of klimaatsveranderingen om te gaan. Dit is een Biënnale die, om al die redenen, vooral over identiteit gaat. En dus over geschiedenis. Want geen toekomst zonder verleden. Met heel wat kunstenaars die als antropologen en historici naar de wereld en naar zichzelf kijken. Met als resultaat een plejade aan verhalen, en heel erg des mensen. 3

4 & ZIJN TENTOONSTELLING ALL THE WORLD S FUTURES De titel van deze Biënnale is alvast hoopvol. All the World s Futures impliceert dat we in die toekomst moeten blijven geloven. En daarvoor hebben we kunst nodig. Enwezor illustreert zijn theorie aan de hand van het schilderij Angelus Novus van Paul Klee, dat in 1921 in het bezit van Walter Benjamin kwam. Benjamin dichtte het werk helderziende eigenschappen toe. Al zag de engel er nog zo bedrukt uit. Maar daar gaat het nu net over. Een kunstwerk representeert meer dan zijn eigen afbeelding. Het stelt ons in staat om verder en anders te kijken, voorbij de realiteit zoals ze zich voordoet. Alle toekomstvisies van Enwezor worden samen gebracht in een Parliament of Forms. M.a.w.: tegenover the state of things staat the appearance of things. Beeldende kunst is er in alle vormen en maten. En dus ook in de vorm van muziek, performance en dans. Als de wereld waarin we leven er één is van constante verandering en mobiliteit, dan kan het niet anders dan dat deze globale shape shifting zich ook in de kunst manifesteert. Daarom kreeg de Amerikaanse pianist Jason Moran (deze zomer artist-in-residence op Jazz Middelheim) een plek op de Biënnale van Enwezor. Net als de choreografen Lemi Ponifasio en Ivana Müller. Tal van kunstenaars op deze Biënnale (Theaster Gates, Dora Garcia, ) hanteren performance als vorm in het parlement van Enwezor. Wijlen de filmmaker Harun Farocki krijgt een centrale plek in het Arsenale. En nooit maakte ik een Biënnale mee waar zoveel muziek weerklonk. En dus had Enwezor een podium nodig en liet hij de buik van het Centrale Paviljoen vertimmeren tot The Arena. Dit gebeurde door David Adjaye (1966, Dar-es-Salaam), de Britse sterarchitect die het nieuwe Smithsonian National Museum of African American History and Culture in Washington zal bouwen. In de Arena maakte ik tijdens de opening ook de creatie mee van een nieuwe compositie van de Duitse kunstenaar Olaf Nicolai. Met drie zangers bracht hij een hommage aan de Italiaanse componist Luigi Nono. Non consumiamo (to Luigi Nono) brengt in herinnering dat de Biënnale in 1968 een aantal betogers de ingang ontzegde. Nono gebruikte opnames van deze gebeurtenissen in zijn compositie Un volto, del Mare/ Non consumiamo Marx. Het was ook uit onvrede met het conservatisme in de klassieke muziek dat Nono op een bepaald moment tape als medium omarmde. Met cassettebandjes kon je immers wel de arbeider in zijn fabriek bereiken. 4

5 DAS KAPITAL! De naam van Marx is gevallen. De soundtrack van deze Biënnale is namelijk Das Kapital van Karl Marx. De live readings van dit baanbrekende, revolutionaire en invloedrijke boek (1867) gaan door tot de volledige vier delen zijn gepasseerd. Nadien neemt Das Kapital andere vormen aan (van discussies, libretto s, songs, film screenings). Tot de Biënnale op 22 november haar deuren sluit. Als grondtoon van een Biënnale kan zo n statement tellen. Anderzijds schiet Enwezor zich er zwaar mee in de voet. Er is een curator en zijn theorie, maar die verhoudt zich ook tegenover de kunstmarkt, en dat is een wereld waar ze van Marx niet meteen onder de indruk zijn. Op de openingsdagen wordt het zicht op de lagune licht ontsierd door de jachten van the rich and famous. De rijke dames die er zich gedurende die drie openingsdagen, met te veel make-up en juwelen, op Louboutins en met een handtas van Chanel door de Giardini struinen (nu en dan met een klein ongemak, zeker na een regenbui) zullen het meer hebben voor Karl Lagerfeld dan voor Karl Marx. Heel wat jonge kunstenaars uit Enwezors selectie zijn al geassocieerd met een prestigieuze galerie die voor hun werk, if they are lucky, astronomische sommen geld vraagt. Sommen die na deze Biënnale alleen maar hoger worden. Maar Marx zal zich op de openingsdagen toch wat in zijn graf hebben geroerd. Een mooi voorbeeld in het Italiaans paviljoen is een video van Isaac Julien. Beelden van een discussie over Das Kapital worden afgewisseld met beelden van een veiling bij Sotheby s. Maar het werk van Julien - black and gay en door de kunstmarkt doodgeknuffeld - is ondertussen zelf onbetaalbaar geworden. Marx of geen Marx, op de mechanismes van de kunstmarkt is op deze Biënnale weinig kritiek te horen, behalve via The Gulf Labor Group (die actie voert tegen het feit dat de nieuwe kunsttempels in de Golf, zoals Guggenheim Abu Dhabi, worden gebouwd door goedkope gastarbeiders die er als moderne slaven door mensensmokkelaars heen zijn gebracht en tijdens de openingsdagen een actie ondernam in en op het gebouw van Peggy Guggenheim). Enwezor toont trouwens vooral individuele kunstenaars en weinig collectieven. Tot besluit: dit is een Biënnale op een bedje van Marx, maar van institutionele kritiek op het systeem is geen sprake. Enwezor had na zijn documenta best een tandje mogen bijsteken. Maar laat deze kritische commentaar de pret niet bederven. Want Enwezor maakte wel een zeer boeiende tentoonstelling, die vooral in het Arsenale zeer geslaagd is. Maar we beginnen onze tocht in de Giardini. 5

6 DEEL 1: HET CENTRAAL PAVILJOEN RIRKRIT TIRAVANIJA (1961, Buenos Aires) Hier speelt het eerste deel van de tentoonstelling van Enwezor zich af. Hij pakt er uit met een stuk of wat veteranen uit de kunstgeschiedenis (Marcel Brood thaers, Robert Smithson, Hans Haacke, Chris Marker, Walker Evans) en zorgt zo voor een aantal interessante ijkpunten, naast nieuw werk van heel wat mid career kunstenaars en een pak nieuw geweld. Ik haal er een paar persoonlijke hoogtepunten uit. De gevel is alvast indrukwekkend, met de aan elkaar genaaide canvassen van de 29-jarige Colombiaan (voor wiens werk op twee jaar tijd krankzinnige prijzen worden betaald, maar ik beloof me vanaf nu te onthouden van commentaar!) Oscar Murillo. Daarboven, in neon, de woorden: Blood, Blues, Bruise. Werk van Glenn Ligon (1960, Bronx, NY), die zich liet inspireren door het verhaal van Daniel Hamm, die in de jaren 60, tijdens de rellen in Harlem, als tiener getuigde tegen de politie van New York. Tiravanija toont tientallen Demonstration Drawings. Het zijn tekeningen van een aantal historische betogingen en protestmarsen. Noot: Tiravanija liet al deze werken maken door Thaïse tekenaars. 6

7 HANS HAACKE (1936, Keulen) THOMAS HIRSCHHORN (1957, Bern) Deze conceptuele kunstenaar zette zijn werk altijd in als commentaar op economische en politieke systemen. Sinds de jaren 70 organiseert hij enquêtes in prestigieuze musea als het Guggenheim en het MOMA in New York. En nu ook op de Biënnale. Vul zijn World Poll in. Haacke laat er trouwens zijn blauwe zeil ook zien. En ik ben altijd weer verrukt van de poëzie van dit intrinsiek politieke werk. Vier jaar geleden herschiep hij het Zwitserse paviljoen tot een schitterende puinhoop. Nu maakte hij een sculptuur die je door de densiteit ervan nauwelijks doorkomt. Hirschhorn gaat bijna letterlijk door het dak! Overal papier ook, met tekst. Onmogelijk om te lezen, maar net over deze onmogelijkheid gaat het. Beleef het. 7

8 CHARLES GAINES (1944, Charleston) KERRY JAMES MARSHALL (1955, Birmingham, Alabama) Deze Afro-Amerikaanse conceptuele kunstenaar zet politieke en artistieke manifesto s om in muziek. Letters worden aan noten verbonden. Hier worden partituren van Amerikaanse folksongs politiek geactiveerd. MADHUSUDHANAN (1956, Kerala) De tekeningen van deze Indiase film- en documentairemaker zijn indrukwekkend. In Logic of Dissappearance: a Marx Archive voert hij Marx, Lenin en Stalin op. Als oude personages op een zwart-wit storyboard die vanuit het verleden naar het neoliberale heden kijken. PETER FRIEDL (1960, Oberneukirchen) Zijn installatie met maquettes van allerhande woontypes (Rehousing) is heel mooi. Maar laat je niet verleiden. Dit is een beenharde commentaar op o.m. segregatie en de failliete ideologie van de modernistische architectuur. Ik ben gek op zijn werk, waarin hij de wereld van de Afro-Amerikanen weergeeft, en vaak relateert aan de westerse kunstgeschiedenis, die hij op die manier terecht bijkleurt. Op de Biënnale toont Marshall totaal nieuw werk. Een bonte explosie van kleuren en vormen. Geschilderde Rorschach-testen. Subliem. 8

9 MARLENE DUMAS (1953, Kaapstad) ISA GENZKEN (1948, Bad Oldesloe) Dumas toont een serie doodshoofden. Kijk. En kijk. Adembenemend. De grand lady van de Duitse kunst laat de maquettes zien van al haar projecten (ook de niet-gerealiseerde). Maar ga ook buiten kijken. Net voor het Oostenrijkse paviljoen plaatste ze twee kolossale orchideeën. Zo mooi! 9

10 DEEL 2: ARSENALE ADRIAN PIPER (1948, New York) In deze indrukwekkende gebouwen, waar vroeger de schepen van de Venetiaanse vloot werden gebouwd en ook de touwslagerij was gevestigd, komt Enwezor pas goed op gang. Het begint sterk met een aantal iconische werken van Bruce Nauman (1941, Fort Wayne). In combinatie met de machetes die Adel Abdessemed (1971, Algerije) als bloemenboeketten in de grond stopte, is de entree bijzonder heftig. Love, death, pain. Een aantal persoonlijke hoogtepunten: Deze Amerikaanse die vanuit Berlijn opereert kreeg de prijs voor de beste kunstenaar op deze Biënnale. Terecht! Kies een belofte en teken! Ik koos voor I will always do what I say I m going to do. I will always mean what I say doe ik sowieso al en I will always be too expensive to buy vond ik gezien mijn financiële toestand niet opportuun. Mijn certificaat heb ik intussen in mijn bibliotheek opgehangen. 10

11 CARSTEN HÖLLER (1961, Brussel) SAMMY BALOJI (1978, Lubumbashi) Onze wetenschapper- kunstenaar maakte met Fara Fara een film over twee rivaliserende muzikanten in Kinshasa. Höllers werk sluit mooi aan bij de film van Vincent Meessen in het Belgisch paviljoen. STEVE MCQUEEN (1969, Londen) McQueen is, na zijn alom bejubelde langspeelfilms Shame en 12 years a slave, nog eens als kunstenaar aanwezig. In Ashes vertelt McQueen het verhaal van een vissersjongen die gruwelijk vermoord werd nadat hij drugs op het strand van het Caraïbische eiland Grenada had gevonden. McQueen filmt zijn herbegrafenis, nadat Ashes eerder in een anoniem graf was gegooid. Ik ging twee keer kijken. Zo pakkend vond ik de film. SONIA BOYCE (1962, Londen) Schitterende performance van jazz scat, hiphop, gospel en dadaïstische nonsens. Lachen! Baloji, die vorige zomer een zeer goede tentoonstelling maakte in Muzee, is een revelatie. Hij toont hier een uitgewerkte halve bol in koper met de scarificaties die hij ook al in het Belgisch paviljoen aan bod liet komen. 11

12 TARYN SIMON (1975, NY) LILI REYNAUD DEWAR (1975, la Rochelle) Ik ben grote fan van haar werk dat onlangs uitgebreid werd voorgesteld in het Jeu de Paume in Parijs. Opnieuw gaat ze te werk als een beeldhistorica. Ze ontleedde de boeketten die de onderhandelingstafels van een aantal opmerkelijke bijeenkomsten sierden. Geschiedenis, politiek en gedroogde bloemen. Wow! Deze zeer uitgesproken feministe laat video s zien van de performances die ze her en der, haar naakte lichaam beschilderd, opvoerde. Op doeken: teksten die onder meer gaan over het hebben van onbeschermde seks. Fel besproken. 12

13 NIDHAL CHAMEKH (1985, Dahmani) CAO FEI (1978, Guangzhou) Een animatiefilm zoals ik er zelden een zag. Kreeg er kop noch staart aan, maar ik bleef kijken naar dit bijzonder esthetische post-apocalyptische sprookje. CHANTAL AKERMAN (1950, Brussel) In Now laat Akerman op verschillende schermen beelden zien van razendsnelle ritten door conflictgebieden. Van enig conflict zie je niets, maar de soundtrack is die van een oorlog die maar niet wil ophouden. Heftig. TIFFANY CHUNG (1969, Danang) Ik viel als een blok voor de prachtige tekeningen van deze Tunesiër. In de serie De quoi rêvent les martyrs? evoceert Chamekh de Arabische lente en hoe die in zijn hoofd vorm kreeg, via een opeenstapeling van beelden. Een ontdekking. Deze kunstenares, getekend door de oorlog in Vietnam, laat in minutieuze werken op papier de dramatische statistieken zien van de gevolgen (migratie, vluchtelingen, misdaden tegen de menselijkheid) van het conflict in Syrië. RICARDO BREY (1955, Havana) Every Life is a Fire van Brey, die in Gent woont en werkt, is één van de grootste installaties die ik ooit van hem zag. Hij begon er zes jaar geleden al aan. Je blijft geïntrigeerd kijken naar deze persoonlijke vorm van archeologie. 13

14 JASON MORAN (1975, Houston) MAJA BAJEVIC (1967, Sarajevo) De Amerikaanse jazzpianist (en artist in residence op Jazz Middelheim midden augustus) toont twee installaties waarmee hij een ode brengt aan de oude music halls van o.m. The Savoy en The Three Deuces in New York. Twee clubs die zeer actief waren toen de racistische wetten van Jim Crow golden. Tot 1964, toen de Civil Rights Act een einde maakte aan deze Amerikaanse apartheid. Ondertussen luisteren we naar Work Songs, de muziek van de chain gang en de inmates. Straf. The stockmarket op textiel. When global meets local. 14

15 GEORG BASELITZ (1938, Deutschbaselitz) SARAH SZE (1969, Boston) De goeroe van de Duitse schilderkunst pakt uit met 8 gigantische zelfportretten. Voeten boven en hoofd beneden, uiteraard. Altijd op zijn kop gevallen, die Baselitz. Twee jaar geleden veroverde ze mijn hart in het Amerikaans paviljoen. Hier pakt ze helemaal op het einde van de Giardino delle Vergine, een wonderlijke en rustige plek, uit met kleine werkjes. Een stuk touw, een spiegeltje, kralen, en een hangmat die ze in mijn stadstuintje mogen komen leveren. Zoek haar werk in een boom, in het gras, op een muur. 15

16 De Paviljoenen! Ik vond de paviljoenen tijdens deze editie niet echt verbluffend. Noch in de Giardini, noch in de stad. Jammer, want ik heb schitterende herinneringen aan Anri Sala en Sara Sze twee jaar geleden. Dit jaar was dit soort extase er niet bij. Verlies er je kostbare tijd niet aan. By the way: waar is Libanon (zo sterk in 2013 met Akram Zaatari)? Kenia trok zich blijkbaar alsnog terug. Een aantal paviljoenen daarentegen steekt er met kop en schouder bovenuit. 16

17 MIJN TOP 10: 1. BELGIË (Giardini) de nasleep van de (diep eurocentrische) koloniale moderniteit en de gevolgen ervan voor o.m. de culturele relaties tussen Europa en Afrika. Kortom, de hamvraag is wat een gemeenschappelijke avant-garde zou kunnen geweest zijn. Met Personne et les autres hebben curator Katerina Gregos en Vincent Meessen het beste paviljoen van de Biënnale afgeleverd. Meessen associeerde zich met tien kunstenaars vanuit de hele wereld (waarmee hij het ouderwetse principe van nationale vertegenwoordiging in een paviljoen op de Biënnale meteen onderuit haalt) om samen een prismatisch verhaal te vertellen over ons koloniale verleden. Of moet ik zeggen: heden? Want het kolonialisme leeft gewoon verder, in een neovorm. Meessen en co onderzoeken heel specifiek 17

18 Want die was er wel degelijk even. Dat illustreert Meessen op een zeer intelligente manier in zijn film die hij in Kinshasa draaide, op het moment dat er hevige rellen waren. Meessen maakte een reconstructie van de tekst van de protestsong die Joseph M Belolo Ya M Piku in 1968 schreef. M Belolo was betrokken bij de Situationistische Internationale (vanaf nu: SI), eind jaren 50 opgericht door de Franse marxistische theoreticus en filmmaker Guy Debord (auteur van het baanbrekende boek La Société du Spectacle), samen met o.m. de Nederlandse kunstenaar Constant (Nieuwenhuijs) en de Deen Asger Jorn (die SI na vijf jaar al zou verlaten). In 1961 zou de Belgische marxist Raoul Vaneigem (auteur van Traité de savoir-vivre à l usage des jeunes générations) aansluiten. Doel van SI? Kunst inzetten voor de permanente strijd tegen the powers that be. Het artistieke verhaal raakte echter meer en meer in de verdrukking door de politieke, marxistische agenda van SI. De slogans van Vaneigem sierden in 1968, de hoogdagen van SI, nog de wanden van de Sorbonne. De film van Meessen is verbluffend. Onder meer door de manier waarop hij muzikanten (allen vrouwen!) uit Kinshasa tegenwoordig de oude song laat vertolken. Hier bepaalt de muziek de film, niet omgekeerd. Ik genoot in het bijzonder van een aantal bijna dromerige elementen (maar we bevinden ons in Kinshasa, en daar is alles wat je niet echt acht toch echt). Twee mannen op een dak passeren de revue met een glazen cirkel. De film werd gedraaid in de 1,2, 3 Club, de legendarische plek waar destijds het OK Jazz Orchestra zwaar scoorde. Op mijn vraag of de kunstenaar een historicus is geworden antwoordde Vincent Meessen in Pompidou dat de geschiedenis andere vormen nodig heeft. Omdat de geschreven geschiedenis haar grenzen heeft bereikt. Via films en installaties kunnen onbekende passages alsnog belicht worden. De kunstenaars op Personne et les Autres beenden allemaal kleine, vaak vergeten of nog niet geweten en, in het kader van de koloniale geschiedschrijving, belangrijke narratieven uit. Neem er je tijd voor. Want alle bijdragen zijn interessant. Ik pik er een aantal werken uit. Elisabetta Benassi toont een tramhalte op de lijn 44, die Leopold II van Tervuren naar Montgomery liet aanleggen in het kader van de Internationale wereldtentoonstelling van Haar werk M Fumu is een hommage aan de Congolose intellectueel, activist, stichter van de Union Congolaise en organisator van het 2de Pan-Afrikaans congres (Brussel, 1921) Paul Panda Farnana. Benassi s tramhalte heeft iets van een skelet. De onderdelen bestaan uit afgietsels van beenderen van exotische dieren die ze in het Afrikamuseum vond. Nu en dan lezen acteurs voor uit King Leopold s Soliloquy van Mark Twain (1905). Bingo! 18

19 Nog een schitterende installatie is Negative Space. A Scenario Generator for Clandestine Building in Africa van James Beckett. Via nieuwe combinaties van allerhande bouwwerken (die als houten blokjes in zijn technisch vernuftige grijpmachine zitten) wil hij nutteloze en ongebruikte ruimtes opnieuw een doel geven. Een mooie commentaar op het modernisme dat door de kolonisator destijds in Afrika werd geïntroduceerd, niet zonder ideologische agenda. In het nieuwe werk Sociétés Sécrètes dat Baloji voor Personne et les Autres maakte, zien we scarificaties op koperplaten. Net als Benassi trok hij voor zijn onderzoek naar het Afrikamuseum. De scarificaties waarvan bepaalde etnische groepen zich bedienden maakten deel uit van hun identiteit, maar werden ook een paspoort voor de kolonisator, die rebellerende groepen hierdoor snel kon identificeren. Het koper verwijst naar de manier waarop de kolonisator rijk werd op de kap van de Congolese bevolking. Maar ook nu nog zijn westerse bedrijven zeer actief in de koperbusiness. Waardoor Baloji s werk duidelijk maakt dat economische exploitatie synchroon loopt met het uitwissen van de etnische identiteit. Baloji is trouwens ook één van de kunstenaars die door Okwui Enwezor in het Arsenale werd uitgenodigd (zie hoger). Sterk. Zeer sterk. In een poëtische installatie geven Tamara Guimaraes en Kasper Akhoj opnieuw een stem aan Ernest Mancoba ( ), de Zuid-Afrikaanse schilder die één van de stichtende leden van CoBra was maar wiens naam door kunsthistorici vergeten schijnt te zijn en niet in de geschiedenisboeken is opgenomen. Ik was ook erg onder de indruk van de werken van Sammy Baloji. Essays on urban planning is een serie van 12 foto s. Zes ervan zijn luchtfoto s van Lubumbashi, zes andere foto s tonen panelen met vliegen en muggen uit het Nationaal Museum van dezelfde stad, waar Baloji trouwens geboren werd. Hij wijst ons hiermee op de afstand van 500 meter die zwarte en blanke wijken indertijd scheidde. Een afstand die werd bepaald door de maximale vlucht van de malariamug. Segregatie en social engineering die hygiëne als argument hanteert. 2. IJSLAND (Campo dell Abbazia, Canareggio) (VP Rialto en vanaf daar een dik kwartier stappen) Aan de Chiesa Santa Maria della Misericordia verraden vlag noch wimpel dat hier het paviljoen van Ijsland gehuisvest is. Christoph Büchel huurde de kerk van een privé-eigenaar en plaatste er een moskee in. En dat was niet naar de zin van de Venetianen. Twee weken na de opening al kwamen de autoriteiten de zaak sluiten. Drogredenen: men had al eens 110 bezoekers ontvangen i.p.v. de toegelaten 90 personen, er was geen officiële aanvraag ingediend voor een moskee die as such ook gebruikt zou worden. De echte reden: Door de aanwezigheid van deze moskee kon men de veiligheid van de Venetianen en de toeristen niet garanderen. Te triest voor woorden. In het historische centrum van Venetië is namelijk geen moskee te vinden, en dat is waar Büchel op reageerde. Maar net door die consternatie is dit één van de beste en meest relevante paviljoenen. Check op voorhand hoe de situatie is. Als het paviljoen alsnog terug operationeel is: Ga er Mekka Cola halen! En trek je schoenen uit! 19

20 3. ARMENIË (San Lazzaro/ VP 20 vanaf Giardini) Armenië kreeg de prijs voor het beste paviljoen. Een beetje te veel eer, want niet alle 18 kunstenaars op Armenity leveren uitstekend werk af. Wie er met kop en schouders bovenuit steekt, is de in Aleppo geboren Mekhitar Garabedian, die in Gent woont en werkt. In het gras voor het Armeense klooster staan twee megafoons. We horen de stem van zijn vader die alle namen opnoemt van de mensen die hij, na allerlei omzwervingen, leerde kennen. Je hoort hem soms aarzelen, en dan geraakt hij weer op gang. Een 9 minuten durende reflectie over hoe ons geheugen werkt, en wat er met mensen gebeurt die hun geboortegrond moeten verlaten. Een ander subliem werk laat in neon de zin The world is alive and Van is alive p. 49 Mahari zien. De neon hangt in een inham waar de monniken met hun bootjes aanmeren. Met zicht op de lagune. Garabedian laat hier de naar Siberië verbannen Armeense schrijver Gurgen Mahari aan het woord die voor zijn boek Burning Orchards (1966) meteen na publicatie de banvloek kreeg in Yerevan. Ook in het indrukwekkende klooster ging Garabedian aan het werk. Op de drukpersen van de Mekhitaristen creëerde hij Table (Histoire de mes ancêtres), een inhoudstabel van een kinderboek over de Armeense geschiedenis dat alle heldendaden en historische data opsomt. Garabedian lijkt te willen zeggen dat geschiedenis niet zo werkt. Er zijn ijkpunten, en met de Armeense genocide die we dit jaar herdenken - was daar een gruwelijk voorbeeld van. Maar de beleving van en de herinnering aan die geschiedenis verloopt anders. Jonge Armeense kunstenaars, allen opgegroeid in de diaspora, worden getekend door een geschiedenis die ze niet persoonlijk meemaakten maar die hun identiteit wel bepaalt. M.a.w.: het geheugen trekt zich weinig aan van het lineaire verloop van de tijd. Wie we nu zijn wordt zowel door ons verleden als onze toekomst bepaald. Postmemory heet dat. In de mooie kapel van het klooster ligt een pak wit papier. Ga even door de knieën en kijk naar het witte blad, dat niet wit is. Je ziet, in reliëf, een aantal Armeense woorden. Garabedian haalde ze van een gedenkplaat voor Daniel Varoujan op de Gentse universiteit. Het Armeens werd op die plaat niet vertaald, en dus ook niet in dit kunstwerk. De dichter blijft onbegrepen. Een humoristisch en zeer goed werk is Accent Elimination van Nina Katchadourian die haar ouders ondervraagt over de manier waarop ze haar familienaam moet uitspreken (Katchadourian of Katchatourian?!). Een film over migratie en hoe die onze taal aantast en verandert. Ook Sarkis is present met een aantal glasramen maar voor zijn solo kan je terecht in het Turks paviljoen. De trip naar San Lazzaro is overigens heerlijk. Eenmaal daar is de stilte er overdonderend. Neem je tijd voor het bezoek aan het klooster zelf. Er zijn prachtige en uitzonderlijke dingen te zien. 20

21 4. NIEUW-ZEELAND (Piazzetta San Marco/ VP San Marco) In de schitterende Bibliotheca Nazionale Marciana (van Jacopo Sansovino) is Secret Power te zien, een enorme installatie van Simon Denny. Denny onderzocht de door Edward Snowden gelekte files en brengt een verbluffende maar bijzonder gelaagde en complexe commentaar over de manier waarop ongekende krachten en machten onze levens bepalen. In combinatie met de kaarten en schilderijen van de prachtige bibliotheek een zeer relevante bijdrage. Oostenrijk krijgt de prijs voor het leegste paviljoen! Heimo Zobernig beperkte zich tot het installeren van een zwarte vloer en dito plafond, waarmee hij alle referenties naar de architectuur (tussen historicisme en modernisme) van Joseph Hoffman (die het paviljoen in 1934 ontwierp samen met Robert Kramrieter) uitwist. Door de ingreep is de hele vloer genivelleerd en valt de scheiding tussen binnen en buiten weg. Heel interessant. 5. OOSTENRIJK (Giardini) 6. GROOT-BRITTANNIË: SARAH LUCAS (Giardini) Sarah Lucas (1962, Londen), lang geleden één van de Young British Artists, had maar één doel voor ogen toen ze de opdracht kreeg voor het Britse paviljoen: iedereen moest er vrolijk van worden! Ik werd meer dan jolig van I scream Daddio van Lucas, die trouw bleef aan haar favoriete thema s: gender, dood en seks. Ze liet het hele paviljoen schilderen in custardgeel (in het Frans: Crème Anglaise!) en zette er haar soms zeer fallische sculpturen (ééntje kreeg als titel Maradona, juist ja, de voetballer!) neer. Net als een serie beelden van vrouwenkonten, mét een sigaret op plekken waar je ze niet verwacht. Smoking guns! 21

22 7. DENEMARKEN: DANH VO (Giardini) Het Deense paviljoen toont Mothertongue, een zeer traditionele presentatie van het werk van Danh Vo (1975), die op Punta della Dogana de beste tentoonstelling van Venetië maakte. Maar loop hier ook binnen voor een goed beeld van het werk van deze in Vietnam geboren en in Denemarken (bijna letterlijk) aangespoelde kunstenaar. Mooi is zijn gebruik van kleine bankjes, ontworpen door de Deen Finn Juhl. Voor meer info verwijs ik door naar mijn uitgebreide tekst (Collateral events. 1.) over Vo s tentoonstelling Slip of the Tongue. Turkije maakt een statement op deze Biënnale door tijdens het herdenkingsjaar van de Armeense genocide de Armeense kunstenaar Sarkis (1938, Istanbul) carte blanche te geven. Sarkis laat in Respiro een aantal dramatische werken uit de kunstgeschiedenis (als De slag bij San Romano van Paolo Uccello, het Isenheim altaarstuk van Matthias Grünewald en La tempesta van Giorgione) mee zinderen. Kijk naar zijn glasramen! En naar het altaar uit rood glas dat dezelfde afmeting heeft als het altaar van het Contarelli-kapel in de San Luigi degli Francesi in Rome, waar Caravaggio s werken 8. TURKIJE: SARKIS (Arsenale, Sale d Armi) met scènes uit het leven van Matteüs te zien zijn. En luister ondertussen naar de muziek die Jacopo Baboni-Schilingi maakte op basis van de kleuren van de neons van Sarkis. Het is SMAK-directeur Philip Van Cauteren die door de Ruya Foundation werd gevraagd om als curator van het paviljoen van Irak aan te treden. De titel Invisible Beauty heeft Van Cauteren letterlijk genomen. De schoonheid van kunstenaars uit Irak wordt hier zichtbaar gemaakt. Want kunst maken in Irak was lange tijd, en helaas nog, iets voor de duisternis. Ik was blij om de foto s van Latif Al Ani, één van de meest gerespecteerde fotografen in Irak, te ontdekken. 9. IRAK (Ca Dandola/ VP San Toma) Ook de tekeningen van Salam Atta Sabri die, na een leven in de V.S. en Jordanië, in 2005 onder het regime van Hoessein in Bagdad terug aankwam, maken indruk. Atta Sabri, die oorspronkelijk in keramiek werkte, redde zich artistiek door op een dag de potloden van zijn dochters te nemen en te beginnen tekenen. Uit therapie, meer dan uit ambitie. Op de opening drukte de kunstenaar zijn grote dankbaarheid uit voor wat hem overkwam. Mister Philip had hem als het ware van de vergetelheid gered. Ook minister van cultuur Sven Gatz bleef niet onbewogen. 22

Met de Firma Van Drie naar de 55ste Biënnale van Venetië zondag 3 november - zaterdag 9 november 2013

Met de Firma Van Drie naar de 55ste Biënnale van Venetië zondag 3 november - zaterdag 9 november 2013 Met de Firma Van Drie naar de 55ste Biënnale van Venetië zondag 3 november - zaterdag 9 november 2013 Reisleider: André Groeneveld Na de succesvolle en gezellige Lustrum Kunstreis naar de Documenta13 in

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2008 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 64 punten

Nadere informatie

Kunstlessen over Hundertwasser

Kunstlessen over Hundertwasser Kunstlessen over Hundertwasser Bovenbouw primair onderwijs en vmbo - een tekst met vragen en opdrachten voor een les op school - opdrachten in de tentoonstelling in het Cobra Museum Colofon 2013 Uitgave

Nadere informatie

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan

A-tekst. De aquarel. Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan A-tekst De aquarel Mesdag Israëls Mauve Breitner Mondriaan In de 19de eeuw maakte de Nederlandse aquarel een ongekende bloeiperiode door. De artistieke idealen van die tijd vonden in dit medium een perfecte

Nadere informatie

Wie ben jij? Ik ben... Introductie. HAVO/VWO bovenbouw

Wie ben jij? Ik ben... Introductie. HAVO/VWO bovenbouw HAVO/VWO bovenbouw Introductie Wie jij bent is niet in één zin te beantwoorden. Of je man of vrouw bent. Uit welk land je komt. Wanneer je geboren bent. Welke dingen (muziek, kleding, sport etc.) je leuk

Nadere informatie

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw

Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Wegwijs in de wereld van de schilderkunst / Schilderijen Salon van de 21 e eeuw Lesbrief met enkele suggesties voor creatieve verwerkings- lessen n.a.v. het bezoek aan de tentoonstelling Le Peintre de

Nadere informatie

Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad

Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad Het werk Monochrome (Grey) van Anish Kapoor hangt ruggetje, ruggetje met de Zonnebloemen van Van Gogh. pagina 84, 10-10-2015 Het Financieele Dagblad Kijk en vergelijk Het is een trend: hedendaagse werken

Nadere informatie

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte

Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte Pagina 1 van 6 Zoekkaart Kunstenaars: Marcel Witte 1. Multicultural Dit is het kunstwerk dat Marcel maakte voor de tentoonstelling Utopiart27 Je kan meer lezen over Marcel op de website http:// Pagina

Nadere informatie

STAD EN TAAL ONTMOET KUNST

STAD EN TAAL ONTMOET KUNST STAD EN TAAL ONTMOET KUNST OPTIONELE OPDRACHTEN EN HUISWERKOPDRACHTEN 1 WAT WILT U? (voorbereiding op het bezoek) A. Wat wilt u graag in het Stedelijk Museum zien? (welke soort kunst, welke kunstenaar,

Nadere informatie

FRANCESCO CANDELORO OTHER LIGHTS PERSBERICHT VERNISSAGE: ZATERDAG 5 DECEMBER 2015 16:00 / 20:00 TENTOONSTELLING: 5 DECEMBER 2015 25 FEBRUARI 2016

FRANCESCO CANDELORO OTHER LIGHTS PERSBERICHT VERNISSAGE: ZATERDAG 5 DECEMBER 2015 16:00 / 20:00 TENTOONSTELLING: 5 DECEMBER 2015 25 FEBRUARI 2016 PERSBERICHT FRANCESCO CANDELORO OTHER LIGHTS VERNISSAGE: ZATERDAG 5 DECEMBER 2015 16:00 / 20:00 TENTOONSTELLING: 5 DECEMBER 2015 25 FEBRUARI 2016 CURATOR / CRITISCHE TEKST: SONIA ARATA ADRES: RUSLAND 22

Nadere informatie

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest

Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12. Bruiloftsfeest Bijbellezing: Johannes 2 vers 1-12 Bruiloftsfeest Sara en Johannes hebben een kaart gekregen In een hele mooie enveloppe Met de post kregen ze die kaart Weet je wat op die kaart stond? Nou? Wij gaan trouwen!

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2011 tijdvak 2 dinsdag 21 juni 9.00-11.00 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 31 vragen. Voor dit examen zijn maximaal punten

Nadere informatie

125 jaar. Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder. Vincent van Gogh (1853-1890)

125 jaar. Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder. Vincent van Gogh (1853-1890) 125 jaar Geïnspireerd door de beroemde werken van Nederlands schilder Vincent van Gogh (1853-1890) WWW.BNWALLCOVERINGS.COM 125 JAAR GEÏNSPIREERD DOOR DE WERKEN VAN KUNSTSCHILDER VINCENT VAN GOGH De collectie

Nadere informatie

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II

Take Home Examen. Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman. i Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II Take Home Examen Het stijlbegrip volgens Nelson Goodman i444049 Postvak 54 6 juni 2008 Blok BA CW 1 E Vraag II De Amerikaanse filosoof Nelson Goodman heeft een boek geschreven, genaamd Ways of Worldmaking.

Nadere informatie

[DE BASILIEK VAN KOEKELBERG]

[DE BASILIEK VAN KOEKELBERG] 1 e graad secundair onderwijs Naam:... NATIONALE BASILIEK VAN HET HEILIG HART KOEKELBERG [DE BASILIEK VAN KOEKELBERG] Met dit boekje kan je zelfstandig of in groep kennismaken met de basiliek. 2 Hoe ga

Nadere informatie

DESTINATION MANAGEMENT COMPANY

DESTINATION MANAGEMENT COMPANY DESTINATION MANAGEMENT COMPANY Full Service Event Planning bedrijf Corporate reizen en Incentive events Conferenties, seminars en congressen DE VERENIGDE STATEN... THE AMERICAN DREAM! U ontvangt een offerteaanvraag...

Nadere informatie

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR. H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea

ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR. H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea ART HISTORY DE TWINTIGSTE EEUW MASSACULTUUR H5 CKV-profiel Cobra en Karel Appel Moderne Amerikanen in musea Tijdsbeeld tweede helft 20ste eeuw Vrijheid na WOII-Europa ligt in puin.. Koude oorlog: angst

Nadere informatie

Roberto Santo 11 december 2010 t/m 16 januari 2011

Roberto Santo 11 december 2010 t/m 16 januari 2011 Roberto Santo 11 december 2010 t/m 16 januari 2011 Opening expositie Spring Load zaterdag 11 december 2010 12.00-16.00 uur Geopend: woensdag t/m zondag van 12.00 tot 17.00 uur. Gesloten: 25 & 26 december

Nadere informatie

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.

Kijkwijzer HAVO / VWO. Joep Nicolas. 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015. Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis. Kijkwijzer HAVO / VWO Joep Nicolas 11 juni 2014 t/m 11 januari 2015 Pierre Cuypersstraat 1, 6041 XG Roermond, 0475 359102, www.cuypershuis.nl Welkom in het Cuypershuis Het museumgebouw is een uniek complex

Nadere informatie

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen

Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen www.edusom.nl Opstartles 10. EXTRA Oefenen met woorden bij de lessen Het is belangrijk om veel woorden te leren. In deze extra les vindt u extra woorden bij de Opstartlessen 1 t/m 5. Kijk ook eens naar

Nadere informatie

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++

ZOEKEN NAAR DE VOLMAAKTE VORM NIVEAU ++ NIVEAU ++ /5 Deze leskaart gaat over het zoeken naar de volmaakte vorm. Dat klinkt misschien wat verheven, maar je zult ontdekken dat deze zoektocht in de kunstgeschiedenis erg belangrijk is geweest. Piet

Nadere informatie

In goede handen. De Wording Unieke collectie historische piano s en klavecimbels

In goede handen. De Wording Unieke collectie historische piano s en klavecimbels De Wording Unieke collectie historische piano s en klavecimbels In goede handen Een consolepiano en een vleugel uit 1835 van Pape, wiens instrumenten het mechaniek boven de snaren hadden en de met metaal

Nadere informatie

Paulo op bezoek in de klas

Paulo op bezoek in de klas Kunst voor peuters en kleuters Dit materiaal is bestemd voor leerkrachten van groep 0, 1 en 2. Met de informatie en lessuggesties kunt in de klas aan de slag met beeldende kunst. Het kijken naar en praten

Nadere informatie

RINEKE DIJKSTRA op de tentoonstelling Er was eens de collectie nu, Van Abbemuseum, Eindhoven

RINEKE DIJKSTRA op de tentoonstelling Er was eens de collectie nu, Van Abbemuseum, Eindhoven RINEKE DIJKSTRA op de tentoonstelling Er was eens de collectie nu, Van Abbemuseum, Eindhoven JOKE REICHARDT Werkstuk voor het vak Het meesterwerk. Sleutelwerken in de westerse kunst van de 20 e en de 21

Nadere informatie

Benoît Maire The Object of Criticism

Benoît Maire The Object of Criticism PERSMAP Benoît Maire The Object of Criticism 16.01 06.03.2011 1 Index Over de tentoonstelling 3 Beeldmateriaal 4 Andere tentoonstellingen 5 Verwacht 5 Algemene informatie 5-6 2 Over de tentoonstelling

Nadere informatie

Grappig - gek - onheilspellend - sexy - eng - mooi - science fiction - vervreemdend

Grappig - gek - onheilspellend - sexy - eng - mooi - science fiction - vervreemdend /\/\/\/\/\/\/\/\/\ Museumopdrachten bij de tentoonstelling MAPPA: Yael Davids 1994-2003 /\/\/\/\/ in Museum De Paviljoens (15 november 2003-29 februari 2004) \\/ In Museum De Paviljoens is op dit moment

Nadere informatie

De Zuidpoort vzw. Rerum Novarumplein 25 9000 Gent 09/245.09.05 info@dezuidpoortgent.be www.dezuidpoortgent.be!

De Zuidpoort vzw. Rerum Novarumplein 25 9000 Gent 09/245.09.05 info@dezuidpoortgent.be www.dezuidpoortgent.be! ! De Zuidpoort vzw Rerum Novarumplein 25 9000 Gent 09/245.09.05 info@dezuidpoortgent.be www.dezuidpoortgent.be! "$%&'(!)'$&*+,! 5 september 2015 Aanwezig : Steven (met Merel) Marina, Gina, Koen, Pol, Luc,

Nadere informatie

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek

Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek Lesbrief voor leerlingen: hoe ontwerp je een omslag voor een boek KIEZEN Een goed begin is het kiezen van het juiste boek. Er zijn zo veel mooie verhalen waardoor het soms lastig is om een goede keuze

Nadere informatie

1.Beneden in de hal en in het trappenhuis hangen grote installaties van Marielle van den. Ga naar de tweede verdieping overloop.

1.Beneden in de hal en in het trappenhuis hangen grote installaties van Marielle van den. Ga naar de tweede verdieping overloop. Welkom in het Gorcums Museum! Papier in de vorm van boeken, bladen, kranten en folders is niet uit ons huidige leven weg te denken. Maar dit alledaagse materiaal kan ook op een heel andere manier gebruikt

Nadere informatie

Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8. Kijk verder en ontdek meer in de

Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8. Kijk verder en ontdek meer in de Lesbrief met creatieve opdrachten na museumbezoek. Basisonderwijs groep 5-8 Kijk verder en ontdek meer in de tentoonstelling MESCHAC GABA: Museum of Contemporary African Art & More in Museum De Paviljoens

Nadere informatie

Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie

Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie Wereldsteden ontdekken met Ben en Binkie AMSTERDAM Praag Parijs Sydney Ben Kom met ons mee! Binkie Juwelen van steden de mooiste steden van de wereld 3 e verdieping Schiet op, Binkie! Parijs Bewaar het

Nadere informatie

Autonomie & Abstractie

Autonomie & Abstractie Kunstgeschiedenis Autonomie & Abstractie in de 20ste eeuw In de twintigste eeuw wordt het streven naar autonomie in de kunst steeds belangrijker: een kunstwerk moet helemaal op zichzelf staan, los van

Nadere informatie

Faciliteiten Receptie, lift, bar, ontbijtruimte en airconditioning. Gratis Wifi is beschikbaar in het gehele hotel.

Faciliteiten Receptie, lift, bar, ontbijtruimte en airconditioning. Gratis Wifi is beschikbaar in het gehele hotel. Offerte Mandy Kolkman / 2 personen Porto Vluchtschema 11/12 Eindhoven-Porto 1405-1545 14/12 Porto-Eindhoven 1005-1340 Alleen handbagage is inbegrepen. Bezoek Ribeira, het oude centrum, en geniet van een

Nadere informatie

een poging om gebouwen kapot te maken of mensen te doden niet concreet, over iets wat abstract is, kan je nadenken

een poging om gebouwen kapot te maken of mensen te doden niet concreet, over iets wat abstract is, kan je nadenken Woordenlijst Thema 7 aannemen aanslag (de) abstract acteren acteur/actrice (de) afbeelding (de) afspelen (zich) amper artiest (de) atelier (het) auteur (de) band (de) beeld (het) beeldhouw(st)er (de) beeldhouwen

Nadere informatie

Alles is in volle opbouw.

Alles is in volle opbouw. Alles is in volle opbouw. Duits paviljoen ook te zien op de vlgd dia Vlgd dia Hall van machines Oud Vlaanderen met het Belfort van Bethune(fr) Hoofdingang aan de Kortrijksesteenweg 2 dia s verder Het Duits

Nadere informatie

Factsheet over het educatieve aanbod

Factsheet over het educatieve aanbod De tentoonstelling in het Solomon R. Guggenheim Museum in New York, in 2012 Photo: David Heald Factsheet over het educatieve aanbod De tentoonstelling in het Cobra Museum Het Cobra Museum brengt van 5

Nadere informatie

Catalogus tentoonstelling Junglegroep

Catalogus tentoonstelling Junglegroep Catalogus tentoonstelling Junglegroep Rembrandt van Rijn (zelfportret) Wereldberoemd om de Nachtwacht. Schilderde veel portretten. Dit ben ik op mijn zelfportret: Aan alle bezoekers van deze tentoonstelling:

Nadere informatie

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela

Orde van dienst voor de gemeentezondag. Thema: (Toekomst)-dromen. zondag 3 april 2016 om 9.30 uur. Gereformeerde Kerk Nieuwe Pekela Orde van dienst voor de gemeentezondag Thema: (Toekomst)-dromen -2- welkom en mededelingen intocht: lied 81 : 1, 2 en 4 zondag 3 april 2016 om 9.30 uur Laat de harpen slaan, klinken de trompetten. Vier

Nadere informatie

Jules De Bruycker te gast bij Frank Brangwyn

Jules De Bruycker te gast bij Frank Brangwyn persinfo TENTOONSTELLING 11/10/ 13 > 12/01/ 14 Arentshuis, Dijver 16 I B- 8000 Brugge Jules De Bruycker liet zich in zijn etsen met sterke lichtcontrasten inspireren door het werk van Frank Brangwyn. Deze

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2014 tijdvak 2 dinsdag 17 juni 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een kleurenbijlage. Dit examen bestaat uit 42 vragen. Voor dit examen zijn maximaal

Nadere informatie

Categorie: Kunst, wetenschap en techniek. Categorie: Kunst Intercultureel.

Categorie: Kunst, wetenschap en techniek. Categorie: Kunst Intercultureel. Er zijn overeenkomsten tussen de wereldtentoonstellingen van de 19 e eeuw en het world wide web van de 20 e eeuw. Wat maakt dat het positivisme in de loop van de 19 e eeuw steeds meer wordt gezien als

Nadere informatie

Stromingen in vogelvlucht

Stromingen in vogelvlucht Stromingen in vogelvlucht Grieken en Romeinen (Klassiek Erfgoed) 500 v. Chr. tot 400 n. Chr. Middeleeuwen (Goddelijke Orde) 500 tot 1500 Renaissance (Homo Universalis) 1500 tot 1600 Barok en Rococo (Verleiding

Nadere informatie

PASPOORTEN BOVENBOUWERS.NL

PASPOORTEN BOVENBOUWERS.NL PASPOORTEN M.C. Escher 17 juni 1898 27 maart 1972 Leeuwarden Tekeningen die niet klopten. Maurits Cornelius Escher werd geboren in in 1898 in een Friese familie. Hij was de jongste thuis en zijn familie

Nadere informatie

Klee. en Cobra. Opnieuw beginnen

Klee. en Cobra. Opnieuw beginnen Klee Lesmateriaal groep 5 en 6 deel 1: klassikale les op school bij de tentoonstelling Klee en Cobra Het begint als kind 28.01-22.04 2012 en Cobra Opnieuw beginnen Dit is Paul Klee En dit ook. En dit is

Nadere informatie

Romereis: infoavond. paaseditie 2016

Romereis: infoavond. paaseditie 2016 Romereis: infoavond paaseditie 2016 Programma voor vanavond 1. Inleiding 2. Reisomstandigheden 3. Programma 4. Praktische informatie 5. Vragen 1. Inleiding welkom even voorstellen... 1. Inleiding - W.

Nadere informatie

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te:

DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6. Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum. 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: DE ROMEINEN KOMEN!! Groep 5 en 6 Vragenlijst Museumzaal Thermenmuseum 1. Namen leerlingen: Naam van de school: Te: 1 In de museumzaal hangen banieren met tekst. Een banier is een soort vlag. Er staan ook

Nadere informatie

Wat kan ik voor u doen?

Wat kan ik voor u doen? 139 139 HOOFDSTUK 9 Wat kan ik voor u doen? WOORDEN 1 1 Peter is op vakantie. Hij stuurde mij een... uit Parijs. a brievenbus b kaart 2 Ik heb die kaart gisteren.... a ontvangen b herhaald 3 Bij welke...

Nadere informatie

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx

xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx xxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxxx x x x x xx x xx xx x xx xxx xx xx xx xxx x xx x xxxx x EEN KNOTSGEKKE xxx x xxxx HICHAM BENOHOUD xxx xxxxx xxxx xxxxx xx Salle de Classe, série 2 KLASFOTO! xxxx xxxxxx xx xxxxx xx xxxxxx x xxxxx xx x xxxxxx

Nadere informatie

Bonnefantenmuseum Maastricht +31 (0)43 3290190

Bonnefantenmuseum Maastricht +31 (0)43 3290190 Bonnefantenmuseum Maastricht +31 (0)43 3290190 Betreft voorbereidende les bij het programma Being Baldessari Geachte docent, Ter voorbereiding op de museumles Being Baldessari stuur ik u een map met daarin

Nadere informatie

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou.

JUST BE YOU.NL. Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen. Marian Palsgraaf - www.justbeyou. JUST BE YOU.NL Het mooiste wat je kunt worden is jezelf! 23 tips voor direct meer zelfvertrouwen Marian Palsgraaf - www.justbeyou.nl Het mooiste wat je kunt worden is jezelf. Mijn passie is mensen te helpen

Nadere informatie

Javier Gómez en Arian Winterink exposeert in Museum vd Togt

Javier Gómez en Arian Winterink exposeert in Museum vd Togt Bijgewerkt: 20 oktober 2008 Zoek: ga. Begin: Nieuws Amstelveen Geschiedenis Foto's Gebeurtenissen Monumenten Partnersteden Straten Kerken Exposities Links Sponsoren Over de site Javier Gómez en Arian Winterink

Nadere informatie

Plat- Vorm, Hoofdstuk 5, Toetsvragen

Plat- Vorm, Hoofdstuk 5, Toetsvragen 1 Jan Hinkel, Basketballer 1. Bekijk de afbeelding Basketballer van Jan Hinkel. Van de foto gaat een vervreemde werking uit. Waardoor wordt die vervreemdende sfeer opgeroepen? Noem één reden. 2. Bekijk

Nadere informatie

KIJKWIJZER FDN MUSEUM

KIJKWIJZER FDN MUSEUM KIJKWIJZER FDN MUSEUM Welkom in Heerenveen Museum. Hier ontdek je het verhaal van Heerenveen. Je gaat straks kijken naar het Ferdinand Domela Nieuwenhuis Museum. Domela had een duidelijke mening over drank

Nadere informatie

Zoektocht naar de schilderijen. Bart van Steenbergen

Zoektocht naar de schilderijen. Bart van Steenbergen Zoektocht naar de schilderijen Bart van Steenbergen 1 Holkham Hall www.vanvitelli.nl In het kader van mijn zoektocht naar schilderijen van Caspar van Wittel voor onze tentoonstelling in Amersfoort 2013,

Nadere informatie

WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK

WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK WAARDIG LEVEN IN BELGIË HISTORISCH ONDERZOEK 1. TOELICHTING Tijdens het bezoek aan de Democratiefabriek hebben jullie kunnen vaststellen dat bepaalde elementen essentieel zijn om tot democratie te komen.

Nadere informatie

VERMIST. Gebruik de tekening op de volgende pagina om alle gevonden informatie samen te brengen!

VERMIST. Gebruik de tekening op de volgende pagina om alle gevonden informatie samen te brengen! Enkel voor kinderen! Dit dossier is een realisatie van Ryckevelde vzw Ryckevelde 2010 2 Waar is Eugène? VERMIST Enkele dagen geleden wou Eugène Ryckevelde Brussel gaan verkennen! Het was al heel lang geleden

Nadere informatie

beeldende vakken CSE GL en TL

beeldende vakken CSE GL en TL Examen VMBO-GL en TL 2012 tijdvak 2 dinsdag 19 juni 13.30-15.30 uur beeldende vakken CSE GL en TL Bij dit examen hoort een bijlage. Dit examen bestaat uit 34 vragen. Voor dit examen zijn maximaal 76 punten

Nadere informatie

doekaart: HET MUSEUM (afspraken)

doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) doekaart: HET MUSEUM (afspraken) Een museum is een plek waar kunst bewaard wordt en getoond. Aan de muur hangen schilderijen, in vitrines liggen voorwerpen en op sokkels

Nadere informatie

Kijkwijzer Ruimtelijke Kunst

Kijkwijzer Ruimtelijke Kunst Kijkwijzer Ruimtelijke Kunst Beeldbeschrijving * Inhoudsopgave Deel I Deel II Deel III Deel IV Deel V Basisopdrachten Wat is het? Techniekverkenning Beeldbeschrijving Opdrachten voor thuis of in de klas

Nadere informatie

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht

SO 1. Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014. Historisch Overzicht SO 1 Tijdvak II AVONDMAVO 2013-2014 Historisch Overzicht 1. Welke doelstelling had Wilhelm II bij zijn aantreden als Keizer van Duitsland? 2. Welk land behoorde niet tot de Centralen tijdens de Eerste

Nadere informatie

Onyx Trio in Museum Gouda

Onyx Trio in Museum Gouda Onyx Trio in Museum Gouda Op de laatste dag van de tentoonstelling Uitgelezen, zondag 17 mei 2015, speelt het Onyx trio om 15.30 uur in de Gasthuiskapel van Museum Gouda. Zij spelen deze middag beroemde

Nadere informatie

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2

BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGEN LESPAKKET 1.2 BIJLAGE 1 A4 BLADEN THEMA S BIJLAGE 2 DOMINO EMOTIES BIJLAGE 3 MATCHING OEFENING GEVOELENS BIJLAGE 4 VRAGENLIJST FILM BIJLAGE 5 VRAGENSTROOKJES HOEKENWERK BIJLAGE 6 ANTWOORDENBLAD

Nadere informatie

Niets vragen, niets weigeren

Niets vragen, niets weigeren Franciscus van Sales (1567-1622) leefde in het Franse stadje Annecy, in een tijd van politieke verwarring en godsdienstoorlogen. Hij is bekend als schrijver van twee belangrijke en invloedrijke handleidingen

Nadere informatie

persinfo dan van severen collectiepresentatie

persinfo dan van severen collectiepresentatie persinfo dan van severen collectiepresentatie p. 2 Dan Van Severen Collectiepresentatie In t kort Dan Van Severen (1927-2009) woonde en werkte een tiental jaar in Brugge. Zijn oeuvre ontwikkelde zich toen

Nadere informatie

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27.

Spiekkaart Kunst. Pagina 1 van 5. 1. Over kunst en kunstenaars. U t o p i a r t 2 7 S p i e k k a a r t K u n s t. www.utopiart27. Pagina 1 van 5 Spiekkaart Kunst 1. Over kunst en kunstenaars 1.1. Wat is kunst? Wat zijn kunstwerken? Wat is een kunstenaar? Als mensen creatief aan de slag gaan maken ze kunstwerken. Mensen die kunst

Nadere informatie

PERSBERICHT 16 januari 2015

PERSBERICHT 16 januari 2015 Van: Carina Blokzijl Museum Gouda [Carina.Blokzijl@museumgouda.nl] Verzonden: vrijdag 16 januari 2015 12:36 Onderwerp: van Michel tot Israels Bijlagen: GeorgesMichel_Gezicht_op_de_heuvel_van_Montmartre.jpg;

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

De brieven van Van Gogh

De brieven van Van Gogh De brieven van Van Gogh Tijdens een rondwandeling door het dorp, vertelt ieder gids wel iets over de vele brieven die Vincent schreef in zijn leven. Hoe belangrijk waren de brieven voor Vincent, aan wie

Nadere informatie

Samenvatting Kunst ABC

Samenvatting Kunst ABC Samenvatting Kunst ABC Week 1: Kunst algemeen + film, beeldhouwen en fotografie Info: Wat is kunst? Kunst kan verschillende soorten dans, muziek, schilderijen, toneel en beelden zijn. Beeldhouwkunst of

Nadere informatie

VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK

VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK ART & EVERYDAY LIFE VOOR GEK VERKLAARD INTERVIEW MICHIEL VAN NIEUWKERK 02 Oct 2015 - Fenne Saedt

Nadere informatie

Wie ben jij? Ik ben... Introductie VMBO

Wie ben jij? Ik ben... Introductie VMBO VMBO onderbouw Introductie Wie jij bent is niet in één zin te beantwoorden. Of je man of vrouw bent. Uit welk land je komt. Wanneer je geboren bent. Welke dingen (muziek, kleding, sport etc.) je leuk vindt.

Nadere informatie

Opbouw college. Trends voorspellen binnen kunst. Wat is Casco? Definiëring kunstwereld. Casco Office for Art, Design and Theory

Opbouw college. Trends voorspellen binnen kunst. Wat is Casco? Definiëring kunstwereld. Casco Office for Art, Design and Theory Casco Office for Art, Design and Theory Jaring Dürst Britt Opbouw college I) Introductie trends-casco-kunstwereld(en) II) Trends binnen de brede kunstwereld III) Trends binnen Casco s kunstwereld IV) Terugkoppeling

Nadere informatie

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad.

Een van de agenten komt naar hem toe. Nou, het is me het dagje wel, zegt hij. Nu zijn er toch rellen in de stad. Een dode De voetbalwedstrijd is afgelopen. Het stadion is bijna leeg. Het is koud, de zon schijnt bleek. Munck staat op de tribune van vak H en staart naar de dode man op de bank. Wat vreselijk, denkt

Nadere informatie

Activiteiten De Boeg & De Bobo s groep 1 t/m 4 Zomervakantie week 1: 6 t/m 10 juli. Thema: de Olympische Zandspelen

Activiteiten De Boeg & De Bobo s groep 1 t/m 4 Zomervakantie week 1: 6 t/m 10 juli. Thema: de Olympische Zandspelen groep 1 t/m 4 Zomervakantie week 1: 6 t/m 10 juli Thema: de Olympische Zandspelen De eerste week van de zomervakantie staat helemaal in het teken van sport en spel. Alle kinderen van De Boeg en De Bobo

Nadere informatie

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt.

HOOFDSTUK 13. Naar het museum. Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste. 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 215 215 HOOFDSTUK 13 Naar het museum WOORDEN 1 Kies uit: saai knappe felle grappig bekendste 1 De Nachtwacht is het schilderij van Rembrandt. 2 De Nederlandse schilder Van Gogh schilderde vaak met kleuren.

Nadere informatie

Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge

Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge Jeugdschrijfster Floortje Zwigtman in Brugge Jeugdauteurs uit Vlaanderen en Nederland komen vertellen voor het Out! holebi film- en literatuurfestival van Jong & HiB, over hun eigen werk en dat van anderen.

Nadere informatie

Welkom in het kartuizerklooster

Welkom in het kartuizerklooster Welkom in het kartuizerklooster Hallo, ik ben monnik Dionysius van Leeuwen. Mijn voornaam spreek je uit als di-o-ni-si-us. Ik ben geboren in 1402. Mijn bijnaam is Dionysius de Kartuizer, omdat ik namelijk

Nadere informatie

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.!

De renaissance!! Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis.! De renaissance Waarschijnlijk heb je al eens van deze term gehoord bij het bezoeken van museums of tijdens lessen geschiedenis. Deze term betekent letterlijk de wedergeboorte, en is een kunststroming uit

Nadere informatie

FOTOEXPOSITIE. De Wereld van Van Gogh

FOTOEXPOSITIE. De Wereld van Van Gogh - - persbericht FOTOEXPOSITIE De Wereld van Van Gogh Zundert, 1 oktober 2014 - In het kader van het Van Goghjaar 2015 organiseert het Vincent van GoghHuis een tentoonstelling van fotografen die in de loop

Nadere informatie

Kröller - Müller museum. van Oscar Zuethoff uit klas B2G

Kröller - Müller museum. van Oscar Zuethoff uit klas B2G Kröller - Müller museum van Oscar Zuethoff uit klas B2G Inhoudsopgave 1. Het Impressionisme... 3. 2. Het Pointillisme uit Frankrijk... 4. 3. Het Kubisme uit Frankrijk... 5. 4. Het Expressionisme in Duitsland...

Nadere informatie

R O G E R R A V E E L M U S E U M. Albisola. Roger Raveel in dialoog met: Lucio Fontana, Asger Jorn, Wifredo Lam, Eva Sørensen & Serge Vandercam

R O G E R R A V E E L M U S E U M. Albisola. Roger Raveel in dialoog met: Lucio Fontana, Asger Jorn, Wifredo Lam, Eva Sørensen & Serge Vandercam Albisola Roger Raveel in dialoog met: Lucio Fontana, Asger Jorn, Wifredo Lam, Eva Sørensen & Serge Vandercam 3 juli 30 oktober 2011 Al eeuwenlang is het Italiaanse stadje Albisola aan de Ligurische kust

Nadere informatie

Auditieve oefeningen. Boek van de week: Verhaalbegrip: Taalbewustzijn:

Auditieve oefeningen. Boek van de week: Verhaalbegrip: Taalbewustzijn: Auditieve oefeningen Boek van de week: 1; Nijntje in het museum 2; Krokodil en het meesterwerk 3; Kloddertje 4; Meneer Kandinsky was een schilder 5; Het kleine museum Verhaalbegrip: Bij elk boek stel ik

Nadere informatie

FOTO- OPDRACHT 5. NatGeoFoto. Fotografie: Susan Seubert

FOTO- OPDRACHT 5. NatGeoFoto. Fotografie: Susan Seubert NatGeoFoto STADSGEZICHTEN FOTO- OPDRACHT 5 Fotografie: Susan Seubert STADSGEZICHTEN Van bergen en valleien tot eilanden en steden: de Amerikaanse National Geographic-fotograaf Susan Seubert fotografeerde

Nadere informatie

WINDOWS Tentoonstelling van conceptuele kunst

WINDOWS Tentoonstelling van conceptuele kunst Tentoonstelling van conceptuele kunst Gallery Louiza Antwerp presenteert Tentoonstelling van conceptuele kunst (NL) Opening event 19 April 2013 18.00-21.00 Tentoonstelling 20 April 2013 26 Mei 2013 vrijdag,

Nadere informatie

Dinsdag 8 april 2014

Dinsdag 8 april 2014 Maandag 7 april Wow de eerste dag in Rome, wat een dag. 's Morgens even ontbijten (één croissantje) en toen vanaf ongeveer half 10 op pad. We zijn in de binnenstad geweest en bij iedere kerk verbaasden

Nadere informatie

1. Alfred houdt van kleuren maar is wel een serieus typje

1. Alfred houdt van kleuren maar is wel een serieus typje Exile on Main St. Voor de tentoonstelling Exil on Main St. heeft de directeur van het museum, Alexander van Grevenstein, negen Amerikaanse kunstenaars uitgekozen. Deze negen hebben altijd een beetje in

Nadere informatie

Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als

Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als Écht goede foto s zijn foto s die je raken. Die iets bij je oproepen: een gevoel of herinnering. Foto s die eigen zijn en kenmerkend voor jou als fotograaf. Hoe maak je zulke foto s? Stap 1 is leren kijken.

Nadere informatie

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r

ATELIER MALKOVICH. 6-1 2 j a a r ATELIER MALKOVICH r o n d l e i d i n g 6 - j a a r WELKOM Atelier Malkovich is een hele bijzondere architectuur tentoonstelling. Wat er zo bijzonder is, ga je met behulp van dit boekje ontdekken. naam

Nadere informatie

Spreekopdrachten thema 4 Wonen

Spreekopdrachten thema 4 Wonen Spreekopdrachten thema 4 Wonen Opdracht 1 bij 4.1 ** Uitleg voor de docent: Op de volgende pagina vind je een blad met plaatjes. Knip de plaatjes uit en doe ze in een envelop. Geef elk tweetal een envelop.

Nadere informatie

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1

Italië Florence Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Florence Palazzo Medici Riccardi Pagina 1 Palazzo Medici Riccardi > Medici-paleis Gedurende meer dan een eeuw was het Palazzo Medici Riccardi de hoofdverblijfplaats van de machtige Medici familie die over

Nadere informatie

Een werkboek met creatieve ideeën om met kinderen originele portretten en zelfportretten te maken. Voor kinderen van 6 12 jaar

Een werkboek met creatieve ideeën om met kinderen originele portretten en zelfportretten te maken. Voor kinderen van 6 12 jaar Ursula Gareis CREATIEF WERKEN MET PORTRET EN ZELFPORTRET Een werkboek met creatieve ideeën om met kinderen originele portretten en zelfportretten te maken Voor kinderen van 6 12 jaar Elke pagina van dit

Nadere informatie

Vertaalde Werken/ Translated Works: Barbara Visser 1990 2006 Museum De Paviljoens. Verwerkin gsopdracht Modernisme Voort gezet onderwi js CKV 1

Vertaalde Werken/ Translated Works: Barbara Visser 1990 2006 Museum De Paviljoens. Verwerkin gsopdracht Modernisme Voort gezet onderwi js CKV 1 Vertaalde Werken/ Translated Works: Barbara Visser 1990 2006 Museum De Paviljoens Verwerkin gsopdracht Modernisme Voort gezet onderwi js CKV 1 Transformatie Huis II 2006 Tekst, computeranimatie Transformatiehuis

Nadere informatie

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN

VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN VATICAANSTAD FILATELISTISCH GEZIEN Deel 2, Sint Pieter In mei 2004 heeft ondergetekende met echtgenote, zus en zwager enorm van een fijne vakantie van vier weken Italië genoten. Van deze reis heb ik een

Nadere informatie

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info

Spreekbeurten.info Spreekbeurten en Werkstukken http://spreekbeurten.info Paspoort Ik houd mijn spreekbeurt over paspoorten. Sommige van jullie zijn vast wel eens naar het gemeentehuis geweest om met jullie vader of moeder een paspoort te halen. Ik moest ook een keer mee en

Nadere informatie

Romereis: infoavond. paaseditie 2015

Romereis: infoavond. paaseditie 2015 Romereis: infoavond paaseditie 2015 Programma voor vanavond 1. Inleiding 2. Reisomstandigheden 3. Programma 4. Praktische informatie 5. Vragen 1. Inleiding welkom even voorstellen... 1. Inleiding - V.

Nadere informatie