LEDENREIS 5% korting op de basisreissom! CODEX CIVICUS Massage: evidence of experience? ADHD Wat kan de massagetherapeut ermee? JELLES Beginnersstress

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "LEDENREIS 5% korting op de basisreissom! CODEX CIVICUS Massage: evidence of experience? ADHD Wat kan de massagetherapeut ermee? JELLES Beginnersstress"

Transcriptie

1 BELANGENVERENIGING MASSAGE EN SPORTVERZORGING SEPTEMBER 2007 CODEX CIVICUS Massage: evidence of experience? ADHD Wat kan de massagetherapeut ermee? JELLES Beginnersstress LEDENREIS 5% korting op de basisreissom!

2 U kent Chemodol, de hypo-allergene afwasbare massage-olie. Maar Chemodis heeft meer massage-oliën. Zoals Chemotherm, een massage-emulsie met milde en verantwoorde warmtewerking. Het zuiver plantaardige Olivine, zonder conserveermiddelen en emulgatoren. Chemovine, speciaal voor de sterk behaarde huid. En, speciaal voor de overgevoelige huid, Chemoderm met natuurlijke werkstoffen en de ongeparfumeerde Baselin Emulsion met biologische eigenschappen. Uw leveranciers kunnen u er alles over vertellen. Of bel voor meer informatie: 0800-chemodis ( ). Chemodis B.V. Postbus 9160, 1800 GD Alkmaar. Telefoon (072) , fax (072)

3 Colofon Message Jaargang 15, nummer 4 Samenstelling BMS Redactie adres Passiebloem AK Rotterdam Leden administratie Postbus AA Sliedrecht Vormgeving Romec Designs Druk Drukkerij de Potter Weg en Land DB Bergschenhoek Verschijning Februari April Juni September November Kopij 13 januari 10 maart 12 mei 11 augustus 27 oktober Welkom Allereerst een hartelijk welkom aan alle nieuwe (en oude) cursisten. De Message (het blad dat je nu leest) is het magazine van de belangenvereniging en verschijnt 5x per jaar. Onze vereniging (Belangenvereniging Massage en Sportverzorging) waarvan nieuwe sportmassage-cursisten automatisch en gratis kennismakingslid zijn tot 1 januari 2008, behartigd uw belangen als (sport)masseur in binnen- en buitenland en houdt u tevens op de hoogte van de uiteenlopende zaken binnen ons werkterrein. De overkoepelende organisatie van de diverse belangenverenigingen in Nederland (FBMS) geeft een pas uit (Carte d Identíté) waarmee u zich kunt legitimeren als lid van onze organisatie. De BMS organiseert vaak via bekende opleidingsinstituten in Nederland, lezingen, demonstraties, workshops, oefendagen en symposia die u gratis of met korting op vertoon van uw pas kunt bijwonen. Daarnaast sluit de belangenvereniging bij het aangaan van een lidmaatschap voor u een aansprakelijkheidsverzekering voor bedrijven en beroepen- en een collectieve ongevallenverzekering af. Dit alleen is al reden genoeg om lid te worden of te blijven. De BMS wenst u een goed en succesvol cursusjaar toe en hoopt u straks als lid te mogen begroeten. Advertenties Telefoon: (078) Advertentie index Chemodis...2 Meerssport...6 Natural Health Products...6 Keys Toco Tholin Lopharm Stehmann Thomas Cook Heathlove Podiamed Centraal Beheer Achmea Veel leesplezier. INHOUD ADHD 2 Wat kan de massagetherapeut ermee? Eieren goed voor de ogen 3 Vette vis 5 Columna varialis 6 Waar we allemaal de fout in kunnen gaan... Scenar therapie 13 Codex civicus 14 Massage: evidence of experience Vervolgopleidingen 15 Gewichtsconsulent 16 Hoe werkt de niercheck? BMS BELANGENVERENIGING Alternatief bekeken 8 Gestalttherapie Jelles 9 Beginnersstress Massageteam in actie 19 Hartverschillen 20 Het klopt niet Boekbespreking 10 Boekbespreking 10 Van distaal naar normaal 11 Elsa Gendoping 12 Ledenreis 22 Uit de pers 22

4 humor hebben, gevat zijn, gevoelig en zorgzaam zijn en een goed inlevingsvermogen hebben. Van een aantal belangrijke figuren uit de geschiedenis, zoals Albert Einstein en Thomas Edison, wordt gezegd dat zij ook een vorm van ADHD hadden. ADHD Wat kan de massagetherapeut ermee? Marja van der Ende Januari 2005, de overbuurvrouw staat voor de deur: Bedankt voor je kerstkaart! En wat leuk dat je gaat starten met je massagepraktijk, ik word meteen je eerste cliënt! Kun je mijn dochter er ook bijnemen? We hebben allebei ADHD en kunnen wel wat ontspanning gebruiken! Het voelde als de geboorte van een tweeling: ik had een onderwerp voor mijn scriptie gevonden en mijn praktijk kon van start gaan! Als er één syndroom bestaat waarbij afbakening van het onderwerp nagenoeg onmogelijk is, dan is het ADHD wel. Het lijkt wel een hype, overal om je heen hoor je dat drukke kinderen de diagnose ADHD gesteld krijgen. Zelf heb ik een neefje van inmiddels 18 jaar oud, die op zeer jonge leeftijd al Ritalin voorgeschreven kreeg. Zijn moeder wilde hier absoluut niets van weten en zocht (én vond) alternatieve methoden waarmee de symptomen heel goed onder controle werden gehouden. Wat is ADHD? ADHD is de afkorting van Attention Deficit Hyperactivity Disorder. In het Nederlands betekent het aandachtstekortstoornis. ADHD, ooit hyperkinese of Minimal Brain Dysfunction (MBD) genoemd, is een van de meest voorkomende hersenstoornissen bij kinderen. Ongeveer 3 procent heeft ADHD. ADHD gaat niet over, maar een aantal volwassenen heeft ermee leren leven: dankzij passend werk, een georganiseerde partner of minder specifieke eisen aan de kwaliteit van het leven. Kinderen met ADHD reageren op een aantal gebieden anders dan andere kinderen. Zij hebben vaker en sterker last van aandachtsproblemen en concentratiestoornissen, impulsiviteit, hyperactiviteit en een verstoorde tijdsbeleving. Kinderen en volwassenen met ADHD kunnen, naast de minder prettige symptomen, ook spontaan en open zijn, een enorme creativiteit hebben, energiek en enthousiast zijn, Marja van der Ende is de oprichter van Agaat Therapiepraktijk in s-gravenzande. Verder is zij verbonden aan IVS Opleidingen als docente van de module Het opstarten van een eigen praktijk. Hype of mythe? Is ADHD nu echt iets dat hoort bij het laatste decennium? Als je je verdiept in de eeuwenoude geneeswijzen (bijvoorbeeld de ayurveda), blijken de afzonderlijke symptomen al eeuwen lang bij mensen voor te komen. Alleen het ontdekken van een patroon in deze symptomen en het benoemen van het syndroom met de naam ADHD is iets van de afgelopen jaren. Bestaat ADHD echt of is het een geval van geef het beestje maar een naampje? Er bestaat immers geen biologische of psychologische test met voldoende sensitiviteit en specificiteit om een bijdrage te leveren aan de klinische diagnostiek. Zoals bij alle psychiatrische syndromen wordt de diagnose gesteld op basis van het zorgvuldig in kaart brengen van klinische kenmerken zoals gerapporteerd door ouders, leerkrachten en het kind zelf en zoals geconstateerd via eigen waarneming. In mijn optiek zijn er zeker kinderen en volwassenen die voldoen aan het vereiste minimum (4) aantal symptomen zoals beschreven in de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders (DSM-IV), het handboek voor de psychiatrie. En hier zijn zeker personen bij, die over een korte termijn gebaat zijn bij het gebruik van medicijnen zoals Ritalin, Concerta en Strattera. Waar naar mijn mening te snel overheen gestapt wordt bij de diagnose, is de onderliggende oorzaak van de afzonderlijke symptomen. Ook het effect van de medicijnen op de persoon op 4

5 Wetenschap Eieren goed voor de ogen Althans, dat beweren oogspecialisten van het Academisch Ziekenhuis en de universiteit van Maastricht. Daar wordt namelijk koortsachtig aan een oplossing om de oogziekte maculadegeneratie tegen te gaan of zelfs te voorkomen. Maculadegeneratie is een aantasting van het netvlies, die resulteert in het verlies van het gezichtsvermogen. Momenteel zijn mensen in Nederland slechtziend of blind door een ziekte en dit aantal zal explosief stijgen door vergrijzing. Van de mensen boven de 65 jaar heeft de helft last van de ziekte, die diverse stadia kent en geleidelijk toeslaat. Binnenkort eten tachtig (gezonde) vrijwilligers iedere dag een eitje van kippen die voer met extra natuurlijke kleurstoffen hebben gekregen. Onderzocht wordt of de gele vlek op het netvlies, die zorgt voor een scherp gezichtsvermogen, geler wordt. Het onderzoek wordt samen uitgevoerd met enkele Limburgse bedrijven, zoals eiergroothandel Globus-Ei en diervoederbedrijf Newtricious. De benodigde kleurstoffen worden het beste opgenomen in het bloed wanneer ze zich bevinden in de vetachtige omgeving van bijvoorbeeld eidooiers. Ze zitten ook wel in speciale vitamine-preparaten, maar dit is volgens de onderzoekers dé manier om het binnen te krijgen. Er wordt veel van verwacht. Vervolg op pagina 4» Van een aantal belangrijke figuren uit de geschiedenis, zoals Albert Einstein en Thomas Edison, wordt gezegd dat zij ook een vorm van ADHD hadden. langere termijn, is voor zover ik weet nooit goed onderzocht. Gevallen van acute hartdood bij kinderen hebben er in ieder geval al toe geleid dat Ritalin en Concerta in de Verenigde Staten een black box waarschuwing van de Food and Drug Administration (FDA) hebben gekregen. Massagetherapie bij ADHD Vanuit mijn gevoel dat er een grote groep gediagnosticeerde ADHD-ers bestaat, die gebaat zal zijn bij massagetherapie, ben ik in 2006 begonnen met het werven van proefpersonen voor een onderzoek. Dit onderzoek bestaat uit het toepassen van zes verschillende behandelingen: voetreflexmassage, sportmassage, haptonomische ontspanningsmassage, energetische massage met acupressuur, ayurvedische massage en holistische massagetherapie. Na elke behandeling heb ik met de proefpersoon geëvalueerd welke effecten de massages op lichaam en geest teweeg hebben gebracht. Medicijnen in de kast De proefpersonen die op mijn pad kwamen, hadden allemaal verschillende symptomen die de meeste aandacht vroegen. De één had hoofdpijnklachten en driftbuien, de ander slaapproblemen, weer een ander had echt veel last van hyperactiviteit. Door aandacht te besteden aan de dieperliggende oorzaak van de afzonderlijke symptomen is de uitkomst bij de kleine groep proefpersonen die ik mocht behandelen, zeer positief te noemen. Zo positief dat zelfs slaapmedicatie en Concerta in de kast blijven staan. Alle in mijn scriptie beschreven proefpersonen komen regelmatig terug voor een massage en voelen zich hierdoor meer ontspannen. Dit zorgt ervoor dat alle systemen van het lichaam (vooral het zenuwstelsel voor het verwerken van prikkels en de organen voor het afvoeren van afvalstoffen) beter functioneren en ze dus minder last ondervinden van de vervelende symptomen. Hoe nu verder? Kun je stellen dat je met massagetherapie ADHD kunt genezen? Ik denk persoonlijk dat er meer kanten van de persoon aangepakt dienen te worden. Hierbij kan heel goed het meerdimensionale belasting-belastbaarheidsmodel toegepast worden. De fysieke kant van de persoon is een deel, maar vergeet de sociale, psychische en zingevings-factoren niet. Elk van deze factoren heeft effect op lichaam en geest. Mijn advies is altijd: ga samenwerken met andere zorgverleners! Voor het in balans brengen van elk van de dimensies is hulpverlening te vinden. Een mooie manier om de reguliere en complementaire zorg samen te brengen. Mijn onderzoek was te summier om te spreken van een doorbraak. Hiervoor is een groot aantal proefpersonen en misschien wel even zoveel massagetherapeuten nodig. Een uitdaging voor mij om me te verdiepen in de wereld van wetenschappelijk onderbouwd, dubbelblind, (hopelijk) gesubsidieerd onderzoek. En jullie vervolgens te vragen om gezamenlijk een plekje voor massagetherapie in de behandeling van ADHD te veroveren. Hier komt zeker een vervolg aan in de vorm van kennisdeling. Mijn scriptie zal na akkoord van de proefpersonen, bij mij op te vragen zijn. Stuur een als je interesse hebt in deelname als (aankomend) massagetherapeut aan het onderzoek, mijn scriptie wilt inzien of iets te vragen hebt over dit onderwerp. Reageren? 5

6 Eieren... Vette vis Het einde van de ijstijd, zo n jaar geleden, luidde voor de oermens het begin van een ander leef- en eetpatroon in. Het werd warmer, de toendra s veranderden in bossen, de zeespiegel steeg en onze rondtrekkende, jagende voorouders ontdekten de geneugten van vis. Vandaag de dag echter staat vis gemiddeld nog maar 17 keer per jaar op het menu van een Hollands huishouden. Dat komt neer op eens in de drie weken. Tijd voor herinvoering van de vrijdagse visdag? Ja, zegt het Voedingscentrum. Voor onze gezondheid zou het goed zijn als we tweemaal per week vis op ons bordje krijgen. Onverzadigde vetten Vis, schaal- en schelpdieren bevatten belangrijke eiwitten, vitamines, mineralen en vetten die samen een essentiële basis vormen voor behoud, bescherming en herstel van onze gezondheid. Het geheim van de (vette) vis zit m vooral in het gezonde, onverzadigde, vet. Onverzadigde vetten dragen bij aan verlaging van het slechte cholesterolgehalte in ons bloed, dat zoals bekend de kans op diabetes en hart- en vaatziekten verhoogt. Het onverzadigde vet in vis behoort tot de zogenoemde Omega-3-vetzuren, waarvan wetenschappelijk is aangetoond dat die beschermend werken. Daarvoor zou men 70 tot 280 gram (vette) vis per week moeten eten. Dat wil zeggen: twee keer per week. En liefst vers. Soorten, maten en smaken Magere vis Inktvis, kabeljauw, koolvis, mosselen, oesters, schelvis, tilapia, tong, wijting Matig vette vis Forel, Hollandse garnalen, pangasius, sardien, roodbaars, schol, tonijn, zeeduivel, zeewolf Vette vis Botervis, haring, makreel, paling, zalm Vooral vette vis bevat veel omega-3-vetzuren. Keuze genoeg Het aantrekkelijke van het eten van vis is, dat er zo ontzettend veel soorten en smaken zijn én dat er zoveel manieren van bereiden zijn, die over het algemeen weinig tijd vragen. We eten vis rauw (haring), gerookt of van de barbecue, maar kunnen m ook koken, pocheren, (roer)bakken, stomen, stoven, grilleren en frituren. Het is allemaal tamelijk eenvoudig, en dat in combinatie met aardappels, puree, rijst, pasta of stokbrood en tal van groentes. Meer weten? Nadelige gevolgen voor de vrijwilligers zijn er nauwelijks. Het cholesterolniveau en het vetzuurgehalte worden in de gaten gehouden, maar het is achterhaald dat een ei per dag ongezond zou zijn. Kosten Maculadegeneratie is momenteel alleen te behandelen door een middel dat maandelijks in het oog moet worden gespoten. Dat kost zo n honderd euro per maand. Daarbij is het slechts voor een klein deel van de patiënten geschikt. Het is wel bekend dat het eten van groenten als spinazie, broccoli en spruiten, die rijk zijn aan kleurstoffen, de pigmenten in het oog aanvullen. Helaas lukt het niet om via de voeding voldoende kleurstoffen op te nemen om de maculadegeneratie een halt toe te roepen. De eerste resultaten van het onderzoek, dat mede wordt gefinanciëerd door Economische Zaken, worden eind van dit jaar verwacht. GROOTHANDEL IN SPORTVERZORGINGS-, EHBO/BHV- EN PEDICURE ARTIKELEN Als u het niet vraagt zult u het nooit weten, dus vraag naar onze prijslijst, of kom gerust eens langs in onze winkel/showroom. Leverancier van o.a. Biofreeze, Chemodis, Volatile, Toco BSN Medical, Mueller, Gehwol en Laufwunder, Curetape en Kinesiotape en ook draagbare en vaste massagebanken/stoelen en de diverse toebehoren. Doe meer met meersport! Openingstijden: Woensdag Donderdag Vrijdag Zaterdag uur uur uur uur uur J.A. Beyerinkstraat 5a 2912 AA Nieuwerkerk a/d IJssel Telefoon (0180) Fax (0180) Website 6

7 Carel Schott Hij had een chagrijnige blik in zijn ogen, vermoeid schoof hij zijn stoel aan. Zijn buik paste maar net tussen de ruimte tot aan de tafel. Ik schatte hem even breed in, als dat hij hoog was. Twintig jaar geleden had hij een hernia en hij heeft daar nog steeds last van, want die hernia s gaan nooit meer over. Hij werd gek van die rugpijn, het werd de laatste maanden steeds erger en hij zat nu ziek thuis. Niet dat hij daar om maalde, want aan dat werk, daar was toch niks meer aan. De romantiek van het chauffeursleven was verdwenen. Ik lijk wel een procesoperator tegenwoordig, klaagde hij, op kantoor weten ze tot op de millimeter waar ik zit, alles gaat met ISO negenduizend nog wat, ik moet in zoveel minuten van A naar B en ondertussen doet die rug steeds meer pijn, weg is mijn vrijheid, ik voel me geen vrije jongen meer maar een echte loonslaaf. Ik had met 60 jaar lekker op mogen rotten, dus nog maar vijf jaartjes te gaan, moet ik opeens tot mijn 65e doorwerken! Toen schoot het helemaal acuut in m n rug. Columna Varialis Waar we allemaal de fout in kunnen gaan... Ik kende hem goed. Hij kwam een paar keer per jaar in de praktijk langs. Onvrede en rugpijn leken een verbond gesloten te hebben. Wat massage en hem uit laten razen deden vaak wonderen. Met zijn huisarts had ik samen een strategie afgesproken, hij verwees door, ik hoorde aan, deed wat met zijn rug en dan ging het meestal wel weer een half jaartje goed. Iedereen tevreden Dit ziektegeval (casus) kwam in de lessen massagetherapie langs. Gebaseerd op een echt geval uit mijn vroegere praktijk. De conclusies werden ook al snel getrokken in de klas. Sterk instabiele lumbale regio, overgewicht in combinatie met insufficiënte buikmusculatuur door zittend beroep, zeer slecht voedingspatroon. Veel sociale onvrede zich uitend in toegenomen spanningen. Daarbij een prachtige herstelbelemmerende overtuiging: Hernia gaat nooit meer over, en ziedaar de perfecte cocktail voor een aspecifieke rugklacht. Ikzelf was er vroeger met open ogen ingelopen, een groot gedeelte van de klas overkwam nu hetzelfde. Hoe het nu gaat met deze patiënt? Hij leeft niet meer, vier maanden na zijn laatste praktijk bezoek is hij overleden. Dit kwam niet door de massage-

8 therapie behandelingen, hij bleek een dodelijke ziekte met zich mee te dragen. Aspecifieke lage rugklachten blijken namelijk niet bijster hoog te scoren in doodsoorzaken. Ergens was dus iets over het hoofd gezien. Lees mee en leer. Medische missers In Amerika is onlangs een groot onderzoek gepubliceerd door Jerome Groopman naar medische missers. Er worden namelijk nogal wat fouten gemaakt in de medische wereld. Twee soorten worden onderscheiden, technische fouten en mentale vergissingen. Over de laatste groep wil ik het hebben. Want massage-, sporttherapeuten en personal health coaches maken dezelfde fouten als artsen en specialisten. Waarom? We zijn allemaal mensen. Het aandeel van de denkfouten behelst 80% van het totale foutenarsenaal. Deze voorspelbare mentale valkuilen kunnen in veel gevallen worden voorkomen. Zo ook in het bovengenoemde voorbeeld. Onze vooringenomenheid leidt meestal snel naar de eerste fout: Ik herken dit type. We menen te weten hoe iemand denkt, handelt en zich voelt. Op grond waarvan? Eigenlijk op grond van niets. Iemand die sjofel gekleed op straat ronddoolt, is niet logischerwijs een dakloze die aan de drank is geraakt. Iemand die mager is en blijft afvallen, hoeft niet altijd anorectisch te zijn, er kan ook een ernstig schildklier probleem aan ten grondslag liggen. Ik heb van de week al een paar van die gevallen gezien. Wanneer de griep rondwaart, dan herken je sneller griep bij de volgende patiënt. Staat de literatuur bol van een nieuw syndroom dan herkennen artsen (en patiënten) altijd wel een aantal symptomen van het nieuwe syndroom. Na een televisiedocumentaire, over bijvoorbeeld bekkeninstabiliteit, zit de wachtkamer de volgende dag beduidend voller met jonge vrouwen die dit beeld bij zichzelf menen te herkennen. Een arts ziet ook meer depressies de dag na het symposium over stemmingsstoornissen. Ik moet wat doen voor deze patiënt, is de derde veel gemaakte vergissing. Niet alleen beoordelingsfouten in de zin van een diagnose missen spelen een rol. Ook onnodig behandelen leidt tot medicalisering en schade. Hulpverleners hebben de collectieve tik dat mensen altijd geholpen moeten worden. Niets doen wordt ervaren als een zwaktebod. Iemand die een tijdje neerslachtig is hoeft nog geen depressie te hebben. Gaat de De Columna Varialis, patiënt dan toch met een inkijk in mijn belevenissen, denkbeel- deur uit, dan kun je je- een antidepressivum de den en ervaringen. zelf afvragen of hij daar Soms afwijkend, dan mee altijd geholpen alledaags gewoon. is. Prozac is namelijk Iets dat mij verbaast niet altijd een plezier of wat me raakt; uit snoepje. verleden, heden of de toekomst. Zijn het Ik mag deze patiënt dwaze kronkels of erg graag. of ik heb juist heel herkenbare een hekel aan deze persoon. Vinden we een gedachten? Een plek in dit blad om de patiënt leuk, aardig of ogen te openen of anderszins interessant sluiten. dan zijn we geneigd langer te luisteren, beter ons best te doen en andere extra inspanningen te leveren. Het omgekeerde lot treft iemand waarbij de hulpverlener geen warme gevoelens ervaart. Er wordt slechter geluisterd, en een probleem wordt sneller gebagatelliseerd (aansteller). Wat doorvragen bij onze mopperende, instabiele, corpulente vrachtwagenchauffeur had een ander beeld laten zien. Hij viel de laatste tijd zomaar af, terwijl hij thuis alleen maar op de bank hing en had naast rugpijn ook pijnen diep in de buik. Hij ging moeizaam naar het toilet en verloor bloed bij deze martelgang, zweette s-nachts zijn bed uit en eten smaakte hem niet meer. Hij bleek een vorm van darmkanker te hebben, ondertussen al uitgezaaid naar de lever. Einde van het aardse bestaan. Ik hoop dat het hem goed gaat daar aan de andere kant. Ik was niet de enige die het probleem in eerste instantie miste. Ook de huisarts had voorafgaand aan mij dezelfde vergissing begaan. We hadden hem al vele malen in de praktijk langs zien komen met zijn rugpijnen. Een typisch aspecifiek beeld, meerdimensionale oorzaak met een psychosociaal sausje. En soms zit die saus in je ogen en vertroebelt het beeld. Patiënten komen namelijk niet zwaaiend met een rode vlag je praktijk Alternatief bekeken Gestalttherapie In gestalttherapie leert men zich meer bewust te worden van wie men is en hoe men met zichzelf en anderen omgaat in het dagelijks leven. Zo krijgt men ook meer zicht op gedrag dat nadelig is voor zichzelf, maar dat op een of andere manier door zichzelf in stand wordt gehouden. Het gestalt-leerproces is leren loslaten van gedrag wat eigenlijk niet bij men hoort, en steeds meer tot zichzelf te komen. Men raakt meer in contact met zichzelf en met de omgeving. Wanneer een behoefte, wens of verlangen volledig bevredigd is, spreken we van een voltooide gestalt. In gestalttherapie onderzoekt men de onderbrekingen die maken dat bepaalde behoeften, wensen of verlangens van een individu niet (volledig) worden bevredigd. Men leert ze beter te voltooien waardoor men meer eenheid zal ervaren. Gestalttherapie werkt vanuit situaties die zich in het heden aandienen, maar omdat problematische zaken uit het verleden doorklinken in het heden komen deze vanzelf aan de orde. In dit helingsproces kan men die zaken uit het verleden afmaken en nieuwe stappen uitproberen. Gestalttherapie is een ervaringstherapie, er worden oefensituaties gecreëerd om de problematische situaties en houdingen op te sporen, ze af te maken en los te laten. binnen. Het is de verantwoordelijkheid van ons allemaal om die rode vlaggen altijd goed uit te vragen, ook al heb je iemand al tien keer gezien, weet je hoe die in elkaar steekt, vind je hem of haar lief of onsympathiek, en denk je dat jij altijd wat moet doen om het probleem van de ander op te lossen. Reageren? Boek How Doctors Think, J. Groopman ISBN:

9 Jelles Beginnersstress Mariële van Broekhoven Net op het moment dat ik met zware persweeën lag te bevallen van mijn scriptie, werd mij gevraagd of ik voortaan een column in dit leuke blad zou willen vullen. Nu is een bevalling niet echt het meest ideale moment om me wat dan ook te vragen, dus hoewel ik me zeer vereerd voelde wist ik op dat moment bijna zeker dat ik schrijven nooit meer leuk zou vinden. Bijna dus.inmiddels is moeders weer helemaal opgeknapt van de bevalling en geniet ze met volle teugen van haar van gezondheid blakende cum laude kind. Toen me de vraag om een vaste column voor de Message te schrijven nogmaals werd gesteld sloeg de beginnersstress wederom toe. Ik wilde wel, maar ben ik wel goed genoeg? Hoe kom ik aan onderwerpen? Wordt zo n stukje schrijven weer net zo n bevalling als m n scriptie? Omdat het me stiekem toch wel heel erg leuk leek om te proberen heb ik met knikkende knieën ja gezegd. Even voorstellen Mijn naam is Mariëlle van Broekhoven, Jelles for friends. Een bijnaam die ik al draag sinds begin lagere school. Sommigen van jullie zullen me wel kennen van de lessen die ik de afgelopen vijf jaar bij IVS Opleidingen volgde. Oorspronkelijk heb ik een administratieve opleiding gevolgd (MEAO ba) en heb tot half 2000 op diverse administratie- en accountantskantoren gewerkt. Daar ben ik destijds mee gestopt omdat ik zwanger was en voortaan braaf huismoeder wilde worden. Dat masseren op mijn pad kwam is de schuld van mijn man geweest (gelukkig maar). Hij kreeg een hernia (iets minder gelukkig), die overigens prima herstelde d.m.v. oefentherapie, maar hij had toch nog regelmatig last van zijn rugspieren. Ik wilde daar graag zelf wat aan kunnen doen en omdat het me wel een strak plan leek om hem niet van de regen in de drup te helpen ben ik op zoek gegaan naar een cursus sportmassage. Als je dat diploma had was je in mijn ogen immers minstens een halve Mariëlle van Broekhoven is in juni 2007 afgestudeerd als massagetherapeut bij IVS Opleidingen. Sinds 2004 heeft zij een eigen praktijk Body Balance Massagetherapie in Dongen. Deze rubriek is voor mij een leuke manier om eens over vanzelfsprekendheden na te denken, zaken vanuit de kant van de student te belichten of dingen uit te werken waar jij vanuit jouw optiek meer duidelijkheid over zou willen hebben. Ik heb me nog nooit zó ontzettend onzichtbaar proberen te voelen als toen de onvermijdelijke vraag werd gesteld wie zich als eerste voor de groep tot op het ondergoed wilde uitkleden. dokter! Omdat het IVS Opleidingen deze cursus in Tilburg geeft (vlakbij mijn woonplaats) en ook de opleiding tot sport- en massagetherapeut heeft als vervolg op de sportmassage was de keuze snel gemaakt. Ik schreef me in en werd vervolgens heel erg nerveus. Ik wist namelijk helemaal niks van massage, ben vrij conservatief opgevoed, was nog nooit gemasseerd en vroeg me ernstig af hoe die lessen gingen verlopen. Zou je nou echt letterlijk met de billen bloot? Eerste les Die eerste les herinner ik me nog heel goed. Achtendertig toch ietwat nerveuze mensen die elkaar met argusogen af probeerden te tasten (in eerste instantie figuurlijk dan). Ik heb me nog nooit zó ontzettend onzichtbaar proberen te voelen als toen de onvermijdelijke vraag werd gesteld wie zich als eerste voor de groep tot op het ondergoed wilde uitkleden. Niet veel later werd het natuurlijk allemaal veel relaxter en vaak dikke pret. Alhoewel Peter (Burger) destijds wel de terloopse opmerking tegen me maakte dat bij IVS Opleidingen ook een cursus Omgaan met stress en spanning geeft en dat dat wellicht iets voor mij zou zijn. Au! Dat was precies de vinger op de zeer zere plek en uit pure eigenwijsheid heb ik die module dus tot op de dag van vandaag niet gevolgd. Massagetherapie Na de cursus sportmassage ben ik met erg veel plezier verder gegaan met de opleiding tot massagetherapeut. In het begin ook spannend. Stel je voor: zenuwpeesje trekt de wijde wereld in. Maar ik was nu eenmaal besmet met het massage-virus en de drang naar meer weten en kunnen was (en is) zo groot dat het paspoort werd verlengd, de benodigde visa aangevraagd, de tractor gestart en zo begon de jarenlange, wekelijkse grote reis van Braboland naar de verre grote stad Dordrecht. 9

10 Boekbespreking Een paar jaar geleden, toen ik aan mijn eerste modules in Dordrecht begon was dat pand nog niet verbouwd tot het prachtige eindresultaat van nu. De gezellige sfeer stamt echter zeer zeker al van toen. De kantine was niet meer dan een hoekje zo groot als een halve voetbalkleedkamer, inclusief dito bankjes, waar iedereen schouder aan schouder gezellig naast elkaar neerplofte. Bederf de markt niet voor jezelf en je conculega s door bijna niets voor je diensten te vragen. Langzaam maar zeker kwamen de gesprekken tijdens deze pauze s steeds meer op onderwerpen die mooi illustreerden dat de meeste van ons toch wel over een gezonde portie beginnersstress beschikten. Voorzichtig werden er dingen bij elkaar gepolst als: Masseer jij al thuis?, Heb jij al klanten?, Hoe kom je aan klanten?, Wat voor tarief vraag jij? Het werd duidelijk dat de meeste van ons toch met dingen worstelden als: Kan ik het wel?, Vinden klanten mij wel goed genoeg?, Komen ze terug, ja of nee? Volkomen onterecht natuurlijk want met de ondergrond die we op school krijgen kunnen we het uiteraard, zijn klanten enthousiast en komen dus zeker terug. Maar geld vragen om iemand te helpen, dat bleek voor bijna iedere kersverse hulpverlener toch wel erg moeilijk. Voor mijzelf ligt dit prille begin inmiddels al weer enkele jaren achter me en het vragen van geld voor mijn diensten is voor mij gevoelsmatig al lang geen probleem meer. Maar als ik je een goede tip mag geven; maak je tarief meteen bij de start al hoog genoeg. Bederf de markt niet voor jezelf en je conculega s door bijna niets voor je diensten te vragen. Je bent nu immers zelf die halve dokter (zo zien mensen je toch vaak). Vergeet niet wat je zelf allemaal geïnvesteerd hebt qua tijd en geld in al die kennis en vaardigheden die je nu bezit. Vraag aan je leraar wat voor jou een goed tarief zou zijn om op dit moment te kunnen vragen gezien de fase van de opleiding waarin je je nu bevindt. Niets is zo moeilijk dan je tarief drastisch te moeten gaan verhogen als je al eenmaal gestart bent met je praktijk. Vergeet niet, als je een erkend iemand laat komen om bijvoorbeeld je huis op te knappen of je wasmachine te repareren betaal je daar ook het volle pond voor. Dus mensen die wat jij doet serieus nemen, weten je heus wel te vinden! Zo kunnen we met zijn allen een sterke en geloofwaardige markt neerzetten. Over de tarieven van een massagebehandeling kom ik in de volgende Message uitgebreid terug. Voor velen van ons is het masseren een zeer welkome carrière-switch in ons bestaan om enigszins te kunnen ontsnappen aan de ratrace waarin we ons vaak bevinden en om bevrediging te vinden voor de hulpverlener in onszelf. Idealisme ten top maar de vervelende realiteit is toch vaak dat er brood op de plank zal moeten komen. Het leuke voor ons is dus, dat als we dat goed aanpakken het mooi met elkaar kunnen combineren. Tja, wie weet wat voor leuke dingen je allemaal nog op de massage-route van je levenspad gaat tegenkomen. Ikzelf heb nu al enkele jaren een goedlopende massagetherapie praktijk Body Balance Massagetherapie in Dongen. En gevraagd worden om voor jullie te schrijven in dit blad is voor mij een erg leuke manier om weer eens over alle vanzelfsprekendheden na te denken. De bibbers zijn inmiddels uit mijn handschrift verdwenen en als jij nou een onderwerp hebt waar je meer over wilt weten mail me dan. En wat betreft de beginnersstress... een beetje stress op z n tijd blijkt erg gezond te zijn. Reageren? Verborgen competitie Deze geactualiseerde uitgave is een sociologische studie naar de verspreiding en popularisering van verschillende sporten over de hele wereld en naar de mate waarin sport als maatschappelijk verschijnsel een plaats in de huidige cultuur inneemt. In dit verrassende boek staan eenvoudige vragen centraal die velen interesseren, maar waaraan nog maar weinigen aandacht hebben besteed. Waarom is China een tafeltennisbolwerk, Nederland een schaatsland en Nieuw-Zeeland een rugbynatie? Waarom wordt voetbal wereldwijd massaal beoefend? En waarom kent korfbal alleen in onze contreien een grote populariteit? In deze tweede herziene druk worden trends doorgetrokken. Nieuwe ontwikkelingen in de afgelopen tien jaar worden besproken vanuit een langetermijnperspectief op de sport. Titel Verborgen competie Type Hardback Auteur(s) M. van Bottenburg Uitgever Arko Sports Media BV ISBN Pagina s 336 Prijs E 31,54 (www.bruna.nl) 10

11 kijken of ik er nog iets mee kon binnen het medische onderwijs. Omdat ik het jammer vond om alles zonder meer weg te gooien heb ik maar besloten om van al die berichten een verhaaltje te maken. Het verhaaltje is fantasie, en enige overeenkomst met ieder bekend persoon berust op toeval, maar de afzonderlijke feiten zijn volkomen echt en dus niet verzonnen. Elsa Elsa wordt geboren met een te laag geboortegewicht en het syndroom van Down. Dit was eigenlijk wel te verwachten, want op de verrichte echografie was te zien dat er te weinig windingen in de navelstreng zaten, waardoor de doorbloeding en zuurstofvoorziening niet optimaal waren. Elsa groeit ondanks haar handicap verder goed op. Hans van der Weijden Voor je ligt alweer mijn eerste artikel van het nieuwe schooljaar. Hartelijk welkom voor alle nieuwe cursisten, ik hoop dat jullie een prettig cursusjaar tegemoet gaan. Ook diegenen die een vervolgtraject hebben gekozen wens ik veel lees- en studeerplezier. Van distaal naar normaal Elsa De drukte aan het eind van dit schooljaar was enorm, dus mijn voornemen om te openen met een spetterend vakgericht artikel is dan ook niet gelukt. Met het wegwerken van een hele stapel post waar ik al weken niet aan was toegekomen kwam ik ook nog een stapel berichten tegen die ik apart had gelegd om te Ze beweegt echter niet zo veel en daarom adviseert de arts haar op 40 jarige leeftijd vitamine K2 te gaan slikken. Dit speelt namelijk een sleutelrol bij het behoud van sterke botten en bloedvaten. De reeds ontstane kalkmassa s die in haar bloedvaten zijn ontstaan, verdwijnen zelfs door de inname van vitamine K2. Alleen de hoeveelheid kalk in haar galblaas is er niet mee verdwenen en ze krijgt last van haar galstenen. Gelukkig kon de galblaas met behulp van een camera via de vagina worden verwijderd. Hier was Elsa erg blij mee want nu heeft ze geen litteken op haar buik. Na de operatie moest Elsa een lange tijd medicijnen blijven slikken. Door haar handicap is Elsa niet erg trouw in het op de juiste tijd innemen van deze medicijnen dus heeft de tandarts maar een kiesprothese geplaatst. Hiermee kan de dosering met een afstandsbediening worden ingesteld en geeft de kiesprothese op bepaalde tijden via elektrische sensoren een bepaalde hoeveelheid medicijn af dat oplost in het speeksel. Het enige nadeel is dat de kies om de paar weken moet worden bijgevuld. De precieze dosering is op zich wel spannend, want het rekenen binnen de gezondheidszorg laat behoorlijk te wensen over: 20% van de medische fouten in de gezondheidszorg wordt veroorzaakt door het verkeerd berekenen van een dosis. Ziekenhuis Tijdens haar verblijf in het ziekenhuis bleek er op een andere afdeling een patiënt te liggen 11

12 Wetenschap met de gevreesde ziekenhuis bacterie MRSA. Dit was echter geen gevaar voor Elsa daar ze een jasje aankreeg die een bepaalde stof bevatte waardoor de celwand van iedere bacterie beschadigd raakt en deze geen kans meer heeft toe te slaan. De favoriete zuster van Elsa was helaas de laatste dagen niet meer op de afdeling om haar te begeleiden. Toen de ouders van Elsa het personeel vroegen waar deze verpleegkundige was, vertelden ze dat ze borstkanker had en dat dit een relatie had met de vele nachtdiensten die ze gedraaid heeft. Neuroloog Enkele jaren later krijgt Elsa een langzaam toenemende pijn in haar rug met uitstraling naar haar benen. De neuroloog komt tot de diagnose hernia en stuurt haar in voor een operatie. Tijdens deze operatie wordt echter de diagnose wervelkanaalstenose gesteld. Dit is een vernauwing van het wervelkanaal door slijtage hetgeen regelmatig door huisartsen in eerste instantie voor een hernia wordt aangezien. De orthopeed plaatst wat titaniumplaatjes tussen de wervels van Elsa waarmee hij de wervels als het ware wat opkrikt en het probleem is verholpen. Wel zag de neuroloog tijdens de operatie wat plekken bij het ruggenmerg die verdacht waren voor de ziekte MS. Gelukkig is er nu een medicijn dat een eiwit bevat en dat als het wordt ingespoten in de bloedbaan de ziekte vrijwel direct doet afnemen en waarschijnlijk dus een serieus geneesmiddel voor deze ziekte is; tenminste, het werkt nu bij muizen, dus wellicht in de toekomst ook bij mensen. Diabetes Door haar handicap en toch matige conditie ontwikkelt Elsa ook langzaam een diabetes. Het prikken van insuline door haarzelf wordt echter een probleem gezien haar syndroom van Down, maar gelukkig is de insuline er tegenwoordig ook in inhalatie vorm. Hans van der Weijden is van oorsprong radiodiagnostisch laborant. Na de opleiding sportmassage heeft hij zich gespecialiseerd in echografie. Zijn beroep als laborant heeft hij inmiddels ingeruild voor het docentschap. Hans is docent bij het Albeda College in Rotterdam en IVS Opleidingen in Tilburg en Den Bosch. Hij geeft les in de vakken anatomie, fysiologie, pathologie, EHBO en reanimatie. Elsa verteldt dan wat ze allemaal heeft meegemaakt. Maar niemand gelooft haar. Elsa hoeft dus maar af en toe even een pufje te nemen om de insuline binnen te krijgen. Het valt tijdens het lichamelijk onderzoek door de arts op dat Elsa gezien haar fysieke conditie toch een prachtige bloeddruk heeft. Dit komt waarschijnlijk omdat ze al heel lang zo n 5 à 6 koppen koffie per dag drinkt. De gewenning en de hoeveelheid cafeïne per dag geeft waarschijnlijk het bloeddrukverlagende effect. Zou Elsa maar twee koppen koffie per dag drinken, zou dit waarschijnlijk wel bloeddrukverhogend werken. Poep Elsa blijft een pechvogel en krijgt een darminfectie. De gevonden bacterie reageert echter onvoldoende op de antibiotica en Elsa knapt niet op. Gelukkig treedt er wel genezing op, nadat er van een familielid van Elsa poep in haar dikke darm is gespoten. Vier dagen na het injecteren van de poep van haar broer is ze van de diarree af. Elsa knapt geheel op en blijft verder gevrijwaard van ziektes. Regelmatig vraagt er wel eens iemand hoe het met haar gaat. Elsa verteldt dan wat ze allemaal heeft meegemaakt. Maar niemand gelooft haar. Waarschijnlijk omdat ze het syndroom van Down heeft. Moraal Wat is de moraal van dit verhaal? Voor diegene die nog maar net de paramedische wereld betreden, maar ook voor diegenen van jullie die er al even in rondlopen: Neem informatie van je cliënten serieus, je kan er veel uit halen. Reageren? Gendoping Het zoontje van topsprinters Marion Jones en Tim Montgomery, beiden wereldrecordhouder 100 meter, zou ook wel eens een topper kunnen worden. Het vermogen tot het leveren van krachtexplosies is immers in hoge mate erfelijk bepaald. Minder bedeelde atleten kunnen hun genetische achterstand goedmaken door gendoping te nemen. Angst om gepakt te worden is er voorlopig niet. Er zijn nog geen methoden om de overtreder te betrappen. Wellicht gebeurt het dus al. Gentherapie Bij gendoping worden gewone menselijke genen gebruikt, die gewone, in ieders lichaam voorkomende eiwitten produceren. Het is niet na te gaan of die er van nature in zitten of kunstmatig zijn ingebracht. In feite gaat het om een duistere toepassing van gentherapie. Dat is het vakgebied van prof. dr. Hidde Haisma, hoogleraar therapeutische genmodulatie bij Farmacie. Gentherapie, het behandelen van een ziekte met behulp van gezonde genen, bevindt zich nog in een experimenteel stadium. Wat eraan gedaan wordt gebeurt uitsluitend binnen academische ziekenhuizen. Spierdystrofie Mensen met spierdystrofie en veel sportlieden hebben gemeen dat zij smachten naar sterkere spieren. Lee Sweeney in Pennsylvania onderzoekt of mensen met spierdystrofie te behandelen zijn met het gen voor de spiergroeifactor IGF-1. De behandelde spieren gaan dan de groeifactor aanmaken en de verzwakte spier sterkt 12

13 aan. Bij gezonde muizen werkt dat en ontstaat zelfs de zogeheten Schwarzenegger-muis. Dat kan echter ook opgaan voor atleten die nog sterkere spieren willen. Omdat IGF-1 een normaal eiwit is, kan men zo n vorm van doping bij een controle niet opsporen. Risico s Op zich is het voor iemand die biologisch onderlegd is geen probleem om ergens het gen voor IGF-1 vandaan te halen en het in een onschadelijk gemaakt virus te brengen zodat het bij iemand kan worden ingespoten. De risico s voor de sporter zijn niet eens zo groot, denkt Haisma. Een ingebracht gen zal hooguit enkele maanden actief zijn en ook niet worden doorgegeven aan het nageslacht. Wat wel een risico is, is dat het gen met een onschadelijk gemaakt virus moet worden ingebracht. Het lijkt nogal riskant om zoiets via de zwarte markt te doen, want men wil als sporter zeker weten dat het virus echt onschadelijk is. Bovendien kun je een gen dat eenmaal is aangeslagen niet meer uitzetten. Bij een eiwit als EPO is dat beslist riskant. EPO verhoogt het aantal rode bloedcellen en daarmee het vermogen om zuurstof naar de spieren te transporteren. Toen EPO net op de dopingmarkt was, zijn er ook enkele doden gevallen. Allemaal mensen die na een overdosis zoveel rode bloedcellen hadden dat hun bloedstroom verstopt raakte, vaak met een herseninfarct als gevolg. Bron Triakel Scenar therapie Uitval, verminderde prestaties, traag herstel, aflopende conditie en pijn, het zijn de gevolgen van sportblessures. Sinds enkele jaren wordt Scenar therapie met succes ingezet om het hersteltraject van (top)sporters te versnellen. Wat is het Scenar? Scenar therapie is een niet-invasieve zenuwstimulerende therapie waarbij het lichaam van een cliënt direct en doeltreffend aangespoord wordt tot herstel van blessures. In acute situaties worden zeer snelle resultaten bereikt in vergelijking met andere behandelvormen. Scenar technologie is het resultaat van ruim 30 jaar onderzoek en ontwikkeling en doet de laatste jaren haar intrede op de professionele markt. In Duitsland en Italië wordt Scenar therapie momenteel door ruim 150 artsen en meer dan 500 therapeuten met succes toegepast. Dit jaar doet deze therapie haar intrede in de sportwereld van Nederland. Met behulp van op zenuwimpulsen Dit artikel wordt gesponsord door Ritmedic en valt niet onder de verantwoordelijkheid van de redactie. gelijkende elektrische impulsen wordt via de huid de reactie van het zenuwstelsel gemeten. Via het zenuwstelsel is elk deel van het lichaam te bereiken. De waardes op het beeldscherm van het behandelapparaat rondom bijvoorbeeld een pijnlijk kniegewricht leiden de behandelaar feilloos naar de exacte behandellocatie, hetzelfde geldt voor de andere gewrichten, ligamenten en spieren. Het Scenar apparaat gaat vervolgens via de huid een dialoog aan met het zenuwstelsel van de cliënt. Hierbij wordt het lichaam van de cliënt doeltreffend aangespoord om de oorzaak van de klacht of de gevolgen van de blessure op te lossen. Zelf en snel. Tijdens de behandeling is de reactie van het lichaam continu te volgen en op basis van deze biofeedback worden de impulsen bijgesteld tot het gewenste resultaat is bereikt. Hierbij treedt er géén gewenning op omdat elke volgende impuls anders is dan de voorgaande. Ook worden door de Scenar behandeling op de locatie van de blessure neuropeptiden (lichaamseigen medicijnen) vrijgemaakt. Deze neuropeptiden zijn opgeslagen in de zenuwvezels van het C-type en de Scenar is uniek in het stimuleren van de afgifte hiervan. Door het vrijkomen van de neuropeptiden versnelt het herstel en zal de pijn direct verminderen of zelfs geheel verdwijnen. Eenvoudig De Scenar behandeling is eenvoudig en kan door een sporttherapeut of sportarts direct op locatie worden uitgevoerd. Soms volstaat één behandeling ter plaatse. Bij zwaardere blessures is meestal een reeks van behandelingen nodig. Er is een speciaal Scenar apparaat voor thuisgebruik verkrijgbaar waarmee een patiënt zichzelf na instructie van zijn sporttherapeut of arts kan nabehandelen. Wanneer de klachten al langer spelen of chronisch zijn kost de klacht het lichaam van de sporter energie, ook in rust. Hier komt nog bij dat een chronische lichamelijke klacht ook een psycho-emotionele component kan hebben die op zichzelf ook bezwarend werkt op de prestaties van de persoon. De behandeling van een chronisch-lichamelijke klacht met Scenar therapie werkt daarom ook bevrijdend op het welzijn van de persoon. Cliënten melden vaak dat ze hun energieniveau voelen toenemen na een serie behandelingen en dat ze positiever met zichzelf kunnen omgaan, wat weer tot betere prestaties leidt. Ritmedic nodigt artsen, sporttherapeuten en (top)sporters uit om kennis te maken met Scenar therapie. In samenwerking met de opleidingsartsen worden workshops gegeven. Ook kunt u een specifieke case aanmelden voor een demonstratie behandeling door een arts. Meer weten? Telefoon (0118)

14 Massage Evidence or experience? Peter Burger Er zijn maar weinig mensen die nog nooit met een massage te maken hebben gehad. Veel masseurs steken dientengevolge dagelijks letterlijk de handen uit de mouwen en smeren dat het een lieve lust is. Maar wat doet een masseur nu eigenlijk? Wat zijn de effecten van zijn of haar handelen? Waar is massage als therapeutisch medium nu eigenlijk echt geschikt voor? Deze vragen komen op, in de huidige tijd, waarin de geneeskunde in het algemeen en bepaalde therapieën in het bijzonder zoveel mogelijk evidence based behoren te zijn. Althans dat is de mening van een groep invloedrijke mensen binnen de gezondheidszorg. Evidence Evidence based handelen betekent dat men streeft naar een expliciet, oordeelkundig en consciëntieus gebruikmaken van het best beschikbare bewijs, bij het maken van een keuze voor de behandeling van een cliënt. Dit alles gegeven de huidige stand van de (medische) wetenschap. Oftewel, wat je doet, als arts, therapeut, maar ook als masseur zou een zekere mate van wetenschappelijke onderbouwing moeten hebben. Effecten Terug naar de massage. We weten van massage dat er verschillende effecten mee bereikt kunnen worden. Zo is er bewijs voor mechanische effecten, zoals lymfevoortstuwing en warmte die ontstaat als gevolg van de wrijving over de huid. Ook op biochemisch niveau verandert er een hoop als gevolg van toegediende massageprikkels; chemische stofjes zoals bijvoorbeeld histamine, serotonine en endorfines komen vrij en bewerkstelligen bepaalde specifieke effecten. Ook langs de wegen van het zenuwstelsel (reflectoir) zijn de gevolgen van toegediende massageprikkels te verklaren; wrijf maar eens zachtjes over je elleboog als je die gestoten hebt, de pijn zal zeker wat afnemen. En wat dacht je van de rugmassage die mannen geven aan hun De overheid is vooral geïnteresseerd in preventie en de farmaceutische industrie alleen in de verkoop van eigen producten. vrouw, die bezig is te bevallen? Ook de psychologische effecten zijn niet te onderschatten; een heerlijke ontspanningsmassage kan je immers een ander gevoel geven, je krijgt en neemt de tijd om te ontspannen en te rusten en daar bovenop wordt je lekker gemasseerd. Doorbloeding Een van de verklaringen die veel wordt gebruikt door masseurs is het doorbloedingsverbeterende effect. Dit effect blijkt in de praktijk toch ietwat tegen te vallen. Zo zijn er verschillende (oudere) onderzoeken bekend die aantonen dat de doorbloeding maar heel weinig verbetert tijdens een massage en daarna maar kort aanhoudt. Het maximaal aangetoonde rendement is een verbetering van de doorbloeding met 50% ten opzichte van de bloeddoorstroming in rust (onderzoek 1949). Wist je dat door bewegen de doorbloeding met een factor 6 kan toenemen ten opzichte van de rustsituatie (onderzoek 1986)? Vandaar dat masseren en bewegen zo goed samengaan... vandaar sportmassage? 14

15 Massage als therapeutisch medium heeft op vele vlakken zijn (wetenschappelijke) sporen inmiddels verdiend, maar er zijn ook situaties denkbaar waarin massage niet echt de beste optie is. Ik heb eens een rondgang gemaakt door een aantal wetenschappelijke databases en gekeken naar recente resultaten, betreffende onderzoeken waarin de rol van massage werd onderzocht. Hier volgt een selectie: Therapeutische effecten Geen aanbevelingen kunnen worden gedaan voor massage als therapeutische interventie bij patiënten met nekpijn, meer en beter onderzoek is gewenst. Massage kan effectief zijn bij patiënten met subacute en chronische lage rugpijn, zeker in combinatie met oefeningen en voorlichting. Bij acute lage rugpijn wordt massage niet aanbevolen. Een tenniselleboog (en andere vormen van tendinitis) behandelen met diepe, dwarse fricties wordt niet aanbevolen. Massage heeft een positief (korte termijn) effect bij mensen met angststoornissen en depressies. Het verbetert het psychologisch welbevinden. Jong en oud Massage bij te vroeg geboren kinderen lijkt ook positieve effecten te hebben; betere groei, ontwikkeling en een betere gewichtstoename met minder postnatale complicaties. Massage bij kinderen blijkt sowieso positieve effecten te generen; er was enig bewijs voor een betere ouder-kind interactie, beter slapen en minder huilen (bij de kinderen wel te verstaan, misschien bij de ouders ook wel). Ook de niveaus van stresshormonen worden positief beïnvloed. Aan de andere kant van de levenslijn wordt ook bij ouderen met dementie gevonden dat massage positieve effecten heeft op gedragsmatige en emotionele condities. Ook patiënten met kanker lijken voordeel te hebben van een massage, vooral op het niveau van psychologisch welbevinden en op de kwaliteit van leven. Evidence and experience Deze selectie van evidence based informatie over massage is niet compleet en zeker ook niet definitief. Vaak wordt als nevenconclusie gesteld dat meer en beter onderzoek nodig is. Wat kunnen wij nu als conclusie trekken uit de voorgaande informatie. Het is natuurlijk leuk en zeer interessant dat de wetenschap ondersteunt wat wij al langer weten. Evidence ondersteunt dan onze experience. De Codex Medicus, Kritiek het handschrift of Maar aan de andere handboek van de kant kunnen we ook geneeskunde was de een aantal kritische inspiratiebron voor noten plaatsen bij deze het ontstaan van de evidence based hype. naam Codex Civicus, Als je er vanuit gaat dat het handschrift van iets alleen maar werkt een burger. In deze als het evidence based rubriek behandel ik is, dan kun je de plank diverse onderwerpen behoorlijk mis slaan. bekeken door een Veel hangt af van de Westerse of door een onderzoeken die worden gedaan. Onder- Oosterse bril. zoek doen is een dure aangelegenheid en daarvoor weggelegd voor de kapitaalkrachtige instanties in onze wereld, zoals overheden en vooral de farmaceutische industrie. De overheid is vooral geïnteresseerd in preventie en de farmaceutische industrie alleen in de verkoop van eigen producten. Dus onderzoek is nog al eens gekleurd. Verder blijken er vaak belangenverstrengelingen te zijn binnen de verschillende onderzoekscommissies. Recent onderzoek geeft aan dat (heel) veel commissieleden (financiële) belangen hebben bij bepaalde uitkomsten van bepaalde onderzoeken. Verder geldt natuurlijk ook: géén bewijs (voor massage in dit geval) is niet hetzelfde als gebrek aan effectiviteit. Een ander kritisch punt ten aanzien van wetenschappelijk onderzoek is dat dit altijd wordt gedaan op groepsniveau. Grote patiëntenpopulaties worden bekeken en onderzocht. Dit zegt dus niets over het individu. Dit gegeven wordt ondersteund door studies die aantonen dat het succes van therapeutische interventies meer afhangt van een goede patiënt therapeut-relatie en van andere nonspecifieke ingrediënten dan van de gebruikte technieken en interventies. Dit laatste, individuele, specifieke aspect zal ik in de volgende Message nader bespreken. Reageren? VERVOLGOPLEIDINGEN Cursussen 1eNVVS (Rotterdam) Telefoon (010) / (010) Website Stoelmassage (2 opties) Start 6 oktober (volgeboekt) of 2 februari Reflexzonevoetmassage Start 1 november Bindweefselmassage Start 10 januari Cursussen IVS Opleidingen (Dordrecht) Telefoon (078) Website Oefentherapie Start 1 september MDBB (2 opties) Start 3 of 4 september Hersteltraining Start 3 september Gewichtsconsulemt (2 opties) Start 3 september of 7 januari Personal health coach Start 5 september Medische basiskennis (2 opties) Start 12 of 14 september Massagetherapeut Start 18 september Kennismaking NLP Start 20 september Haptonomische ontspanningsmassage (3 opties) Start 24 of 28 (2x) september Farmacologie Start 5 oktober Hotstone massage Start 4 oktober EDMR Start 19 oktober Manuele Lymfedrainage Start 9 november Bindweefselmassage (2 opties) Start 7 januari of 11 januari Holistische massage Start 10 januari Sportblessures en verzorging Start 11 januari 15

16 Een goede gezondheid is voor de meeste mensen een belangrijk aspect van het bestaan. We willen er allemaal goed uitzien en ons vrij kunnen bewegen. Veel mensen zijn daarom bewust bezig met hun gezondheid. Onze gezondheid is gedeeltelijk maakbaar. Meer bewegen en een verantwoord voedingspatroon kunnen de gezondheidsbeleving een positieve impuls geven. Maar een goed gewicht bereiken en behouden blijkt niet altijd zo gemakkelijk te gaan. Meerdimensionaal Wanneer de oplossing zo voor de hand zou liggen, dan zou het probleem nooit zo groot geworden zijn. De werkelijkheid blijkt ook hier weer complexer te zijn. Daadwerkelijke verandering beklijft alleen wanneer deze uit de cliënt zelf voorkomt. Kennis bij de cliënt over eten en gezondheid met daarbij opgeteld de motivatie om te veranderen, leiden aantoonbaar tot blijvend resultaat. Praktische psychologische aspecten om mensen gemotiveerd te krijgen en te houden zijn essentieel. Kennis en gedrags- Er kan sprake zijn van overgewicht en ondergewicht. Overgewicht begint epidemische vormen aan te nemen. Kijk maar eens om je heen in een zwembad of op het strand. Ruim vijftig procent van de volwassenen in Nederland kampt met overgewicht, waarvan 10% daadwerkelijk leidt aan obesitas. Onder onze kinderen stijgt het percentage overgewicht in een snel tempo naar 20 procent. De media overspoelen ons met alarmerende berichten. Obesitas Niet alleen in Nederland is dit een probleem, overgewicht en obesitas zien we wereldwijd ontstaan. Het geeft niet alleen psychologische problemen ook de medische gevaren zijn ondertussen ruim bekend. Overgewicht heeft een sterk negatief effect op de kwaliteit van leven en de levensverwachting. De kosten van medisch handelen en menselijk lijden als gevolg van overgewicht bedragen alleen al in Nederland thans enkele miljarden Euro s. Veel mensen tobben met hun gewicht. Iedereen lijkt min of meer wel te weten wat gezond eten inhoudt, maar tussen weten, doen en volhouden zit vaak een kloof. Er is dus flink wat werk aan de winkel. Diëten lijkt een simpel wondermiddel. Alleen een caloriebeperkt dieet werkt Gewichtsconsulent eerder contraproductief dan dat dit bijdraagt tot verandering van de bestaande situatie. Het jojo effect is berucht. Ook modeverschijnselen hebben hun plek gevonden in de grote markt van het gezonde gewicht. Leven lang fit, South Beach, Sonja Bakker, het wachten is op het nieuwe wonderdieet. 16

17 verandering zijn de belangrijke factoren in gewichtsbeheersing. De opleiding tot gewichtsconsulent rust daarom op vier pijlers: - Voeding; weet de cliënt wat gezonde en daarbij aangename voeding is? - Communicatie; wat beweegt mensen om hun gewicht te willen verbeteren? - Motivatie; hoe is de innerlijke motivatie? - Bewegen; is iemand daarbij bereid om op meerdere fronten in beweging te komen? De gewichtsconsulent integreert deze vier factoren tot een totaal behandelplan. Kennis over eten, gedragsverandering en bewegen zijn daarin wellicht sleutelwoorden. Dit geldt voor meerdere factoren, we noemen dit de meerdimensionale kijk: - Fysiek; wandelen, joggen, fitness, fietsen - Sociaal; - De eetgewoonten binnen een gezin. - Wat te eten tijdens een zakenlunch? - Wat drink ik op een feestje? - Psychologisch (emotioneel); hoe voel ik mezelf wanneer ik op gewicht ben? - Psychologisch (mentaal); - Wat weet ik over gezond eten? - Wat ziin de gevolgen van overgewicht voor mijn gezondheid? De gewichtsconsulent begeleidt mensen in het bereiken en behouden van een goed en gezond gewicht. Kennis en vaardigheden, vanuit een meerdimensionale visie, leiden tot een behandelplan op maat. Belangrijk daarbij zijn ook de grenzen van de verantwoordelijkheid van de gewichtsconsulent. Binnen de opleiding worden diverse pathologische beelden geschetst die buiten de verantwoordelijkheid van de gewichtsconsulent vallen. Aandachtsgebied Na deze cursus kan de gewichtsconsulent zich richten op de begeleiding van individuele cliënten, (afslank)groepsactiviteiten opzetten, maar bijvoorbeeld ook voorlichting geven op een (sport)school of in een supermarkt. Het aandachtsgebied is breed. IVS Opleidingen biedt apart de cursus het starten van een eigen praktijk. In deze korte cursus wordt een handleiding aangereikt hoe een eigen praktijk op te starten en jezelf in de markt neer te zetten. Kennis en gedragsverandering zijn de belangrijke factoren in gewichtsbeheersing. Gezond eten is ook lekker en iets wat lekker is motiveert. In deze cursus wordt daarom aandacht besteed aan de kennis van bereiding van voedsel. Werkwijze De cursus duurt 30 dagdelen van drie uur. De cursus bestaat uit theorie en praktijklessen. Ook komen diverse presentaties aan bod. De lessen kunnen bestaan uit hoorcollege, praktijkopdrachten: individueel en in groepjes en rollenspel. De docent zal geregeld huiswerk opgeven. Ook kunnen gastlessen verzorgd door docenten uit andere disciplines. IVS Opleidingen zal ook mogelijk plek inruimen voor lessen relevante productinformatie. Denk hierbij bijvoorbeeld aan digitale voedingsberekening programma s. De studiebelasting bedraagt tussen de zes en acht uur per week. De cursist ontvangt uitgebreid cursusmateriaal en krijgt literatuur aanbevolen. Ook wordt geleerd op efficiënte wijze gebruik te maken van digitale hulpmiddelen en bronnen. Toetsing Tijdens de cursus maakt de cursist diverse opdrachten. De docent geeft aan wat gedaan dient te worden en wanneer wat ingeleverd moet worden. De volgende opdrachten komen aan bod: - Waren - en productkennis, etiketten lezen. - Het bijhouden van een voedingsdagboek met de bijbehorende analyse, beoordeling en advies. - Praktisch rollenspel met motivational interview en anamnestisch model. - Andere vormen van casuïstiek. - Presentatie geven aan een groep betreffende voedingsvoorlichting. Voor iedere opdracht krijgt de cursist een beoordeling. Elke opdracht dient voor het einde van de cursus met een voldoende beoordeling afgesloten te worden. Iedere opdracht kent één herkansingsmoment. Het te laat inleveren van een opdracht geldt als een herkansingsmoment. De cursus wordt afgesloten met een theorie en praktijkexamen. Het theorie examen bestaat uit 50 multiple choice vragen met 3 keuze mogelijkheden. Het praktijkexamen bestaat uit het begeleiden van drie cliënten. De cursist levert hiervan een verslag in. In dit verslag staat een omschrijving van de anamnese, het voedingsdagboek, het advies en een eigen beschouwing betreffende deze cliënt. De voortgang van de behandeling wordt beschreven over een periode van zes weken. Ook deze twee eindexamenonderdelen dienen beide als voldoende beoordeeld te zijn. De herkansing van deze twee onderdelen vind in het daarop volgende cursusjaar plaats. Na het met goed gevolg afgelegd hebben van dit examen ontvangt de cursist het diploma gewichtsconsulent. Het examen staat onder auspiciën van de ESPO. Meer weten? 17

18 ADVERTEREN? (078)

19 Nierstichting Hoe werkt de niercheck? Massageteam in actie In september vorig jaar werd hij geïntroduceerd: de niercheck van de Nierstichting. Binnen een week hadden mensen hem aangevraagd. Iedere volwassene kan een gratis testpakket aanvragen en daarmee zelf vaststellen of er mogelijk sprake is van nierschade. Eiwitten Voor de test moet in tien dagen drie keer de ochtendurine gecheckt worden op de aanwezigheid van eiwitten door een teststaafje in de urine te houden. Blijkt uit twee van de drie checks dat er eiwit in de urine zit, dan is het verstandig contact op te nemen met de huisarts om te kijken wat er verder moet gebeuren. Geeft maar één van de drie checks aan dat er eiwit in de urine zit, dan is dat meestal geen reden tot zorg: het eiwitgehalte kan ook tijdelijk verhoogd zijn door bijvoorbeeld inspanning of door een per ongeluk verkeerd uitgevoerde test. Meer weten? Het massageteam van de Belangenvereniging Massage en Sportverzorging (BMS) is een organisatie, die bestaat uit professionele en enthousiaste sportmasseurs. Al onze masseurs zijn gediplomeerd volgens de eisen van de NESPG/NGS/ESPO. Daarnaast zijn een aantal masseurs opgeleid tot gediplomeerd massage- en/ of sporttherapeut. Het massage team is de afgelopen maanden weer behoorlijk actief geweest. EFAA te Papendal (aerobics-fitness conventie) Op zaterdag de 19 mei vertrokken we met 4 personen, massagebanken en tassen, in een prima stemming, met de auto vroeg (we wilden niets missen) vanuit Hendrik Ido Ambacht naar Papendal. Onderweg nog een lekker kopje koffie gedronken met, voor wie wilde, gebak. We waren toch vroeg en konden zo, met onze t-shirts reclame makend, ons voorbereiden op een drukke dag. In Papendal aangekomen bleken we in de kelder ondergebracht te zijn, maar dat mocht de pret niet drukken. De belangstelling om gemasseerd te worden was gedurende het evenement niet zo groot als andere jaren. Wel was het wederom een sfeervol en gezellig evenement (Conny Burger). Freshworld Pro te Amsterdam Regelmatig wordt het BMS massageteam gevraagd te masseren bij evenementen van Happy! Zo ook bij Freshworld pro in Amsterdam. Een evenement met presenters uit maar liefst 7 verschillende landen, o.a. Spanje, Brazilië, Denemarken en Amerika. Belangrijk bij dit soort evenementen is dat ze zien dat je aanwezig bent en dat je locatie gemakkelijk te vinden is. Zo reageerden er al tijdens ons verkenningsrondje sporters enthousiast zodra ze ons (of onze outfit) herkenden, omdat ze al bij vorige evenementen al eens door ons gemasseerd waren. En ook nieuwe klanten. Een vrouw was zo enthousiast dat ze vroeg of wij in september bij Solid Sound in Utrecht ook weer aanwezig waren en of ze dan nu gelijk maar een massage van 1 uur kon boeken! Ook werden we regelmatig gevraagd EHBO te verlenen. Elk evenement heeft weer z n eigen sfeer geeft daardoor ook onze masseurs steeds weer een ander ervaring. Bij Freshworld Pro hebben we aan een stuk door staan te masseren en zo was dit evenement voor ons team weer een happy ervaring (Norma van der Valk) Drakebootraces te zoetemeer Nadat we de massagetafels en de massagestoel uit hadden geladen en een plekje hadden gevonden om te parkeren, stonden we om uur klaar om te beginnen. Tijd om even te overleggen of een kopje koffie te drinken was er niet. De tafels hadden we nog niet staan of de mensen stonden al in rijen te trappelen om op de tafel of de stoel gemasseerd te worden. Onze locatie was de kantine, tevens het centrum van het evenement. Hierdoor vielen we goed op en iedereen kon zien dat ze gemasseerd konden worden. Onze twee massagetafels en de massagestoel waren continu bezet. Maar het was daardoor ook erg gezellig. Voor de races was het weer gelukkig ook niet al te slecht. Af en toe een buitje regen maar dat zorgde er voor dat het zand niet om onze oren kon stuiven. Uiteindelijk keerden wij tegen zessen met een voldaan gevoel huiswaarts. Iedereen die een massage had ondergaan was erg blij met onze aanwezigheid (Jolanda Jongejan). 4-daagse te Nijmegen Het massageteam was, op verzoek van Perskindol in samenwerking met de KRO, dagelijks met 3 masseurs aanwezig tijdens de 4-daagse. Wat een succes, het weer zat mee, het enthousiasme was er volop en we zijn van aanvang tot soms ver over eind van afroeptijd beschikbaar gebleven. De interactie met alle aanwezigen wat groots. Op dinsdag werden in elk bij geval 80 man, de kuiten/schenen c.q. bovenbenen gemasseerd. Het turven werd met volle overgave bijgehouden door een van de KRO teamleden, grappig hè? Ook de overige dagen waren druk bezocht en werden lopers moed ingepraat, ervaringen uitgewisseld. De vele lopers waren ons zeer dankbaar en lieten dit ook weten. Zelfs de TV werd gehaald (Zomergasten). De dames van de KRO voorzagen ons, in een moordtempo werkend, van lunch en tussentijdse drinkbare vloeistoffenc(koffie, water, thee). Op de vraag: Volgend jaar weer? werd volmondig ja geantwoord, het waren fijne dagen (Marijke van der Hoek). 19

20 Hartverschillen tussen man en vrouw De verschillen tussen vrouwen en mannen blijken nóg groter dan altijd gedacht. Niet alleen lichamelijk en psychisch wijken zij van elkaar af, ook verschillen sommige organen in hun werking. Neem nu ons aller hart; het vrouwenhart is een beetje anders dan het mannenhart. En dan hebben we het niet uitsluitend over het gevoel. Vooropgesteld: het hart, of het nu in de vrouw of in de man zit, is technisch gezien niets anders dan een bloedpomp die tot taak heeft zuurstofrijk bloed door het lichaam te pompen. Bij beide seksen gebeurt dat op volstrekt gelijke wijze. Waarin, zult u zich wellicht afvragen, verschillen de mannenharten dan van de vrouwenharten? Datzelfde geldt voor volwassenen, maar na de menopauze beginnen vrouwen vaak aan een inhaalslag. Mannen voelen vaak een stekende pijn als zij een hartaanval krijgen, terwijl vrouwen zich dan vaker moe en misselijk voelen. Bovendien zijn hart- en vaatziekten bij vrouwen moeilijker op te sporten met röntgenfoto s van de bloedvaten dan bij mannen. Dat alles blikt uit een gezamenlijke studie van het Canadese Instituut voor Gezondheidsonderzoek en de Foundation voor onderzoek naar hartziekten en herseninfarcten. Volgens de onderzoekers kunnen de uitkomsten ertoe leiden dat in de nabije toekomst het vrouwenhart medisch gezien ánders moet worden benaderd en behandeld dan het mannenhart. Canadees onderzoek Welnu, volgens Canadese onderzoekers die samenwerkten in het zogeheten Genisisproject, openbaren die onderlinge verschillen zich onder bepaalde omstandigheden. Bijvoorbeeld: een ziek mannenhart reageert anders op bepaalde geneesmiddelen dan een vrouwelijk hart dat niet in orde is. Bij tieners ontwikkelen jongens vaker een hoge bloeddruk dan meisjes. Meer weten? 20

Lees meer over. Praktijk voor massagetherapie & begeleiding bij persoonlijke veranderingstrajecten. Nieuwsbrief september 2012

Lees meer over. Praktijk voor massagetherapie & begeleiding bij persoonlijke veranderingstrajecten. Nieuwsbrief september 2012 Nieuwsbrief september 2012 Leer de rust in jezelf herkennen Nieuwsbrief september 2012 Praktijk voor massagetherapie & begeleiding bij persoonlijke veranderingstrajecten Lees meer over 2 3 4 5 6 Workshop

Nadere informatie

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis

Pijn bij kanker. Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Pijn bij kanker Interne Geneeskunde / Oncologie IJsselland Ziekenhuis Wat is pijn? Pijn is een onaangenaam gevoel. Het kan op verschillende manieren ontstaan en het kan op verschillende manieren worden

Nadere informatie

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord

Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Netwerk Ouderenzorg Regio Noord Vragenlijst Behoefte als kompas, de oudere aan het roer Deze vragenlijst bestaat vragen naar uw algemene situatie, lichamelijke en geestelijke gezondheid, omgang met gezondheid

Nadere informatie

Maculadegeneratie. Afdeling Oogheelkunde

Maculadegeneratie. Afdeling Oogheelkunde Maculadegeneratie Afdeling Oogheelkunde Algemeen Maculadegeneratie (MD) is de meest voorkomende oogaandoening die leidt tot ernstige slechtziendheid. De macula (= gele vlek) is het centrale deel van het

Nadere informatie

Workshops, lezingen & nascholing voor masseurs

Workshops, lezingen & nascholing voor masseurs Workshops, lezingen & nascholing voor masseurs Op dit moment: *opleiding deskundig voedingsadviseur voor honden *lesdag voeding door Lotte Botter *therapeutisch handelen (nascholing voor kynologisch masseurs

Nadere informatie

5 Daags Afvalprogramma

5 Daags Afvalprogramma 5 Daags Afvalprogramma Dag 1 Dieetsnel.nl De eerste dag van mijn dieet is aangebroken, het zal je vast meevallen wat er vandaag op het menu staat! s Morgens 2 crackers met melk, s middags 2 boterhammen

Nadere informatie

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb

Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb Sanny van Helden Beoefend al 15 jaar Yoga Is lezing over Yoga wel interessant? Deze lezing is een ontdekkingsreis Lezing én oefeningen Interactie Heb je een vraag? Stel deze dan direct! Weet één van jullie

Nadere informatie

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD?

Kinderen met ADHD. Inhoudsopgave. Wat is de oorzaak van ADHD? Wat zijn de verschijnselen van ADHD? Kinderen met ADHD Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Wat is de oorzaak van ADHD? 1 Wat zijn de verschijnselen van ADHD? 1 Hoe wordt de diagnose ADHD gesteld? 2 Behandeling van ADHD

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg

Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel en geestelijke gezondheidszorg Informatie voor cliënten Cliënten en geestelijke gezondheidszorg Slachtoffers van mensenhandel hebben vaak nare dingen meegemaakt. Ze zijn geschokt

Nadere informatie

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval

Bertha Middendorp MIGRAINE. De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Bertha Middendorp MIGRAINE De oorzaak van jouw migraine en Leer in 6 weken je pijn te beheersen tijdens een aanval Inhoud Deel 1 12 Inleiding 15 Mijn migraine 21 Hypnose 26 Verhalen uit de praktijk Deel

Nadere informatie

In te vullen door de onderzoeker:

In te vullen door de onderzoeker: In te vullen door de onderzoeker: Code : Datum: Studie, het effect van podoposturale therapie zolen op chronische lage rugpijn, al dan niet gepaard gaande met een uitstralende irritatie naar de gluteaalregio

Nadere informatie

Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen.

Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen. Les 2: Lekker vis! Lesbeschrijving voor de leerkracht groep 5-6 Voorbereiding Bekijk de werkbladen ( vanaf pagina 3) en lees deze lesbeschrijving door. Zorg voor de benodigde beschreven materialen. Nodig:

Nadere informatie

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen

P Doe de risicotest P Laat uw bloedsuikerwaarde meten P Lees wat u zelf kunt doen Diabetes en uw apotheek Als bij u diabetes is vastgesteld, dan kunt u natuurlijk terecht bij uw apotheek. Het apotheekteam zorgt ervoor dat u: Op tijd het juiste medicijn krijgt. Medicijnen krijgt die

Nadere informatie

Lage rugklachten. www.gzcdiemenzuid.nl

Lage rugklachten. www.gzcdiemenzuid.nl Lage rugklachten Introductie De lage rug is het gebied ter hoogte van de onderste 5 lendenwervels (lumbale wervels) en de overgang met het heiligbeen (lumbo-sacrale overgang). De lendenwervelkolom bestaat

Nadere informatie

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen

Een depressie. P unt P. kan u helpen. volwassenen Een depressie P unt P kan u helpen volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit soort

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. 1 Inhoud Voorwoord Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. Tip 4. Ga hem niet verzorgen of bemoederen. Tip 5. Leer van het verleden en kies opnieuw.

Nadere informatie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie

Inleiding Wat is fibromyalgie? Oorzaak van fibromyalgie FIBROMYALGIE 286 Inleiding Uw reumatoloog heeft u verteld dat u fibromyalgie hebt. Er komen ongetwijfeld veel vragen in u op. In deze folder proberen wij antwoord te geven op uw vragen. U leest meer over

Nadere informatie

Homeopathie voor paarden

Homeopathie voor paarden Artikel: http://horsefulness.be/homeopathie-voor-paarden/ site van Horsefulness van Karine Vanderborre Homeopathie voor paarden Homeopathie, niet iedereen heeft er vertrouwen in Ikzelf sta er volledig

Nadere informatie

Uit een inleiding en gesprek te Gouda 14 mei 2008 -

Uit een inleiding en gesprek te Gouda 14 mei 2008 - Jaargang 9 nr. 10 ( 3 juni 2008) Non-dualiteit van de ervaring Uit een inleiding en gesprek te Gouda 14 mei 2008 - Ja, we hebben het hier steeds over het herkennen van non-dualiteit. Het is duidelijk:

Nadere informatie

Integrale lichaamsmassage

Integrale lichaamsmassage Integrale lichaamsmassage Eindtermen theorie: - De therapeut heeft kennis van anatomie/fysiologie en pathologie m.b.t. Integrale lichaamsmassage; - De therapeut is zich ervan bewust dat een massage behandeling

Nadere informatie

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap.

Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. Het koken en eten mag je zelf doen, maar ik begeleid je daarbij. Stap voor stap. EET PALEO 3 Inhoudsopgave Inleiding 6 Mijn Paleo verhaal 8 De 7 stappen in het kort 12 Stap 1 Richt je op de praktijk 14

Nadere informatie

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem

Boek en workshop over het verlies van een broer of zus. Een broertje dood. Door Corine van Zuthem Het overlijden van een broer of zus is een ingrijpende gebeurtenis. Toch wordt het onderwerp in de rouwliteratuur doodgezwegen. Tot verbazing van Minke Weggemans. De pastoraal therapeute schreef er daarom

Nadere informatie

Vind je balans. Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige

Vind je balans. Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige Rob Scheurink-Trainer/docent/ consultatief psychiatrische verpleegkundige Inleiding algemeen. Doordat er in Nederland en andere West-Europese landen steeds meer parttime gewerkt wordt door zowel man als

Nadere informatie

10 tips om je partner zo goed mogelijk te ondersteunen.

10 tips om je partner zo goed mogelijk te ondersteunen. 10 tips om je partner zo goed mogelijk te ondersteunen. Omdat het automatische gedrag is uitgeschakeld kosten onderstaande handelingen je partner al veel energie (hier denk je zo snel niet aan, omdat het

Nadere informatie

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Vitaminen en mineralen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Vitaminen en mineralen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Vitaminen 3 Mineralen 4 Voeding 4 Dagelijkse behoefte 4 Wanneer extra vitaminen gebruiken

Nadere informatie

Ontdek je kracht voor de leerkracht

Ontdek je kracht voor de leerkracht Handleiding les 1 Ontdek je kracht voor de leerkracht Voor je ligt de handleiding voor de cursus Ontdek je kracht voor kinderen van groep 7/8. Waarom deze cursus? Om kinderen te leren beter in balans te

Nadere informatie

Happy Health Week 2016

Happy Health Week 2016 Happy Health Week 2016 Ellecom BEAT HIV PROGRAMMA Middlaan 2-6955 JC Ellecom Rehoboth@ZDAreformatie.org Maandag 25 juli Hoe laat Wat Met wie Waar 10:00-10:30 Inchecken 10:45-11:00 Welkom en uitleg van

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Lees meer over. Nieuwsbrief januari 2013. Leer de rust in jezelf herkennen Nieuwsbrief september 2012

Lees meer over. Nieuwsbrief januari 2013. Leer de rust in jezelf herkennen Nieuwsbrief september 2012 Nieuwsbrief januari 2013 Leer de rust in jezelf herkennen Nieuwsbrief september 2012 Praktijk voor massagetherapie & begeleiding bij persoonlijke veranderingstrajecten Lees meer over 2 3 4 5 6 Pijnlijke,

Nadere informatie

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep)

Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Informatie aan patiënten opgenomen na een hartinfarct, pci of hartoperatie (CABG en/of klep) Eigendom van Naam Adres Plaats Telefoonnummer Bij verlies wordt de vinder vriendelijk verzocht contact op te

Nadere informatie

Behandeling van Hepatitis C

Behandeling van Hepatitis C Behandeling van Hepatitis C MDL-centrum IJsselland Ziekenhuis www.mdlcentrum.nl Inleiding Uw behandelend arts heeft bij u Hepatitis C geconstateerd. De MDL-verpleegkundige gaat u begeleiden bij het behandelen

Nadere informatie

7. Wel of niet vertellen

7. Wel of niet vertellen Quizvragen hoofdstuk 6 1. Wanneer krijgt iemand een bloedtransfusie? 2. Hoe is het virus in jouw bloed terechtgekomen? 3. Komt een verkoudheid door de kou of door een virus? 4. Kan het virus in flesvoeding

Nadere informatie

Shiatsu en het Prikkelbaar Darm Syndroom. de zoektocht naar een behandeling

Shiatsu en het Prikkelbaar Darm Syndroom. de zoektocht naar een behandeling Shiatsu en het Prikkelbaar Darm Syndroom de zoektocht naar een behandeling Bianca Vollering Dutch Shiatsu Academy Groep 2004 Begeleidend docent Renske de Jong Naaldwijk, oktober 2009 Inleiding Als afsluiting

Nadere informatie

Vaginistisch reageren

Vaginistisch reageren Vaginistisch reageren 1 Wat is het? Vaginisme wil zeggen dat het niet lukt om een penis, vingers of tampon in je vagina in te brengen. Probeer je het, dan spannen je bekkenbodemspieren zich onbewust aan.

Nadere informatie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie

Overzicht Groepsaanbod. Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Overzicht Groepsaanbod Mindfulness Chronische pijn Instapgroep Kerngroep SOVA Weerbaarheid Angst en depressie Waarom een groep of cursus? Waarom in een groep? Het kan zijn dat je het zelf prettiger vindt

Nadere informatie

Uitkomst onderzoek EFFECTEN ZELFREALISATIE

Uitkomst onderzoek EFFECTEN ZELFREALISATIE Uitkomst onderzoek We geven in dit verslag een aantal samenvattende uitkomsten weer van het onderzoek onder de deelnemers die in de periode 2012-2015 hebben deelgenomen aan de zesdaagse Zelfrealisatie.

Nadere informatie

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS)

Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Oplossingsgerichte vragen (Het Spel van Oplossingen IKB & TS) Stel dat dat (te grote wonder) gebeurt, ik betwijfel of dat zal gebeuren, maar stel je voor dat, wat zou je dan doen dat je nu niet doet? (p36)

Nadere informatie

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen

Nieuw Rijsenburg. Ons aanbod. Behandeldoelen Nieuw Rijsenburg Op de biologisch- dynamische boerderij Nieuw Rijsenburg bieden we psychiatrische zorg voor jongeren van 18 tot 28 jaar. Ons aanbod Je volgt een intensief behandelprogramma. We combineren

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij het leren omgaan met lichamelijke klachten

Cognitieve gedragstherapie bij het leren omgaan met lichamelijke klachten Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie, angststoornissen en alcoholverslaving. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren,

Nadere informatie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie

Maag-, darm- en leverziekten. Functionele dyspepsie Afdeling: Onderwerp: Maag-, darm- en leverziekten 1 Van uw MDL-arts heeft u te horen gekregen dat u een (functionele) dyspepsie heeft. Om te begrijpen wat deze term precies inhoud en hoe hiermee om te

Nadere informatie

Opleiding Matrix-kleurentherapie

Opleiding Matrix-kleurentherapie www.instituutblokdijk.nl Opleiding Matrix-kleurentherapie Instituut Blokdijk Dr. Berlagelaan 5 5622 HA Eindhoven OPLEIDING MATRIX- KLEURENTHERAPIE Het is een 3-jarige opleiding + Medische basiskennis Deze

Nadere informatie

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen?

Diabetes: zo zit dat. Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes. Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Diabetes: zo zit dat Veelgestelde vragen en antwoorden Iedere dag krijgen 200 Nederlanders diabetes Wat is het? Hoe herkent u het? Is het te genezen? Wat is diabetes? Diabetes type 1, diabetes type 2 de

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen

Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Jongeren Hoe Yulius jongeren met autisme kan helpen Vragen? Voor wie is deze brochure? Je hebt deze brochure gekregen omdat je autisme hebt of nog niet zeker weet of je autisme hebt. Je bent dan bij Yulius

Nadere informatie

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg

Alternatieve geneeswijzen. Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies. Jouw gezondheid is onze zorg Alternatieve geneeswijzen Vraag je Alphega apotheek om meer informatie en advies Jouw gezondheid is onze zorg Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 5 Fytotherapie 9 Orthomoleculaire geneeskunde

Nadere informatie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie

Zaken voor mannen. Verhalen van mannen met epilepsie Zaken voor mannen Verhalen van mannen met epilepsie Introductie Niet alle mannen vinden het prettig om over hun gezondheid te praten. Ieder mens is anders. Elke man met epilepsie ervaart zijn epilepsie

Nadere informatie

U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per

U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per Bloedtransfusie Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door geven per e-mail: patienteninformatiewkz@umcutrecht.nl Wat

Nadere informatie

een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest

een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest een ademtest om een speciale bacterie in je maag op te sporen 13C-ureumtest Onder ouders verstaan wij ook verzorger(s), pleeg- of adoptieouder(s) U kunt wijzigingen of aanvullingen op deze informatie door

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN

7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN 7 TIPS VOOR EEN BETER LEVEN Met deze tips wil ik je kennis laten maken met mijn werk en een heel bijzondere dienst die ik aanbied, namelijk: De Helende Reis De Helende Reis is een uiterst krachtige manier

Nadere informatie

De combinatie van pijnbestrijding, herstel en energiebevordering maakt APS-therapie tot één van de meest succesvolle therapieën.

De combinatie van pijnbestrijding, herstel en energiebevordering maakt APS-therapie tot één van de meest succesvolle therapieën. Wat is APS? APS-therapie is een revolutionaire vorm van pijnbestrijding. APS-therapie is geheel pijnloos, volkomen veilig en positief effect is wetenschappelijk aangetoond. Met APS wordt de pijn niet onderdrukt,

Nadere informatie

Proefles cursus Innerlijk kind

Proefles cursus Innerlijk kind Anne Marie van Bilsen, www.deregenboog-academy.nl 1 Titel: proefles innerlijk kind Auteur: Anne Marie van Bilsen Omslagontwerp: Sabine Holleman Druk: ebook Uitgever: De Regenboog Academy Januari 2015 eerste

Nadere informatie

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp

Brijder Verslavingszorg Hoofddorp Ons Team Ons team is zeer divers. We bestaan uit het secretariaat, psychologen, maatschappelijk werkers, sociaal psychiatrisch verpleegkundigen, cognitief gedragstherapeutisch werkers, ervaringsdeskundigen,

Nadere informatie

Informatie voor patiënten

Informatie voor patiënten Informatie voor patiënten gegeneraliseerde angststoornis: wat is dat precies? Bij u is na de intakeprocedure de diagnose gegeneraliseerde angststoornis gesteld. Om deze diagnose te kunnen krijgen moet

Nadere informatie

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen.

We hebben verleden week nog gewinkeld. Toen wisten we het nog niet. De kinderbijslag was binnen en ik mocht voor honderd euro kleren uitkiezen. Woensdag Ik denk dat ik gek word! Dat moet wel, want ik heb net gehoord dat mijn moeder kanker heeft. Niet zomaar een kankertje dat met een chemo of bestraling overgaat. Nee. Het zit door haar hele lijf.

Nadere informatie

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014

Leefregels voor. Gezond blijven. KBO Bernadette Helmond. 23 april 2014 Leefregels voor Gezond blijven KBO Bernadette Helmond 23 april 2014 1 Senioren leven ongezonder dan 10 jaar geleden - Drinken meer - Roken (vrouwen) - Bewegen minder - Overgewicht - Eenzijdig eten 2 Leefregels

Nadere informatie

Inleiding. Reumatische ziekten

Inleiding. Reumatische ziekten De reumatoloog Inleiding Ieder jaar bezoekt een groot aantal mensen de huisarts met klachten van het bewegingsapparaat (gewrichten, spieren, pezen en botten). Vaak is de huisarts in staat de diagnose

Nadere informatie

5 manieren om je eigen pad te bewandelen

5 manieren om je eigen pad te bewandelen 5 manieren om je eigen pad te bewandelen Hierbij het nieuwe artikel met als onderwerp: 5 manieren om je eigen pad te bewandelen. Het is geschreven door wandelcoach Tineke Franssen. Tineke wandelt al een

Nadere informatie

Gezond zwanger... 2. Medicijnen... 4 Orgaanvlees... 4 Rauwemelkse producten... 4 Rauwe eieren... 4 Rauw vlees en kattenontlasting...

Gezond zwanger... 2. Medicijnen... 4 Orgaanvlees... 4 Rauwemelkse producten... 4 Rauwe eieren... 4 Rauw vlees en kattenontlasting... Contents Gezond zwanger... 2 DOEN!... 2 Drink veel vocht.... 2 Eet elke dag verse groenten en fruit.... 2 Slik dagelijks foliumzuur.... 2 Slik een multivitamine speciaal voor zwangeren.... 2 Zorg voor

Nadere informatie

Gebruik van SSRI-medicijnen

Gebruik van SSRI-medicijnen Gebruik van SSRI-medicijnen voor en tijdens uw zwangerschap en in uw kraambed Uw huisarts of psychiater heeft u een SSRI voorgeschreven. SSRI staat voor selectieve serotonine heropname remmer. SSRI is

Nadere informatie

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is.

De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008. Het wonder komt ongemerkt je geest binnen wanneer die even pas op de plaats maakt en stil is. De Robijn Nieuwsbrief Januari 2008 Lieve mensen, Allereerst wens ik iedereen een vreugdevol nieuw jaar toe. Misschien begin je dit jaar met de beste voornemens, zoals altijd en heb je bewust gekeken naar

Nadere informatie

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie.

Daarbij kan er sprake zijn van minder eten door bijvoorbeeld: toenemende vermoeidheid; kortademigheid; minder beweging; angst; depressie. Voeding bij COPD Inleiding Een gezond, afwisselend eetpatroon is voor iedereen goed. Voedsel is immers de brandstof van ons lichaam. Klachten als kortademigheid, vermoeidheid en hoesten kunnen uw lichamelijke

Nadere informatie

Nieuwsbrief Juni uit de Praktijk van Marja Tames

Nieuwsbrief Juni uit de Praktijk van Marja Tames Nieuwsbrief Juni uit de Praktijk van Marja Tames Lieve allemaal, Nog een laatste nieuwsbrief voor de zomervakantie. Misschien maak je plannen voor je vakantie of heb je die al gemaakt. Sommige van jullie

Nadere informatie

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon Medischwetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Inhoud Inleiding 3 Medisch-wetenschappelijk onderzoek 4 Wat is medisch-wetenschappelijk onderzoek? Wat zijn proefpersonen? Hoe

Nadere informatie

Vragenlijst voor volwassenen:

Vragenlijst voor volwassenen: Vragenlijst voor volwassenen: Voorletters + achternaam : Adres : Telefoon privé : werk : mobiel : E-mail adres : Geboortedatum : Geslacht : Man / Vrouw Huisarts : 1 Wat is de voornaamste klacht? 2 Wanneer

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training

2010 Marco Honkoop NLP coaching & training 2010 Marco Honkoop NLP coaching & training Introductie Dit ebook is gemaakt voor mensen die meer geluk in hun leven kunnen gebruiken. We kennen allemaal wel van die momenten dat het even tegen zit. Voor

Nadere informatie

Liever Slank - Individueel Voor als je een nieuwe relatie met eten wilt ontwikkelen

Liever Slank - Individueel Voor als je een nieuwe relatie met eten wilt ontwikkelen Liever Slank - Individueel Voor als je een nieuwe relatie met eten wilt ontwikkelen Wil jij liever slank zijn, zonder daarvoor dingen te moeten laten? Dat kan! Een dieet onderdrukt je natuurlijke verlangens.

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie).

Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Onderzoek naar de nazorg bij dikke darmkanker door de huisarts of de chirurg en het gebruik van een persoonlijke interactieve website (I CARE studie). Verbetert de zorg na de behandeling van dikke darmkanker

Nadere informatie

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners

Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Behandeling chronische pijn en vermoeidheid bij tieners Afdeling revalidatie mca.nl Inhoudsopgave Wat is chronische pijn en vermoeidheid? 3 Chronische pijn en vermoeidheid bij tieners 4 Rustig aan of toch

Nadere informatie

Advies voor het gebruik van voedingssupplementen

Advies voor het gebruik van voedingssupplementen Advies voor het gebruik van voedingssupplementen Aandoening: Beschrijving aandoening: Fibromyalgie Onder Fibromyalgie wordt een reumatische aandoening verstaan, waarbij er sprake is van pijn in spieren

Nadere informatie

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk?

Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Wat is precies bloeddruk en waarom is een gezonde bloeddruk belangrijk? Uit onderzoek blijkt dat veel Nederlanders niet weten hoe het precies zit. In dit dossier staan alle ins- en outs over bloeddruk,

Nadere informatie

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal,

Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching. Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Nieuwsbrief Gerdien Jansen Kindcoaching Jaargang 2: Nieuwsbrief 3 (oktober 2013) Hallo allemaal, Veel te laat krijgen jullie deze nieuwsbrief. Ik had hem al veel eerder willen maken/versturen, maar ik

Nadere informatie

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster

[PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster [PILOT] Aan de slag met de Hoofdzaken Ster! Hoofdzaken Ster Copyright EffectenSter BV 2014 Hoofdzaken Ster SOCIALE VAARDIGHEDEN VERSLAVING DOELEN EN MOTIVATIE 10 9 8 10 9 8 7 6 4 3 2 1 7 6 4 3 2 1 10 9

Nadere informatie

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT

WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT WANNEER EEN SPECIAAL IEMAND ALS HEEFT 1 Je leest waarschijnlijk dit boekje omdat je mama of papa of iemand anders speciaal in je familie Amyotrofische Laterale Sclerose heeft. Het is een lang woord en

Nadere informatie

Een depressie. PuntP kan u helpen. groep: volwassenen

Een depressie. PuntP kan u helpen. groep: volwassenen Een depressie PuntP kan u helpen groep: volwassenen Iedereen is wel eens moe, somber en lusteloos. Het is een normale reactie op tegenvallers, een verlies en andere vervelende gebeurtenissen. Wanneer dit

Nadere informatie

Bekkenfysiotherapie bij verstopping

Bekkenfysiotherapie bij verstopping Bekkenfysiotherapie bij verstopping Albert Schweitzer ziekenhuis Regionaal Bekkenboden Centrum juni 2010 pavo 0681 Inleiding In deze folder leest u meer over verstopping (obstipatie) en wat de bekkenfysiotherapeut

Nadere informatie

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol

Een gezonder leven met een lager cholesterol. Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve van patiënten met een verhoogd cholesterol Een gezonder leven met een lager cholesterol Voorlichtingsmateriaal ten behoeve

Nadere informatie

Kinderneurologie.eu ADHD. www.kinderneurologie.eu

Kinderneurologie.eu ADHD. www.kinderneurologie.eu ADHD Waar staat de afkorting ADHD voor? De letters ADHD staan voor de engelse woorden Attention Deficit - Hyperactivity Disorder. In het Nederlands vertaald betekent dat een aandoening die gekenmerkt wordt

Nadere informatie

Fysiotherapie na een hernia-operatie

Fysiotherapie na een hernia-operatie Fysiotherapie na een hernia-operatie Albert Schweitzer ziekenhuis maart 2015 pavo 0292 Inleiding U bent in het Albert Schweitzer ziekenhuis geopereerd aan een hernia in uw rug. In deze folder willen wij

Nadere informatie

A-specifieke lage rugpijn

A-specifieke lage rugpijn A-specifieke lage rugpijn A-SPECIFIEKE LAGE RUGPIJN INLEIDING Lage rugpijn komt veel voor. Bij de meeste mensen worden geen duidelijke afwijkingen gevonden. Artsen spreken dan over a-specifieke lage rugpijn.

Nadere informatie

ADHD. en kinderen (6-12 jaar)

ADHD. en kinderen (6-12 jaar) ADHD en kinderen (6-12 jaar) ADHD, DAAR BEN JE NIET BLIJ MEE Als je bij het buitenspelen een blauwe plek oploopt, dan zit je daar niet mee. Meestal is-ie na een paar dagen weer weg. Bij ADHD is dat anders,

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot.

Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Of je hart nu breekt of scheurt, kapot is kapot. Rouw van naastbestaanden van personen met dementie Gerke VERTHRIEST Een pluim voor jou, mantelzorger! We staan stil bij: - Rouwen als iemand nog niet dood

Nadere informatie

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015

Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Blog voor Equicare-Plus, maart 2015 Alles over homeopathie bij paarden Wat weet jij over homeopathie? En weet je wat het voor jouw paard kan betekenen? In deze uitgebreide blog kom je van alles te weten

Nadere informatie

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten

Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Voor iedereen die een gelukkig en succesvol leven niet aan het toeval wil overlaten Anderen over het werk van David en Arjan: Met hun boek en hun seminars maken De Kock en Vergeer heel Nederland gelukkig.

Nadere informatie

Ontdek wat magnesium voor jou kan doen

Ontdek wat magnesium voor jou kan doen Ontdek wat magnesium voor jou kan doen Welk profiel past bij jou? Zwanger Vermoeid of stress Sporter Actief blijven Maag- en darmproblemen Informatiewijzer magnesium Magnesium; een veelzijdig mineraal

Nadere informatie

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog

Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus. Bij gebruik van GLP-1-analoog Voedingsadvies bij Diabetes Mellitus Bij gebruik van GLP-1-analoog Aangezien u lijdt aan Diabetes mellitus, type 2 (oftewel ouderdomsdiabetes) én overgewicht hebt, heeft de arts u een behandeling met zogenaamd

Nadere informatie

Zorg door alternatieve geneeswijzen

Zorg door alternatieve geneeswijzen Zorg door alternatieve geneeswijzen Alternatieve geneeswijzen Inhoud Alternatieve geneeskunde 3 Homeopathie 6 Fytotherapie 8 Orthomoleculaire geneeskunde 10 Advies 11 Alternatieve geneeswijzen is een verzamelnaam

Nadere informatie

IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END

IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END IN TOPVORM TIJDENS YEAR_END 4 TIPS voor een TOP jaarafsluiting 2014 Anja Lefeber Vit4Life 2 Dank je voor je interesse in dit e-book! Hartelijk bedankt voor het downloaden van mijn e-book In topvorm tijdens

Nadere informatie

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom?

6. Behandelingen. Wil jij dat jouw moeder zo snel mogelijk begint met de behandelingen of wil je dat ze nog even wacht? Waarom? 6. Behandelingen De uitslagen van alle onderzoeken geven een duidelijk beeld van de ziekte. De artsen weten nu om welke soort borstkanker het gaat, wat de eigenschappen zijn van de kankercellen, hoe groot

Nadere informatie

Angst de baas voor 55+

Angst de baas voor 55+ Angst de baas voor 55+ Ouderen Angst de baas voor 55+ Introductie Ben ik mijn angst de baas? Ieder mens is wel eens bang. Gelukkig maar, want angst kan mensen waarschuwen voor gevaar. Angst is pas een

Nadere informatie

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl

Zorg voor je carrière. Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Neem gerust contact op of maak een afspraak. Telefoon: (030) 602 94 25 of e-mail: zorg@matchcare.nl Hoe presenteer ik mijzelf? Wat wil ik? Zorg voor je carrière Door het dagelijkse contact met mijn coach

Nadere informatie