Gezonde scepsis. Informatieaanbod op internet

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Gezonde scepsis. Informatieaanbod op internet"

Transcriptie

1 Gezonde scepsis Informatieaanbod op internet Niet tot reclame wordt gerekend: informatie over volksgezondheid of menselijke ziekten, voor zover die geen verwijzing - zelfs niet indirect - naar een geneesmiddel bevat CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie', artikel 2.a

2 Colofon Auteurs Sandra van Nuland dr. Martine van Eijk, arts drs. Ruud Coolen van Brakel DTP Ellen Wiggemansen juli 2009 Gezonde scepsis heeft de grootst mogelijke zorg besteed aan deze uitgave. Aan de inhoud hiervan kunnen echter geen rechten worden ontleend. Gezonde scepsis is niet aansprakelijk voor directe of indirecte schade die het gevolg is van het gebruik van de informatie die door middel van deze uitgave is verkregen. Niets uit deze uitgave mag gebruikt worden zonder vooraf verkregen toestemming. Gezonde scepsis is een initiatief van DGV, IGZ, ministerie van VWS en NZA. Gezonde scepsis is organisatorisch ondergebracht bij DGV, Nederlands instituut voor verantwoord medicijngebruik. Postbus GB Utrecht Gezonde scepsis

3 Inhoud Samenvatting 1 Conclusies en aanbevelingen 1.1 Conclusies 1.2 Aanbevelingen Duidelijkheid afzender Noemen van geneesmiddelen Preventieve toetsing Toezicht Publiekscampagne Onderzoek 2 Reclame versus Informatie 2.1 Geneesmiddelenwet 2.2 Gedragscode Geneesmiddelenreclame CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie' CGR-richtlijnen 'Internet' 2.3 Jurisprudentie 2.4 Conclusie 3 Informatieaanbod op internet 3.1 De praktijk naast de wet 3.2 Features op websites Productsites Eigenaar farmaceutische industrie Banner/advertentie Geneesmiddeleninformatie Productinformatie Productlogo Productnaam Betrokken organisaties/sponsors Vermelding afzender Zelftest Vragenlijst voor (huis)arts Forum Online advies Bekende Nederlander/arts etc Filmpje/animatie V&A Bijsluiter, IB-tekst Link naar website professionals Download brochure / informatie Betrokken adviseurs Vergoedingen-/prijsinformatie Overige 3.3 Onderzochte websites 3.4 Websites van de farmaceutische industrie 3.5 Internetuitgever Informatieaanbod op internet 3

4 Methode 4.1 Selectie aandachtsgebieden 4.2 Zoekmethode 4.3 Selectie websites 4.4 Beoordeling per website 4.5 Websites naast de Geneesmiddelenwet en CGR-richtlijnen 4.6 Websites van de industrie Bijlagen 1 Indextabel per website en feature onderdeel 2 Overzicht van alle websites volgens indextabel 3 Geneesmiddelenwet Hoofdstuk 1 en 9 4 CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie' 5 CGR-richtlijnen 'Internet' 4 Informatieaanbod op internet

5 Samenvatting Dit rapport geeft inzicht in het informatieaanbod op internet gericht op het publiek over volksgezondheid of menselijke ziekten en medicijnen. Het is geschreven in opdracht van de Inspectie voor de gezondheidszorg (IGZ). Doel is het informatieaanbod in kaart te brengen. Hiermee geeft het inzicht in de wijze waarop de farmaceutische sector internet inzet om het geneesmiddelengebruik te beïnvloeden. Daarnaast biedt het aanwijzingen om, waar nodig of wenselijk, deze invloed te reduceren. Dit rapport betreft een eerste onderzoek naar het aanbod van Nederlandse websites over aandoeningen, ziekten en geneesmiddelen. Om het publiek te beïnvloeden, maakt de farmaceutische industrie gebruik van vele marketinginstrumenten waaronder publieksvoorlichting in de vorm van symptoomreclame. Bij symptoomreclame gaat het om het onder de aandacht brengen van medische klachten (symptomen) bij het algemene publiek. Wanneer een geneesmiddelenfabrikant een geneesmiddel voor een bepaalde aandoening beschikbaar of in ontwikkeling heeft, is symptoomreclame één van de marketingmethoden om hier publieke aandacht voor te vragen. Dit is toegestaan binnen de huidige regelgeving en jurisprudentie mits de fabrikant daarbij het geneesmiddel niet noemt. Het Gerechtshof Arnhem heeft in 2003 hierover een uitspraak gedaan, naar aanleiding van een campagne over schimmelnagels. 1 Internet is door de vele mogelijkheden en het grote bereik hiervoor uitermate geschikt en registratiehouders maken hiervan gebruik. Op internet is een groot aanbod van websites over gezondheidsklachten, aandoeningen, ziekten en geneesmiddelen te vinden. Het aanbod varieert van websites van algemene aard zoals gezondheidspleinen, startpagina's, patiëntenverenigingen en Wikipedia tot aan websites over gezondheidsklachten en geneesmiddelen én productwebsites. In dit onderzoek viel op dat de websites voor de gediagnosticeerde patiënten voornamelijk afkomstig zijn van patiëntenverenigingen. Voor websites bedoeld voor mensen met een klacht ofwel potentiële patiënten of die verwijzen naar een geneesmiddel zijn voornamelijk farmaceutische bedrijven verantwoordelijk, direct of door sponsoring. Reclame maken voor receptgeneesmiddelen richting publiek is in Nederland verboden. Onder reclame wordt volgens de wetgeving verstaan: elke vorm van beïnvloeding met het kennelijke doel het voorschrijven, ter hand stellen of gebruiken van een geneesmiddel te bevorderen, dan wel het geven van de opdracht daartoe. 2 1 Brief nr 183 van de Minister aan Tweede Kamer 2 Geneesmiddelenwet hoofdstuk 1, artikel 1.sub xx Informatieaanbod op internet 5

6 Naast de Geneesmiddelenwet waarin dit is vastgelegd, zijn hiervoor ook Zelfreguleringsnormen binnen de Gedragscode Geneesmiddelenreclame in de vorm van CGR-richtlijnen ontwikkeld door de Stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) en de Keuringsraad (KOAG/KAG). Strikt genomen is informatie reclame zodra (in)direct naar een geneesmiddel wordt verwezen. 3 Behalve als het gaat om informatie van algemene en technische aard die relevant is voor het gebruik van het middel, waarbij de (merk)naam genoemd kan worden. 4 Er zijn duidelijke regels over wat verboden is bij het maken van geneesmiddelenreclame voor niet receptplichtige (OTC) geneesmiddelen. Websites waarop reclame wordt gemaakt voor OTC geneesmiddelen worden preventief getoetst door het KOAG/KAG. Websites met informatie over receptgeneesmiddelen worden niet preventief getoetst. Alleen in het geval van een klacht bij de CGR of de IGZ wordt gekeken of een website aan de wet en CGR-richtlijnen voldoet en zonodig wordt hiertegen opgetreden. Zonder klacht ontbreekt elke vorm van controle. In dit rapport wordt besproken op welke manier de farmaceutische industrie communiceert via internet en in welke mate dit duidelijk is voor de lezer. Daarbij staan verschillende vragen centraal. Welke informatie bieden de websites? Op welke manier doen ze dit? Hoe verhoudt zich alles tot de wet- en regelgeving? En: voldoet de huidige wet- en regelgeving? In dit onderzoek is er voor gekozen de meest populaire zoekmachine Google te gebruiken. In totaal zijn 41 websites uitgebreid geanalyseerd. Er is bij de analyse onder andere gekeken naar de afzender en de zichtbaarheid hiervan, aanwezigheid van productnamen en/of informatie, of (in)direct verwezen wordt naar een geneesmiddel, wat de website aanbiedt en of de website als informatie te beschouwen is of als reclame. De onderzochte websites binnen de onderzoekscriteria zijn naast de Geneesmiddelenwet en CGR-richtlijnen gelegd. Uit dit onderzoek blijkt dat het merendeel van de websites van registratiehouders op één of meerdere punten niet aan de wet of CGR-richtlijnen voldoen. Van de 41 geanalyseerde websites zijn er 32 direct van of gesponsord door registratiehouders met betrekking tot UR-geneesmiddelen. Van de 32 websites zijn er 23 in strijd met de CGR-richtlijnen en/of Geneesmiddelenwet. Voor beantwoording van deze vragen is naar vijf medische aandachtsgebieden gekeken: cholesterol, diabetes, maagzuur, depressie en astma/copd. In hoofdstuk 2 wordt ingegaan op de bestaande wet- en regelgeving en de CGR- en KOAG/KAG-richtlijnen over communicatie rond geneesmiddelen. Een uitgebreide analyse en beschrijving van de resultaten is te vinden in hoofdstuk 3. Bijlage 1 geeft een overzichtstabel van alle onderzochte websites en op welke punten zij in strijd zijn met de CGR-richtlijnen en/of Geneesmiddelenwet. Bijlage 2 onderbouwt de bevindingen per website. In hoofdstuk 4 wordt uitleg gegeven over de onderzoeksaanpak, de gekozen onderwerpen en websites. 3 CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie', artikel 2.a 4 CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie', artikel 2.c 6 Informatieaanbod op internet

7 1 Conclusies en aanbevelingen 1.1 Conclusies Op internet is een groot aanbod van websites over gezondheidsklachten, aandoeningen, ziekten en geneesmiddelen te vinden. Het aanbod varieert van websites van algemene aard zoals gezondheidspleinen, startpagina's, patiëntenverenigingen en Wikipedia tot aan websites over gezondheidsklachten en geneesmiddelen én productwebsites. Websites waarop niet naar een geneesmiddel of huisarts wordt geleid, lijken als afzenders voornamelijk patiëntenverenigingen, internetuitgevers, particulieren, ziekenhuizen of alternatieve genezers te hebben. Bij websites over een specifiek geneesmiddel of voor mensen met een klacht ofwel 'potentiële patiënten' is de afzender meestal een farmaceutisch bedrijf. Van de 41 onderzochte websites zijn er 34 direct van of gesponsord door registratiehouders. 2 van deze websites gaan over OTC-geneesmiddelen. Van de 32 websites betreft UR-geneesmiddelen zijn 23 in strijd met de CGR-richtlijnen en/of Geneesmiddelenwet. Bij 7 websites is geen betrokkenheid van registratiehouders gevonden. 4 hiervan voldoen niet aan de voorwaarden. Onder reclame wordt volgens de wetgeving verstaan: elke vorm van beïnvloeding met het kennelijke doel het voorschrijven, ter hand stellen of gebruiken van een geneesmiddel te bevorderen, dan wel het geven van de opdracht daartoe. 5 De huidige wet- en regelgeving en de bestaande CGRrichtlijnen kunnen deze beïnvloeding niet voorkomen. De Geneesmiddelenwet geeft aan dat reclame maken voor receptgeneesmiddelen (UR) richting publiek verboden is. Ook de CGR-richtlijnen 'Internet' en 'Onderscheid reclame en informatie' voorkomen niet dat de patiënt regelmatig naar de huisarts wordt verwezen. Zelftesten en het vernoemen van geneesmiddelen als oplossing bevorderen het geneesmiddelengebruik. Er lijkt onderscheid gemaakt te kunnen worden tussen websites voor gediagnosticeerde patiënten en websites voor potentiële patiënten uit het algemene publiek. Een website voor de gediagnosticeerde patiënt biedt over het algemeen informatie over de aandoening of ziekte en relevante leefstijlinformatie. Op de website zie je vooral algemene geneesmiddeleninformatie en geen productinformatie. Dit lijken vooral vraaggestuurde, informatieve, servicegerichte websites. Websites voor potentiële patiënten lijken erop gericht informatie te verstrekken over een aandoening om personen met een klacht naar de huisarts te leiden. Websites over klachten zoals en productwebsites zoals zoeken de grens op tussen informatie en reclame. 5 Geneesmiddelenwet hoofdstuk 1, artikel 1.xx Informatieaanbod op internet 7

8 Deze websites geven informatie over een gezondheidsklacht of ziekte in combinatie met productinformatie en een verwijzing - direct of indirect - naar een geneesmiddel. In dit geval is het meer reclame dan informatie. 6 Er zijn duidelijke regels over wat verboden is bij het maken van geneesmiddelenreclame voor niet receptplichtige (OTC) geneesmiddelen. Websites waarop reclame wordt gemaakt voor OTC geneesmiddelen worden preventief getoetst door het KOAG/KAG. Websites met informatie over receptgeneesmiddelen worden niet preventief getoetst. Alleen in het geval van een klacht bij de CGR of de IGZ wordt gekeken of een website aan de wet en CGR-richtlijnen voldoet en zonodig wordt hiertegen opgetreden. Zonder klacht ontbreekt elke vorm van controle. Mensen zijn gevoelig voor de meest aantrekkelijke boodschap die het snelst een oplossing biedt. Internet heeft hiervoor vele mogelijkheden, waardoor het voor marketingdoeleinden uitermate geschikt is. Hiervan maken registratiehouders gebruik. Korte, heldere boodschappen, tips en printbare vragenlijsten voor de huisarts zijn hier een voorbeeld van. Maar ook zelftests, waarmee je in een minuut advies krijgt of een diagnose. Al deze zaken dienen het doel van afzenders. Namelijk het communiceren over geneesmiddelen en het zo stimuleren van een actieve vraag bij (potentiële) geneesmiddelconsumenten. Voor de bezoekers is het niet altijd helder wie verantwoordelijk is voor de website. Het is onduidelijk in hoeverre de naam van een farmaceutisch bedrijf voor het publiek herkenbaar is als de naam van een geneesmiddelenfabrikant. De inhoud lijkt onafhankelijk, mede door de manier waarop informatie wordt aangeboden. Ondanks het verbod op reclame voor receptgeneesmiddelen en het bevorderen van het geneesmiddelengebruik wordt de consument door deze informatie naar de huisarts geleid voor een (vraag om een) receptgeneesmiddel. De geneesmiddeleninformatie zoals deze nu op internet gegeven wordt door farmaceuten, lijkt te leiden tot medicijngebruik en mogelijk overconsumptie. Ten slotte: ondanks het huidige toezicht van de IGZ en de zelfregulering van de CGR, zien we dat in de praktijk meerdere malen de wet overtreden wordt. De websites vallen niet onder de noemer informatie maar zijn te kenschetsen als reclame en daarom niet toegestaan. 7 De gevolgen, voor de registratiehouder of beheerder van de website, van het overtreden van de Geneesmiddelenwet of CGR-gedragscode, zijn tot nu toe niet verdergegaan dan een waarschuwing en het uit de lucht halen of aanpassen van de website. 6 CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie', artikel 2.a 7 Hoofdstuk 3.1 De praktijk naast de wet 8 Informatieaanbod op internet

9 1.2 Aanbevelingen Duidelijkheid afzender Het moet voor de bezoekers duidelijk zijn wie de afzender is van websites over aandoeningen, ziekten en geneesmiddelen. Het is interessant om te onderzoeken in hoeverre de lezer weet dat hij te maken heeft met een farmaceutisch bedrijf, wanneer enkel de bedrijfsnaam van de fabrikant te zien is. Het zou voor de lezer minstens helder moeten zijn door wie hij geïnformeerd wordt en wat de aard van de werkzaamheden is van de afzender of de sponsor. Een mogelijkheid is een duidelijke melding bij het bezoeken van de website dat het hier gaat om een website van de fabrikant van het geneesmiddel Noemen van geneesmiddelen Terughoudendheid is geboden bij het noemen van receptgeneesmiddelen op informatieve websites. De grens tussen informatie en reclame is snel bereikt. Productwebsites met als kennelijke doelgroep de gebruiker zijn voor iedere internetbezoeker bereikbaar. Dit is in de huidige vorm onwenselijk Preventieve toetsing Voor OTC-geneesmiddelen mag reclame worden gemaakt. Ook op internet. De websites worden preventief getoetst door het KOAG/KAG. Preventieve toetsing van informatieve websites en zeker wanneer receptgeneesmiddelen genoemd worden, is sterk aan te bevelen. Dit geldt dus ook voor websites die financieel mogelijk worden gemaakt door registratiehouders, maar een andere afzender hebben Toezicht Strikter en actiever toezicht op het naleven van de wetgeving en CGRrichtlijnen is gewenst. Het is zaak te voorkomen dat websites die in strijd zijn met de wet of CGR-richtlijnen online zijn op internet. Alleen op deze manier is te vermijden dat beïnvloeding van geneesmiddelengebruik plaatsvindt via internet Publiekscampagne Het verdient aanbeveling een publiekscampagne te ontwikkelen, zodat de consument beter geïnformeerd raakt over de manieren waarop internet kan worden ingezet als marketinginstrument voor receptgeneesmiddelen. Hoe herken je als consument reclame die verpakt is als informatie? Hoe ga je hiermee om? De werktitel van de campagne zou kunnen zijn: Wie wordt hier beter van? Onderzoek Internet en de nieuwe media ontwikkelen zich in een razend tempo. Hierdoor ontstaan nieuwe marketingmogelijkheden voor registratiehouders. Voorkomen moet worden dat ruimte ontstaat voor registratiehouders om geneesmiddelengebruik (in)direct te bevorderen. Die ruimte kan ontstaan door het ontbreken van wetgeving, CGR-richtlijnen en jurisprudentie. Verder onderzoek van het aanbod en de activiteiten van de farmaceutische industrie op internet is aan te bevelen. Door de snelle ontwikkelingen en het dynamische karakter van nieuwe internetmogelijkheden en gerelateerde media is het raadzaam deze continu te monitoren. Informatieaanbod op internet 9

10 Ook is onderzoek gewenst naar de mate waarin informatieve websites, met of zonder vermelding van geneesmiddelen, het geneesmiddelengebruik bevorderen. Tijdens ons onderzoek zijn meer dan tachtig websites van de farmaceutische industrie verzameld die buiten de aandachtsgebieden van dit onderzoek vielen, maar wel receptgeneesmiddelen betreffen. Het verdient aanbeveling deze websites nader te onderzoeken en te beoordelen op het naleven van de wetgeving en CGR-richtlijnen. 10 Informatieaanbod op internet

11 2 Reclame versus Informatie Informatie die leidt naar één specifiek receptgeneesmiddel is reclame en dus niet toegestaan 2.1 Geneesmiddelenwet De Geneesmiddelenwet verbiedt het maken van reclame voor URgeneesmiddelen gericht op het publiek. Onder reclame wordt volgens de wetgeving verstaan: elke vorm van beïnvloeding met het kennelijke doel het voorschrijven, ter hand stellen of gebruiken van een geneesmiddel te bevorderen, dan wel het geven van de opdracht daartoe. 8 Met publieksreclame wordt bedoeld: reclame voor een geneesmiddel die, gezien haar inhoud en de wijze waarop zij wordt geuit, kennelijk ook voor anderen dan beroepsbeoefenaren is bestemd. 9 Reclame maken voor URgeneesmiddelen is uitsluitend toegestaan richting beroepsbeoefenaren. Het geven van informatie of communiceren over gezondheid of ziekten bij de mens valt volgens de Geneesmiddelenwet niet onder reclame. 10 Er mag echter niet direct of indirect verwezen worden naar een geneesmiddel Gedragscode Geneesmiddelenreclame De stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) heeft een gedragscode opgesteld die gaat over reclame voor geneesmiddelen in de ruimste zin des woords. Daarnaast stelt deze normen voor een aantal activiteiten die te maken hebben met een verantwoorde gang van zaken bij de omgang tussen vergunninghouders en beroepsbeoefenaars en informatie richting het publiek. Binnen de Gedragscode Geneesmiddelenreclame zijn CGRrichtlijnen over reclame en informatie voor receptgeneesmiddelen op internet opgesteld en een nadere invulling van het onderscheid tussen reclame en informatie voor geneesmiddelen. Hierna aan te duiden als CGR-richtlijnen 'Internet' en CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie' CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie' De richtlijnen van de CGR en het KOAG/KAG zijn nagenoeg identiek. Deze geven in tegenstelling tot de Geneesmiddelenwet een specifieke omschrijving van het verschil tussen reclame en informatie. De richtlijnen geven als definitie: "reclame kenmerkt zich door het aanprijzende karakter van de uiting". 12 Niet onder reclame valt: informatie over volksgezondheid, therapeutische klassen, indicatiegebied of menselijke ziekten, voor zover die geen verwijzing, zelfs niet indirect naar een geneesmiddel bevat. 13 Informatie over een geneesmiddel waarbij de (merk)naam van het middel genoemd kan worden, is alleen toegestaan als het gaat om "informatie van algemene en technische aard die relevant is voor het gebruik van het betreffende middel" Geneesmiddelenwet hoofdstuk 1, artikel 1.xx 9 Geneesmiddelenwet hoofdstuk 1, artikel 1.ijij 10 Geneesmiddelenwet hoofdstuk 9, artikel 83.d 11 Arrest Hof Arnhem / CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie', artikel 1 13 CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie', artikel 2.a 14 CGR-richtlijnen Onderscheid reclame en informatie', artikel 2.c Informatieaanbod op internet 11

12 2.2.2 CGR-richtlijnen 'Internet' Voor internet gelden in ieder geval dezelfde regels als voor reclame en informatie in andere vormen. De CGR heeft specifiek voor internet aanvullende richtlijnen ontwikkeld. Hierin wordt gesteld dat: Elke site ten minste duidelijk de naam en het adres van de verantwoordelijke voor de site moet vermelden. De medische en wetenschappelijke informatie de actuele stand van zaken moet weergeven. Als geneesmiddeleninformatie wordt gegeven, een bijsluiter IB-tekst of link hier naartoe aanwezig moet zijn. Een website gericht op het publiek geen link mag bevatten naar een website uitsluitend gericht op beroepsbeoefenaren Jurisprudentie Er is minimale jurisprudentie over informatieaanbod op internet over volksgezondheid of menselijke ziekten en medicijnen. In de zaak K (Boehringer Ingelheim BV-Searle) van 24 maart 2000 wordt gesteld dat geen link aanwezig mag zijn naar een website voor beroepsbeoefenaars op een website gericht op het publiek. Ook mag geen link naar een buitenlandse website aanwezig zijn die reclame bevat. In de zaak K (NVKP- SPMSD) van 29 juni 2007 over beschermjedochter.nl wordt duidelijk dat het geen reclame betreft omdat nergens een geneesmiddel wordt genoemd. De website is daarmee toegestaan. Dat het geen reclame is wanneer niet (in)direct verwezen wordt naar een geneesmiddel, is besloten door het gerechtshof te Arnhem in de zaak over de schimmelnagels op 15 mei Door het noemen van geneesmiddelen en vooral als informatie leidt naar een specifiek middel, is al snel sprake van reclame. In het geval van K (Kant- Pfizer) van 7 januari 2005 over erectieplein.nl is het geheel wel als reclame bestempeld, ook al worden meerdere geneesmiddelen genoemd. De website leidt naar één geneesmiddel omdat dit vaker wordt genoemd, minder bijwerkingen worden gemeld bij dat middel dan bij de andere geneesmiddelen en hierover meer informatie wordt gegeven. Het anonieme advies A van het GCR op 3 februari 2003 was negatief. Het betrof een op te zetten website over een geneesmiddel bedoeld voor mensen die het middel reeds gebruikten. Op de website zou komen: een bijsluiter/gebruiksaanwijzing, uitleg over het geneesmiddel, telefonische hulplijn Q&A en de mogelijkheid tot het stellen van vragen die beantwoord zouden worden door medewerkers van de medische afdeling van de fabrikant en bij de telefoonservice. Ook een link naar informatie voor beroepsbeoefenaars was voorzien. De CGR stelt dat bezwaren kleven aan deze opzet omdat niet gewaarborgd is dat het alleen gaat om informatie van algemene en technische aard. Ook stellen ze dat de grens tussen reclame en voorlichting niet eenvoudig te bepalen is en daarom terughoudendheid is geboden bij dit medium. Ook is het niet wenselijk dat (medische) vragen door medewerkers van de medische afdeling worden beantwoord. Dit is de taak van een arts of apotheker. 15 CGR-richtlijnen 'Internet' 12 Informatieaanbod op internet

13 Ook testimonials van patiënten zijn onwenselijk, zoals in het geval van KOAG/KAG 6 december 2007 GSK over rotavirus, ook al betreft het geen reclame. Testimonials roepen angst op en spelen onnodig in op de emoties van ouders. 2.4 Conclusie Uit de wetgeving, CGR-richtlijnen en jurisprudentie kunnen we concluderen dat: Een website niet het gebruik van een geneesmiddel mag bevorderen want "elke vorm van beïnvloeding met het kennelijke doel het gebruik van een geneesmiddel te bevorderen is reclame". Een website niet mag verwijzen of leiden naar een geneesmiddel omdat "het om reclame gaat als direct of indirect verwezen wordt naar een geneesmiddel". Aanprijzende, algemene informatie niet technisch van aard zoals een bijsluiter, testimonials over een geneesmiddel of vermelding van een geneesmiddel als behandeling niet toegestaan zijn omdat "URgeneesmiddeleninformatie richting het publiek alleen toegestaan is indien het gaat om informatie van technische aard die relevant is voor het gebruik". Er geen link of gedeelte op de website mag zijn dat bedoeld is voor beroepsbeoefenaars omdat "niet verwezen mag worden naar een vrij toegankelijke website voor beroepsbeoefenaren". Het vermelden van de afzender duidelijk moet zijn en niet alleen in de disclaimer en ook niet onder de noemer van infocentrum want "de verantwoordelijke voor de website moet duidelijk zijn". Geneesmiddeleninformatie overeen moet komen met de IB tekst en dit direct te controleren moet zijn zodat "een bijsluiter of IB-tekst aanwezig moet zijn of een link er naartoe". Informatieaanbod op internet 13

14 3 Informatieaanbod op internet Het merendeel van de websites is in strijd met de wetgeving en CGRrichtlijnen. 16 Internet bevat gezondheidsinformatie op websites van Wikipedia, ziekenhuizen, universiteiten, patiëntenorganisaties en particulieren. Daarnaast heeft de farmaceutische industrie websites of treedt op als sponsor van websites. De verantwoordelijke voor een website is wisselend herkenbaar. Regelmatig is het even zoeken voordat duidelijk is wie de eigenaar van de website is. Als informatiezoeker kun je via diverse wegen op een website terechtkomen, zoals via een aankondiging van een website in folders, op posters, tv en radio. Via links op een website of via een zoekmachine. Voor dit onderzoek is gebruikgemaakt van de meest populaire zoekmachine Google om informatie te vinden. Afhankelijk van de zoekterm zijn hits per onderwerp te zien. Websites van ziekenhuizen en patiëntenverenigingen zien er qua opzet en informatieaanbod doorgaans anders uit dan een website waar de farmaceutische industrie direct bij betrokken of verantwoordelijk voor is. Er is hierbij ook onderscheid te maken tussen websites gericht op de gediagnosticeerde patiënten en op de potentiële patiënten ofwel personen met een klacht of gezondheidsrisico. Een website voor de gediagnosticeerde patiënt, voornamelijk afkomstig van een patiëntenvereniging, biedt over het algemeen informatie over de aandoening of ziekte en relevante leefstijlinformatie. Op deze website zie je meestal algemene geneesmiddeleninformatie, maar geen productnamen of - informatie. Bij websites voor potentiële patiënten en productwebsites, hoofdzakelijk afkomstig van een farmaceut, zie je informatie over een specifieke aandoening in combinatie met een of meerdere geneesmiddelen of productinformatie en productnamen. Deze websites lijken er op gericht de personen met een klacht naar de huisarts te leiden door de aanwezigheid van bepaalde features, zoals bijvoorbeeld een zelftest waaruit het advies komt naar de huisarts te gaan. Buiten gezondheidsinformatie wordt ook (in)direct verwezen naar een geneesmiddel door patiëntenervaringen of een pagina over het geneesmiddel als oplossing voor een aandoening. Als we de Geneesmiddelenwet en de richtlijnen strikt nemen, zien we in de praktijk - alleen al door de verwijzingen naar specifieke geneesmiddelen op veel van deze websites - dat het hier gaat om reclame De praktijk naast de wet Als we de Geneesmiddelenwet en de richtlijnen strikt nemen, kunnen we de conclusie trekken dat 27 van de 41 onderzochte websites, waarvan 23 (in)direct van de farmaceutische industrie op minstens één van onderstaande punten niet overeenkomen met de wet en regelgeving Tabel 2. Onderzochte websites 17 Hoofdstuk 3.5 De praktijk naast de wet 18 Bijlage 1. Indextabel per website en feature onderdeel 14 Informatieaanbod op internet

15 1. Reclame is: elke vorm van beïnvloeding met het kennelijke doel het voorschrijven, ter hand stellen of gebruiken van een geneesmiddel te bevorderen, dan wel het geven van de opdracht daartoe Onder reclame valt niet: informatie betreffende gezondheid of ziekten bij de mens Geen reclame is informatie betreffende volksgezondheid, therapeutische klassen, indicatiegebied of menselijke ziekten, voor zover die geen verwijzing - zelfs niet indirect - naar een geneesmiddel bevat Een link in een op publiek gerichte site naar een ander internetadres is niet toegestaan als deze andere site uitsluitend is bestemd voor beroepsbeoefenaren Informatie over een geneesmiddel is alleen toegestaan als het gaat om "informatie van algemene en technische aard die relevant is voor het gebruik van het betreffende middel, waarbij de (merk)naam van het betreffende middel genoemd kan worden" Publieksreclame is voorts verboden indien daarin wordt aangegeven dat op verstrekking van het geneesmiddel aanspraak bestaat krachtens de wettelijke sociale ziektekostenverzekeringen Elke site moet tenminste duidelijk vermelden: de naam en het adres van de verantwoordelijke voor de site Daarnaast moet de site de volledige, onbewerkte weergave van de verkorte bijsluitertekst bevatten dan wel moet er een directe link worden opgenomen naar die informatie, die de lezer aanmoedigt daarvan kennis te nemen. 26 Paragraaf 3.2 laat per onderdeel van een website zien welke van deze punten van toepassing zijn. Er is onder andere te zien dat websites zowel direct als indirect verwijzen naar een geneesmiddel en namen van producten vermelden in combinatie met gezondheidsklachten, of deze zelfs als oplossing voor een gezondheidsklacht noemen. Deze informatie is niet te kenschetsen als "relevant voor het gebruik". Op regelmatige basis wordt verwezen naar de vergoedingenstatus en naar vrij toegankelijke websites voor uitsluitend beroepsbeoefenaren, wat volgens de CGRrichtlijnen 'Internet' niet is toegestaan. Bijlage 1 geeft een overzicht per website. Vanaf volgt uitleg per onderzocht feature en in hoeverre die in strijd is met de wet en richtlijnen en of het laakbaar is. Als sprake is van productsites, aanwezigheid van productnamen, informatie of logo s aanwezig zijn, wordt in bijlage 2 onderbouwd waarom het wel of niet in strijd is met de wet en/of richtlijnen. 19 Geneesmiddelenwet hoofdstuk 1, artikel 1.xx 20 Geneesmiddelenwet hoofdstuk 9, artikel 83.d 21 CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie', artikel 2.a 22 CGR-richtlijnen 'Internet', artikel 10.b 23 CGR-richtlijnen 'Onderscheid reclame en informatie', artikel 2.c 24 Geneesmiddelenwet hoofdstuk 9, artikel 89.g 25 CGR-richtlijnen 'Internet', artikel 3 26 CGR-richtlijnen 'Internet', artikel 7 Informatieaanbod op internet 15

Leidraad Informatie UR-geneesmiddelen

Leidraad Informatie UR-geneesmiddelen Leidraad Informatie UR-geneesmiddelen Inleiding Sinds jaar en dag is het toegestaan om vrijelijk informatie over ziekte en ziektebeelden te geven. Het is een alledaags gespreksonderwerp en dat moet het

Nadere informatie

De werkafspraken hebben vooralsnog alleen betrekking op geneesmiddelenreclame in de zin van hoofdstuk 9 van de Geneesmiddelenwet.

De werkafspraken hebben vooralsnog alleen betrekking op geneesmiddelenreclame in de zin van hoofdstuk 9 van de Geneesmiddelenwet. Werkafspraken tussen de Inspectie voor de Gezondheidszorg (inspectie), de stichting Code Geneesmiddelenreclame (CGR) en de Keuringsraad Openbare Aanprijzing Geneesmiddelen (KOAG) over de wijze van samenwerking

Nadere informatie

Onderdeel III sub d, aanpassing van de definitie beroepsbeoefenaar met toelichting:

Onderdeel III sub d, aanpassing van de definitie beroepsbeoefenaar met toelichting: NOTITIE 24 januari 2012 Aanpassing Gedragscode Geneesmiddelenreclame Inleiding In verband met de wijziging van de Geneesmiddelenwet per 1 januari 2012 en inwerkingtreding van nieuwe Beleidsregels gunstbetoon

Nadere informatie

Reclamecode Social Media (RSM)

Reclamecode Social Media (RSM) Reclamecode Social Media (RSM) De achtergrond van en een toelichting op de totstandkoming van deze code is als bijlage bij deze code opgenomen. 1. Reikwijdte De Reclamecode Social Media ( de Code ) heeft

Nadere informatie

Reikwijdte De reikwijdte van deze Leidraad laat zich het best vertalen in de volgende Driehoek: 1/10

Reikwijdte De reikwijdte van deze Leidraad laat zich het best vertalen in de volgende Driehoek: 1/10 Leidraad Informatie UR-geneesmiddelen Een leidraad voor het geven van ziektebeeld- en gebruikersinformatie waarbij (in)direct verwezen wordt naar UR-geneesmiddelen Inleiding Het is toegestaan om vrijelijk

Nadere informatie

Compliance en CGR. Frederik Schutte Regned, Utrecht 12 november 2015

Compliance en CGR. Frederik Schutte Regned, Utrecht 12 november 2015 Compliance en CGR Frederik Schutte Regned, Utrecht Onderwerpen Achtergrond CGR Toezicht op geneesmiddelenreclame Directe compliance verplichtingen Afgeleide compliance verplichtingen Toezicht IGZ Risicogestuurd

Nadere informatie

1 Inleiding 3. 3 Conclusies 8 3.1 Inleiding 8 3.2 Bijeenkomst voldoet overwegend aan de reclameregels 8 3.3 Te nemen maatregelen 9

1 Inleiding 3. 3 Conclusies 8 3.1 Inleiding 8 3.2 Bijeenkomst voldoet overwegend aan de reclameregels 8 3.3 Te nemen maatregelen 9 Rapport naar aanleiding van het algemeen toezichtbezoek aan de nascholing Nieuwe Diabetesmiddelen georganiseerd door Sanofi Netherlands B.V. op 16 maart 2015 te Oldenzaal Utrecht, mei, 2015 1 Inleiding

Nadere informatie

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008

GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden. Augustus 2008 GENEESMIDDELEN Veel gestelde vragen en antwoorden Augustus 2008 Toelichting: De vragen zijn ingedeeld in drie onderdelen: -1- vergoedingen voor geneesmiddelen, -2- preferentiebeleid van zorgverzekeraars,

Nadere informatie

Op 8 februari 2011 is het volgende advies (A11.004) gegeven. 1. Het verzoek:

Op 8 februari 2011 is het volgende advies (A11.004) gegeven. 1. Het verzoek: Op 8 februari 2011 is het volgende advies (A11.004) gegeven. 1. Het verzoek: Het hierna te bespreken verzoek refereert aan en borduurt voort op - een eerder gegeven advies, gedateerd 13 september 2010

Nadere informatie

1 Inleiding 3. 3 Conclusies 8 3.1 Inleiding 8 3.2 Bijeenkomst voldoet overwegend aan de reclameregels 8 3.3 Te nemen maatregelen 10

1 Inleiding 3. 3 Conclusies 8 3.1 Inleiding 8 3.2 Bijeenkomst voldoet overwegend aan de reclameregels 8 3.3 Te nemen maatregelen 10 Rapport naar aanleiding van het algemeen toezichtbezoek aan de nascholing De Oudere Patiënt met Diabetes en Nierschade georganiseerd door Novartis Pharma op 24 september 2015 te Vlaardingen Utrecht, November,

Nadere informatie

Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH)

Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH) Gedragscode Medische Hulpmiddelen (GMH) Inleiding en verantwoording De gezamenlijke medische hulpmiddelenindustrie SOMT, Stichting Ondernemingen Medische Technologie, heeft op uitdrukkelijk verzoek van

Nadere informatie

CODE SOCIAL MEDIA MARKETING

CODE SOCIAL MEDIA MARKETING CODE SOCIAL MEDIA MARKETING Toelichting De Code Social Media Marketing maakt een begin met het reguleren van reclame- en marketingactiviteiten via social media. De Code beoogt transparantie in social marketing

Nadere informatie

Goede geneesmiddeleninformatie: van de wieg tot het graf. Nicoline van Diepen

Goede geneesmiddeleninformatie: van de wieg tot het graf. Nicoline van Diepen Goede geneesmiddeleninformatie: van de wieg tot het graf Nicoline van Diepen Strategisch Business Plan CBG Informatie voor goed gebruik en Beter gebruik door goed te luisteren naar de praktijk PLEASE INSERT

Nadere informatie

1 Inleiding 3. 3 Conclusies 10 3.1 Inleiding 10 3.2 Congres voldoet overwegend aan de reclameregels 10 3.3 Te nemen maatregelen 12

1 Inleiding 3. 3 Conclusies 10 3.1 Inleiding 10 3.2 Congres voldoet overwegend aan de reclameregels 10 3.3 Te nemen maatregelen 12 Rapport naar aanleiding van het algemeen toezichtbezoek aan het symposium Somatiek bij ADHD georganiseerd door Eurocept B.V. op 13 Utrecht, Maart 2015 1 Inleiding 3 2 Resultaten toezichtbezoek 4 2.1 Inleiding

Nadere informatie

Seminar Medische Hulpmiddelen een makkelijke markt?

Seminar Medische Hulpmiddelen een makkelijke markt? Seminar Medische Hulpmiddelen een makkelijke markt? Kansen en schillen bij publieksreclame Vincent Bouwmeester, directeur 1 april 2010 Inhoud Zelfregulering De Keuringsraad KOAG/KAG Publieksreclame maken

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 9496 4 april 2014 Beleidsregels van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 27 maart 2014, kenmerk 336714-118094-GMT,

Nadere informatie

Zelfcertificeringsvragen ZegelGezond

Zelfcertificeringsvragen ZegelGezond Zelfcertificeringsvragen ZegelGezond Hieronder staan alle vragen van de zelfcertificering van ZegelGezond. Deze vragen toetsen of de website aan de minimale kwaliteitseisen van ZegelGezond voldoet. Deze

Nadere informatie

KB 21 januari 2009: Onderrichtingen der apothekers Checklist Internet

KB 21 januari 2009: Onderrichtingen der apothekers Checklist Internet KB 21 januari 2009: Onderrichtingen der apothekers Checklist Internet In 2006 maakte de Belgische wetgever bij de hervorming van de Geneesmiddelenwet een opening voor verkoop op afstand, volgens het vrij

Nadere informatie

Op 9 november 2006 is het volgende advies (A06.038) gegeven. 1. Het verzoek van X:

Op 9 november 2006 is het volgende advies (A06.038) gegeven. 1. Het verzoek van X: Op 9 november 2006 is het volgende advies (A06.038) gegeven. 1. Het verzoek van X: X deelt mede dat zij, samen met twee andere farmaceutische bedrijven, te weten Y en Z, een convenant heeft opgesteld zijnde

Nadere informatie

KB 21 januari 2009: onderrichtingen der apothekers Checklist Internet

KB 21 januari 2009: onderrichtingen der apothekers Checklist Internet KB 21 januari 2009: onderrichtingen der apothekers Checklist Internet In 2006 maakte de Belgische wetgever bij de hervorming van de Geneesmiddelenwet een opening voor verkoop op afstand, volgens het vrij

Nadere informatie

Toelichting nadere uitwerking van artikel 16 Gedragscode Geneesmiddelenreclame inzake niet-wmo-plichtig onderzoek

Toelichting nadere uitwerking van artikel 16 Gedragscode Geneesmiddelenreclame inzake niet-wmo-plichtig onderzoek Toelichting nadere uitwerking van artikel 16 Gedragscode Geneesmiddelenreclame inzake niet-wmo-plichtig onderzoek Inleiding 1. De CGR heeft deze Richtlijnen over niet-wmo-plichtig onderzoek vastgesteld

Nadere informatie

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte

Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Kennis en ervaringen met e-health van mensen met een chronische longziekte, J. Hofstede & M. Heijmans, NIVEL, november

Nadere informatie

1 Inleiding 3. 3 Conclusies 9 3.1 Inleiding 9 3.2 Bijeenkomst voldoet overwegend aan de reclameregels 9 3.3 Te nemen maatregelen 111

1 Inleiding 3. 3 Conclusies 9 3.1 Inleiding 9 3.2 Bijeenkomst voldoet overwegend aan de reclameregels 9 3.3 Te nemen maatregelen 111 Rapport naar aanleiding van het algemeen toezichtbezoek aan de Nascholing individuele behandeling van diabetes type 2: Is insuline het einde? georganiseerd door AstraZeneca B.V. op 10 maart 2015 te Zwijndrecht

Nadere informatie

Jouw bedrijf in 3 stappen bovenin Google Whitepaper online vindbaarheid versie augustus 2012

Jouw bedrijf in 3 stappen bovenin Google Whitepaper online vindbaarheid versie augustus 2012 Jouw bedrijf in 3 stappen bovenin Google Whitepaper online vindbaarheid versie augustus 2012 Whitepaper Online vindbaarheid Allebedrijvenin augustus 2012 Pagina 1 Een woord vooraf Je hebt een prachtige

Nadere informatie

Compensatie eigen risico is nog onbekend

Compensatie eigen risico is nog onbekend Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (M. Reitsma-van Rooijen, J. de Jong. Compensatie eigen risico is nog onbekend Utrecht: NIVEL, 2009) worden gebruikt. U

Nadere informatie

met betrekking tot uitingen van geneesmiddelenreclame van:

met betrekking tot uitingen van geneesmiddelenreclame van: K07.004 Bezwaar tegen radiospot en inhoud website www.beschermjedochter.nl De Codecommissie verwerpt de klacht van Nederlandse Vereniging Kritisch Prikken dat website van SPMSD bezoekers angst aanjaagt

Nadere informatie

1 Wat is een geneesmiddel?

1 Wat is een geneesmiddel? 1 Wat is een geneesmiddel? Inleiding In de Wet op de geneesmiddelenvoorziening worden geneesmiddelen omschreven als: stoffen die bestemd zijn om te worden gebruikt of die worden aangeduid of aanbevolen

Nadere informatie

Klik&Steen Dashboard. Wat zijn nou interessante statistieken bij websites?

Klik&Steen Dashboard. Wat zijn nou interessante statistieken bij websites? Klik&Steen Dashboard Wat zijn nou interessante statistieken bij websites? Inleiding Dit document dient als onderzoek naar de statistieken die interessant zijn om te laten zien in het dashboard van Klik&Steen.

Nadere informatie

hoe u kunt zoeken naar informatie; hoe u gevonden informatie kunt beoordelen op betrouwbaarheid.

hoe u kunt zoeken naar informatie; hoe u gevonden informatie kunt beoordelen op betrouwbaarheid. 1 Veilig zoeken Internet is een handig medium met een zee aan informatie op allerlei gebieden. U kunt vanuit huis op ieder moment snel informatie van over de hele wereld in huis halen. Het kan hierbij

Nadere informatie

Gezonde scepsis Publieksvoorlichting als marketinginstrument

Gezonde scepsis Publieksvoorlichting als marketinginstrument Gezonde scepsis Publieksvoorlichting als marketinginstrument Promotie van ziekten en geneesmiddelen Colofon Auteurs Sandra van Nuland, adviseur Zamire Damen, huisarts, adviseur april 2010 Gezonde scepsis

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk l 129240/186658. Uw verzoek tot ingrijpen in de markt voor diabeteshulpmiddelen 1 juli 2015

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk l 129240/186658. Uw verzoek tot ingrijpen in de markt voor diabeteshulpmiddelen 1 juli 2015 Diabetesvereniging Nederland T.a.v. Postbus 470 3830 AM LEUSDEN Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11 F 030 296 82 96 E info@nza.nl I www.nza.nl Behandeld door

Nadere informatie

Gedragscode geneesmiddelenreclame

Gedragscode geneesmiddelenreclame Gedragscode geneesmiddelenreclame Reclame in ruimste zin des woords Verantwoorde omgang industrie-artsen Buiten reikwijdte Code I WERKINGSSFEER Deze Gedragscode heeft betrekking op de reclame voor geneesmiddelen

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 27 maart 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 27 maart 2013 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 2008 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 25 VX DEN HAAG T 070 340 79 F 070 340 78 34

Nadere informatie

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon

Medischwetenschappelijk onderzoek. Algemene informatie voor de proefpersoon Medischwetenschappelijk onderzoek Algemene informatie voor de proefpersoon Inhoud Inleiding 3 Medisch-wetenschappelijk onderzoek 4 Wat is medisch-wetenschappelijk onderzoek? Wat zijn proefpersonen? Hoe

Nadere informatie

Uitgangspunten die de apotheker titularis bij de uitbouw van een website steeds goed voor ogen moet houden, zijn:

Uitgangspunten die de apotheker titularis bij de uitbouw van een website steeds goed voor ogen moet houden, zijn: 6. Verkoop van geneesmiddelen via internet Deze bepalingen zijn in werking sinds 9 februari 2009 INFO-FICHE - KB 2009 1. INLEIDING * In het arrest DocMorris van 11 december 2003 oordeelde het Europese

Nadere informatie

Monitoring rapportage Reclame gericht op kinderen 2013

Monitoring rapportage Reclame gericht op kinderen 2013 Monitoring rapportage Reclame gericht op kinderen 2013 1 Inhoud Inleiding 3 Wie heeft het onderzoek uitgevoerd 4 Methode 5 Onderzochte periode 7 Wat is onderzocht 8 Televisie 9 Bioscopen 12 Websites 13

Nadere informatie

Het zorgstelsel als onderwerp van gesprek Factsheet Databank Communicatie

Het zorgstelsel als onderwerp van gesprek Factsheet Databank Communicatie Deze factsheet is een uitgave van het NIVEL. De gegevens mogen met bronvermelding (Het zorgstelsel als onderwerp van gesprek. J. Noordman, C. van Dijk, P. Verhaak. Utrecht: NIVEL, 2008) worden gebruikt.

Nadere informatie

Datum 8 april 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het gedogen van het aanbieden van online kansspelen gericht op de Nederlandse markt

Datum 8 april 2015 Onderwerp Antwoorden Kamervragen over het gedogen van het aanbieden van online kansspelen gericht op de Nederlandse markt 1 > Retouradres Postbus 20301 2500 EH Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Turfmarkt 147 2511 DP Den Haag Postbus 20301 2500 EH Den Haag www.rijksoverheid.nl/venj

Nadere informatie

GEBRUIKSVOORWAARDEN LEES DEZE GEBRUIKSVOORWAARDEN AANDACHTIG DOOR VOORDAT U DE WEBSITE GEBRUIKT.

GEBRUIKSVOORWAARDEN LEES DEZE GEBRUIKSVOORWAARDEN AANDACHTIG DOOR VOORDAT U DE WEBSITE GEBRUIKT. GEBRUIKSVOORWAARDEN LEES DEZE GEBRUIKSVOORWAARDEN AANDACHTIG DOOR VOORDAT U DE WEBSITE GEBRUIKT. HIERIN WORDEN DE VOORWAARDEN BESCHREVEN VOOR HET GEBRUIK VAN DEZE WEBSITE. Algemeen Deze website (exclusief

Nadere informatie

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk SBES/djon/GGZ 088 770 8770 vragencure@nza.nl 0146749/0204428

Behandeld door Telefoonnummer E-mailadres Kenmerk SBES/djon/GGZ 088 770 8770 vragencure@nza.nl 0146749/0204428 Aan de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport T.a.v. mevrouw drs. E.I. Schippers Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Newtonlaan 1-41 3584 BX Utrecht Postbus 3017 3502 GA Utrecht T 030 296 81 11

Nadere informatie

Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015. 1. Algemeen

Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015. 1. Algemeen Reglement Farmaceutische zorg BeterDichtbij 2015 1. Algemeen Dit Reglement is een uitwerking van de modelovereenkomst van de Zorgverzekering BeterDichtbij welke weer een uitwerking is van het Besluit zorgverzekering

Nadere informatie

Nieuwsbrief voor de doelgroep - maart 2014

Nieuwsbrief voor de doelgroep - maart 2014 Nieuwsbrief voor de doelgroep - maart 2014 Beste allemaal, Voor je ligt de eerste nieuwsbrief van Patiëntenorganisatie Transvisie die speciaal wordt uitgebracht voor de doelgroep, waaronder deelnemers

Nadere informatie

Uw kenmerk Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer JuZa-003770-ivs mr. Th.I. de Kieviet (035) 7737 750

Uw kenmerk Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer JuZa-003770-ivs mr. Th.I. de Kieviet (035) 7737 750 Yorin TV B.V. T.a.v.: afdeling Juridische Zaken Postbus 15016 1200 TV HILVERSUM Datum Onderwerp 25 juni 2002 Yorin Time/bestuurlijke boete Uw kenmerk Ons kenmerk Contactpersoon Doorkiesnummer JuZa-003770-ivs

Nadere informatie

Nieuwe doelgroep. Bereik een... Brochure: Product informatie. Optimera.nl Mallemoolen 23 6901 GS Zevenaar - NL OPTIMALISATIE IN PERFECTIE

Nieuwe doelgroep. Bereik een... Brochure: Product informatie. Optimera.nl Mallemoolen 23 6901 GS Zevenaar - NL OPTIMALISATIE IN PERFECTIE OPTIMALISATIE IN PERFECTIE Bereik een... Nieuwe doelgroep Brochure: Product informatie Optimera.nl Mallemoolen 23 6901 GS Zevenaar - NL Telefoon: +31 (0)316 712 453 Fax: +31 (0)84 725 9405 O E-mail: info@optimera.nl

Nadere informatie

inzake uitingen van Novo Nordisk over het geneesmiddel Tresiba. De inhoud van voornoemde stukken geldt als hier ingelast.

inzake uitingen van Novo Nordisk over het geneesmiddel Tresiba. De inhoud van voornoemde stukken geldt als hier ingelast. 30 oktober 2015 De Codecommissie (Kamer I) heeft het navolgende overwogen en beslist naar aanleiding van de klacht in kort geding (CGR nummer: K15.008) op de voet van artikel 30 van het Reglement voor

Nadere informatie

4. De Commissie van Beroep heeft het volgende overwogen.

4. De Commissie van Beroep heeft het volgende overwogen. B10.006/10.03 Samenvatting Janssen-Cilag tegen het Bestuur van de Stichting KOAG/KAG nummer B 10.006/10.03 - beslissing 8 februari 2011 1. Janssen-Cilag heeft beroep ingesteld tegen de beslissing van de

Nadere informatie

Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen

Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen Juridische aspecten van behandel- en vergoedingsbeslissingen NVTAG Symposium Juridische kaders van HTA 7 juni 2007 Koosje van Lessen Kloeke k.vanlessenkloeke@leijnseartz.com 1 Inleiding -Welke partijen

Nadere informatie

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy

Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy Persoonsgegevens, medicijnen en uw privacy GEGEVENS OVER UZELF EN OVER UW MEDICIJNEN WAT WIL UW APOTHEKER WETEN WIE HEEFT INZAGE IN DE GEGEVENS EN WAARVOOR WAT KUNT U ZELF DOEN EN WAT ZIJN UW RECHTEN REGIONAAL

Nadere informatie

I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL

I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL 1 I.P.C. SINDRAM VERWEIJ ADVOCATEN NIJMEGEN 024-324 37 09 / 06-49968172 SINDRAM@VERWEIJADVOCATEN.NL 2 ONDERWERPEN Aansprakelijkheid Titelbescherming wet BIG Voorbehouden handelingen Experimenteerartikel

Nadere informatie

Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Kant en Van Gerven over het gebruik van cholesterolverlagers (2070810190)

Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Kant en Van Gerven over het gebruik van cholesterolverlagers (2070810190) Antwoorden op kamervragen van de Kamerleden Kant en Van Gerven over het gebruik van cholesterolverlagers (2070810190) 1 Gaat u in op het verzoek van de patiëntenorganisatie Hartpatiënten Nederland om een

Nadere informatie

KAMERVRAGEN EN ANTWOORDEN MINISTER MBT TEKORTSCHIETENDE CONTROLE OP HULPMIDDELENINDUSTRIE

KAMERVRAGEN EN ANTWOORDEN MINISTER MBT TEKORTSCHIETENDE CONTROLE OP HULPMIDDELENINDUSTRIE KAMERVRAGEN EN ANTWOORDEN MINISTER MBT TEKORTSCHIETENDE CONTROLE OP HULPMIDDELENINDUSTRIE Aan: Tweede Kamer Betreft: Antwoorden op de vragen van het Kamerlid Leijten (SP) over tekortschietende controle

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2008 2009 29 477 Geneesmiddelenbeleid Nr. 84 BRIEF VAN DE MINISTER VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Adviesrapport BOZ. Diagnose: BOZ. Deel beter.

Adviesrapport BOZ. Diagnose: BOZ. Deel beter. Adviesrapport BOZ Diagnose: BOZ. Deel beter. Inhoud Samenvatting p 2 Inleiding p 3 Methode p 4 Resultaten p 5 Aanbevelingen p 9 Conclusie p 12 1 Samenvatting Jongeren met een chronische ziekte hebben veelal

Nadere informatie

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013

Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen. Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Kwaliteit en doelmatigheid van voorschrijven van medicijnen Rob Essink, apotheker MPH, 28 maart 2013 Inhoud presentatie 1. Het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik 2. Monitoren voorschrijfgedrag,

Nadere informatie

NVT. Relatie NVT en de medische industrie GEDRAGSCODE VOOR DE PROFESSIONAL. Gedragscode NVT

NVT. Relatie NVT en de medische industrie GEDRAGSCODE VOOR DE PROFESSIONAL. Gedragscode NVT NVT GEDRAGSCODE VOOR DE PROFESSIONAL Relatie NVT en de medische industrie Gedragscode NVT Eigenaar: Bestuur NVT Datum: 01 08 2013 Revisiedatum: 01 08 2015 Inhoudsopgave Inleiding... 3 Begripsbepaling...

Nadere informatie

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden

Inleiding Hoe het allemaal begon Soorten psychofarmaca, werking, bijwerkingen en indicatiegebieden Inhoud Inleiding 9 1 Hoe het allemaal begon 13 1.1 Inleiding 13 1.2 Gebruik van medicatie in de psychiatrie vóór 1950 13 1.3 De eerste antipsychotica 16 1.4 De tweede generatie antipsychotica 17 1.5 De

Nadere informatie

Instructie Icares Professional voor cliënten

Instructie Icares Professional voor cliënten Instructie Icares Professional voor cliënten 1 Inhoudsopgave Pagina: 1. Algemeen 1.1 Doel van de instructie 3 1.2 Voorbereiding 3 1.3 Privacy 3 2. Icares Professional gebruiken 2.1 Inloggen 4 2.2 Een test

Nadere informatie

«JGR» De besloten vennootschap Janssen-Cilag BV te Tilburg, verzoekster in beroep, advocaat: mr. M.E. de Bruin te Wassenaar, tegen

«JGR» De besloten vennootschap Janssen-Cilag BV te Tilburg, verzoekster in beroep, advocaat: mr. M.E. de Bruin te Wassenaar, tegen in de rede dat ook omstandigheden als de mate van passiviteit van het platform waarop, en het gemak waarmee de uiting te vinden is, ook een rol zullen gaan spelen. Schutjens CvB Stichting Code Geneesmiddelenreclame

Nadere informatie

innovatieve geneesmiddelen Onmisbare pijler onder de gezondheidszorg

innovatieve geneesmiddelen Onmisbare pijler onder de gezondheidszorg vereniging innovatieve geneesmiddelen Nederland innovatieve geneesmiddelen Onmisbare pijler onder de gezondheidszorg geneesmiddelen bedrijven gezondheidszorg samenleving 5 9 15 19 Onmisbare pijler onder

Nadere informatie

Handleiding SEO controle & Publiceren blog-artikelen Wageningen UR blog. Oktober 2015

Handleiding SEO controle & Publiceren blog-artikelen Wageningen UR blog. Oktober 2015 Handleiding SEO controle & Publiceren blog-artikelen Wageningen UR blog. Oktober 2015 Voorwoord SEO of Search Engine Optimizing is een belangrijk onderdeel van het schrijven van een blog artikel. In deze

Nadere informatie

Rechtstreekse melding aan de gezondheidszorgbeoefenaars

Rechtstreekse melding aan de gezondheidszorgbeoefenaars Een Direct Healthcare Professional Communication (DHPC) is een schrijven dat naar de gezondheidszorgbeoefenaars wordt gezonden door de farmaceutische firma s, om hen te informeren over mogelijke risico

Nadere informatie

Zowel online als offline

Zowel online als offline Zowel online als offline reclame creëren online interesse in een merk Volgens bepaalde experts dient reclame tegenwoordig slechts een enkel doel: de consument naar de website van het betrokken merk lokken

Nadere informatie

Campaign background. Prioritized objectives

Campaign background. Prioritized objectives Campaign background Darmkanker is op één na de meest voorkomende vorm van kanker in Europa. Per jaar sterven er bijna 150.000 mannen en vrouwen uit Europa aan darmkanker en komen er jaarlijks meer dan

Nadere informatie

K09.004. 27 maart 2009

K09.004. 27 maart 2009 K09.004 Samenvatting De klacht van Merck is gericht tegen het aanbieden van de Menopur patiëntentas van Ferring. Merck is van mening dat door het aanbieden van deze patiëntentas met en zonder de lichaamsverzorgende

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 10 december 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter,

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG. Datum 10 december 2012 Betreft Kamervragen. Geachte voorzitter, > Retouradres Postbus 20350 2500 EJ Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Postbus 20018 2500 EA DEN HAAG Bezoekadres: Parnassusplein 5 2511 VX DEN HAAG T 070 340 79 11 F 070 340

Nadere informatie

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis

Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Samenvatting Het voorkomen van geneesmiddel gerelateerde problemen bij oudere patiënten met polyfarmacie ontslagen uit het ziekenhuis Hoofdstuk 1 bevat de algemene inleiding van dit proefschrift. Dit hoofdstuk

Nadere informatie

Handleiding SEO controle & Publiceren blog-artikelen Wageningen UR blog. Oktober 2015

Handleiding SEO controle & Publiceren blog-artikelen Wageningen UR blog. Oktober 2015 Handleiding SEO controle & Publiceren blog-artikelen Wageningen UR blog. Oktober 2015 Voorwoord SEO of Search Engine Optimizing is een belangrijk onderdeel van het schrijven van een blog artikel. In deze

Nadere informatie

7 augustus Het verzoek van [X]

7 augustus Het verzoek van [X] 7 augustus 2014 ADVIES (AA14.046) van de Codecommissie op het verzoek van [X] van 6 juni 2014 op de voet van artikel 59 van het Reglement van de Codecommissie en de Commissie van Beroep van de Stichting

Nadere informatie

Rapport. Het effect van onafhankelijk artsenbezoek op het voorschrijven door huisartsen

Rapport. Het effect van onafhankelijk artsenbezoek op het voorschrijven door huisartsen Rapport Het effect van onafhankelijk artsenbezoek op het voorschrijven door huisartsen februari 2010 Wij hebben de grootst mogelijke zorg besteed aan deze uitgave. Aan de inhoud hiervan kunnen echter geen

Nadere informatie

HANDLEIDING ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE

HANDLEIDING ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE HANDLEIDING ZOEKMACHINE OPTIMALISATIE Bij het bepalen van nieuwe woorden en teksten voor de zoekmachine moet rekening gehouden worden met de inhoud van de website, en hoe Google websites een rang geeft

Nadere informatie

Nederlandse Vereniging van Groothandelaren in de Tandheelkundige branche. Notitie

Nederlandse Vereniging van Groothandelaren in de Tandheelkundige branche. Notitie Notitie de distributie van geneesmiddelen door de dentale groothandel naar tandartsen en mondhygiënisten in relatie met de Geneesmiddelenwet. E. Kolsteeg secretaris Nederlandse Vereniging van Groothandelaren

Nadere informatie

Gebruiksvoorwaarden Doel van DOQ Hoe werkt DOQ? DOQPost Beveiliging Beschikbaarheid Intellectuele eigendomsrechten

Gebruiksvoorwaarden Doel van DOQ Hoe werkt DOQ? DOQPost Beveiliging Beschikbaarheid Intellectuele eigendomsrechten Gebruiksvoorwaarden Om DOQ te kunnen gebruiken, moet u zich eenmalig registreren via het registratieformulier. Op dit registratieformulier wordt u verzocht om deze gebruiksvoorwaarden te aanvaarden. Doel

Nadere informatie

Voorschrijven door internisten en cardiologen

Voorschrijven door internisten en cardiologen Cardiologie_Cardiologie 29-10-12 15:18 Pagina 1 Voorschrijven door internisten en cardiologen Beknopte weergave van de verkenning naar oorzaken van verschillen in voorschrijven van cholesterolverlagers

Nadere informatie

Plan van Aanpak. Plan van Aanpak. November 2003. Student Naam: David Fremeijer Studentnr: 0249432 E-mail: david@fremeijer.net

Plan van Aanpak. Plan van Aanpak. November 2003. Student Naam: David Fremeijer Studentnr: 0249432 E-mail: david@fremeijer.net Plan van Aanpak Plan van Aanpak November 2003 Student Naam: David Fremeijer Studentnr: 0249432 E-mail: david@fremeijer.net Universiteit Nijmegen Begeleider: Theo van der Weide Referent: Gert Veldhuijzen

Nadere informatie

De Geneesmiddelenwet ziet de Assistent Drogist als beroepsbeoefenaar.

De Geneesmiddelenwet ziet de Assistent Drogist als beroepsbeoefenaar. Kandidaten voor het examen assistent drogist, worden getoetst op de onderstaande gebieden. De kandidaat beschikt na succesvol gebleken te zijn, over voldoende kennis en vaardigheden om conform de vereisten

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 29 477 Geneesmiddelenbeleid Nr. 269 VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Vastgesteld 7 februari 2014 In de vaste commissie voor Volksgezondheid,

Nadere informatie

Veelgestelde vragen. Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering

Veelgestelde vragen. Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering Veelgestelde vragen Eigen risico en eigen bijdrage bij een zorgverzekering Iedereen van 18 jaar en ouder in Nederland is verplicht zich te verzekeren voor de zorgverzekering. De overheid stelt vast welke

Nadere informatie

Transparantie. 4 november 2014 Frederik Schutte Björn Eussen

Transparantie. 4 november 2014 Frederik Schutte Björn Eussen Transparantie 4 november 2014 Frederik Schutte Björn Eussen Inhoud Achtergrond Gedragsregels openbaarmaking Het register Beheer database Q&A 4 november 2014 2 Achtergrond Motie Tweede Kamer nav positie

Nadere informatie

CASESTUDIE? HOE KRIJG IK MIJN WINKEL VOL? 12 februari 2014, Richard van Hoorn

CASESTUDIE? HOE KRIJG IK MIJN WINKEL VOL? 12 februari 2014, Richard van Hoorn CASESTUDIE? HOE KRIJG IK MIJN WINKEL VOL? Hoe krijg ik mijn winkel vol? Inzet marketingbudget Hoe meet je of de kosten van printmedia opwegen tegen het effect? Het commercieel effect De klassieke commerciële

Nadere informatie

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010

Rapport. Cardiovasculair risicomanagement. Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Rapport Cardiovasculair risicomanagement Simvastatine: keuze en dosering 2009-2010 Colofon Auteur Daniëlla Theunissen, apotheker Met medewerking van Marianne Nijpels, apotheker Illustratie Len Munnik september

Nadere informatie

Gedragscode Geneesmiddelenreclame van de Stichting CGR versie 1 december 2014, Gedragscode per 1 januari 2015

Gedragscode Geneesmiddelenreclame van de Stichting CGR versie 1 december 2014, Gedragscode per 1 januari 2015 Gedragscode Geneesmiddelenreclame van de Stichting CGR versie 1 december 2014, Gedragscode per 1 januari 2015 HOOFDSTUK I WERKINGSSFEER Reclame in ruimste zin des woords Verantwoorde omgang vergunninghouders

Nadere informatie

ZEGELGEZOND. ZegelGezond. Dat zoekt beter!

ZEGELGEZOND. ZegelGezond. Dat zoekt beter! ZEGELGEZOND WAARDERING GEZONDHEIDSINFORMATIE ZegelGezond. Dat zoekt beter! Bijna iedereen zoekt weleens naar informatie op het internet over ziekte en gezondheid. Maar veel mensen zien daar tussen de bomen

Nadere informatie

5. Het is verboden reclame te maken voor geneesmiddelen waarvoor de wettelijk vereiste handelsvergunning niet is afgegeven.

5. Het is verboden reclame te maken voor geneesmiddelen waarvoor de wettelijk vereiste handelsvergunning niet is afgegeven. Bijzondere Reclame Code: Code voor de Publieksreclame voor Geneesmiddelen 1. In deze Code wordt verstaan onder: Publieksreclame: reclame voor een geneesmiddel die, gezien haar inhoud en de wijze waarop

Nadere informatie

Wat SEO voor uw onderneming kan betekenen

Wat SEO voor uw onderneming kan betekenen Wat SEO voor uw onderneming kan betekenen Whitepaper Alles wat u moet weten over SEO Pagina overzicht Als ondernemer wilt u een goede website. Een website die voor uw doelgroep makkelijk vindbaar is en

Nadere informatie

Ook met mìnder medicijnen minder zuur

Ook met mìnder medicijnen minder zuur Maagzuurremmers Ook met mìnder medicijnen minder zuur Brandend maagzuur, zure oprispingen, een opgeblazen gevoel. Vaak nemen deze klachten al af als u uw voeding en leefgewoonten aanpast. Zijn de klachten

Nadere informatie

RAPPORTAGE CGR REGELS GUNSTBETOON

RAPPORTAGE CGR REGELS GUNSTBETOON RAPPORTAGE CGR REGELS GUNSTBETOON INHOUDSOPGAVE + Inleiding & leeswijzer 3 + Management summary 6 + Resultaten 10 1. 10 2. 18 3. 26 4. s 34 + Profiel 42 1. & s 43 2. 44 3. 45 2 INLEIDING & LEESWIJZER RIJNSBURGSTRAAT

Nadere informatie

Privacyreglement Huisartsenpraktijk Kloosterpad

Privacyreglement Huisartsenpraktijk Kloosterpad Privacyreglement Huisartsenpraktijk Kloosterpad Uw persoonsgegevens en privacy in onze huisartsenpraktijk. Algemeen De Wet Bescherming Persoonsgegevens (WBP) is door de Nederlandse wetgever opgesteld ter

Nadere informatie

X vraagt advies over de toelaatbaarheid van deze vorm van sponsoring.

X vraagt advies over de toelaatbaarheid van deze vorm van sponsoring. Op 14 juni 2010 is het volgende advies (A10.043) gegeven. 1. Het verzoek van X: X heeft als doelstelling het bevorderen van zorg voor patiënten met ziekte Y, het bevorderen van wetenschappelijk onderzoek

Nadere informatie

Verzekeringen & erfelijkheid

Verzekeringen & erfelijkheid Verzekeringen & erfelijkheid U wilt een levens- of arbeidsongeschiktheidsverzekering afsluiten? Hier vindt u de www.bpv.nl antwoorden op veelgestelde vragen over erfelijkheid en het aanvragen van een verzekering.

Nadere informatie

ten gevolge van enige overtreding door u van dit Reglement.

ten gevolge van enige overtreding door u van dit Reglement. Forumreglement DCN Reglement voor het gebruik van de forums op de website van de Dehler Club Nederland (verder te noemen het Reglement ) Door deel te nemen aan de forums op de website van de Dehler Club

Nadere informatie

Extra Maak een Twitter zoekprofiel

Extra Maak een Twitter zoekprofiel Extra Maak een Twitter zoekprofiel De youtube links in deze workshop zijn openbare youtube video s en kunnen misschien niet meer werken als de eigenaar de video heeft verwijderd. De verdere inhoud van

Nadere informatie

Succesvol dankzij internet

Succesvol dankzij internet Succesvol dankzij internet Praktische tips voor ondernemers Enschede 7-11-2012 Jorik Heins Deze presentatie komt online beschikbaar op www.marketingman.nl/presentatie Vanavond Wat is een goede website?

Nadere informatie

Eigen spreekuur en chronische ziekten

Eigen spreekuur en chronische ziekten M.C.A.P.J. van Abeelen Eigen spreekuur en chronische ziekten Tweede druk Houten 2013 V Voorwoord Het werk van de doktersassistent is de afgelopen jaren uitgebreid. In dit AG-katern komt een aantal chronische

Nadere informatie

Rapport onderzoek voorlichting websites

Rapport onderzoek voorlichting websites Rapport onderzoek voorlichting websites 2013 Landelijke Commissie Gedragscode Hoger Onderwijs Inhoudsopgave Inhoudsopgave...2 Inleiding...3 Hoofdstuk 1 Onderzoeksaanpak...5 Onderzoeksdoelen...5 Achtergrond

Nadere informatie

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet

Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen. Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet Vergelijkingssites voor zorgverzekeringen Tweede onderzoek naar kwaliteit van vergelijkingssites voor zorgverzekeringen op het internet december 2008 Inhoud Vooraf 5 Managementsamenvatting 7 1. Inleiding

Nadere informatie

Verzekeringen. Oncogen is onderdeel van Borstkankervereniging Nederland Postbus 8065 3503 RB Utrecht Bezoekadres: Churchilllaan 11, 8 hoog Utrecht

Verzekeringen. Oncogen is onderdeel van Borstkankervereniging Nederland Postbus 8065 3503 RB Utrecht Bezoekadres: Churchilllaan 11, 8 hoog Utrecht Verzekeringen Indien er sprake is van erfelijkheid in de familie, of aangetoond dragerschap van een genetische mutatie, is het goed te weten dat erfelijk risico doorgaans goed te verzekeren is. Je kunt

Nadere informatie

KINDER- EN JEUGDRECLAMECODE (KJC) G

KINDER- EN JEUGDRECLAMECODE (KJC) G KINDER- EN JEUGDRECLAMECODE (KJC) G Code voor reclame-uitingen die kennelijk geheel of gedeeltelijk tot kinderen en minderjarigen/jeugdigen worden gericht. Preambule De wijze waarop kinderen en minderjarigen/jeugdigen

Nadere informatie