35th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "35th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics"

Transcriptie

1 Verslag van Conferentiebezoek 35th Annual Meeting of the Association for Computational Linguistics and 8th Conference of the European Chapter of the Association for Computational Linguistics 7 t/m 12 juli 1997 Gert Veldhuijzen van Zanten 1 Inleiding Dit is een verslag van mijn bezoek aan de eerste gezamenlijke bijeenkomst van de Amerikaanse en Europese afdelingen van de Association for Computational Linguistics (ACL). De bijeenkomst werd gehouden van 7 t/m 12 juli 1997 in de Universidad Nacional de Educacíon a Distancia (UNED), Madrid, Spanje. Ik bezocht er de hoofdconferentie en een daaropvolgende workshop over dialoogsystemen. 2 Conferentie De conferentie werd bezocht door zo n vijfhonderd deelnemers, bestond uit een aantal sessies van vier presentaties, waarbij er steeds twee sessies parallel plaatsvonden. In totaal werden er 63 papers gepresenteerd. Daarnaast waren er een aantal studentsessies, en een tweetal invited talks. 2.1 Dinsdag 8 juli Mijn vliegtuig vertrok na enige vertraging om ongeveer 11 uur s morgens en om iets over half twee landde het op het vliegveld Barajas van Madrid. Ik ging met de bus en taxi naar mijn hotel Florida Norte en nadat ik me daar een beetje geinstalleerd had ben in naar het conferentieterrein gelopen om de proceedings e.d. op te halen en de eerste praatjes bij te wonen; na twee praatjes in de sessie over Statistics and Meaning, ben ik overgestapt naar de sessie over Generation Sessie Statistics and Meaning A DOP Model for Semantic Interpretation Remko Bonnema, Rens Bod en Remko Scha Duo-presentatie; inleiding Rens Bod, verder Remko Bonnema de belangrijkste vraag die hierbij naar voren kwam is wat is de eenheid die bepaald of twee subbomen in dezelfde categorie vallen waarover statistiek wordt bedreven. Te fijne onderverdeling levert teveel data-sparseness op en te grof levert te weinig generalisatie. Uit experimenten met het OVIS corpus blijkt dat syntactische categorie samen met semantische type de beste labelling geeft. Verslag ACL/EACL '97, Madrid 1

2 Fertility Models for Statistical Natural Understanding Stephen Della Pietra, Mark Eptstein, Salim Roukos en Todd Ward. Hier werd natuurlijke-taalproduktie voorgesteld als een noisy channel, waardoor een formele taal in het hoofd van de spreker/schrijver verstuurt werd en er als natuurlijke taal uitkwam. Verschillende hidden-layer modellen worden gebruikt om vanuit de natuurlijke taal terug te redeneren naar de formele taal Sessie Generation An algorithm for Generating Referential Descriptions with Flexible Interfaces Helmut Horacek Een verhaal over de generatie van beschrijvingen die uniek verwijzen naar een object in een bepaalde scene, rekening houdend met linguistische beperkingen en met cognitieve beperkingen van de toehoorder. Applying Explanation-based Learning to Control and Speeding-up Natural Language Generation Günther Neuman Dit praatje was voor mij nauwelijks te volgen, waarschijnlijk omdat mij de benodigde HPSG-achtergrond ontbreekt, wat zijn LISZT-s en/of HANDEL-s? 2.2 Woensdag De woensdag begon met een invited talk van David Sadek, en vervolgens een sessie over Spoken en Multimodal interaction. De middag heb ik vrijgenomen, omdat er alleen praatjes waren over Finite State Technologies, Machine Translation, Syntax en Morphology. Geen van deze onderwerpen leek me direct relevant voor dialoogmanagement. Verder heb ik deze dag nog de demo van VerbMobil bekeken. Erg imposant was dat ze in dit spraak-naar-spraak vertaalsysteem bij de spraakherkenning gebruik maken van prosodie, om bv de verschillende betekenissen van het Duitse noch te achterhalen. En ook om zinsgrenzen te bepalen Invited talk Rational Agency as the basis for Natural Dialog: The ARTIMIS Technology David Sadek (CNET, France Telecom, Lannion, France) Zeer indrukwekkend praatje, helaas veel te veel sheets, dus veel interessante details werden alleen maar geflashed. Besproken werd een dialoogsysteem dat informatie kon geven over allerlei soorten telefonische information servers, zoals voor weerberichten en vacatures. Er zijn verschillende aanpakken mogelijk voor het modelleren van dialogen. Ten eerste is er de structurele aanpak, waarin dialogen worden beschreven m.b.v. eindigen automaten en/of grammatica s. Een aanname achter deze aanpak is dat er achter dialogen een eindige reguliere structuur schuilgaat. Een tweede aanpak is die van de klassieke planbased modellering. Hierin staat het idee van communication as action centraal, speech acts veranderen de mentale toestand van de dialoogpartners op een manier die te plannen is. Het voordeel van deze aanpak is dat het een betere verklaring geeft voor dialoogfenomenen dan de structurele aanpak. Sadek ziet echter een probleem, dat er geen expliciet model voor gedrag wordt gegeven in deze aanpak. Hij stelt daarom een derde aanpak voor, die hij Rational Interaction noemt. (Hij geeft een referentie Cohen & Levesque, ACL 85.) Wat precies het verschil is met de plan-based aanpak wordt me echter nog niet helemaal duidelijk. Er wordt in het systeem niet langer naar doelen toegeredeneert, maar Sadek stelt dat Verslag ACL/EACL '97, Madrid 2

3 het voldoende is om voor iedere intentie die het systeem heeft de reden te representeren waardoor die intentie ontstaan is. Hij noemt dit: Rational Effect. Het systeem bestaat uit verschillende schillen, waarbij de binnenste een model voor rationeel gedrag modelleert. Daaromheen bevindt zich een schil waarin communicatie wordt toegevoegd. Vervolgens cooperatief gedrag en tenslotte een schil waarin natuurlijke taal capaciteiten zijn opgenomen. Sadek stelt dat hijzich niet kan voorstellen dat het mogelijk is een dialoog systeem te maken dat niet in de basis een intelligent systeem is. Het ARTIMIS systeem is gebaseerd op een formele modale logica (kripke class KD45q) met daarin modale operatoren voor belief, intention en uncertainty, waarbij de intention operator niet eens een primitieve operatie is. Belangrijk zijn verder twee predicaten Feasible(a,p) en Done(a,p). Een aantal axioma s modeleren rationeel gedrag, een aantal andere communicatie, en verdere zijn er nog een paar voor cooperatief gedrag. Sadek claimt dat dit voldoende is om alle gedrag van het systeem af te leiden. Verder beschrijft Sadek de werking van de natuurlijke taal componenten, een robuuste island-driven parser bepaald de betekenis van uitingen, en een generatiemodule vertaalt speech acts in natuurlijke taal. Uit de demo blijkt dat aan de laatste nog wel wat verbetert kan worden. De demo is verder indrukwekkend omdat het systeem vrijwel onmiddellijk antwoorden genereert. Iets dat voor een systeem dat op basis van first-principles speech acts berekent tot nu toe voor onmogelijk werd gehouden. Dat ie niet vals speelt demonstreert Sadek door on-line verschillende coöperativiteits axioma s aan een uit te zetten en te laten zien hoe dat het gedrag van het systeem beinvloed. Of het voor ingewikkelder domeinen ook mogelijk zal blijken om realtime vanuit first-principles systeemuitingen te genereren blijft een vraag. In ieder geval is de interesse gewekt en ik zal zeker enige referenties natrekken. Erg jammer dat dit praatje niet vergezeld gaat van een paper in de proceedings Sessie Spoken and Multimodal Interaction Intonational Boundaries, Speech Repairs, and Discourse Markers: Modelling Spoken Dialog Peter Heeman en James Allen Beschrijft een methoden om de in de titel genoemde spontane spraak fenomenen met een geintegreerde aanpak op te sporen. De geintegreerde aanpak is nodig omdat er een grote mate van statistische interactie is tussen de fenomenen. Het was moeilijk om het praatje te volgen, omdat er een zeer grote hoeveelheid speech repairs te beluisteren viel. Tracking Initiative in Collaborative Dialogue Interactions Jennifer Chu-Carroll en Michial Brown. Er werd een pleidooi gehouden voor het onderscheid tussen taakinitiatief en dialooginitiatief. Er worden verschillende cues genoemd die verschuivingen van de twee soorten initiatief aanduiden. In een analyse van verschillende corpora wordt aangetoond dat door gebruik te maken van deze cues de predictie van initiatiefverschuivingen significant verbetert. Een zwak punt blijft dat de verschillende cues moeilijk automatisch te bepalen zijn, en tevens dat niet duidelijk wordt gemaakt hoe of waarom een dialoogsysteem er baat bij zou hebben om initiatiefverschuiving te kunnen voorspellen. PARADISE: A Framework for Evaluation Spoken Dialogue Agents Marilyn Walker, Diane Litman, Candace Kamm en Alicia Abella Er werd een raamwerk voor de evaluatie van dialoogsystemen gepresenteerd. In het raamwerk wordt user-satisfaction geoperationaliseerd als de gewogen som van een aantal Verslag ACL/EACL '97, Madrid 3

4 tamelijk willekeurige metingen aan het systeem, onderverdeelt naar taak succes, efficientie metingen en kwalitatieve metingen. Twee belangrijke problemen kwamen bij mij naar boven borrellen: Als we dit soort evaluaties gebruiken, zullen systemen die zich aanpassen aan de gebruiker niet als beter uit de bus komen dan systemen die dat niet doen, omdat deze verschillen in de statistiek tenonder zullen gaan. Ten tweede, de aanname dat user-satisfaction te operationaliseren is als een lineaire combinatie van meetbare factoren in het systeem gedrag is op zijn minst dubieus. Het effect van een enkele factor die zeer slecht presteert is waarschijnlijk nooit op te vangen door op andere punten beter te presteren; de gebruiker zal zich er waarschijnlijk aan blijven ergeren. Unification-based Multimodal Integration Micheal Johnston, Philip Cohen, David McGee, Sharon Oviatt, James Pittman en Ira Smith Zeer aardig verhaal over het integreren van pen-bewegingen over een display met gesproken invoer. De integratie geschied door beide vormen van input te representeren als getypeerde feature structuren, en deze vervolgens te unificeren als de tijdsintervallen van de uitingen aan bepaalde criteria voldoen. 2.3 Donderdag De donderdag bestond voor mij uit een bezoek aan de Underspecification and Parallelism sessie. s Middags was de ACL business meeting, maar ik heb in plaats daarvan een bezoek gebracht aan het beroemde Prado museum Sessie Underspecification and Parallelism Efficient Construction of Underspecified Semantics under Massive Ambiguity Jochen Dörre Presenteert een efficient algoritme om vanuit een parse-forest een compacte ondergespecificeerde semantische representatie te genereren. Het exponentiele gedrag dat zou ontstaan door alle lezingen van een massief ambigue zin te expanderen wordt voorkomen door rechtstreeks vanuit het parse-forest de semantiek te bepalen. A Theory of Parallelism and the Case of VP Ellipsis Jerry Hobbs en Andrew Kehler Goed gepresenteerd verhaal over parallellisme en ellipsis. De theorie is gebaseerd op een begrip van similarity, waarin twee termen similar zijn, als het predikaat hetzelfde is en als de argumenten ofwel co-referentiëel zijn, ofwel similar. Geeft verklaringen voor het feit dat bepaalde strict en sloppy lezingen van verwijzende uitdrukkingen al dan niet mogelijk zijn. On Interpreting F-Structures as UDRS-s J. van Genabith en Richard Crouch Laat zien dat er een correspondentie bestaat tussen F-structuren en UDRS-s. A Uniform Approach to Underspecification and Parallelism Joachim Niehren, Manfred Pinkal en Peter Ruhrberg Een hogere orde formalisme voor de behandeling van onderspecificatie en parallellisme. Maakt gebruik van zg. context variabelen, die kunnen staan voor termen met een gat erin, waarin een term kan worden gesubstitueerd. Er lijkt een interessante parallel te zijn met het paper van Hobbs. Verslag ACL/EACL '97, Madrid 4

5 3 Workshop: Interactive Spoken Dialog Systems: Bringing Speech and NLP Together in Real Applications. 3.1 Vrijdag De vrijdag begon met een drietal tutorials van uiteenlopende kwaliteit. Vervolgens een sessie met drie papers en s middags een poster sessie Tutorials Automatic Speech Recognition A. Acero In deze tutorial werd een zeer aardig overzicht van spraakherkenning gegeven; Hidden Markov Models, Baum-Welch werden besproken, maar ook de problemen die zich in de praktijk aandienen Text-to-Speech Synthesis M. Macchi Op deze workshop tamelijk misplaatste tutorial. Ging voor 80% over problemen die in een dialoogsysteem helemaal niet voorkomen. Alleen het gedeelte over phonetics-tospeech was relevant. Dialogue Modelling J. Allen Vaag verhaal over een opzetje (meer was het niet) van een taxonomie voor dialoogsystemen. Zeer teleurstellend aangezien Allen goed werk verricht heeft op het gebied dialoogsystemen Paper Session Evaluation Interactive Dialogue Systems: Extending Component Evaluation to Integrated System Evaluation Marilyn Walker, Diane Litman, Candace Kamm en Alicia Abella Hetzelfde verhaal als woensdag op de Spoken and Multimodal Interaction Sessie van de hoofdconferentie, met hier en daar wat andere accenten. A Generic Template to Evaluate Integrate Components in Spoken Dialogue Systems Gavin Churcher, Eric Atwell en Clive Souter Verslag van een mislukte poging om mensen die dialoogsystemen maken een oordeel te ontlokken over de relatieve belangrijkheid van een klein aantal dialoogfactoren. Het EAGLES sausje kon niet verhullen dat het verhaal eigenlijk nergens over ging. Generality and Objectivity: Central Issues in Putting a Dialogue Evaluation Tool into Practical Use Laila Dybkjaer, Niels Ole Bernsen en Hans Dybkjaer Aardig verhaal over een studie van een dialoogcorpus dat m.b.v. Wizard-of-Oz experimenten verzameld was. Aan de hand van het corpus is een aantal guidelines for dialogue behaviour samengesteld en vervolgens is voor een ander deel van het corpus getest welke mate van overeenstemming twee onderzoekers konden bereiken over wat de oorzaken waren (in termen van overtredingen van de guidelines) van dingen die in de dialoog foutliepen. Aardig is dat de maxims van Grice een subset van de guidelines waren. Verslag ACL/EACL '97, Madrid 5

6 Er ontstond na afloop enige discussie over de algemene geldigheid van de guidelines; die stond zeker niet voor iedereen vast. Het lijkt erop dat veel van de guidelines alleen voorlopige guidelines zijn, die alleen gelden zolang de technologie meer geavanceerde mogelijkheden nog niet toelaat Poster session Er werden tien posters gepresenteerd. Bij een aantal van deze posters heb ik interessante discussies kunnen voeren. Ik noem alleen de posters die enige positieve indruk hebben achtergelaten. Planning Efficient Mixed Initiative Dialogue Eli Hagen en Brigitte Grote Een interessante poster. Ze maakten duidelijk hoe uit een combinatie van een taakmodel en een dialoogmodel min-of-meer automatisch de systeemuitingen te bepalen zijn. Lijkt erg op hoe de dialoog manager in OVIS2 werkt, alleen wordt er een aparte expliciete representatie van een dialoogmodel gebruikt. Closing Troubleshooting Segments in User-System Dialogue D. Duff, F. Reeder en S. LuperFoy Over het voorkomen en behandelen van communicatieproblemen. Formal Representation of Ambiguity Kees van Deemter Deze poster ging over iets heel anders dan het paper in de proceedings deed vermoeden, namelijk over een veilige manier om ambiguiteiten te representeren m.b.v. onderspecificatie. 3.2 Zaterdag Het vervolg van de workshop Paper Session Automatic Speech Recognition The Casual Cashmere Diaper Bag : Constraining Speech Recognition using Examples Paul Martin Aardig verhaal over het automatische genereren van een taalmodel voor de spraakherkenner van een systeem waarmee je door een catalogus van een warenhuis kon browsen. Het probleem is dat je niet alle noun-noun compounds zoals casual cashmere diaper bag wilt toestaan, om de spraakherkennerperformance anders heel beroerd wordt. Er werd een methode gegeven om alleen die combinaties toe te laten die in de catalogus voorkwamen, plus nog een aantal andere combinatie die op basis van een bepaalde generalisatie berekend konden worden. Grammatical Analysis in the OVIS spoken Dialog System Mark-Jan Nederhof, Gosse Bouma, Rob Koeling en Gertjan van Noord. Een alleraardigst verhaal van onze zeer gewaardeerde collega s, waarin werd laten zien dat gedegen formeel gefundeerd werk ook nog efficient kan zijn. Filtering Errors and Repairing Linguistic Anomalies for Spoken Dialogue Systems David Roussel en Ariane Halber Een verhaal dat niet te volgen was vanwege het zeer gebrekkige Engels en lage volume van de spreker. Voor zover het nog wel te volgen was, leek me bovendien dat de Verslag ACL/EACL '97, Madrid 6

7 hele operatie zinloos. Er werd namelijk een techniek beschreven om uit een spraakherkenner die de N beste zinnen opleverde om te vormen naar een soort lattice die vervolgens nog met een-of-ander mechanisme bewerkt werd om enige robuustheid te bewerkstelligen voor de parser. Het leek erop dat de hele operatie niet nodig was geweest als de spraakherkenner direct een woordgraaf had opgeleverd Paper Session Usibility/Portability How to Obey the 7 Commandments for Spoken Dialogue? Emiel Krahmer, Jan Landsbergen en Xavier Pouteau Aardige poging om een ontwerp te beschrijven vanuit een van te voren bepaald idee over de kwaliteit van een dialoogsysteem. Met enige humor gebracht. Towards a PURE Spoken Dialogue System for Information Access Rajeev Agarwal Beschreef een PURE (Portable, Usable, Robust en Extensible) architectuur voor een gesproken dialoogsysteem dat toegang verschaft tot informatie die via webpagina s kan worden opgevraagd. Het systeem lijkt in hoge mate portable, voor verschillende domeinen, maar heeft wel een aantal beperkingen. Interessante aanpak. A programmable Multi-Blackboard Architecture for Dialogue Processing Systems Matthias Denecke Hoewel ie wat mij betreft beter de multi-blackboard had kunnen weglaten toch wel een aardig verhaal. De dialoog is gebaseerd op het idee dat in sommige (de meeste) informatiedialogen, een database query moet worden gedaan waarvoor eerst een aantal slots moet worden gevuld. Ook als geen van deze slots een waarde heeft zou er al een query kunnen plaatvinden, alleen zou die dan een enorme hoeveelheid records opleveren. In dit systeem wordt hiervoor een compacte representatie opgeleverd, waarin alle record over elkaar heen worden gegooid, en de verschillende velden (features in een featurestructuur) verzamelingen van voorkomende waarden krijgen toegewezen. Deze verzamelingen dienen vervolgens om gerichte vragen te stellen Paper Session Dialog Strategies Corpus-based Information Presentation for a Spoken Public Transport Information System Mieke Rats, R.J. Vark en J.P.M. de Vreught Geeft een aantal voorstellen voor verbeteringen aan het VIOS systeem. Met name de presentatiefase wordt onder de loep genomen. De voorstellen zijn gemotiveerd door een onderzoek van een corpus van mens-mens dialogen, en het blijft dus de vraag of die aanpassing haalbaar zijn, en of ze in een mens-machine dialogen tot vergelijkbaar efficiente dialogen leiden. Duidelijk is wel dat er in de presentatiefase verbeteringen wenselijk zijn. Dialogue Strategies for Improving the Usability of Telephone Human-Machine Communication Morena Danieli, Elisabetta Gerbino en Loreta Moisa Een zeer aardig verhaal over het nut van confirmation en clarification sub-dialogen in praktische dialoogsystemen. Speech-Graphics Dialogue Systems Alan Biermann, Michael Fulkerson en Greg Keim Begon met een pleidooi voor het expliciet modelleren van een user-model in dialoogsystemen. Verwees naar het werk van Smith en Hipp over Missing Axiom Theory. Vervol- Verslag ACL/EACL '97, Madrid 7

8 gens ging het over het automatisch leren van regels over de manier waarop bepaalde informatie aan de gebruiker moet worden gepresenteerd Discussie/Panel Dialog Systems of the Future Het panel bestond uit Gene Ball van Microsoft Research, Jay Wilpen van de spraak groep van AT&T, Jacques Terken van het IPO, en Paul Martin van Sun. Gene Ball had een verhaal over de cool van gesproken interfaces, en gaf een demonstratie van een geanimeerd figuurtje waarmee de gebruiker een eenvoudige dialoog kon voeren. Het figuurtje leidde je ondertussen rond door de webpages van Microsoft research. Jay Wilpen toonde een video van een telefonisch systeem dat als een soort persoonlijke assistent kon optreden, met features zoals het opbellen van personen door hun naam in te spreken, agenda bijhouden, voice mail en gesproken herinneringen. Jacques Terken benadrukte het belang van onderzoek naar taal- en spraakgeneratie en liet een bandje horen met de nieuwste spraaksynthese van het IPO. Dat klonk erg goed. Tenslotte had Paul Martin nog een paar losse opmerkingen. Allen voorspelden een gouden toekomst voor gesproken dialoogsystemen, maar er waren wel een paar bedenkingen. De echter killer-application was nog niet gevonden, en tot die tijd was spraak vooral een cool gadget. Spraak is vooral handig in hands-busy eyes-busy applications, en zal in niet mobiele situaties niet gemakkelijk het keyboard verdringen. Spraakinterfaces in kantoren hebben het nadeel dat iedereen mee kan luisteren. De discussie zwalkte een beetje heen en weer naar verschillende onderwerpen, zoals het belang van usermodelling, evaluatie. Er blijken in geimplementeerde systemen ontzettend veel zaken impliciet ingeprogrammeerd te worden zonder dat daar een expliciete theoretische fundering voor bestaat. Er is duidelijk behoefte aan een meer fundamentele aanpak. Op een vraag of de tijd al rijp was voor de implementatie van pragmatiek, antwoordde Jacques Terken zeer terecht: Iedereen gebruikt al pragmatiek, alleen niemand gebruikt semantiek. Verslag ACL/EACL '97, Madrid 8

Natuurlijke-taalverwerking 1. Daniël de Kok

Natuurlijke-taalverwerking 1. Daniël de Kok Natuurlijke-taalverwerking 1 Daniël de Kok Natuurlijke-Taalverwerking Het college Natuurlijke-taalverwerking is een inleiding in de computationele taalkunde en maakt deel uit van het curriculum van Informatiekunde

Nadere informatie

Vervolg op het STEVIN Programma

Vervolg op het STEVIN Programma Vervolg op het STEVIN Programma Onderzoek en Ontwikkeling Internationaal Europa Focus op Multilingual en Cross-lingual Information Processing Meer development dan Research Kan verschuiven in de komende

Nadere informatie

Natuurlijke-Taalverwerking I

Natuurlijke-Taalverwerking I 1 atuurlijke-taalverwerking I Gosse Bouma en Geert Kloosterman (pract) 2e semester 2005/2006 Overzicht Week1 : Inleiding, Context-vrije grammatica. Week 2-3 : Definite Clause Grammar Regels, gebruik van

Nadere informatie

Fries in data-gestuurde automatische vertaling

Fries in data-gestuurde automatische vertaling Juni 2012 Inleiding Automatisch vertalen Fries-Nederlands Doelstelling: Het ontwikkelen van een automatisch vertaalsysteem voor Fries-Nederlands en Nederlands-Fries Samenwerking Fryske Akademy Radboud

Nadere informatie

Samenvatting De belangrijkste onderzoeksvraag waarop het werk in dit proefschrift een antwoord probeert te vinden, is welke typen taalkundige informatie het nuttigst zijn voor de lexicale desambiguatie

Nadere informatie

Luisteren: Elke taaluiting is relevant

Luisteren: Elke taaluiting is relevant Emma van Bijnen ADR Instituut 1 Luisteren: Elke taaluiting is relevant Niet de directe betekening van de bijdrage, maar de intentie van de spreker Er zijn ontelbaar veel verschillende dingen die partijen

Nadere informatie

Choral + Spraaktechnologie: ingezet voor de ontsluiting van audiovisuele

Choral + Spraaktechnologie: ingezet voor de ontsluiting van audiovisuele Choral + Spraaktechnologie: ingezet voor de ontsluiting van audiovisuele archieven De benadering Doel van het NWO CATCH project CHoral (2006-2011): onderzoek en ontwikkel geautomatiseerde annotatieen zoek

Nadere informatie

In deze les. Het experiment. Hoe bereid je het voor? Een beetje wetenschapsfilosofie. Literatuuronderzoek (1) Het onderwerp.

In deze les. Het experiment. Hoe bereid je het voor? Een beetje wetenschapsfilosofie. Literatuuronderzoek (1) Het onderwerp. In deze les Het experiment Bart de Boer Hoe doe je een experiment? Hoe bereid je het voor? De probleemstelling Literatuuronderzoek Bedenken/kiezen experimentele opstelling Bedenken/kiezen analysevorm Hoe

Nadere informatie

Augmented Reality as a Game Changer

Augmented Reality as a Game Changer Augmented Reality as a Game Changer Putting Augmented Reality to work, TWNKLS.com 13 oktober 2015 Smart Maintenance http://www.smc-congres.nl/ Gerben Harmsen www.twnkls.com Alexander Apostolovski alexander@apostolovski.com

Nadere informatie

AI & Big Data bij Defensie

AI & Big Data bij Defensie AI & Big Data bij Defensie Max Welling Universiteit van Amsterdam, AMLAB, QUVA Canadian Institute for Advanced Research (CIFAR) Co-founder Scyfer Overzicht Machine Learning & Deep Learning 101 Toepassingen

Nadere informatie

Taal- en Informatietechnologie. Taal- en Informatietechnologie. Informatie en tekst. Over de cursus. Over de cursus: opbouw. Over de cursus (2)

Taal- en Informatietechnologie. Taal- en Informatietechnologie. Informatie en tekst. Over de cursus. Over de cursus: opbouw. Over de cursus (2) Taal- en Informatietechnologie Emiel Krahmer & Antal van den Bosch {E.J.Krahmer,antalb}@uvt.nl eerste semester 2003-2004 Taal- en Informatietechnologie Informatietechnologie: informatie halen uit tekst

Nadere informatie

De multimodale interface van de smartphone. Hester van Slooten 1619387

De multimodale interface van de smartphone. Hester van Slooten 1619387 De multimodale interface van de smartphone Hester van Slooten 1619387 Onderzoeksvraag: Hoe kan de multimodale interface van smartphones verbetert worden? Deelvragen: - Wat zijn multi-modal triggers? -

Nadere informatie

Taalkunde en Computertaalkunde in de Lage Landen: een verhouding die eerst spannend was, dan gespannen en nu gewoon ontspannen

Taalkunde en Computertaalkunde in de Lage Landen: een verhouding die eerst spannend was, dan gespannen en nu gewoon ontspannen Taalkunde en Computertaalkunde in de Lage Landen: een verhouding die eerst spannend was, dan gespannen en nu gewoon ontspannen Frank Van Eynde Centrum voor Computerlinguïstiek KULeuven CLIN 25, Antwerpen,

Nadere informatie

Proces to model en model to execute

Proces to model en model to execute Proces to model en model to execute Een end-to-end (bedrijfs)proces (figuur 1) is het geheel van activiteiten die zich, op een bepaalde plaats door een bepaalde rol, in bepaalde volgorde opvolgen en waarvan

Nadere informatie

Tentamen Spraakherkenning en -synthese

Tentamen Spraakherkenning en -synthese Tentamen Spraakherkenning en -synthese Rob van Son 25 maart 2008 Vermeld op iedere pagina je naam, je studentnummer en het volgnummer per pagina. Gebruik voor elke opgave (1-5) een apart vel. Als je voor

Nadere informatie

Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015

Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015 Niewsbrief nr. 3 / November 2014 Januari 2015 1. Inleiding De laatste maanden is er hard gewerkt aan enkele SEFIRA werkpakketten. Onder de leiding van de universiteit van Urbino werd een theoretisch en

Nadere informatie

vanuit de technische en organisatorische omgeving, werk-verdeling, budget, planning, en hergebruik van componenten. Het documenteren van SA dient

vanuit de technische en organisatorische omgeving, werk-verdeling, budget, planning, en hergebruik van componenten. Het documenteren van SA dient 9 Samenvatting Software heeft vooruitgang in veel vakgebieden mogelijk gemaakt en heeft een toenemend invloed op ons leven en de samenleving in zijn geheel. Software wordt gebruikt in computers, communicatienetwerken,

Nadere informatie

Systeem modellen. Topics covered

Systeem modellen. Topics covered Systeem modellen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 8 Slide 1 Topics covered Context models Behavioural models Data models Object models CASE workbenches Ian Sommerville 2004

Nadere informatie

Curriculum Vitae. Dr ir Gert E. Veldhuijzen van Zanten. Personalia. Profiel

Curriculum Vitae. Dr ir Gert E. Veldhuijzen van Zanten. Personalia. Profiel Curriculum Vitae Dr ir Gert E. Veldhuijzen van Zanten Personalia Naam Veldhuijzen van Zanten Adres Eikendreef 16 Voornamen Gerrit Eduard 6581 PE Malden Roepnaam Gert Titels Dr ir Geboren 10 april 1964,

Nadere informatie

Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038

Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038 Real Time Monitoring & Adaptive Cyber Intelligence SBIR13C038 Opgericht 2010 Ervaring >10 jaar Expertise Forensisch gegevensonderzoek Anomalie detectie Behavioral profiling SBIR Partners TNO Texar Data

Nadere informatie

curriculum vitae bart decadt November 2004

curriculum vitae bart decadt November 2004 curriculum vitae bart decadt November 2004 mijn gegevens Datum en plaats van geboorte : 13 november 1977 Nationaliteit : Belg Beroep : onderzoeksassistent Burgerlijke stand : ongehuwd, samenwonend met

Nadere informatie

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven

Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren. Katrien Struyven Disseminatie: artikels schrijven, presenteren en publiceren Katrien Struyven Ervaringen Wie heeft pogingen ondernomen of reeds een artikel geschreven? Hoe heb je dit ervaren? Wie heeft er reeds deelgenomen

Nadere informatie

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015

Software Test Plan. PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Software Test Plan PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie 1 Versie

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

T Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit

T Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit Titel stage/afstudeeropdracht : Toekomstvaste Applicatie Integratie - Interconnectiviteit Duur van stage/afstuderen Manager Begeleider Locatie : 6 à 9 Maanden : dr. ir. J.J. Aue : dr. ir. H.J.M. Bastiaansen

Nadere informatie

Application interface. service. Application function / interaction

Application interface. service. Application function / interaction Les 5 Het belangrijkste structurele concept in de applicatielaag is de applicatiecomponent. Dit concept wordt gebruikt om elke structurele entiteit in de applicatielaag te modelleren: softwarecomponenten

Nadere informatie

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog

Omnichannel klantcommunicatie. Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Omnichannel klantcommunicatie Roberto Nagel M-EDP Solutions Manager Document Dialog Inhoud Wat is omnichannel? Hoe kom je er? Wat betekent dit voor de documentprofessional? Omnichannel retail Winkel website

Nadere informatie

Nieuwe media. Ander onderwijs?

Nieuwe media. Ander onderwijs? Nieuwe media. Ander onderwijs? Joke Voogt Typ hier de footer 1 Wij streven ernaar dat over vijf tot tien jaar alle leerlingen voor hun toekomstig beroep, voor het deelnemen aan het maatschappelijk leven

Nadere informatie

Merken als mensen. prof. dr. Peter Kerkhof Vrije Universiteit Amsterdam Mastersessie Humanizing Brands PvKO, 14 oktober 2015 @PeterKerkhof

Merken als mensen. prof. dr. Peter Kerkhof Vrije Universiteit Amsterdam Mastersessie Humanizing Brands PvKO, 14 oktober 2015 @PeterKerkhof Merken als mensen prof. dr. Peter Kerkhof Vrije Universiteit Amsterdam Mastersessie Humanizing Brands PvKO, 14 oktober 2015 @PeterKerkhof Merken als mensen The human brand Merken die als menselijk worden

Nadere informatie

INVERSE ENGINEERING EXPERTKENNIS OVER DROGEN TOEGANKELIJK GEMAAKT. Wouter Schotborgh

INVERSE ENGINEERING EXPERTKENNIS OVER DROGEN TOEGANKELIJK GEMAAKT. Wouter Schotborgh INVERSE ENGINEERING EXPERTKENNIS OVER DROGEN TOEGANKELIJK GEMAAKT Wouter Schotborgh 29-1-2010 Presentatietitel: aanpassen via Beeld, Koptekst en voettekst 1 Introductie De paarse wereld: uitdagingen Onderzoek:

Nadere informatie

Stijn Hoppenbrouwers en Tom Heskes. Onderzoeksmethoden (vervolg)

Stijn Hoppenbrouwers en Tom Heskes. Onderzoeksmethoden (vervolg) Stijn Hoppenbrouwers en Tom Heskes Onderzoeksmethoden 1 Operationaliseren Dataverzameling Data analyse Onderzoeksplan schrijven Onderzoeksmethoden 2 Specifieke onderzoeksmethoden die ingezet (kunnen) worden

Nadere informatie

Interaction Design for the Semantic Web

Interaction Design for the Semantic Web Interaction Design for the Semantic Web Lynda Hardman http://www.cwi.nl/~lynda/courses/usi08/ CWI, Semantic Media Interfaces Presentation of Google results: text 2 1 Presentation of Google results: image

Nadere informatie

Innovatief Onderwijs Ontwerpen. Jeroen van Merriënboer

Innovatief Onderwijs Ontwerpen. Jeroen van Merriënboer Innovatief Onderwijs Ontwerpen Jeroen van Merriënboer VU Amsterdam Onderwijsdag, 6 Februari 2015 Inhoud Het transferprobleem Levensechte taken en 4C/ID Zelfgestuurd leren Voorbeelden Conclusies en Vragen

Nadere informatie

NHibernate als ORM oplossing

NHibernate als ORM oplossing NHibernate als ORM oplossing Weg met de SQL Queries Wat is ORM? ORM staat in dit geval voor Object Relational Mapping, niet te verwarren met Object Role Modeling. ORM vertaalt een objectmodel naar een

Nadere informatie

SAMENVATTING Het doel van dit proefschrift is drieledig. Ten eerste wordt inzicht verschaft in het gebruik van directe-rede-constructies (bijvoorbeeld Marie zei: Kom, we gaan! ) door sprekers met afasie.

Nadere informatie

Big Data en Testen samen in een veranderend speelveld. Testnet 10 april 2014 Paul Rakké

Big Data en Testen samen in een veranderend speelveld. Testnet 10 april 2014 Paul Rakké Big Data en Testen samen in een veranderend speelveld Testnet 10 april 2014 Paul Rakké Kernvraag Is het testen van Big Data omgevingen, applicaties en de data anders dan het testen van meer traditionele

Nadere informatie

Op de computer kan naar eigen inzicht software op worden geïnstalleerd, een andere besturingssysteem is mogelijk.

Op de computer kan naar eigen inzicht software op worden geïnstalleerd, een andere besturingssysteem is mogelijk. Planningsfase 1. Afspraken maken over doelstelling en randvoorwaarden De doelstelling van het project: De doelstelling van het project: het maken van het gewenste product. De doelstelling van de student:

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29754 holds various files of this Leiden University dissertation

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/29754 holds various files of this Leiden University dissertation Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/29754 holds various files of this Leiden University dissertation Author: Cao, Lu Title: Biological model representation and analysis Issue Date: 2014-11-20

Nadere informatie

Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014

Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014 Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014 Business rules scheiden kennis van processen 1 Agenda 18:30-18:40 Opening 18:40-19:15 Het scheiden van kennis en processen Peter Nobels,

Nadere informatie

Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1

Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1 Weblogs 1 Het weblog als instrument voor reflectie op leren en handelen: Een verkennende studie binnen de eerste- en tweedegraads lerarenopleiding 1 Iwan Wopereis Open Universiteit Nederland Peter Sloep

Nadere informatie

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT

Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Slimmer samenwerken met SharePoint Workflows voor SharePoint met forms en data K2 VOOR SHAREPOINT Workflows, forms, reports en data WAAROM KIEZEN VOOR K2? Of u nu workflows moet maken voor items in SharePoint

Nadere informatie

Operationeelrisicomodeleren

Operationeelrisicomodeleren Operationeelrisicomodeleren Eencombinatievanrisicomanagmenten procesmodelereninhetfinanciëledomein RolandSwinkels Juli2009 Plan van Aanpak Master Thesis Operationeel risico modelleren afstudeernummer:

Nadere informatie

WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT

WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT WAAR JE ZIT IS WAAR JE STAAT Posities als antecedenten van management-denken over concernstrategie ACHTERGROND (H. 1-3) Concernstrategie heeft betrekking op de manier waarop een concern zijn portfolio

Nadere informatie

Usability walkthrough for accessibility

Usability walkthrough for accessibility Usability walkthrough for accessibility steven stijger steven_stijger@nl.ibm.com http://www.flickr.com/photos/81167076@n00/322162512/ Copyright IBM Corporation 2008 usability walkthrough usability test

Nadere informatie

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20358 holds various files of this Leiden University dissertation.

Cover Page. The handle http://hdl.handle.net/1887/20358 holds various files of this Leiden University dissertation. Cover Page The handle http://hdl.handle.net/1887/20358 holds various files of this Leiden University dissertation. Author: Witsenburg, Tijn Title: Hybrid similarities : a method to insert relational information

Nadere informatie

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206)

Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206) Schriftelijk tentamen Spraakherkenning en spraaksynthese (do. 23 december 2004, 13.30 16.30 u; zaal C.206) Vermeld op iedere pagina je naam, je studentennummer en het vervolgnummer per pagina. Als je voor

Nadere informatie

DEEL I Media en de digitale samenleving 15

DEEL I Media en de digitale samenleving 15 Inleiding 11 DEEL I Media en de digitale samenleving 15 1 Een digitale cultuur 17 Geno Spoormans 1.1 Wereldbeelden en cultuurverschillen 18 1.2 Mythen, genres en codes 19 1.2.1 Mythen 20 1.2.2 Genres 22

Nadere informatie

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening.

waardoor een beroerte kan worden gezien als een chronische aandoening. amenvatting Elk jaar krijgen in Nederland zo n 45.000 mensen een beroerte, ook wel CVA (Cerebro Vasculair Accident) genoemd. Ongeveer 60% van hen keert na opname in het ziekenhuis of revalidatiecentrum

Nadere informatie

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s

Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Uitgebreid eindwerkvoorstel Lokaliseren van personen en objecten met behulp van camera s Sofie De Cooman 21 December 2006 Stagebedrijf: Interne begeleider: Externe begeleider: BarcoView Koen Van De Wiele

Nadere informatie

Rafra Information Services belgium Rijksweg 22, B-8520 KUURNE Belgium Tel +32(0)56/32.50.27 (3l) Fax +32(0)56/32.50.29

Rafra Information Services belgium Rijksweg 22, B-8520 KUURNE Belgium Tel +32(0)56/32.50.27 (3l) Fax +32(0)56/32.50.29 De RIS Belgium geïntegreerde Statistieken Server Velen hebben een teller of een statistisch programma (Nedstat e.d.) op hun site staan. De Nedstat Pro versie voor bedrijven is een goede uitbreiding voor

Nadere informatie

InforValue. Laat de waarde van Informatie uw bedrijfsdoelstellingen versterken. Informatie Management

InforValue. Laat de waarde van Informatie uw bedrijfsdoelstellingen versterken. Informatie Management Laat de waarde van Informatie uw bedrijfsdoelstellingen versterken Informatie Informatie on Demand Referentie Architectuur Informatie Technologie is belangrijk voor Informatie. Uw organisatie heeft stabiele

Nadere informatie

Model driven Application Delivery

Model driven Application Delivery Model driven Application Delivery Fast. Flexible. Future-proof. How Agis streamlines health procurement using Mendix Model driven Application Platform Mendix in a nutshell Mendix delivers the tools and

Nadere informatie

IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR:

IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR: IAS SYMPOSIUM VAN DURBAN NAAR AMSTERDAM AMSTERDAM 22 JULI 2016 MEETING PROSPECTUS DEZE WORKSHOP WORDT GEZAMENLIJK GEORGANISEERD DOOR: INHOUD Introductie... 3 Beschrijving bijeenkomst... Achtergrond...4

Nadere informatie

IF netwerkbijeenkomsten evaluatie. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1

IF netwerkbijeenkomsten evaluatie. Inhoudsopgave. 1 Algemeen...1 Inhoudsopgave 1...1 2 Hoofdsectie...2 1 Kunt u aangeven hoe u op deze bijeenkomst bent geattendeerd?...2 2 Wat is uw belangrijkste reden om deze bijeenkomst te bezoeken?...3 3 In hoeverre voldeed de bijeenkomst

Nadere informatie

Software Test Document

Software Test Document Software Test Document PEN: Paper Exchange Network Software Engineering groep 1 (se1-1415) Academiejaar 2014-2015 Jens Nevens - Sander Lenaerts - Nassim Versbraegen Jo De Neve - Jasper Bevernage Versie

Nadere informatie

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten

Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding. G.J.E. Rutten 1 Over Plantinga s argument voor de existentie van een noodzakelijk bestaand individueel ding G.J.E. Rutten Introductie In dit artikel wil ik het argument van de Amerikaanse filosoof Alvin Plantinga voor

Nadere informatie

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK)

Niveaus van het Europees Referentiekader (ERK) A Beginnend taalgebruiker B Onafhankelijk taalgebruiker C Vaardig taalgebruiker A1 A2 B1 B2 C1 C2 LUISTEREN Ik kan vertrouwde woorden en basiszinnen begrijpen die mezelf, mijn familie en directe concrete

Nadere informatie

Van Samenhang naar Verbinding

Van Samenhang naar Verbinding Van Samenhang naar Verbinding Sogeti Page 2 VAN SAMENHANG NAAR VERBINDING Keuzes, keuzes, keuzes. Wie wordt niet horendol van alle technologische ontwikkelingen. Degene die het hoofd koel houdt is de winnaar.

Nadere informatie

Vijf jaar Wikiwijs: Een overheidsprogramma ter bevordering van het gebruik, maken en delen van OER (en niet OER) Karel kreijns

Vijf jaar Wikiwijs: Een overheidsprogramma ter bevordering van het gebruik, maken en delen van OER (en niet OER) Karel kreijns Vijf jaar Wikiwijs: Een overheidsprogramma ter bevordering van het gebruik, maken en delen van OER (en niet OER) Karel kreijns Overzicht Introduc0e van het Wikiwijs project Gebruikte theore0sche raamwerken

Nadere informatie

Tweetalig vwo op Eijkhagen. That s interesting!

Tweetalig vwo op Eijkhagen. That s interesting! Tweetalig vwo op Eijkhagen That s interesting! Meer dan 75% van de lessen in het Engels Find out if TTO is right for you! Wat is tweetalig onderwijs? Als je kiest voor het tweetalige vwo van Eijkhagen

Nadere informatie

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture

Vraag 1. Vraag 1a TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN. Software architecture Software architecture IM0203 TERUGKOPPELING PROEFTENTAMEN Vraag 1 Vraag 1a Veel van de in het werkboek besproken patterns kunnen ingezet worden voor het referentiesysteem. We lopen de patterns hier stuk

Nadere informatie

03. Statistieken van Mobiele apps

03. Statistieken van Mobiele apps W H I T E PA P E R I N 5 M I N U T E N J U L I 2 0 1 2 03. Statistieken van Mobiele apps Apps zijn er in vele soorten en maten. Een app met één simpele functionaliteit, een uitgebreide service-app, een

Nadere informatie

Inleiding Wat zijn paradata en welke data voor welk gebruik. verzamelen?

Inleiding Wat zijn paradata en welke data voor welk gebruik. verzamelen? Inleiding Wat zijn paradata en welke data voor welk gebruik Ann Carton verzamelen? Discussiemiddag paradata, Nederlandstalig Platform voor Survey-Onderzoek Brussel, 11 maart 2010 Wat zijn paradata? Data»Gegevens

Nadere informatie

Mission Statement. Ad 2a) Er zal naar verwachting een veel grotere opkomst zijn tijdens de gezamenlijke sessies op beide vergaderdagen.

Mission Statement. Ad 2a) Er zal naar verwachting een veel grotere opkomst zijn tijdens de gezamenlijke sessies op beide vergaderdagen. Mission Statement Voorstel voor samenwerking van de sectie Experimentele Gastroenterologie (SEG) van de NVGE en de sectie Basale Hepatologie (SBH) van de NVH I. De voorgestelde samenwerking heeft tot doel

Nadere informatie

Social Media en webanalyse Social media analytics en Social reports

Social Media en webanalyse Social media analytics en Social reports Social Media en webanalyse Social media analytics en Social reports Roel Willems Consultant, OrangeValley 21 maart 2012 Even voorstellen Wat is Social Media Waarom Social Media marketing Social media web

Nadere informatie

Parse and Corpus-based Machine Translation. STEVIN Programmadag 2010 1

Parse and Corpus-based Machine Translation. STEVIN Programmadag 2010 1 PaCo-MT Parse and Corpus-based Machine Translation STEVIN Programmadag 2010 1 Project: PaCo-MT 2008-2011 Gesponsord door NL EN NL FR Consortium partners CCL KULeuven Alfa-Informatics RUGroningen OneLiner

Nadere informatie

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank

Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC Stichting NIOC en de NIOC kennisbank Stichting NIOC (www.nioc.nl) stelt zich conform zijn statuten tot doel: het realiseren van congressen over informatica onderwijs en voorts al hetgeen

Nadere informatie

Gebruikte technieken in Engelse slogans Onderzoekspresentatie

Gebruikte technieken in Engelse slogans Onderzoekspresentatie Gebruikte technieken in Engelse slogans Onderzoekspresentatie 2.1 Kernboodschap De kernboodschap is dat Engelstalige advertenties slechter worden gewaardeerd, maar beter worden onthouden dan hun Nederlandstalige

Nadere informatie

Agile Software Development en de veranderende rol van de projectmanager

Agile Software Development en de veranderende rol van de projectmanager Agile Software Development en de veranderende rol van de projectmanager Auteur: Arjan Vis, a.j.vis@student.vu.nl Supervisor: Prof. Dr. A. Eliens Faculteit der Exacte Wetenschappen, Vrije Universiteit Amsterdam

Nadere informatie

De Lync naar Het Nieuwe Werken. Utrecht - 25 januari 2011

De Lync naar Het Nieuwe Werken. Utrecht - 25 januari 2011 De Lync naar Het Nieuwe Werken Utrecht - 25 januari 2011 Agenda 25 januari 14:30 tot + 17.00 uur 14:30 15:15 Lync 2010 - What s New? 15:15 15:30 Pauze 15:30 16:15 Lync 2010 Architectuur en Case 16:15 17:00

Nadere informatie

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool

Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool 1 Plannen en schrijven met een elektronische outline-tool Milou de Smet, Saskia Brand-Gruwel & Paul Kirschner Open Universiteit Goed schrijven is een belangrijke, maar complexe vaardigheid. De schrijver

Nadere informatie

Successfully combining Requirements Engineering and Conceptual (Business) System Modeling

Successfully combining Requirements Engineering and Conceptual (Business) System Modeling (Business) System Modeling Prof Sjir Nijssen, CTO PNA IIBA Dutch Chapter, 24.11.2011 Slide 1 Het gehele traject: 1. Idee, verbetergedachte 2. Requirements 3. Wet, regelgeving (bijv. Basel 3) 4. Compleet

Nadere informatie

Testomgevingen beheer

Testomgevingen beheer Testomgevingen beheer Testen brengt het verwachte resultaat en de huidige toestand bij elkaar. Het geeft aanknopingspunten om de planning te maken, het product te verbeteren en om zorgen bij belanghebbenden

Nadere informatie

Handleiding aangepaste rapporten

Handleiding aangepaste rapporten Handleiding aangepaste rapporten Inhoudsopgave 1. Wat zijn aangepaste rapporten?... 3 2. Naar welke statistieken kijk je eigenlijk?... 4 3. Hoe stel je aangepaste rapporten in?... 7 4. Gebruik je tabbladen

Nadere informatie

B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie

B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie B.Sc. Informatica Module 4: Data & Informatie Djoerd Hiemstra, Klaas Sikkel, Luís Ferreira Pires, Maurice van Keulen, en Jan Kamphuis 1 Inleiding Studenten hebben in modules 1 en 2 geleerd om moeilijke

Nadere informatie

Evaluatie Grassrootsproject 2012-2013: KENNISCLIPS VOOR ACTIVEREND ONDERWIJS (FNWI)

Evaluatie Grassrootsproject 2012-2013: KENNISCLIPS VOOR ACTIVEREND ONDERWIJS (FNWI) Evaluatie Grassrootsproject 2012-2013: KENNISCLIPS VOOR ACTIVEREND ONDERWIJS (FNWI) Evaluatieverslag van de projectleider over de resultaten van het Grassrootsplan maximaal 2 A4-tjes, Dit verslag wordt

Nadere informatie

Knowledge Engineering @Work

Knowledge Engineering @Work Knowledge Engineering @Work REGITEL-bijeenkomst Aachen, 22/10/2013 1 Een inleidend filmpje over Knowledge Engineering is hier te bekijken (3 min.) 2 Ons Voorstel β-talent binden aan uw bedrijf Inzet op

Nadere informatie

Jaarproject programmeren bij LORE

Jaarproject programmeren bij LORE Jaarproject programmeren bij LORE Elke onderzoeksgroep heeft een eigen karakter en vereisten. Zo ook met LORE. Opdat je zou weten wat we van je verwachten maar ook wat je van ons mag verwachten, hebben

Nadere informatie

Resultaten en Beschikbaarheid 1e Ronde projecten, SPRAAK en CORNETTO Jan Odijk i.s.m. TST-Centrale

Resultaten en Beschikbaarheid 1e Ronde projecten, SPRAAK en CORNETTO Jan Odijk i.s.m. TST-Centrale Resultaten en Beschikbaarheid 1e Ronde projecten, SPRAAK en CORNETTO Jan Odijk i.s.m. TST-Centrale STEVIN Programmabijeenkomst, Hoeven, 11 september 2008 Autonomata COREA D-Coi IRME JASMIN-CGN SPRAAK CORNETTO

Nadere informatie

De SolidWorks QuickStart Module

De SolidWorks QuickStart Module SolidWorks 3D CAD software biedt intuïtieve oplossingen voor alle aspecten van uw designproces. De SolidWorks producten kunnen worden toegepast binnen de hele organisatie. De SolidWorks QuickStart Module

Nadere informatie

3.4. De profielbeschrijvingen Profiel Toeristische en Informele Taalvaardigheid

3.4. De profielbeschrijvingen Profiel Toeristische en Informele Taalvaardigheid 3.4. De profielbeschrijvgen Profiel Toeristische en Informele Taalvaardigheid PTIT Het Profiel Toeristische en Informele Taalvaardigheid omvat de taalvaardigheid die nodig is om sociaal te functioneren

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

Masterproeven 2012-2013 Wireless & Cable Research Group (WiCa)

Masterproeven 2012-2013 Wireless & Cable Research Group (WiCa) Masterproeven 2012-2013 Wireless & Cable Research Group (WiCa) Aanbevelingssystemen Vakgroep Informatietechnologie Onderzoeksgroep WiCa WiCa Wireless 13 onderzoekers Cable 3 onderzoekers Fysische laag

Nadere informatie

Making Service Effortless De perfecte match tussen het Customer Interaction Center en Lync. Wesley Boudzovitch & Christian Schelhaas 10 juni 2015

Making Service Effortless De perfecte match tussen het Customer Interaction Center en Lync. Wesley Boudzovitch & Christian Schelhaas 10 juni 2015 Making Service Effortless De perfecte match tussen het Customer Interaction Center en Lync Wesley Boudzovitch & Christian Schelhaas 10 juni 2015 Interactive Intelligence! Visie & mission 20 Years of best

Nadere informatie

High Performance Computing

High Performance Computing High Performance Computing Kristian Rietveld (krietvel@liacs.nl, kamer 138) Groep Computer Systems High-Performance Computing Optimizing compilers (generieke codes, maar ook specifieke rekenkernels). Parallel

Nadere informatie

Support Center GIS-Flanders

Support Center GIS-Flanders Support Center GIS-Flanders Our mission: Ensuring the optimal use of geographic information in Flanders Het Ondersteunend Centrum GIS-Vlaanderen is

Nadere informatie

Release Notes v 2.0 3

Release Notes v 2.0 3 1/7 Release Notes v 2.0 3 Dit document beschrijft vanuit technisch oogpunt de aanpassingen in cheqpoint 2.0 aan de betreffende versie. Al deze informatie is confidentieel en mag niet zonder de schriftelijke

Nadere informatie

Betekenis 2: lambda-abstractie

Betekenis 2: lambda-abstractie Betekenis 2: lambda-abstractie Anna Chernilovskaya 4 June 2009 Wat? Vorige keer: Predicaatlogica Vertaling van zinnen Deze keer: Predicaatlogica uitbreiding Vertaling van zinnen in details Overzicht van

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

PR362009 24. november 2009 Software, op PC gebaseerde besturing Pagina 1 van 5

PR362009 24. november 2009 Software, op PC gebaseerde besturing Pagina 1 van 5 Software, op PC gebaseerde besturing Pagina 1 van 5 Gebruik van de IT-standaarden: TwinCAT-programmeeromgeving geïntegreerd in Microsoft Visual Studio TwinCAT 3 extended Automation Met TwinCAT 3 presenteert

Nadere informatie

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces

Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces Kikkers en Heilige Koeien UvAConext & standaarden voor het primaire onderwijs en onderzoek proces SURF Seminar September 2015 Frank Benneker, ICTS Universiteit van Amsterdam Perspectief ICTS & OO dienstverlening

Nadere informatie

UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren.

UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren. Vragen inleinding UML 1. Wat is UML? UML is een visuele taal om processen, software en systemen te kunnen modeleren. 2. Waar bestaat UML uit? Notaties(zijn symbolen, commentaar en waarden etc.) en diagrammen(grafische

Nadere informatie

Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014

Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014 Business Rules: het scheiden van kennis en processen 17 september 2014 1 Agenda 18:30-18:40 Opening 18:40-19:15 Het scheiden van kennis en processen Peter Nobels, Management Consultant, Sogeti 19:15-19:45

Nadere informatie

Michael Christianen. Vakdag Dialogue & Digital Marketing Rotterdam, 7 oktober 2010. Een roadmap voor personalisatie van de klant-interactie

Michael Christianen. Vakdag Dialogue & Digital Marketing Rotterdam, 7 oktober 2010. Een roadmap voor personalisatie van de klant-interactie Michael Christianen Vakdag Dialogue & Digital Marketing Rotterdam, 7 oktober 2010 Een roadmap voor personalisatie van de klant-interactie Welke rol gaat personalisatie spelen in de interactie tussen klant

Nadere informatie

STAGEVERSLAG. Jidde Jacobi

STAGEVERSLAG. Jidde Jacobi STAGEVERSLAG Jidde Jacobi VOORWOORD Tijdens mijn stage heb ik veel nieuwe kennis opgedaan en reeds verworven kennis toe kunnen passen. Ik zie dit dan ook als een goede aanvulling van mijn studie. Bij deze

Nadere informatie

Introductie ArchiMate

Introductie ArchiMate Introductie ArchiMate NAF Insight De Meern, 8 maart 2012 Egon Willemsz, enterprise architect UWV Programma Waarom ArchiMate? Praktijkvoorbeelden Samenvatting concepten Van start met ArchiMate Tot besluit

Nadere informatie

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business

Masterclass Value of Information. Waarde creëren voor de business Masterclass Value of Information Waarde creëren voor de business Informatie en informatietechnologie maken het verschil bij de ontwikkeling van nieuwe business ideeën. Met informatie kunnen nieuwe innovatieve

Nadere informatie

Is onze catalogus nog wel VAN ONS?

Is onze catalogus nog wel VAN ONS? Is onze catalogus nog wel VAN ONS? Ontsluiting in de netwerkcultuur Annemieke de Jong Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid Stelling: steeds meer metadata wordt buiten het archief geproduceerd Doelbewust

Nadere informatie

Workshop Perceptie -Horen en Zien-, VWO-5 d.d. 12 oktober 2007

Workshop Perceptie -Horen en Zien-, VWO-5 d.d. 12 oktober 2007 Workshop Perceptie -Horen en Zien-, VWO-5 d.d. 12 oktober 2007 Plan Op vrijdag 12 oktober stond de eerste VWO-5 activiteit van dit schooljaar weer op de planning; perceptie. Voor deze workshop waren 30

Nadere informatie

Customer Experience Management

Customer Experience Management Customer Experience Tele Train Grensverleggend klantcontact Tele Train. Grensverleggend klantcontact. Rendementsverbetering door optimale klantinteractie Een greep uit vragen die bij onze klanten leven

Nadere informatie