Onderzoek naar angst en depressie & behandeling in specialistische en basis-ggz

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onderzoek naar angst en depressie & behandeling in specialistische en basis-ggz"

Transcriptie

1 Invitational Conference 9 oktober 2015 Nederlands Kenniscentrum Angst en Depressie Onderzoek naar angst en depressie & behandeling in specialistische en basis-ggz Het Nederlands Kenniscentrum Angst en Depressie (NedKAD) organiseert eenmaal per jaar een invitational conference. Hiervoor worden leden van het NedKAD uitgenodigd. De deelname is gratis. Het doel van deze bijeenkomsten is kennis te delen op het gebied van behandeling van angststoornissen en depressie. Op het programma staan dit jaar presentaties van recentelijk afgerond en lopend wetenschappelijk onderzoek in Nederland naar angst en depressie, en workshops, lezingen en debat over suïcidepreventie en over evidence-based behandelen in de specialistische en in de generalistische basis-ggz. NH Hotel Amersfoort Stationsstraat 75, 3811 MH Amersfoort 1

2 Programma NedKAD Invitational Conference 9 oktober u Ontvangst u Welkom door dagvoorzitter Sako Visser, voorzitter NedKAD Onderzoekspresentaties u Presentatie 1: Victimisatie bij depressieve patiënten, door Carolien Christ u Presentatie 2: Cognitieve Remediatie Therapie als treatment-enhancer bij de obsessievecompulsieve stoornis en eetstoornissen, door Boris van Passel u Presentatie 3: rtms bij therapieresistente depressie, door Philip van Eijndhoven en Indira Tendolkar u Pauze u Presentatie 4: Diagnostische instabiliteit van terugval bij angst en depressie, door Willemijn Scholten u Presentatie 5: De neonatale gevolgen op korte termijn van blootstelling aan een SSRI in utero, door Desiree Sikkens u Presentatie 6: De invloed van persoonlijkheid op de effectiviteit van cognitieve therapie en interpersoonlijk therapie voor depressie, door Suzanne van Bronswijk u Lunchpauze Suïcidepreventie u Moderne suïcidepreventie. De Zero Suicide Mindset, door Jan Mokkenstorm u Workshop suïcidepreventie in de ggz-praktijk, door Gerdien Franx Specialistische ggz en generalistische basis-ggz u Lezing 1: Umami, door Rob Laane u Lezing 2: KOP-model, door Paul Rijnders u Lezing 3: Hoofdbehandelaarschap / Commissie Meurs, door Debby Brink u Lezing 4: Evidence-based behandelen in de basis-ggz, door Ton van Balkom u Pauze u PANEL-DISCUSSIE onder leiding van Sako Visser Discussie tussen panel en zaal over behandeling van angststoornissen en depressie in de generalistische en gespecialiseerde ggz. In het panel zitten Rob Laane (Senior inkoper curatieve GGZ bij Coöperatie VGZ), Paul Rijnders (Mentaal beter), Debbie Brink (VGZ), Ton van Balkom (VUmc en GGZ ingeest), Pieter Dingemanse (Altrecht) en Hans Postma (GGZ Friesland) u Afsluiting en borrel 2

3 Sprekers Prof. dr. A.J.L.M. (Ton) van Balkom is hoogleraar evidence-based psychiatrie bij VUmc en GGZ ingeest. Debby Brink is zorginhoudelijk adviseur ggz, Kwaliteit en Innovatie, Coöperatie VGZ UA Drs. Suzanne van Bronswijk is arts in opleiding tot psychiater bij Mondriaan/Maastricht Universitair Medisch Centrum+ Drs. Carolien Christ is onderzoeker in opleiding (klinische psychologie) bij GGZinGeest en Arkin. Dr. Philip van Eijndhoven is psychiater in het RadboudUMC, gespecialiseerd in biologische behandeling van stemmingsstoornissen. Dr. Gerdien Franx is projectleider van de Landelijke Agenda Suïcidepreventie bij 113Online. Zij werkte tot voor kort bij het Trimbos-instituut, waar zij promoveerde op de implementatie van de richtlijn depressie in de (eerstelijns) GGZ. Rob Laane, MSc., senior inkoper curatieve ggz bij Coöperatie VGZ. Dr. Jan K. Mokkenstorm is psychiater. Naast zijn werkzaamheden als directeur acute en curatieve psychiatrie bij GGZinGeest is hij oprichter en directeur van het nationale suïcidepreventie platform 113Online. Hij is expert op het gebied van diagnostiek en behandeling van suïcidaal gedrag. Dr. Boris van Passel is psychiater, programmaleider angststoornissen kliniek en deeltijd onderzoeker bij Pro Persona Centrum voor Angststoornissen Overwaal. Drs. Paul Rijnders is klinisch psycholoog en psychotherapeut. Hij is supervisor VGCt en hoofdbehandelaar bij Mentaal Beter Zeeuws Vlaanderen in Terneuzen en bij het Zeeuws hand en polscentrum in Goes. Daarnaast verzorgt hij opleidingen kortdurende gedragstherapie en kortdurende psychologische interventies voor Cure & Care en voor de Rino s Amsterdam en Utrecht. Drs. Willemijn Scholten is psychotherapeut/gz-psycholoog/onderzoeker bij GGZ ingeest, polikliniek Amsterdam, locatie De Nieuwe Valerius Drs. Desiree Sikkens is arts in opleiding tot psychiater in het UMC Utrecht Prof. dr. Indira Tendolkar is psychiater in het RadboudUMC. Prof. dr. Sako Visser is klinisch psycholoog en psychotherapeut, werkzaam als hoogleraar gezondheidszorgpsychologie aan de Universiteit van Amsterdam en als hoofdopleider voor de postacademische opleiding tot gezondheidszorgpsycholoog. Daarnaast is hij werkzaam als psychotherapeut en hoofd zorgprogramma somatoforme stoornissen bij Pro Persona. 3

4 Presentaties (ochtendprogramma) I Victimisatie bij depressieve patiënten Spreker: Drs. Carolien Christ Depressieve patiënten blijken 3,8 keer vaker slachtoffer te zijn van een gewelddadig misdrijf dan mensen uit de algemene populatie. Deze bevinding was reden voor NWO om een subsidie te geven voor onderzoek dat zich gaat richten op een interventie die het risico op victimisatie bij depressieve patiënten zal doen afnemen. Hoewel het onderzoek naar de onderliggende mechanismen van victimisatie bij psychiatrische patiënten pas recentelijk op gang is gekomen, zijn er inmiddels enkele risicofactoren geïdentificeerd. Naast de ernst van psychiatrische problematiek, eerdere victimisatie, jeugdtrauma en sociale context blijken ook emotieregulatieproblematiek en maladaptieve coping een risicofactor voor toekomstige victimisatie. Emotieregulatieproblematiek is van deze factoren naar verwachting het meest beïnvloedbaar, en komt bij depressieve patiënten bovendien veel voor. In een gerandomiseerde gecontroleerde studie gaan wij daarom onderzoeken of de toevoeging van een online emotieregulatietraining aan cognitieve gedragstherapie effectief is in het verminderen van victimisatie bij depressieve patiënten. In de presentatie zal worden ingegaan op de prevalentie en context van victimisatie bij depressieve patiënten en de belangrijkste bevindingen uit victimisatieonderzoek tot nu toe. Tevens zal een impressie van de online emotieregulatietraining worden gegeven. II Cognitieve remediatietherapie (CRT) als treatment enhancer bij eetstoornissen en de obsessieve compulsieve stoornis Spreker: Boris van Passel Standaardbehandeling met als essentiële elementen cognitieve gedragstherapie en/of medicatie is weliswaar redelijk succesvol bij 40% tot 60% van de patiënten met obsessieve-compulsieve stoornissen (OCS) en eetstoornissen (ES), maar er is nog ruimte voor verbetering. Een onderliggende dysfunctie bij beide aandoeningen is het gebrek aan cognitieve flexibiliteit, wat therapiesucces in de weg lijkt te staan. Veelbelovende eerste studies bij ES wijzen erop dat cognitieve remediatietherapie (CRT), een gemakkelijk toepasbare techniek die flexibel denken versterkt, symptoomreductie geeft en kwaliteit van leven verbetert. In deze studie wordt CRT vergeleken met een placebocontroleconditie (Specialistische Aandacht Therapie: SAT) bij patiënten met OCS en ES. Doel is: 1) de toegevoegde waarde van CRT onderzoeken bij OCS en ES: kortere standaardbehandelduur, minder drop-out, grotere symptoomreductie en verhoogde kwaliteit van leven; 2) de kosteneffectiviteit- en budgetimpact van CRT onderzoeken, vergeleken met SAT; 3) onderzoeken welke neuropsychologische kenmerken bepalen wie het meest van CRT profiteren. Studie-opzet: Placebogecontroleerde multicenterstudie (met vier participerende Topklinische centra); 2 x 64 volwassen patiënten met een eetstoornis (Anorexia Nervosa) of OCS worden gerandomiseerd naar ofwel CRT of SAT (10 sessies), gevolgd door standaardbehandeling. Stoornisspecifieke ernst van symptomen, kwaliteit van leven, cognitieve flexibiliteit, gezondheidszorgkosten, budget impact en verminderde arbeidsproductiviteit worden op baseline, post CRT, na 6 en na 12 maanden onderzocht. Het effect van therapie wordt geanalyseerd met lineaire mixed model analyses. Voor de economische evaluatie wordt een Markovmodel gehanteerd. Kostenutiliteitsanalyses worden gedaan vanuit een maatschappelijk perspectief (Qualy), budgetimpactanalyses vanuit een betalers- en maatschappelijk perspectief. In deze presentatie zal de opzet van bovengenoemde studie in het kort worden gepresenteerd evenals de resultaten van de baselinemeting. III rtms bij therapieresistente depressie Sprekers: Philip van Eijndhoven of Indira Tendolkar Unipolar major depression is one of the leading causes of disease burden worldwide, and this burden is particularly caused by the patients whose depression follows a chronic course. The best way to prevent a chronic course is to achieve remission of the depressive episode, but first-line treatments such as antidepressant medication and psychotherapy are only moderately successful in achieving remission. ECT is an valuable option in mediation resistant depression, but has severe side-effects and high risk of relapse, such that is often does not prevent a chronic course Repetitive transcranial magnetic stimulation (rtms) of the dorsolateral prefrontal cortex (DLPFC) is internationally accepted as an easy applicable antidepressant treatment option, which may be an excellent option to achieve higher rates of remission such that less patients will follow a chronic course. Although the antidepressant effects of rtms are well investigated, evidence is still lacking whether addition of rtms to antidepressant medication will lead to higher remission rates and consequently prevent patients from staying chronically depressed with the accompanied loss of quality of life, disability etc. We will test the efficacy of 4

5 rtms in the 2nd and 3rd line in 120 patients fulfilling the criteria of the Dutch guidelines of chronic depression. A sham-controlled intervention phase of 4 weeks and a 6-months follow-up both in terms of clinical outcome as well as health consumption will investigate the effectiveness of rtms in this patient group. Functional and structural neuroimaging methods before and after treatment will provide additional fundamental insights in treatment effects allowing individualized treatment prediction in the future. IV Diagnostische instabiliteit van terugval bij angst en depressie Spreker: Willemijn Scholten Terugval bij depressie en angststoornissen komt vaak voor en dit heeft een negatieve invloed op het lange termijn beloop van deze stoornissen. De meeste longitudinale- en effectstudies kijken naar terugval van een specifieke stoornis, de index-stoornis. We noemen dit een diagnostisch stabiele terugval. Sommige mensen krijgen echter geen terugval in dezelfde stoornis, maar ontwikkelen na volledig herstel van de index-stoornis, een andere angststoornis of depressie. Dit noemen we een diagnostisch instabiele terugval. Wij onderzochten de impact op terugvalpercentages als diagnostisch instabiele terugval ook meegerekend wordt. De data voor dit onderzoek kwamen van 656 deelnemers van de NESDA-studie (een prospectieve cohortstudie). De deelnemers hadden op baseline een paniekstoornis met of zonder agorafobie, GAS, een sociale angststoornis, een depressieve stoornis of dysthymie en bereikten vervolgens binnen 2 tot 4 jaar volledige remissie. In deze groep werden terugvalpercentages onderzocht en hierbij werd onderscheid gemaakt tussen diagnostisch stabiele en instabiele terugval. Bij de deelnemers met angststoornissen op baseline bleek het terugvalpercentage meer dan verdubbeld te worden als de diagnostisch instabiele terugval werd meegerekend. Ook bij mensen met depressieve stoornissen en comorbide angst en depressie bleek er, in mindere mate dan bij angst, sprake van instabiele terugval. Diagnostisch instabiele terugval heeft een grote impact op terugvalpercentages, vooral bij angststoornissen. Wanneer alleen stabiele terugval gediagnosticeerd wordt, worden terugvalpercentages onderschat en ontstaat er onterecht een te positief beeld van het beloop van deze stoornissen. V De kortetermijn neonatale gevolgen van blootstelling aan een SSRI in utero Spreker: Desiree Sikkens (mmv dr. I.L. van Kamp, dr. I.M. van Vliet, prof. dr. F. Walther (Leids Universitair Medisch Centrum) en dr. I. de Kruijf (Zuwe Hofpoort Ziekenhuis Woerden). In Nederland gebruikt 2 tot 3 procent van alle zwangere vrouwen een SSRI. Ziekenhuizen gebruiken verschillende protocollen. Sommige ziekenhuizen observeren neonaten die in utero blootgesteld zijn aan een SSRI gedurende 48 uur, andere 12 uur of helemaal niet. In de richtlijn Gebruik van een SSRI in de zwangerschap en tijdens de lactatie wordt een preconceptieconsultatie geadviseerd, waarin de vrouw en haar partner geïnformeerd worden over de mogelijke risico s van het medicatiegebruik (zoals foetale hartseptumafwijkingen en andere congenitale afwijkingen) alsook effecten op beloop van de zwangerschap en de partus. De richtlijn adviseert een klinische partus en observatie van de neonaat gedurende 12 uur wegens het licht verhoogde risico op persisterende pulmonale hypertensie en beveelt aan om de neonaat in de thuissituatie te observeren, vanwege het risico op SSRI-onthouding- en neonatale aanpassingssymptomen. Deze observatie kunnen ouders zelf doen wanneer zij geïnstrueerd zijn. De richtlijn benoemt echter dat het niveau van evidentie voor een klinische partus en postpartum klinische neonatale observatie (erg) gelimiteerd is. Om dit in de huidige klinische praktijk te onderzoeken hebben we een retrospectief onderzoek uitgevoerdnaar vrouwen die een SSRI gebruikten tijdens de zwangerschap en bevalling. We hebben drie groepen opgesteld: vrouwen die bevallen zijn in een derdelijns ziekenhuis (Leids Universitair Medisch Centrum); in een tweedelijns ziekenhuis (het Zuwe Hofpoort Ziekenhuis te Woerden) en vrouwen die bevallen zijn onder begeleiding van eerstelijns verloskundige (Verloskundige Praktijk Oegstgeest en Verloskundigenpraktijk Katwijk). Het gebruik van comedicatie, zoals stemmingsstabilisatoren en antipsychotica, was een exclusiecriterium. Het doel van het onderzoek was om te bepalen (a) wat het risico op nadelige gevolgen, zoals hartseptumafwijkingen, andere congenitale afwijken, PPHN en SSRI-onthouding- en neonatale aanpassingssymptomen, is, (b) wat het verschil tussen laag-normale dosering en hoge dosering SSRI is en (c) of er een verschil in gevolgen is tussen de verschillende SSRI s. VI De invloed van persoonlijkheid op de effectiviteit van cognitieve therapie en interpersoonlijke therapie voor depressie Spreker: Suzanne van Bronswijk In de klinische praktijk en het huidige wetenschappelijk onderzoek bestaat er discussie over de invloed van persoonlijkheidsstoornissen en persoonlijkheidskenmerken op de effectiviteit van depressiebehandelingen. Twee bewezen effectieve psychotherapeutische interventies voor depressie zijn cognitieve therapie (CT) en 5

6 interpersoonlijke therapie (IPT).. Deze Randomized Controlled Trial (RCT) onderzoekt, het (differentiële) effect van persoonlijkheidsstoornissen en persoonlijkheidskenmerken op de effectiviteit van de depressiebehandeling met CT en IPT. Depressieve patiënten werden verdeeld tussen CT (n=76) en IPT (n=75). Ernst van de depressieve symptomen werd tijdens de behandelfase (0-7 maanden) en de follow-up fase (7-12 maanden) herhaaldelijk gemeten met de Beck Depression Inventory (BDI-II). Persoonlijkheidsstoornissen en persoonlijkheidskenmerken zijn vastgesteld met het gestructureerd klinisch interview voor DSM-IV (SCID-II). Tijdens de behandelfase en de follow-up fase worden, zowel bij IPT als CT, geen evidente significante verschillen gezien in depressie verandering en remissie bij patiënten met en zonder een persoonlijkheidsstoornis. Persoonlijkheidskenmerken hebben ook geen eenduidige significante effecten op de uitkomsten. Persoonlijkheidsstoornissen en persoonlijkheidskenmerken hebben geen invloed op de effectiviteit van CT en IPT bij de behandeling van depressie. Lezingen en workshop (middagprogramma) I Moderne suïcidepreventie. De Zero Suicide Mindset Spreker: Jan Mokkenstorm Hulpverleners hebben vaak een ambivalente en vermijdende houding ten opzichte van suïcidepreventie. Hierbij speelt de angst voor de suïcide een belangrijke rol. Dit heeft enerzijds geleid tot een defensieve en professionalistische visie op suïcidepreventie. En anderzijds tot een bijna heilig ontzag voor de autonomie van de patiënt, die toch altijd het recht zou moeten hebben zichzelf te doden. In beide gevallen is er sprake van een warsheid van ambitie op het gebied van suïcidepreventie. Want wie niet streeft kan ook niet falen. De laatste jaren winnen nieuwe inzichten terrein, niet alleen met betrekking op het diagnosticeren en behandelen van suïcidaal gedrag, maar ook op het gebied van veiligheid in de zorg. Daar waar het in de afgelopen twintig jaar gelukt is veelvoorkomende vormen van sterfte te verminderen, is het aantal suïcides in Nederland nauwelijks gedaald. Waarschijnlijk als gevolg van de economische crisis is het aantal suïcides in de afgelopen jaren zelfs met meer dan 30 procent gestegen. Veertig procent van de suïcides betreft patiënten van de geestelijke gezondheidszorg. De vraag is wat de ggz en de psychiatrie kan en wil met suïcidepreventie. Het antwoord ligt voor een belangrijk deel in innovatie, veiligheidsbeleid en kwaliteitsverbetering in de zorg. Hiervoor moeten wij ons over onze angst voor zelfmoord heen zetten om ruimte te maken voor vernieuwing en verbetering van de zorg en preventie. Na het bespreken van de traditionele benaderingen van suïcidepreventie wordt ingegaan op voorbeelden hiervan zoals de anonieme online hulpverlening door 113Online, het opleiden van gatekeepers in de samenleving, en de Landelijke Agenda Suïcidepreventie van het Ministerie van VWS. Bijzondere aandacht is er voor de Zero Suicide Mindset-benadering. Hierin stuurt een ambitieuze doelstelling (Nul suïcides) de organisatie van de zorg in plaats van andersom. De resultaten van deze aanpak in de VS zijn opmerkelijk positief, waarmee wordt getoond dat wie niet streeft niet echt kan slagen. II Workshop Suïcidepreventie in de ggz-praktijk, hoe staat de GGZ er voor? Spreker: Gerdien Franx In 2014 bracht de Minister van VWS de Landelijke Agenda Suïcidepreventie (LA) uit, namens een twintigtal koepelorganisaties in en buiten de ggz. Deze agenda bevat 17 actiepunten waarmee de komende jaren suïcidepreventie in verschillende domeinen een boost zal krijgen. De multidisciplinaire richtlijn Diagnostiek en Behandeling van Suïcidaal Gedrag en het Kwaliteitsdocument Ketenzorg bij suïcidaliteit (GGZ Nederland) zijn de basis van deze agenda. 113Online is benoemd als aanjager voor de implementatie van de actiepunten en als rapporteur naar VWS. Vanaf september 2014 hebben 113 kwartiermakers 25 ggz-instellingen bezocht om hun activiteiten op het gebied van suïcidepreventie in kaart te brengen. Zij spraken met directies, hulpverleners en vertegenwoordigers van cliënten en naasten over de kwaliteit van suïcidepreventie in hun regio. Deze werd bijgehouden in de zogeheten Monitor Suïcidepreventie GGZ. Ook werden verschillende beroepsverenigingen en cliënten- en familieorganisaties betrokken. In deze workshop reflecteren deelnemers aan de hand van de monitor suïcidepreventie over de situatie op hun eigen werkplek. In hoeverre is de richtlijn geïmplementeerd, hoe kijkt men tegen suïcide aan, wat zijn de knelpunten, wat zou er beter kunnen? Ter vergelijking worden de resultaten gepresenteerd die ggz-instellingen het afgelopen jaar boekten bij de implementatie van suïcidepreventiemaatregelen in en buiten de instelling. 6

7 III Umami Spreker: Rob Laane Samen met aantal ggz-aanbieders heeft Coöperatie VGZ een nieuw product voor de Generalistische Basis GGZ ontwikkeld: UMAMI. De Nederlandse Zorg Autoriteit (NZA) heeft inmiddels goedkeuring verleend en hiermee toestemming gegeven aan VGZ en de betrokken zorgaanbieders om afspraken te maken over de inzet van deze 5e prestatie. Doel: Door Umami is het mogelijk meer monodisciplinaire behandelingen volgens de vigerende richtlijnen uit te voeren in de generalistische basis-ggz. Hierbij gaat het bijvoorbeeld over de langer lopende psychotherapeutische behandeling voor depressie en angst. Deze prestatie maakt behandeling van bepaalde patiënten, die qua zorgzwaarteprofiel in de gespecialiseerde ggz vallen, in de basis ggz mogelijk. Het tarief van deze prestatie is gebaseerd op een ureninzet van minuten. In deze lezing wordt een kort overzicht gegeven van de ervaringen van deelnemende instellingen tot nu toe met voor- en nadelen. Tot slot zal worden aangegeven hoe de verdere doorontwikkeling zal lopen en of en hoe andere geïnteresseerde instellingen kunnen deelnemen en aan welke voorwaarden moet worden voldaan. IV Het KOP-model: van trial and error naar een generiek protocol voor de basis GGZ Spreker: Paul Rijnders Ruim 20 jaar geleden ontwikkelden een groep huisartsen en enkele GGZ-medewerkers het project Transmurale Psychologie. In dit project behandelden psychologen en SPV-en, gedetacheerd uit de tweedelijns GGZ, in de praktijk van de huisarts patiënten met milde tot matig ernstige problematiek met een kortdurend behandelconcept. Dit concept bestond uit een mengeling van gedragstherapie, directieve therapie en psychoeducatie. In meerdere opzichten werd dit project een succes. De aanvankelijke zoektocht werd inhoudelijk en procesmatig uitgewerkt tot een generiek behandelconcept: het KOP-model In de inleiding worden de uitgangspunten, de toepassing en de inmiddels verkregen evidentie, met name op het gebied van de behandeling van angst en stemmingsstoornissen, toegelicht. V Hoofdbehandelaarschap / Commissie Meurs Spreker: Debby Brink Presentatie over het advies van de commissie Meurs, die adviseert het begrip hoofdbehandelaar in te wisselen voor regiebehandelaar en de taken, bevoegdheden en verantwoordelijkheden van alle behandelaren vast te leggen in een wettelijk verplicht kwaliteitsstatuut. Vervolgens wordt ingegaan op de elementen die beschreven moeten gaan worden in het kwaliteitsstatuut van de instelling/zorgaanbieder en op de verdere landelijke ontwikkelingen tot nu toe op gebied van hoofdbehandelaarschap/ regiebehandelaarschap. Daarnaast wordt ingegaan op de verschillen tussen zorginstellingen en vrijgevestigde behandelaren. Tot slot aandacht voor de verdere doorontwikkeling met ruimte voor het uitwisselen van ervaring en verwachtingen tot nu toe. VI Is evidence-based werken voor patiënten met angst en depressie wel mogelijk in de basis-ggz? Spreker: Ton van Balkom De herziene multidisciplinaire richtlijnen angststoornissen en depressieve stoornissen zijn stepped care gemaakt. Dit betekent dat lichte aandoeningen behandeld moeten worden met niet-medicamenteuze behandelopties, te weten cognitieve gedragstherapie of interpersoonlijke psychotherapie. In vele Randomized Controlled Trials is het effect van deze behandelingen in een duur van 12 zittingen aangetoond. De beperkingen van de huidige basis-ggz laten niet toe dat deze behandelingen plaatsvinden. Hierdoor dreigt of onderbehandeling te worden gegeven of moeten patiënten die mogelijk op hun plaats waren in de basis-ggz door worden verwezen naar de specialistische ggz. Uit onderzoek is bekend dat evidence-based werken goedkoper is en beter dan treatment as usual. Het aanpassen van de duur van de behandeling in de basis-ggz lijkt een noodzakelijke optie om opnieuw in Nederland evidence-based te kunnen werken. Referentie Van Dijk MK, Oosterbaan DB, Verbraak MJ, Hoogendoorn AW, Penninx BW, van Balkom AJ. Effectiveness of the implementation of guidelines for anxiety disorders in specialized mental health care. Acta Psychiatr Scand Sep 22. doi: /acps

8 Algemene informatie Datum: Vrijdag 9 oktober uur tot uur Locatie: NH Hotel Amersfoort Stationsstraat 75, 3811 MH Amersfoort Aanmelden Via het volgende adres kunt u zich aanmelden: U ontvangt per een bevestiging van uw aanmelding. Voor vragen en inlichtingen over uw aanmelding: Organisatiebureau Smink & Co Bellamystraat EL Utrecht tel: fax Kosten Er zijn geen kosten voor deelname aan deze dag verbonden. Het is niet vrijblijvend, bij niet komen zonder afmelding zijn wij genoodzaakt kosten in rekening te brengen. Organisatie Deze conferentie wordt georganiseerd door NedKAD. Accreditatie wordt aangevraagd bij: - Nederlandse Vereniging voor Psychiatrie (NVvP) - Federatie van Gezondheidszorgpsychologen (FGzP) - Vereniging voor Gedragstherapie en Cognitieve Therapie (VGCt) 8

Diagnostische instabiliteit van terugval bij angststoornissen en depressie

Diagnostische instabiliteit van terugval bij angststoornissen en depressie Diagnostische instabiliteit van terugval bij angststoornissen en depressie Willemijn Scholten NEDKAD 2015 Stelling In de DSM 6 zullen angst en depressie één stoornis zijn Achtergrond Waxing and waning

Nadere informatie

Samenvatting SAMENVATTING Hoofdstuk 1 is de algemene introductie over de inhoud van dit proefschrift. Depressie en angststoornissen zijn de meest voorkomende psychische stoornissen en brengen een grote

Nadere informatie

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De behandeling van chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Annemein Kemps, Henny Sinnema VGCT najaarscongres 2013 INHOUD

Nadere informatie

Routebeschrijving Auto Als u met de auto komt, neem dan vanaf de A28 afslag Assen- Zuid en volg de borden Wilhelminaziekenhuis of GGZ Drenthe.

Routebeschrijving Auto Als u met de auto komt, neem dan vanaf de A28 afslag Assen- Zuid en volg de borden Wilhelminaziekenhuis of GGZ Drenthe. Doelgroep Dit symposium is bedoeld voor psychiaters, arts-assistenten, onderzoekers, psychologen, verpleegkundigen, managers, beleidsmedewerkers en cliëntenraden van de noordelijke ggz-instellingen en

Nadere informatie

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands

Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Nonrespons en ernstige klachten bij OCD: richtlijnen herzien? Else de Haan PhD Lidewij Wolters PhD Amsterdam, the Netherlands Behandeling OCS bij kinderen Cognitieve gedragstherapie (CGT) Combinatie CGT

Nadere informatie

EMOTIEREGULATIE. Jaarbeurs Utrecht. Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline

EMOTIEREGULATIE. Jaarbeurs Utrecht. Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline EMOTIEREGULATIE Boosheid, verdriet en angst bij kinderen en adolescenten met ASS, ODD, ADHD, depressie en borderline Congres Dinsdag 26 november 2013 Jaarbeurs Utrecht prof.dr. Bram Orobio de Castro prof.dr.

Nadere informatie

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009.

TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. TRANSMURAAL PROTOCOL PSYCHIATRIE Herziene versie mei/juni 2009. Werkafspraken De afdeling psychiatrie, gevestigd in het Academisch Psychiatrisch Centrum van het AMC, kent 4 zorglijnen: 1. Acute zorg 2.

Nadere informatie

Behandeling van ouderen in de eerste lijn

Behandeling van ouderen in de eerste lijn Behandeling van ouderen in de eerste lijn Lucinda Meihuizen, GZ psycholoog Bestuurslid sectie ouderenpsychologen NIP Zorgpartners Midden-Holland en Samenwerkende psychologen Alphen a/d Rijn Agenda workshop

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

De revisie van de richtlijn angststoornissen

De revisie van de richtlijn angststoornissen De revisie van de richtlijn angststoornissen Ton van Balkom VU-MC/GGZ ingeest Amsterdam Dagelijkse behandeling angststoornis (Young et al, Arch Gen Psychiatry 2001) Depressie Angst Angst + Depressie

Nadere informatie

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie

Inhoud. Nieuw in de NHG Standaard Angst. Vraag 2. Vraag 1. Vraag 3. Nieuw in de NHG standaard in beleid. Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie Inhoud Nieuw in de NHG Standaard Angst Christine van Boeijen PAO H 2012 Nieuw?! Diagnose en beleid RCT Implementatie En verder Wat hebt u geleerd? Vraag 1 Waarmee presenteert een patient met een angststoornis

Nadere informatie

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial

Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial Cognitive behavioral therapy for treatment of anxiety and depressive symptoms in pregnancy: a randomized controlled trial dr. T. Verbeek arts-epidemioloog Afd. Huisartsgeneeskunde en Epidemiologie 22 januari

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting (Dutch summary)

Nederlandse samenvatting (Dutch summary) Nederlandse samenvatting (Dutch summary) 125 Angststoornissen zijn veel voorkomende psychiatrische aandoeningen (ongeveer 1 op de 5 Nederlanders heeft, op enig moment in het leven een angststoornis). Onder

Nadere informatie

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Collaborative stepped. angststoornissen

Improving Mental Health by Sharing Knowledge. Collaborative stepped. angststoornissen Improving Mental Health by Sharing Knowledge Collaborative stepped care bij angststoornissen Anna Muntingh Onderzoeksgroep: Prof. dr. C.M. van der Feltz-Cornelis, Tilburg University PI Dr. H.W.J. van Marwijk,

Nadere informatie

UITNODIGING. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen. vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht IV 5.

UITNODIGING. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen. vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht IV 5. Vierde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen : UITNODIGING vrijdag 20 april 2012 Jaarbeurs Utrecht Accreditatie FGzP: 6 punten Voorwoord Geachte collega, In het voorjaar van

Nadere informatie

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch

Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch Post-hbo opleiding cognitief gedragstherapeutisch werker Volwassenen en ouderen mensenkennis Van onze klinisch psycholoog heb ik een groep cliënten overgenomen, bij wie ik de instrumenten uit de opleiding

Nadere informatie

Achtergronddocument Echelonnering

Achtergronddocument Echelonnering Achtergronddocument Echelonnering Echelonnering 1 2 Achtergronddocument bij advies Hoogspecialistische GGZ 1 Ordening van de GGZ 1.1 Het principe van echelonnering Net als de Nederlandse somatische gezondheidszorg

Nadere informatie

Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar

Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar Samenvatting Psychiatrische aandoeningen behoren wereldwijd tot de meest invaliderende en ernstige ziektebeelden, en de hiermee gepaard gaande ziektelast zal naar verwachting zelfs verder toenemen in de

Nadere informatie

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding. www.smedingneuropsychologie.nl

Angst en de ziekte van Parkinson. te veel of te weinig controle. Annelien Duits Harriët Smeding. www.smedingneuropsychologie.nl Angst en de ziekte van Parkinson te veel of te weinig controle Annelien Duits Harriët Smeding www.smedingneuropsychologie.nl Wat moet deze workshop brengen, zodat je zegt: dat was de moeite waard? Smeding

Nadere informatie

Derde Jaarcongres Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011

Derde Jaarcongres Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011 Derde Jaarcongres voor klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen Zorgprogramma-ontwikkeling en e-health door klinisch psychologen en klinisch neuropsychologen UITNODIGING vrijdag 25 november 2011

Nadere informatie

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift

SAMENVATTING. Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift 153 SAMENVATTING Achtergrond en doelstellingen van dit proefschrift Angst en depressie zijn de meest voorkomende psychische stoornissen, de ziektelast is hoog en deze aandoeningen brengen hoge kosten met

Nadere informatie

Vrijdag 14 juni 2013 Jaarbeurs Utrecht Mindfulness in de behandeling van angst, depressie, autisme, ADHD, psychose en borderline

Vrijdag 14 juni 2013 Jaarbeurs Utrecht Mindfulness in de behandeling van angst, depressie, autisme, ADHD, psychose en borderline Mindfulness in de praktijk Congres Vrijdag 14 juni 2013 Jaarbeurs Utrecht Mindfulness in de behandeling van angst, depressie, autisme, ADHD, psychose en borderline Mindfulness Mindfulness mag zich de laatste

Nadere informatie

Onderzoek bij Angst en Depressie & Routine Outcome Monitoring

Onderzoek bij Angst en Depressie & Routine Outcome Monitoring Onderzoek bij Angst en Depressie & Routine Outcome Monitoring Invitational Conference Vrijdag 3 oktober 2014 09.15-17.00 uur Ontvangstzaal Landgoed Veldwijk GGZ Centraal Ermelo Voor professionals van de

Nadere informatie

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Maringa de Weerd, Henny Sinnema, Bauke Koekkoek, Ton van Balkom,

Nadere informatie

Verslaving en comorbiditeit

Verslaving en comorbiditeit Verslaving en comorbiditeit Wat is de evidentie? Dr. E. Vedel, Jellinek, Arkin 18 november 2014 Comobiditeitis hot 1 Jellinek onderzoek comorbiditeit Verslaving & persoonlijkheid, 1997 Verslaving & ADHD,

Nadere informatie

Inspiratiedag. De Basis GGz: Doen wat werkt. Zaterdag 13 september 2014 World Forum in Den Haag www.dagvandecgt.nl

Inspiratiedag. De Basis GGz: Doen wat werkt. Zaterdag 13 september 2014 World Forum in Den Haag www.dagvandecgt.nl Inspiratiedag De Basis GGz: Doen wat werkt Voor huisartsen, kaderhuisartsen GGz, praktijkondersteuners huisarts (POH GGz), psychologen werkzaam in de Basis GGz Zaterdag 13 september 2014 World Forum in

Nadere informatie

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ

Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Generalistische Basis GGZ en Specialistische GGZ Informatie voor huisartsen Organisatie voor geestelijke gezondheidszorg GGZ Rivierduinen biedt vele vormen van geestelijke gezondheidszorg voor alle leeftijden;

Nadere informatie

De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn

De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn De toepassing van de multidisciplinaire richtlijn voor depressie in de 2 e lijn Frans Poolen, Altrecht A. van Schaik, B. Penninx & T. van Balkom VGCt, najaarscongres 2012 Vraagstelling In hoeverre worden

Nadere informatie

BELEIDSREGEL CV-6300-4.0.1.-2

BELEIDSREGEL CV-6300-4.0.1.-2 BELEIDSREGEL Tarief en prestatiebeschrijvingen voor eerstelijns psychologische zorg 1. Algemeen a. Deze beleidsregel is van toepassing op zorgaanbieders die eerstelijns psychologische zorg leveren, welke

Nadere informatie

Directieve Therapie. Cure & Care Development organiseert in samenwerking met de Stichting Directieve Therapie en Uitgeverij Boom het symposium

Directieve Therapie. Cure & Care Development organiseert in samenwerking met de Stichting Directieve Therapie en Uitgeverij Boom het symposium Cure & Care Development organiseert in samenwerking met de Stichting Directieve Therapie en Uitgeverij Boom het symposium Directieve Therapie 13 September 2012 t Zand te Maarssen 1/6 SYMPOSIUM Directieve

Nadere informatie

ANGST, DWANG EN TICSTOORNISSEN BIJ KINDEREN

ANGST, DWANG EN TICSTOORNISSEN BIJ KINDEREN ANGST, DWANG EN TICSTOORNISSEN BIJ KINDEREN 10 maart 2015 CONGRES Regardz WTC Arnhem Angst, dwang en ticstoornissen Angst, dwang en tics komen bij meer dan 10% van alle kinderen en adolescenten voor. Maar

Nadere informatie

PsyQ 17-06-2011 1. Effectief? Zelfmanagement bij chronische angst en depressie INHOUD. Chroniciteit depressie en angst. Rehabilitatie & Zelfmanagement

PsyQ 17-06-2011 1. Effectief? Zelfmanagement bij chronische angst en depressie INHOUD. Chroniciteit depressie en angst. Rehabilitatie & Zelfmanagement Rehabilitatie en Zelfmanagement bij chronische angst en depressie (ZemCAD studie) INHOUD Chroniciteit depressie en angst Rehabilitatie & Zelfmanagement Jan Spijker, psychiater, hoofd zorgprogramma Stemmingsstoornissen

Nadere informatie

Beloop van angst en depressie. belang voor de klinische praktijk

Beloop van angst en depressie. belang voor de klinische praktijk Beloop van angst en depressie belang voor de klinische praktijk Jan Spijker, psychiater, A-opleider,hoofd programma stemmingsstoornissen Pro Persona, Ede & onderzoeker Trimbos-instituut, Utrecht Waarom

Nadere informatie

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona

Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Behandeling van eerste psychose (waar de richtlijn niet over spreekt) Dr H.J. Gijsman, psychiater Hoofd Zorgprogramma Psychose Pro Persona Environment Genotype Phenotype Omgeving Gen Psychose Omgeving

Nadere informatie

Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk. Bart Schrieken

Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk. Bart Schrieken Interapy Online Psychotherapie 10 jaar Onderzoek & Praktijk Bart Schrieken Presentatie Soorten e-mental health Onderzoek Voorbeelden praktijk Conclusies & aanbevelingen Online aanbod door GGZ in Nederland

Nadere informatie

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014

Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 Psychotherapeut en huisarts partners in gezondheidszorg 24 november 2014 De situatie in Nederland, 2000-2015 Paul Rijnders Emergis, Goes Zeeland Iets specifiek, bijvoorbeeld mosselen / mossel boot Overzicht:

Nadere informatie

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014

Mindfulness binnen de (psycho) oncologie. Else Bisseling, 16 mei 2014 Mindfulness binnen de (psycho) oncologie Else Bisseling, 16 mei 2014 (Online) Mindfulness-Based Cognitieve Therapie voor kankerpatiënten. (Cost)effectiveness of Mindfulness-Based Cognitive Therapy (MBCT)

Nadere informatie

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie?

Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Depressie bij ouderen Herstel als voorwaarde voor rehabilitatie? Rob Kok, psychiater, epidemioloog Parnassia Bavo Groep Den Haag Waarom rehabilitatie? Eerherstel van wie? Over welke ouderen hebben we het

Nadere informatie

Kortdurende psychologische interventies voor de eerste lijn: de praktijk en de resultaten

Kortdurende psychologische interventies voor de eerste lijn: de praktijk en de resultaten Cure & Care Development organiseert in samenwerking met Indigo het tweede symposium Kortdurende psychologische interventies voor de eerste lijn: de praktijk en de resultaten woensdag 29 juni 2011 ReeHorst,

Nadere informatie

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3

SAMENVATTING Depressie en verzuim Voorspellers voor verzuim en werkhervatting hoofdstuk 2 hoofdstuk 3 Samenvatting SAMENVATTING SAMENVATTING Depressie en verzuim Ongeveer 15% van de Nederlandse bevolking krijgt eens in zijn of haar leven een depressie. Het hebben van een depressie beïnvloedt het leven

Nadere informatie

Cognitive remediation therapy as a treatment enhancer in eating disorders and obsessive compulsive disorders

Cognitive remediation therapy as a treatment enhancer in eating disorders and obsessive compulsive disorders Cognitive remediation therapy as a treatment enhancer in eating disorders and obsessive compulsive disorders B. van Passel Psychiater, onderzoeker Programmaleider Intensieve Zorg Angststoornissen b.van.passel@propersona.nl

Nadere informatie

Stepped care behandeling voor paniekstoornis

Stepped care behandeling voor paniekstoornis Stepped care behandeling voor paniekstoornis Een vergelijking van een 10-weeks begeleide zelfhulp, zo nodig gevolgd door protocollaire CGT, vergeleken met TAU. M. Kampman, A.J.L.M. van Balkom, T. G. Broekman,

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C

Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Persoonlijkheidsstoornis Cluster C Deze folder geeft informatie over de diagnostiek en behandeling van cluster C persoonlijkheidsstoornissen. Wat is een cluster C Persoonlijkheidsstoornis? Er bestaan verschillende

Nadere informatie

Toepasbaarheid en effectiviteit van behandeling voor angststoornissen in de eerste lijn. Christine van Boeijen

Toepasbaarheid en effectiviteit van behandeling voor angststoornissen in de eerste lijn. Christine van Boeijen Toepasbaarheid en effectiviteit van behandeling voor angststoornissen in de eerste lijn Christine van Boeijen Indeling presentatie Welke stoornissen Vooronderzoeken Hoofdonderzoeken Implementatie Welke

Nadere informatie

Voorspellers van terugval bij angststoornissen. Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten

Voorspellers van terugval bij angststoornissen. Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten Voorspellers van terugval bij angststoornissen Najaarsconferentie Vgct 8 november 2012 Willemijn Scholten Achtergrond Angststoornissen zijn goed te behandelen Beloop op lange termijn chronisch of episodisch

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie

Cognitieve gedragstherapie Cognitieve gedragstherapie Een succesvolle psychotherapie voor diverse emotionele stoornissen en problemen Afdeling Psychiatrie en Medische Psychologie Wat is Cognitieve Gedragstherapie? Cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst

Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Samenvatting 141 Vroeginterventie via het internet voor depressie en angst Hoofdstuk 1 is de inleiding van dit proefschrift. Internetbehandeling voor depressie en angst is bewezen effectief. Dit opent

Nadere informatie

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen.

Doen bij Depressie. Module 3 Fase 4 - Behandelen. Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen. Doen bij Depressie Module 3 Fase 4 - Behandelen Module 3 Medicamenteuze behandeling Bijlage 8 Medicamenteuze behandeling van depressie bij cliënten van verpleeghuizen Protocol gebaseerd op het Addendum

Nadere informatie

Ambulante behandeling

Ambulante behandeling Ambulante behandeling Ouderen Ambulante behandeling Mondriaan Ouderen geeft behandeling aan mensen met psychische en psychiatrische problemen vanaf de derde levensfase. Mondriaan Ouderen heeft verschillende

Nadere informatie

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog

Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Onderzoek en behandeling door de medisch psycholoog Inleiding In overleg met uw behandelend arts heeft u informatie gekregen over het maken van een afspraak met een medisch psycholoog van de afdeling

Nadere informatie

Vraag en antwoord: Veel gestelde verloskundige vragen.

Vraag en antwoord: Veel gestelde verloskundige vragen. Vraag en antwoord: Veel gestelde verloskundige vragen. Als verloskundige vindt u het welzijn van de zwangere vrouw en haar (ongeboren) kindje natuurlijk erg belangrijk. De Stop or Go studie wil bijdrage

Nadere informatie

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT

EXECUTIEVE FUNCTIES. Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014 JAARBEURS UTRECHT EXECUTIEVE FUNCTIES Kinderen en adolescenten met problemen met inhibitie, cognitieve controle, emotieregulatie, werkgeheugen, motivatie en zelfregulatie thuis en op school Congres DONDERDAG 5 JUNI 2014

Nadere informatie

Risico-indicatoren voor angst en depressie: hoe nu verder?

Risico-indicatoren voor angst en depressie: hoe nu verder? Risico-indicatoren voor angst en depressie: hoe nu verder? Filip Smit Trimbos-instituut, Centrum Preventie en Vroege Interventie Vrije Universiteit, Vakgroep Klinische Psychologie NKOP symposium 14 december

Nadere informatie

Nieuwe benaderingen van therapieresistentie bij stemmings-en angststoornissen

Nieuwe benaderingen van therapieresistentie bij stemmings-en angststoornissen Rob Giel Onderzoekcentrum Nieuwe benaderingen van therapieresistentie bij stemmings-en angststoornissen Studiedag NNNSA 25-09-2015 Het Kasteel Melkweg 1, Groningen 09.30-16.30 uur Nieuwe benaderingen van

Nadere informatie

heeft krachtens de paragrafen 2 en 4 van hoofdstuk 4 van de Wmg

heeft krachtens de paragrafen 2 en 4 van hoofdstuk 4 van de Wmg PRESTATIEBESCHRIJVINGBESCHIKKING Nummer Datum ingang Datum beschikking Datum verzending 6300-1900-10-1 1 januari 2010 14 december 2009 15 december 2009 Volgnr. Geldig tot Behandeld door 3 directie Zorgmarkten

Nadere informatie

Meer informatie MRS 0610-2

Meer informatie MRS 0610-2 Meer informatie Bij de VGCt zijn meer brochures verkrijgbaar, voor volwassenen bijvoorbeeld over depressie en angststoornissen. Speciaal voor kinderen zijn er brochures over veel piekeren, verlatingsangst,

Nadere informatie

! "! " #)% Lichamelijke Klachten Lichamelijk Onverklaarde Klachten (LOK) Somatoforme stoornissen

! !  #)% Lichamelijke Klachten Lichamelijk Onverklaarde Klachten (LOK) Somatoforme stoornissen Bert van Hemert psychiater Parnassia psycho-medisch centrum Leids Universitair Medisch Centrum L U M C Shakespeare Lichamelijke klachten Door de dokter niet verklaard door pathologische bevindingen Door

Nadere informatie

Depressief realisme, angsthaas of zwartkijker?

Depressief realisme, angsthaas of zwartkijker? Depressief realisme, angsthaas of zwartkijker? Realist? Zwartkijker? Angsthaas? Is daar wat aan te doen? Prof. dr. Claudi Bockting, Rijksuniversiteit Groningen Depressief realisme, angsthaas of zwartkijker?

Nadere informatie

Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten

Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten Cure & Care Development organiseert het symposium Protocollaire behandelingen voor volwassenen met psychische klachten 15 december 2011 t Zand te Maarssen SYMPOSIUM Protocollaire behandelingen voor volwassenen

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf

Psychologische zorg voor kinderen en jongeren. De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren. Samen werken aan jezelf Psychologische zorg voor kinderen en jongeren De Golfbreker Preventie en psychologische zorg voor kinderen en jongeren Samen werken aan jezelf Inhoud Belang psychologische zorg voor jeugd Psychologische

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik

Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Cognitieve gedragstherapie bij problematisch alcoholgebruik Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 Kortdurende motiverende interventie en cognitieve gedragstherapie Een effectieve behandeling

Nadere informatie

Interpersoonlijke psychotherapie

Interpersoonlijke psychotherapie Interpersoonlijke psychotherapie in een ambulante groep een behandelprotocol voor depressie Dina Snippe, psychotherapeut Opleider-supervisor NVGP en NVIPT De genezing van de krekel Geacht somber gevoel,

Nadere informatie

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk

Workshop Spiegeltherapie in de praktijk Workshop Spiegeltherapie in de praktijk vrijdag 15 april 2011 Erasmus MC, Rotterdam a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a a

Nadere informatie

Uitnodiging. 2e Symposium neuropsychologie Nieuwe SVT s in de klinische praktijk. Wanneer vrijdag 3 juni 2016 Waar Pieter van Foreestzaal (015)

Uitnodiging. 2e Symposium neuropsychologie Nieuwe SVT s in de klinische praktijk. Wanneer vrijdag 3 juni 2016 Waar Pieter van Foreestzaal (015) 2e Symposium neuropsychologie Nieuwe SVT s in de klinische praktijk Locatie Alkmaar Wanneer vrijdag 3 juni 2016 Waar Pieter van Foreestzaal (015) Uitnodiging There s a method to his madness. Shakespeare

Nadere informatie

Niet meer depressief

Niet meer depressief Niet meer depressief Dit boek, Niet meer depressief; Werkboek voor de cliënt, is onderdeel van de reeks Protocollen voor de GGZ. Serie Protocollen voor de GGZ De boeken in de reeks Protocollen voor de

Nadere informatie

ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE

ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE ERGOTHERAPIE NA UITVAL WEGENS DEPRESSIE Dr. Hiske Hees Psycholoog Afdeling Stemmingsstoornissen AMC Psychiatrie 20 maart 2013 Depressie Veelvoorkomend:11-21% Recidiverend: 50-90% Ernstige beperkingen in

Nadere informatie

BELEIDSREGEL CV-6300-4.0.1.-3

BELEIDSREGEL CV-6300-4.0.1.-3 BELEIDSREGEL Tarief en prestatiebeschrijvingen voor eerstelijns psychologische zorg Gelet op het bepaalde in artikel 57 van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) heeft de NZa besloten de volgende

Nadere informatie

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten. Prof. Dr. Bas van Alphen

Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten. Prof. Dr. Bas van Alphen Persoonlijkheidsstoornissen bij ouderen: Meten en weten Prof. Dr. Bas van Alphen Inhoud Temporele stabiliteit Leeftijdsneutraliteit DSM-5 Behandelperspectief Klinische implicaties Casuïstiek Uitgangspunten!

Nadere informatie

100 jaar neuro- en ouderen psychiatrie in de Valeriuskliniek:

100 jaar neuro- en ouderen psychiatrie in de Valeriuskliniek: Extra Valeriussymposium 3 november 2010 t.g.v. jubileum 100 jaar neuro- en ouderen psychiatrie in de Valeriuskliniek: samenhang tussen patiëntenzorg en onderzoek Inleiding Van oudsher bestaat in de Valeriuskliniek

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nicotine en alcohol kunnen de placenta passeren en zo het risico op nadelige uitkomsten voor het ongeboren kind verhogen. Stoppen met roken en alcoholgebruik tijdens de zwangerschap lijkt vanzelfsprekend,

Nadere informatie

Verminderen van suïcidaliteit

Verminderen van suïcidaliteit Improving Mental Health by Sharing Knowledge Verminderen van suïcidaliteit Van beleidsadvies naar uitvoering Judith Blekman 11 mei 2010 De aanloop naar nieuw beleid Start buiten de overheid: Ivonne van

Nadere informatie

Basiscursus cognitieve gedragstherapie

Basiscursus cognitieve gedragstherapie mensenkennis Ik kan mijn werk meer structuur, overzicht en effectiviteit geven met de inhoud die tijdens de opleiding is aangereikt. Basiscursus cognitieve gedragstherapie Basiscursus cognitieve gedragstherapie

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Nederlandse samenvatting 119 120 Samenvatting 121 Inleiding Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij de ziekte sarcoïdose en is geassocieerd met een verminderde kwaliteit van leven. In de literatuur

Nadere informatie

Geestdrift Symposium Lichaam, Geest en Gezondheid. 29 november 2012

Geestdrift Symposium Lichaam, Geest en Gezondheid. 29 november 2012 29 november 2012 Universiteit van Tilburg Geestdrift Symposium Lichaam, Geest en Gezondheid Lancering Centrum Lichaam, Geest en Gezondheid GGz Breburg, en Kenniscentrum Lichaam en Geest Partners: GGz Breburg,

Nadere informatie

Programma. Marinda Koopman

Programma. Marinda Koopman Programma Transitie: ADHD: EPA: Ton Dhondt Marinda Koopman Rene Keet Transitie, transformatie of over de schutting? Transitie, transformatie of over de Schutting? Overzicht kosten Kosten gezondheidszorg

Nadere informatie

Standpunt NVGzP inzake hoofdbehandelaarschap in de specialistische

Standpunt NVGzP inzake hoofdbehandelaarschap in de specialistische Standpunt NVGzP inzake hoofdbehandelaarschap in de specialistische GGZ In april van dit jaar publiceerde de Inspectie voor de Gezondheidszorg een concept-advies over het hoofdbehandelaarschap in de specialistische

Nadere informatie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie

Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Cognitieve gedragstherapie een effectieve psychotherapie Informatie voor mensen die hun probleem willen aanpakken 2 3 Cognitieve gedragstherapie Een effectieve psychotherapie In deze brochure kunt u lezen

Nadere informatie

Gz-psycholoog: spil in een veranderende Gezondheidszorg

Gz-psycholoog: spil in een veranderende Gezondheidszorg Cure & Care Development organiseert het SYMPOSIUM Gz-psycholoog: spil in een veranderende Gezondheidszorg 8 september 2011 Pim Jacobs Theater, Maarssen Symposium Gz-psycholoog: spil in een veranderende

Nadere informatie

ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks

ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks ouderenpsychiatrie Het mooie van oud worden, is dat het zo lang duurt Lotte van Elburg en Hester Geerlinks INTER-PSY GGz Assen Delfzijl Drachten Groningen Hoogezand Meppel Muntendam Oosterwolde Oude Pekela

Nadere informatie

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer

Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie tijdens de zwangerschap uit de taboesfeer Depressie en angstklachten tijdens de zwangerschap komen regelmatig voor. Toch wordt dit onderwerp nog vaak als taboe ervaren en is niet duidelijk welke

Nadere informatie

TRANSITIE IN DE GGZ Introductie van de basis ggz

TRANSITIE IN DE GGZ Introductie van de basis ggz TRANSITIE IN DE GGZ Introductie van de basis ggz Fennie Zwanepol, directeur Indigo Centraal, 4 november 2013 / 1 2 vragen Wat is in 2020 de ideale situatie in Lelystad op het gebied van de basis-ggz? Waar

Nadere informatie

De do s en don ts bij implementatie van nieuw testonderzoek Jeroen Kleijweg

De do s en don ts bij implementatie van nieuw testonderzoek Jeroen Kleijweg De do s en don ts bij implementatie van nieuw testonderzoek Jeroen Kleijweg Wetenschappelijk Bureau HSK VGCt Najaarscongres 2011 18 november 2011 Overzicht presentatie 1. Aanleiding om instrument te ontwikkelen

Nadere informatie

Transmurale zorgbrug

Transmurale zorgbrug Transmurale zorgbrug 13 februari 2014 Geriatriedagen 2014 Renate Agterhof, verpleegkundig specialist Spaarne Ziekenhuis Marina Tol, onderzoekscoördinator AMC Programma Aanleiding, ontwikkeling en stand

Nadere informatie

6 a 8 controles afhankelijk van professionele noodzaak en/of behoefte vrouw. -Er is aandacht gegeven aan medische en psychosociale.

6 a 8 controles afhankelijk van professionele noodzaak en/of behoefte vrouw. -Er is aandacht gegeven aan medische en psychosociale. Time task matrix zorgproces SSRI gebruik in de zwangerschap Versie 10 maart 2015 Alles in rood is specifiek voor gebruik SSRI, alles in zwart is gebruikelijke zorg voor iedere zwangere (voor de meest recente

Nadere informatie

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk

Compatibility Process Scale (ACPS). De therapeutische alliantie is gemeten met de Werk De invloed van indicatiestelling door overleg (the Negotiated Approach) op patiëntbehandelingcompatibiliteit en uitkomst bij de behandeling van depressieve stoornissen 185 In deze thesis staat de vraag

Nadere informatie

ANGST! Geen belangenverstrengeling. Voorstellen

ANGST! Geen belangenverstrengeling. Voorstellen Begeleide zelfhulp, een nieuwe interventie Christine van Boeijen Voorstellen Christine van Boeijen, psychiater GGNet Apeldoorn en plv. opleider GGNet AGIKO GGZBuitenamstel, nu GGZ ingeest Onderzoek EMGO

Nadere informatie

JAARVERSLAG VAN DE ANGST DWANG EN FOBIESTICHTING

JAARVERSLAG VAN DE ANGST DWANG EN FOBIESTICHTING JAARVERSLAG VAN DE ANGST DWANG EN FOBIESTICHTING 2009 Hierbij hebben wij het genoegen om u het jaarverslag over 2009 te doen toekomen. Statutaire naam Angst Dwang Fobiestichting Vestigingsplaats Driebergen-Rijsenburg

Nadere informatie

Grenzen verleggen 10E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014

Grenzen verleggen 10E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014 Grenzen verleggen 10 E PHRENOS PSYCHOSECONGRES ZWOLLE, 13 NOVEMBER 2014 Programma 09.00 Ontvangst en registratie 09.45 Opening door dagvoorzitter dr. R. Bruggeman, psychiater, Universitair Centrum Psychiatrie

Nadere informatie

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014

Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Je bent alleen maar verslaafd! Wim van Loon, Psychiater. 10 februari 2014 Comorbiditeit: Voorkomen van verschillende stoornissen bij 1 persoon. Dubbele diagnose: Verslaving (afhankelijkheid en misbruik

Nadere informatie

een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht

een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht een overzicht Ralph Kupka Hoogleraar Bipolaire Stoornissen, VU Medisch Centrum, Amsterdam GGZ ingeest, Amsterdam / Hoofddorp; Altrecht, Utrecht Disclosure belangen spreker: Disclosure belangen spreker

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

Stepped care bij Angst & Depressie: van eerste tot tweede lijn

Stepped care bij Angst & Depressie: van eerste tot tweede lijn Stepped care bij Angst & Depressie: van eerste tot tweede lijn Het SAD-project Een onderzoek naar de behandeling van angst- en stemmingsklachten. Informatie voor deelnemers Drs. L. Kool Dr. A. van Straten

Nadere informatie

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut

Stemmingsstoornissen. Van DSM-IV-TR naar DSM-5. Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Stemmingsstoornissen Van DSM-IV-TR naar DSM-5 Johan van Dijk, klinisch psycholoog-psychotherapeut Max Güldner, klinisch psycholoog-psychotherapeut Inhoud Veranderingen in de DSM-5 Nieuwe classificaties

Nadere informatie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie

Kennislacunes NHG-Standaard Depressie Kennislacunes Kennislacunes 1. Het nut van screening naar depressie bij mensen met een chronische somatische aandoening in de (noot 15-16). 2. De 4DKL als instrument om het verloop van de (ernst van de)

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen

Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Verstandelijke Beperking en Psychiatrie; praktijk richtlijnen Congres Focus op Onderzoek, 22 juni 2015 Gerda de Kuijper, AVG/senior senior onderzoeker CVBP/UMCG Dederieke Festen AVG/senior onderzoeker

Nadere informatie

De Seks, de Context en het Spreken. CLAS symposium Vrijdag 23 september 2011 Beatrixzaal, Rubicon jeugdzorg in Horn

De Seks, de Context en het Spreken. CLAS symposium Vrijdag 23 september 2011 Beatrixzaal, Rubicon jeugdzorg in Horn JUBILEUM CLAS 20 JAAR De Seks, de Context en het Spreken CLAS symposium Vrijdag 23 september 2011 Beatrixzaal, Rubicon jeugdzorg in Horn PROGRAMMA De Seks, de Context en het Spreken De CLAS methodiek wordt

Nadere informatie