Handboek Medezeggenschap

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Handboek Medezeggenschap"

Transcriptie

1 Handboek Medezeggenschap

2

3 FNV Bouw Afdeling ABB Redactie: Greet Aker Niko Manshanden Met medewerking van : Yde van der Burgh, Rob van Gemert, Eric-Jan Leeuw, Bernet van Leeuwen, Leon Leisink, Marike Schooneveld en Janneke Waage. Handboek Medezeggenschap kluwer, alphen aan den rijn 2009

4 Samenstellers en uitgever zijn zich volledig bewust van hun taak een zo betrouwbaar mogelijke uitgave te verzorgen. Niettemin kunnen zij geen enkele aansprakelijkheid aanvaarden voor (de gevolgen van) onvolkomenheden die eventueel in deze uitgave voorkomen. ISBN NUR Kluwer, Alphen aan den Rijn Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, in fotokopie of anderszins zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever. Voor zover het maken van kopieën uit deze uitgave is toegestaan op grond van artikelen 16h t/m 16m Auteurswet 1912 jo. Besluit van 27 november 2002, Stb. 575, dient men de daarvoor wettelijk verschuldigde vergoeding te voldoen aan Stichting Reprorecht te Hoofddorp (Postbus 3060, 2130 KB). Correspondentie inzake overneming of reproductie richten aan: Kluwer, Postbus 4, 2400 MA Alphen aan den Rijn / Kluwer, Postbus 23, 7440 GA Deventer.

5 Inhoud Voorwoord Deel 1 Arbeidsverhoudingen Medezeggenschap 1.1 Doel en taak van de OR 1.2 Soorten OR en 1.3 Rechten van de OR Initiatiefrecht (art. 23 WOR) Adviesrecht (art. 25 WOR) Instemmingsrecht (art. 27 WOR) Adviesrecht benoeming bestuurder (art. 30 WOR) Zorgrecht of stimuleringsrecht (art. 28 WOR) Informatierecht (art. 31) De OR in andere wetten 1.4 Faciliteiten 1.5 Ondernemingsovereenkomst 1.6 Procedures 1.7 In beroep gaan 1.8 OR-verkiezingen 1.9 De achterban 1.10 Rechtsbescherming OR-leden 1.11 Geheimhouding 1.12 OR en commissies 1.13 OR-jaarverslag 1.14 Medezeggenschap door de jaren heen 1.15 De personeelsvertegenwoordiging 1.16 Europese medezeggenschap 1.17 OR en vakbond Werkoverleg 2.1 Waarom werkoverleg?

6 Toolboxmeetings en kwaliteitsoverleg Werknemersparticipatie OR en werkoverleg Deel 2 Arbeidsvoorwaarden Wat zijn arbeidsvoorwaarden? 3.1 Soorten arbeidsvoorwaarden 3.2 OR en arbeidsvoorwaarden 3.3 Cao 3.4 OR en cao De Cao Bouwnijverheid De Cao-Woondiensten Andere cao s van FNV Bouw 3.5 OR, arbeidsvoorwaarden en achterban Werktijden 4.1 De Arbeidstijdenwet 4.2 Werk- en rusttijden 4.3 Jaarroosters 4.4 Consignatiediensten 4.5 Roostervrij en ATV 4.6 Vakantie en verlof 4.7 Tijdspaarfonds 4.8 Overwerk 4.9 OR en arbeidstijden Arbeid en zorg 5.1 Zorg, zwangerschap, bevalling, adoptie, pleegzorg 5.2 Calamiteitenverlof en ander kort verzuimverlof 5.3 Kort en langdurig zorgverlof 5.4 Ouderschapsverlof 5.5 Levensloopregeling Kostenvergoedingen 6.1 Reisuren en reiskosten woon-werkverkeer 6.2 Onkostenvergoedingen, kleding en gereedschap 6.3 OR en onkostenvergoedingen Pensioenen

7 Ouderdomspensioen De Algemene Ouderdomswet (AOW, de eerste pijler) De pensioenuitkering vanuit de bedrijfstak (tweede pijler) Individuele aanvullingen (de derde pijler) Pensioen op bijzondere momenten Pensioenbegrippen Vroegpensioen Werken na de pensionering Verhoging AOW-leeftijd OR en pensioen Onderhandelen over arbeidsvoorwaarden 8.1 Onderhandelen 8.2 Uitgangspunten van onderhandelen Inhoudelijke vasthoudendheid Een constructieve en prettige sfeer Verschil in macht hanteren Flexibiliteit ontwikkelen De achterban 8.3 Fasen van onderhandelen 8.4 Valkuilen bij onderhandelen Deel 3 Arbeidsorganisatie Reorganisatie 9.1 Wat is een arbeidsorganisatie? 9.2 Vormen van reorganisatie Inkrimping Efficiency-operatie Fusies en overname van ondernemingen Uitbesteding, verzelfstandiging of management buy-out Sluiting bedrijf of bedrijfssonderdeel Surseance van betaling Dreigend faillissement Faillissement 9.3 Het reorganisatieproces 9.4 Wetgeving en reorganisatie

8 10 Flexibilisering 10.1 Uitbesteding en onderaanneming 10.2 Collegiale in- en uitleen 10.3 Uitzendkrachten 10.4 Zelfstandige zonder personeel (zzp ers) 10.5 Contractanten 10.6 Werken in het buitenland 10.7 Buitenlandse werknemers in Nederland 10.8 OR en flexibilisering Kwaliteitszorg en certificering 11.1 Internationale Organisatie voor Standardisatie (ISO) 11.2 De VeiligheidsChecklist Aannemers (VCA) 11.3 Instituut Nederlandse Kwaliteit (INK) 11.4 Werknemersbelangen en kwaliteitszorg Strategisch beleid 12.1 Strategisch beleid: vooruit kijken 12.2 De OR en het strategisch beleid Financieel beleid 13.1 De jaarrekening Jaarverslag Balans Geconsolideerde jaarrekening Resultatenrekening 13.2 De onderneming en het financieel beleid Oprichting van een holding Een keten van werkmaatschappijen Geldstromen 13.3 De OR en het financieel beleid Personeelsbeleid 14.1 Aanname en ontslag 14.2 Leeftijdsbewust personeelsbeleid 14.3 Scholingsbeleid 14.4 Vakopleiding 14.5 Functioneringsgesprekken 14.6 Beoordelingsgesprekken 14.7 Loopbaanbeleid 14.8 Functiewaardering

9 14.9 Doelgroepenbeleid 221 Deel 4 Arbeidsomstandigheden Arbobeleid 15.1 De Arbeidsomstandighedenwet Typering Arbowet 15.3 Verplichtingen werkgever en werknemer 15.4 Risico Inventarisatie en -Evaluatie (RI&E) 15.5 De arbobeleidscyclus 15.6 Arbeidsinspectie 15.7 Preventiemedewerker en arbocoördinator 15.8 Arbodienstverlening 15.9 Voorlichting OR en arbobeleid VGW-commissie en arbocommissie Praktijkonderwerpen 16.1 Gezondheid en werk 16.2 Arbeidsinhoud 16.3 Psychosociale arbeidsbelasting (PSA) Werkdruk Agressie op de werkplek 16.4 Lichamelijke belasting 16.5 Chemische arbeidsbelasting 16.6 Verf, lijm, teer en bitumen 16.7 Stof en vezels 16.8 Lawaai, trillingen, verlichting en klimaat Lawaai Trillingen Verlichting Klimaat 16.9 De werkplek Veiligheid en werk Deel 5 Arbeidsongeschiktheid Arbeidsongeschiktheid en ziekteverzuim 17.1 Wat is arbeidsongeschiktheid? 17.2 WIA: IVA en WGA

10 Collectieve ongevallen- en ziektekostenverzekering Ziekteverzuimbeleid Gedragsregels, controlevoorschriften en sancties bij ziekte Herverzekeren eigen risico Ziekteverzuimregistratie en privacy Re-integratie OR en arbeidsongeschiktheid Deel 6 OR-gereedschapkist Hulpmiddelen 18.1 Argumenten instellen OR 18.2 Pamflet oproep instellen OR 18.3 Wat als de directie niet wil meewerken? 18.4 Stappenplan OR-verkiezingen 18.5 Stappenplan PVT-verkiezingen 18.6 Voorbeeldbrief aan vakbonden 18.7 Bereidverklaringsformulier 18.8 Lijst werknemers naar vakbonden 18.9 Bewijs van ontvangst kandidaatstelling Voorbeeldbrief uitslag OR-verkiezingen naar vakbonden Functiebeschrijving voorzitter OR Functiebeschrijving secretaris OR Tips voor afspraken Overleg Voorbeeldbrief adviesaanvraag Voorbeeldbrief advies Checklist adviesaanvraag reorganisatie Checklist instemmingsaanvraag Communicatievormen met de achterban OR-platform Rekenvoorbeeld: OR bespaart het bedrijf kosten Reglementen 19.1 Wat zegt de WOR? 19.2 Voorbeeld OR-reglement 19.3 Voorbeeld PVT-reglement 19.4 Instellingsbesluit OR-commissies

11 Deel 7 Bijlagen Bijlage 1 Wet op de ondernemingsraden Bijlage 2 Adressen en internet Bijlage 3 Afkortingen

12

13 Voorwoord Voor je ligt het Handboek Medezeggenschap van FNV Bouw. Dit handboek levert belangrijk gereedschap voor ondernemingsraadsleden, kaderleden en anderen rond de medezeggenschap. Het kan een bijdrage leveren aan de kwaliteit van de medezeggenschap en de organisatie van het OR-werk. In duidelijke bewoordingen leggen we uit waar de onderwerpen in een onderneming uit bestaan. En hoe de ondernemingsraad (OR) daar het beste mee om kan gaan. Dit handboek bevat, naast informatie over de vele onderwerpen die de OR op zijn bordje krijgt, ook checklisten. De indeling is als volgt: Het handboek bestaat uit de delen arbeidsverhoudingen, arbeidsvoorwaarden, arbeidsorganisatie, arbeidsomstandigheden en arbeidsongeschiktheid, oftewel de vijf A s van arbeid. Het boek heeft per hoofdstuk zoveel mogelijk een vaste opbouw, bestaande uit: beschrijving van het onderwerp, wet- en regelgeving, aandachtspunten en invloedsmogelijkheden voor OR/PVT. Goede medezeggenschap is van bedrijfsbelang. OR-leden en de bestuurder geven zowel samen als ieder vanuit de eigen invalshoek vorm en inhoud aan medezeggenschap. FNV Bouw vindt dat medezeggenschap bijdraagt aan een goed werkklimaat in de bedrijven. Er liggen veel kansen en mogelijkheden voor werknemers om invloed uit te oefenen op het bedrijfsbeleid. De kwaliteit van medezeggenschap is van grote waarde voor de betrokkenheid van werknemers en de kwaliteit van de producten en diensten van een bedrijf of instelling. In sommige bedrijven bestaat (nog) geen OR. Ook werknemers in deze bedrijven kunnen, net als ondernemingsraadsleden, aan de slag met dit handboek. Het biedt mogelijkheden voor het ontwikkelen van werknemersinitiatieven en kan een bijdrage leveren aan moderne bedrijfsvoering. Investeren in medezeggenschap blijft nodig, zowel voor ondernemers als voor werknemers. De wetgever gaat er vaak 13

14 handboek medezeggenschap van uit dat in de bedrijven medezeggenschap al is geregeld. Dat legt een grote verantwoordelijkheid bij alle betrokkenen. Daarom blijft FNV Bouw investeren in medezeggenschap en de kwaliteit daarvan. Dit handboek is daar een voorbeeld van. Veel dank gaat uit naar iedereen die heeft meegewerkt aan de totstandkoming van dit handboek. Ten slotte wensen we alle ondernemingsraadsleden veel succes bij hun belangrijke werk. John Kerstens voorzitter FNV Bouw 14

15 deel 1 arbeidsverhoudingen

16

17 1 Medezeggenschap 1.1 Doel en taak van de OR Het doel van de ondernemingsraad (of het doel van medezeggenschap) is democratisering van de onderneming. In de Wet op de ondernemingsraden (WOR) staat dat zo geformuleerd (art. 2 lid 1): De ondernemer die een onderneming in stand houdt waarin in de regel ten minste 50 personen werkzaam zijn, is in het belang van het goed functioneren van die onderneming in al haar doelstellingen verplicht om ten behoeve van het overleg met en de vertegenwoordiging van de in de onderneming werkzame personen een ondernemingsraad in te stellen en tegenover deze raad de voorschriften, gesteld bij of krachtens deze wet, na te leven. Het instellen van een ondernemingsraad (hierna: OR) moet het overleg tussen ondernemer en het personeel bevorderen, omdat dat belangrijk is voor het goed functioneren van de onderneming. De OR is een vertegenwoordiging van het personeel in het bedrijf en wordt ook door het personeel gekozen. Taken ondernemingsraad De OR heeft als hoofdtaak medezeggenschap. Medezeggenschap bestaat uit twee belangrijke taken: 1. personeel vertegenwoordigen (= het personeelsbelang naar voren brengen); 2. bijdragen aan het functioneren van de onderneming als geheel. Volgens de WOR heeft de OR dus een tweeledige taak, namelijk: de OR dient gericht te zijn op het belang van de onderneming op langere termijn en op belangenbehartiging van het personeel. 17

18 handboek medezeggenschap Belangenafweging Soms kan deze tweeledige taak de OR in spagaat brengen. Neem een adviesaanvraag over een inkrimping. Er vervallen arbeidsplaatsen en er moeten mensen ontslagen worden. Het bedrijf moet wel inkrimpen, omdat bijvoorbeeld de orders teruglopen. De OR moet beide belangen tegen elkaar afwegen en dat is in praktijk een lastige zaak. In tijden van tegenspoed dient de OR soms ook mee te gaan in minder leuke beslissingen. Bij een inkrimping vervallen arbeidsplaatsen. Waar een OR niet in mee moet gaan zijn extreme topbeloningen, onevenredig hoge uitkeringen aan aandeelhouders terwijl de winst niet wordt toegevoegd aan het eigen vermogen van de onderneming, en prestatie-uitkeringen aan het management terwijl niet helder is wat zij daarvoor presteren. Ook verkoop van de onderneming aan hedgefunds en aandeelhouders die op kortetermijnwinsten uit zijn, is niet in het (langetermijn-)belang van de onderneming. De OR kan dus wel degelijk, vanuit de taak van de WOR, een goede taakafbakening maken. 1.2 Soorten OR en Vanuit WOR verplicht De meeste ondernemingen en instellingen zijn vanuit de WOR verplicht tot een vorm van medezeggenschap, zoals door een OR. De omvang van de onderneming in samenhang met de WOR, bepalen de vorm van de OR. In de WOR staat dat het aantal zetels afhankelijk is van het aantal werknemers in de onderneming. Vanuit de praktijk en de WOR zijn verschillende soorten OR en mogelijk. Allen hebben hetzelfde doel, namelijk invloed op het bedrijfsbeleid en belangenbehartiging van de werknemers. De verschillende soorten OR en zijn ontstaan omdat de situatie per onderneming verschilt. Er zijn kleine en grote zelfstandige bedrijven, holdings met kleine bedrijven en concerns met verschillende werkmaatschappijen en divisies. Let op dat de belangrijkste kenmerken altijd aanwezig zijn in welke vorm van medezeggenschap dan ook. Een OR/PVT is: 1. democratisch: iedereen heeft het recht zich verkiesbaar te stellen; de OR-leden komen gezamenlijk tot besluiten; 2. een afspiegeling van het bedrijf: 18

19 hoofdstuk 1. medezeggenschap alle lagen en groepen van het personeel moeten vertegenwoordigd zijn; 3. onafhankelijk: de OR kan de ondernemer juridisch binden. Voor de medezeggenschap zijn verschillende benamingen in omloop. Ondernemingsraad (OR) Het meest voorkomende medezeggenschapsorgaan is de OR. Een onderneming met meer dan vijftig werknemers is verplicht een OR in te stellen (art. 2 WOR). Het komt ook voor dat in een cao (bijvoorbeeld de cao Woondiensten) is afgesproken dat vanaf tien werknemers een OR verplicht is. Gemeenschappelijke OR (G-OR) In een groep van (kleine) ondernemingen, bijvoorbeeld in een holding, kun je ook voor een andere constructie kiezen. Een groep ondernemingen die met elkaar een geheel vormen kan, op grond van artikel 3 WOR, een G-OR oprichten. Als de bedrijven in de holding groter zijn, komt het voor dat men per bedrijf onderdeelcommissies (OC, art. 15 WOR) instelt om ook aan de basis medezeggenschap mogelijk te maken. Een holding met alleen een OR of een G-OR bij de top (voor strategisch beleid) heeft dan geen medezeggenschap voor praktische of operationele zaken, zoals regelingen rond werktijden. Groepsondernemingsraad (GOR) In een concern met meerdere bedrijven en divisies komt het voor dat er per divisie een zogeheten groepsondernemingsraad (GOR, art. 33 lid 2 WOR) wordt ingesteld. Deze GOR behartigt de gemeenschappelijke belangen van de werkmaatschappijen in de betreffende divisie. Als er voor de onderliggende werkmaatschappijen een OR of OC is ingesteld, dan behartigt die de belangen en zaken die spelen in de individuele werkmaatschappijen. Zijn er geen onderliggende OR en of OC s, dan komen de zaken van de werkmaatschappij ter behartiging op de agenda van de GOR. Soms wordt een GOR ook wel divisieondernemingsraad (DOR) genoemd. In de sectoren bouw en meubel- en houtindustrie zijn concerns soms meer regionaal georganiseerd. De medezeggenschap volgt dan het regiomodel en voor een regio doet dan een regio-or, de ROR de medezeggenschap. In de verschillende bedrijfstakken 19

20 handboek medezeggenschap zijn uiteenlopende benamingen in omloop die op hetzelfde neerkomen. Centrale ondernemingsraad (COR) Een centrale ondernemingsraad (COR) is een overkoepelende ondernemingsraad voor een groep van bedrijven, een holding of een concern. De COR overlegt en behartigt de belangen rond het gemeenschappelijk beleid van de betrokken ondernemingen (art. 33 lid 1 WOR). Dit wordt ook wel de top van het medezeggenschapsgebouw genoemd waarbij de COR dan ook overlegt met de top van de bedrijfsleiding bij een concern, bijvoorbeeld de raad van bestuur. Medezeggenschapsgebouw Bij een concern met aan de basis een OR, daartussen een GOR en bovenin een COR, spreken we van een drielagenmedezeggenschapsstructuur. Sommige concerns hebben twee lagen, waarbij dan de GOR er tussenuit is gehaald. Het kan ook zijn dat er sprake is van een COR-OR-OC-model. In dat geval zijn er geen OR en aan de basis, maar OC s. Volgens de WOR hebben de OC s minder bevoegdheden dan de OR. Onderdeelcommissie (OC) Op grond van artikel 15 lid 3 WOR kan een OR voor onderdelen van de onderneming een onderdeelcommissie (OC) oprichten. Dat kan een deel van het bedrijf zijn, een werkmaatschappij of een business unit. Een OC neemt voor dat deel van de onderneming de rol van OR aan, met de in het instellingsbesluit vastgelegde bevoegdheden, faciliteiten en afgrenzing van het OR-werk. Een OC kan geen beroepsprocedures voeren. In praktijk komt het voor dat, bijvoorbeeld in concernverband, op werkmaatschappijniveau een OC wordt opgericht. FNV Bouw is daar geen voorstander van en ziet aan de basis het liefst volwaardige medezeggenschap via de ondernemingsraad. Personeelsvertegenwoordiging (PVT) Sinds een wetswijziging in 1998 is het voor de bedrijven met tussen tien en vijftig werknemers mogelijk een personeelsvertegenwoordiging in te stellen (art. 35c WOR). De PVT heeft minder rechten dan de OR. Personeelsvergadering (PV) Op grond van artikel 35b WOR is een bedrijf met tussen de tien en vijftig werknemers verplicht een personeelsvergadering (PV) in te 20

21 hoofdstuk 1. medezeggenschap stellen, als er niet al een OR of PVT is. De personeelsvergadering is een vergadering van de directeur met het voltallige personeel. Die moet minimaal twee keer per jaar plaatsvinden. In die vergadering informeert de directeur het personeel over de ontwikkelingen in de onderneming en de algemene gang van zaken. Ook vraagt hij in de personeelsvergadering advies over voorgenomen besluiten met belangrijke personele gevolgen. Werknemers kunnen alle aangelegenheden de onderneming betreffen op de agenda laten zetten. Het gaat om gezamenlijke inspraak van de werknemers op het beleid van de ondernemer. 1.3 Rechten van de OR Om medezeggenschap uit te kunnen oefenen heeft de OR belangrijke wettelijke bevoegdheden of, in gewone taal, rechten. De WOR maakt onderscheid tussen twee soorten bevoegdheden, namelijk de algemene bevoegdheden en de bijzondere bevoegdheden. De algemene bevoegdheden gaan over de faciliteiten die de OR nodig heeft om te kunnen functioneren. In artikelen 6 t/m 24 WOR staan zaken en regelingen rond verkiezingen, vergaderingen, uren en kosten, deskundigen, scholing, rechtsbescherming, contact met de achterban, commissies, geheimhouding, overleg en procedures. De bijzondere bevoegdheden vormen het echte gereedschap van de OR. Die zijn in hoofdzaak te verdelen in twee onderwerpen, namelijk economische- en sociale onderwerpen. Zo is er sprake van het: initiatiefrecht (art. 23 lid 2 WOR); adviesrecht (art. 25 WOR); instemmingsrecht (art. 27 WOR); zorgrecht ofwel stimuleringsrecht (art. 28 WOR); adviesrecht benoeming ofwel ontslag bestuurder (directeur) (art. 30 WOR); informatierecht (art. 31 WOR). Algemene bevoegdheden initiatiefrecht (art. 23 wor) Het initiatiefrecht wordt niet zo vaak gebruikt, maar kan wel een goed gereedschap zijn. De OR kan zelf initiatieven nemen en over actuele onderwerpen voorstellen doen. Daarmee kan de OR de direc- 21

22 handboek medezeggenschap tie vragen dit uit te werken. De directie mag een voorstel van de OR niet zomaar naast zich neerleggen. Voorstel aan directie Hoe pakt de OR dit aan? De OR doet een voorstel aan de directie (om een bepaalde regeling in te voeren, af te schaffen of te wijzigen). Een voorstel kan overal over gaan. De directie moet er minstens eenmaal met de OR over praten en besluit dan wat zij ermee gaat doen. Dat vertelt de directie vervolgens aan de OR. Er is geen beroepsrecht voor de OR. Het initiatiefrecht is niet zo n sterk recht. De manier waarop de OR het initiatiefrecht aanpakt, is belangrijk. Met name draagvlak organiseren en draagkracht organiseren, kunnen het verschil maken. Een uitgewerkt initiatiefvoorstel kan de volgende opbouw hebben: een voorwoord waarin je de aanleiding van het initiatiefvoorstel schrijft; de wettelijke grondslag; het voorstel van de OR; de eventuele relatie met (toekomstige) advies- en instemmingsaanvragen; de toetsingscriteria voor de OR bij het realiseren van het initiatief; de aanpak om het voorstel te bespreken. Door een schriftelijk voorstel dwingt de OR de directeur tot een gemotiveerd besluit over een onderwerp waar hij zelf nog niet mee bezig is. Dat kan over van alles gaan. Het gaat erom mee te denken over zaken waar de achterban tegenaan loopt en wat er speelt in de onderneming. De OR moet in het voorstel goed aansluiten op de ideeën en prioriteiten van het management adviesrecht (art. 25 wor) De OR heeft het recht om de ondernemer advies te geven over ingrijpende economische en organisatorische besluiten. Bijvoorbeeld bij een fusie, reorganisatie of bij belangrijke investeringen. Alle zogenoemde economische kanten van het ondernemen, vallen onder het adviesrecht en niet onder het instemmingsrecht. Grofweg komt het er op neer dat de economische kant van de bedrijfsvoering onder adviesrecht valt en de sociale kant van het ondernemen onder het 22

23 hoofdstuk 1. medezeggenschap instemmingsrecht. De volgende onderwerpen vallen onder het adviesrecht: verkoop van (delen van) de onderneming of een fusie; samenwerken, afstoten zeggenschap, financiële deelneming; beëindigen belangrijk deel van de werkzaamheden; belangrijke inkrimping, uitbreiding of andere wijziging van de werkzaamheden van de onderneming; belangrijke wijziging in de organisatie en een wijziging in de verdeling van bevoegdheden van de leiding (bijvoorbeeld directiestructuur en directiestatuut); reorganisatie; verhuizen van de onderneming; groepsgewijs werven of inlenen van personeel; belangrijke investeringen; aantrekken en verstrekken van belangrijke kredieten; invoering/wijziging belangrijke nieuwe technologieën; belangrijke milieubeschermde maatregelen; regelingen voor het financieel zelf dragen als onderneming van langdurige arbeidsongeschiktheid en ziektewet; verstrekken en formuleren van een adviesopdracht aan een extern bureau over voorgaande onderwerpen. Zie voor meer informatie de WOR, toelichtingen en jurisprudentie. Aandachtspunten In praktijk is het vaak de vraag waar een actueel onderwerp nu onder valt: onder het initiatiefrecht of onder het adviesrecht. Soms is een directeur van mening dat een bepaald onderwerp niet onder het adviesrecht valt. Het eerste argument van de directeur is dan dat desbetreffend onderwerp niet valt onder het hiervoor genoemde rijtje. Het tweede argument, en dat komt vaker voor, is dat een directeur het onderwerp onbelangrijk vindt. Dat het slechts een klein deel van de onderneming betreft of hoort bij de dagelijkse werkzaamheden (het productieproces, going concern) in de onderneming. De OR daarentegen vindt vaak dat desbetreffend onderwerp wel belangrijk is en dus onder het adviesrecht valt. Besluiten die tot de normale gang van zaken van de onderneming behoren, zijn onbelangrijk in het kader van het adviesrecht en dus niet adviesplichtig. Maar belangrijkheid hangt niet alleen af van de grootte; dat kan per situatie verschillen. Het gaat om de gevolgen die 23

24 handboek medezeggenschap het kan hebben voor het personeel. Op een kleine afdeling kan een klein besluit grote gevolgen hebben. Hier is voldoende jurisprudentie over en over het algemeen heeft de OR dan adviesrecht. Beter is het dit mogelijk gesteggel met de directeur te overstijgen door (van te voren) goede afspraken te maken. Het begrip advies Een ander aandachtspunt is het begrip adviesrecht en advies geven. Het begrip advies van de WOR is iets anders dan het woord advies in het gewone taalgebruik. Het is een juridisch begrip met een dwangmatig karakter. Als een OR een advies geeft aan de directie is dat niet vrijblijvend, maar moet de directeur dit opvolgen. Volgt hij het advies van de OR niet op, dan mag hij zijn voorgenomen besluit niet uitvoeren en volgen verdere procedurele en mogelijk juridische stappen. Zie daarvoor de artikelen 25 en 26 WOR instemmingsrecht (art. 27 wor) Naast het adviesrecht, is er het instemmingsrecht. Zonder instemming van de OR mag de ondernemer geen plannen doorvoeren op het gebied van sociaal beleid en personeelsbeleid of arbeidsomstandigheden. Dat is dus de menskant van het ondernemen. De OR heeft instemmingsrecht als het gaat om regelingen rond roostervrije dagen, vakantieregeling, veiligheid en gezondheid van werknemers, het verzuimbeleid en andere zaken. De volgende onderwerpen vallen onder het instemmingsrecht: pensioenverzekering, winstdelingsregeling en spaarregeling; werktijd- en vakantieregeling; belonings- en functiewaarderingssysteem; regeling op het gebied van de arbeidsomstandigheden, ziekteverzuim en reïntegratiebeleid; aanstellings-, ontslag- en bevorderingsbeleid; personeelsopleiding; personeelsbeoordeling; bedrijfsmaatschappelijk werk; werkoverleg; behandeling van klachten; bescherming van persoonsgegevens (privacy); controle- en registratiesystemen (camera s, prikklok, black box enzovoorts). Dus een personeelsvolgsysteem. 24

25 hoofdstuk 1. medezeggenschap Aandachtspunten Ten eerste vervalt het instemmingsrecht als het onderwerp in (wettelijke) regelgeving geregeld is, bijvoorbeeld in een cao (art. 27 lid 3 WOR). Dan is dat een kwestie tussen vakbonden en werkgeversorganisaties van desbetreffende sector. In de sector bouw geldt dat bijvoorbeeld voor de reisurenregeling. Dus als een onderwerp inhoudelijk in de cao is geregeld, heeft een OR er niets meer over te zeggen maar kan de directie dus ook niet van de cao afwijken. Als de cao de directie bepaalde beslissingsruimte geeft, ook al is dat minimaal, dan heeft de OR over die nadere invulling weer wel instemmingsrecht. Ook als de overheid al een oplossing voor een knelpunt beschreven heeft in een wet, in de Arbeidsomstandighedenwet bijvoorbeeld, vervalt het instemmingsrecht. Ten tweede bediscussiëren OR en bestuurder soms of een bepaald actueel of modern onderwerp wel of niet onder het instemmingsrecht valt. Denk aan wanneer een onderneming functioneringsgesprekken gaat invoeren en zegt dat dit hetzelfde is als een beoordelingsysteem. Dat valt toch onder het instemmingsrecht. Of wanneer de directie zegt dat het om een proef, experiment of pilot gaat. Jurisprudentie wijst uit dat dit ook instemmingsplichtig is, juist ook omdat na een jaar er vaak weinig aan een regeling te veranderen is. Ten derde gaat het bij de onderwerpen van het instemmingsrecht om een regeling. Een regeling is een afspraak of procedure hoe in een onderneming met een bepaald onderwerp wordt omgegaan. Ten vierde geldt het instemmingsrecht ook als het gaat om een wijziging van een bestaande regeling. Of om het goed op schrift stellen (vaststellen) van een in de praktijk gegroeide werkwijze. Instemmingsrecht vervalt Het begrip instemming is een scherper en dwingender begrip dan advies. Stemt een OR niet in, dan mag een directeur zijn voorgenomen besluit rond een bepaalde regeling niet uitvoeren. Het instemmingsrecht is te zien als een ja of nee van de OR. In praktijk omkleedt een OR zijn instemming wel met voorwaarden en afspraken. Schrijf dus altijd een goede brief. Dwingend karakter adviesrecht benoeming bestuurder (art. 30 wor) Over het aanstellen en ontslaan van een of meerdere directeuren heeft een OR ook wat te zeggen. Dan geldt ook het adviesrecht, maar dan van artikel 30 WOR. Dit is minder vergaand dan dat van artikel 25 WOR. In de praktijk is artikel 30 WOR een moeizaam stuk 25

26 handboek medezeggenschap gereedschap, juist omdat veel OR en worden gepasseerd of niet worden ingeschakeld in de benoemingsprocedure nieuwe directeur. Of de oude directeur is al ontslagen, terwijl de wet zegt dat de OR in de gelegenheid gesteld moet worden om advies uit te brengen. Een ander nadeel is dat dit adviesrecht geen beroepsrecht heeft, zodat de OR misschien wel mag meepraten en meedenken, maar niet mag meebeslissen omdat de kaarten al geschud zijn zorgrecht of stimuleringsrecht (art. 28 wor) Een ander recht of andere taak is het stimuleringsrecht. Via dit recht controleert de OR naleving van de cao en de voorschriften rond arbeidsomstandigheden en werk- en rusttijden. Verder bevordert de OR het werkoverleg, en zaken rond doelgroepen en milieuzorg. In de praktijk gebruiken OR en dit recht weinig. Vragen rond de cao komen over het algemeen wel in de OR- of overlegvergadering aan de orde. Zaken rond bijvoorbeeld het werkoverleg of het beleid rond doelgroepen als vrouwen, jongeren en migranten minder. Het lijkt alsof artikel 28 WOR minder op het netvlies van een OR-lid staat informatierecht (art. 31) Om zijn werk goed te kunnen doen, heeft de OR informatie nodig. Daarom kun je het informatierecht zien als de basis voor al het ORwerk. Zonder medeweten is het moeilijk meebeslissen. Zo moet de directie de financiële jaarcijfers en andere belangrijke economische informatie aan de OR geven. Ook over het sociaal beleid moet de directie gegevens verstrekken. Denk bijvoorbeeld aan de ziekteverzuimcijfers. Dit informatierecht staat omschreven in artikel 31 WOR. Het informatierecht bestaat tegenwoordig uit vijf onderdelen en is te zien als een hoofdstuk op zich. Algemene informatie Het algemeen informatierecht (art. 31 WOR, algemeen) gaat over alle bedrijfsinformatie die de OR voor de medezeggenschap nodig heeft. Het informatierecht geeft aan welke bedrijfsinformatie precies naar de OR moet en wat bij de start van de zittingsperiode verstrekt moet worden (art. 31 lid 2 WOR). Interessant is ook dat een ondernemer verplicht is alle informatie aan de OR te verstrekken waar de OR om vraagt. Het is aan de OR zelf om te bepalen wat hij wil hebben, als het maar relevant is voor de vervulling van zijn taak (art. 31 lid 1 WOR). Daar kan dus heel veel onder vallen. 26

Meerwaarde van medezeggenschap Rol en rechten tijdens marktwerking in de zorg. in de WOR of in de war

Meerwaarde van medezeggenschap Rol en rechten tijdens marktwerking in de zorg. in de WOR of in de war Meerwaarde van medezeggenschap Rol en rechten tijdens marktwerking in de zorg. in de WOR of in de war Marco Sikkel Doelstellingen training U bent bekend met de plaats van de OR in de onderneming. U kent

Nadere informatie

Arbeidsverhoudingen zijn ook in te delen naar het niveau waarop ze zich afspelen: a) Landelijk niveau b) Bedrijfstakniveau c) Ondernemingsniveau

Arbeidsverhoudingen zijn ook in te delen naar het niveau waarop ze zich afspelen: a) Landelijk niveau b) Bedrijfstakniveau c) Ondernemingsniveau Inleiding vormen dat deel van het maatschappelijke leven waarin de onderlinge betrekkingen tussen werkgevers en werknemers centraal staan. De overheid vormt binnen dat relatiepatroon een uiterst belangrijke

Nadere informatie

Voorwoord. ontslagbescherming vanuit de wet? 5 Wie bepaalt het zetelaantal? 7 Welke zaken behoren wel en niet in een or-budget thuis?

Voorwoord. ontslagbescherming vanuit de wet? 5 Wie bepaalt het zetelaantal? 7 Welke zaken behoren wel en niet in een or-budget thuis? Inhoud Voorwoord Wet- en regelgeving 1 Vakbondsleden en kandidaatstelling. Hoe zit dat? 2 Kan een medewerker met een nulurencontract zich kandidaat stellen voor de or? 3 Onze or verwacht een ernstig probleem

Nadere informatie

ZIN IN MEDEZEGGENSCHAP. Kandidaten gevraagd voor or en pvt

ZIN IN MEDEZEGGENSCHAP. Kandidaten gevraagd voor or en pvt ZIN IN MEDEZEGGENSCHAP Kandidaten gevraagd voor or en pvt Medezeggenschap 1, maart 2014 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 02 1.1 Or-lid, iets voor u? 02 2. WAT DOET DE OR? 03 2.1 Werkwijze 03 2.2 Besluitvorming

Nadere informatie

Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad

Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad BORBOLETA BV advies en interim management training & mediation Overzicht van de samenhang van rechten cliëntenraad ondernemingsraad Een onderneming in de zorgsector heeft in het overleg over tal van zaken

Nadere informatie

TAKEN, BEVOEGDHEDEN en FACILITEITEN ONDERDEELCOMMISSIES OR 2008-2011

TAKEN, BEVOEGDHEDEN en FACILITEITEN ONDERDEELCOMMISSIES OR 2008-2011 Artikel 15 van de Wet op de ondernemingsraden (WOR) is van toepassing op de onderdeelcommissies. Het artikel luidt: De ondernemingsraad kan ( ) voor onderdelen van de onderneming onderdeelcommissies instellen

Nadere informatie

Arbo en de rechten van de OR

Arbo en de rechten van de OR Arbo en de rechten van de OR In de Arbowet zijn verplichtingen voor de werkgever en plichten en rechten voor de werknemer vastgelegd. De achtergrondfilosofie van de Arbowet is eenvoudig: de werkgever moet

Nadere informatie

Aandachtspunt voor de OR hierbij is dat de gevolgen juist en correct zijn weergegeven.

Aandachtspunt voor de OR hierbij is dat de gevolgen juist en correct zijn weergegeven. DE ONDERNEMINGSRAAD EN PENSIOEN Algemeen Wet op de ondernemingsraden Iedere onderneming met tenminste 50 werknemers, dient een ondernemingsraad te hebben. Indien een werkgever de pensioenregeling wenst

Nadere informatie

OR-SYLLABUS. Praktische handleiding voor (aspirant) ondernemingsraadleden

OR-SYLLABUS. Praktische handleiding voor (aspirant) ondernemingsraadleden OR-SYLLABUS Praktische handleiding voor (aspirant) ondernemingsraadleden Voorwoord Met deze syllabus willen we je graag ter introductie een handreiking bieden om wegwijs te raken in de regelgeving over

Nadere informatie

De wettelijke regeling van de pvt

De wettelijke regeling van de pvt 3 De wettelijke regeling van de pvt De wettelijke regels over rechten, verplichtingen, faciliteiten en bevoegdheden van de pvt in de WOR zijn ingewikkeld. Dat komt omdat in de WOR alleen de taken en bevoegdheden

Nadere informatie

PERSONEELS- VERTEGEN- WOORDIGING OPRICHTING EN WERKWIJZE

PERSONEELS- VERTEGEN- WOORDIGING OPRICHTING EN WERKWIJZE PERSONEELS- VERTEGEN- WOORDIGING OPRICHTING EN WERKWIJZE Medezeggenschap Nummer 1 - September 2015 PERSONEELSVERWOORDIGING (PVT) OPRICHTING EN WERKWIJZE VOORAF Werknemers die meebeslissen zijn waardevol

Nadere informatie

De WOR kent ook de bespreking algemene gang van zaken. Deze moet twee keer per jaar worden gehouden. Hierbij kijkt u terug op de resultaten van de

De WOR kent ook de bespreking algemene gang van zaken. Deze moet twee keer per jaar worden gehouden. Hierbij kijkt u terug op de resultaten van de BIJLAGE 1: DE ONDERNEMINGSRAAD De ondernemingsraad heeft een belangrijke rol bij het vormgeven van het arbeidsomstandighedenbeleid. Hun rechten (en plichten) staan beschreven in de wet op de ondernemingsraden

Nadere informatie

Webinar Medezeggenschap 13 april 2015. Van Doorne Marjolijn Lips & Steven Sterk

Webinar Medezeggenschap 13 april 2015. Van Doorne Marjolijn Lips & Steven Sterk Webinar Medezeggenschap 13 april 2015 Van Doorne Marjolijn Lips & Steven Sterk Wanneer instellen OR? Artikel 2 WOR: Ondernemer Die een onderneming in stand houdt Met in de regel ten minste 50 werkzame

Nadere informatie

3. Wet op de Ondernemingsraden: rechten van OR en PVT... 2. 3.1 Instemmingsrecht (WOR, art. 27)... 3. 3.1.1 Procedure bij instemmingsrecht...

3. Wet op de Ondernemingsraden: rechten van OR en PVT... 2. 3.1 Instemmingsrecht (WOR, art. 27)... 3. 3.1.1 Procedure bij instemmingsrecht... Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 3. Wet op de Ondernemingsraden: rechten van OR en PVT... 2 3.1 Instemmingsrecht (WOR, art. 27)... 3 3.1.1 Procedure bij instemmingsrecht...

Nadere informatie

Het adviesrecht van de or

Het adviesrecht van de or FNV Bondgenoten Het adviesrecht van de or Een korte toelichting Wat is het adviesrecht? Voor een aantal belangrijke besluiten op financieel-economisch en organisatorisch terrein is de ondernemer verplicht

Nadere informatie

Waar kies je voor? Colofon: Dit is een uitgave van de Centrale Ondernemingsraad van Unilever in Nederland

Waar kies je voor? Colofon: Dit is een uitgave van de Centrale Ondernemingsraad van Unilever in Nederland Waar kies je voor? We leven in een dynamische tijd. De wereldeconomie staat voor uitdagingen die in tientallen jaren niet zo groot zijn geweest. Ook het bedrijfsleven moet zich voortdurend aanpassen aan

Nadere informatie

Inhoudsopgave. Maklu 7

Inhoudsopgave. Maklu 7 Inhoudsopgave Voorwoord... 5 Inhoudsopgave...7 Afkortingen...13 Hoofdstuk 1 Inleiding...15 1.1 Inleiding...15 1.2 Geschiedenis WOR...15 1.3 Spilbegrippen WOR... 17 1.3.1 Onderneming... 17 1.3.2 Ondernemer...

Nadere informatie

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT INHOUDSOPGAVE 2Work Arbeidsjuristen Organisatie...1 Docenten...1 Aanbod Vast programma...2 Op maat...2 Extra s...2 Opleidingen (vast programma) OR &

Nadere informatie

Actualiteiten Medezeggenschap

Actualiteiten Medezeggenschap #trainiac Actualiteiten Medezeggenschap 17 februari 2014, Den Haag Over Trainiac Training & Advies 2008 Maatwerk Onafhankelijk Specialisten in medezeggenschap Nieuws Facts Wijzigingen WOR: Geen kopie van

Nadere informatie

OR-OPLEIDINGEN OPLEIDINGEN. 2Work Arbeidsjuristen is gespecialiseerd in het adviseren, procederen en opleiden in arbeidsrecht.

OR-OPLEIDINGEN OPLEIDINGEN. 2Work Arbeidsjuristen is gespecialiseerd in het adviseren, procederen en opleiden in arbeidsrecht. OR-OPLEIDINGEN INHOUDSOPGAVE 2WORK ARBEIDSJURISTEN 2Work Arbeidsjuristen Aanbod.. Opleidingen (vast programma) OR & de WOR.. OR & Arbeidsvoorwaarden. OR & Reorganiseren. Praktische informatie.. Kosten

Nadere informatie

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT

or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT or-opleidingen ADVIES EN OPLEIDINGEN IN ARBEIDSRECHT INHOUDSOPGAVE 2Work Arbeidsjuristen Organisatie...1 Docenten...1 Aanbod Vast programma...2 Op maat...2 Extra s...2 Opleidingen (vast programma) OR &

Nadere informatie

OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479. Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014

OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479. Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014 OR-secretatiaat:1 e verdieping, kamer M1.03 middengang vlakbij het restaurant Tel. 0115-688479 Beleidsplan zittingsperiode 2010-2014 Missie Wij zijn als afspiegeling van ZorgSaam een ondernemingsraad die

Nadere informatie

Artikel 1. 3. Voor de toepassing van het bij of krachtens deze wet bepaalde wordt onder in de onderneming werkzame personen mede verstaan:

Artikel 1. 3. Voor de toepassing van het bij of krachtens deze wet bepaalde wordt onder in de onderneming werkzame personen mede verstaan: Hoofdstuk 1 Algemene bepalingen Artikel 1 1. Voor de toepassing van het bij of krachtens deze wet bepaalde wordt verstaan onder: a. Onze Minister: Onze Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid; b.

Nadere informatie

De personeelsvertegenwoordiging bij kleine bedrijven

De personeelsvertegenwoordiging bij kleine bedrijven De personeelsvertegenwoordiging bij kleine bedrijven Taken en bevoegdheden van de pvt FNV Bouw bestaat uit FNV Afbouw & Onderhoud, FNV Bouw & Infra, FNV Meubel & Hout en FNV Woondiensten en neemt deel

Nadere informatie

Artikel 1. De begrippen onderneming, ondernemer, bestuurder en werkzame personen

Artikel 1. De begrippen onderneming, ondernemer, bestuurder en werkzame personen Page 1 of 33 Home > Wetten en regels > WOR Zoek: >> Wetten en regels De Wet op de ondernemingsraden (WOR) Versie januari 2010. Aan de artikelen zijn titels toegevoegd. Lees ook de vrijwaringsverklaring.

Nadere informatie

R A N D V O O R W A A R D E N. Samenstelling: Drs. ing. Simon Troost Versie 1.1

R A N D V O O R W A A R D E N. Samenstelling: Drs. ing. Simon Troost Versie 1.1 1. DE ONDERNEMIN GSRAAD De OR heeft een belangrijke rol bij het vormgeven van het arbeidsomstandighedenbeleid. De wet op de ondernemingsraden en de Arbowet vormen daarbij het wettelijk kader en de OR kiest

Nadere informatie

De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen. 1. Wettelijke bevoegdheid

De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen. 1. Wettelijke bevoegdheid De Rol van de Ondernemingsraad bij Pensioen Wat zijn de rechten ( en plichten?) van de Ondernemingsraad als het om het pensioendossier gaat? Zodra het gaat om de collectieve pensioenregeling dan heeft

Nadere informatie

Taakomschrijvingen ambtelijk secretaris van medezeggenschapsorganen

Taakomschrijvingen ambtelijk secretaris van medezeggenschapsorganen Taakomschrijvingen ambtelijk secretaris van medezeggenschapsorganen De VASMO (Vereniging voor Ambtelijk Secretarissen van Medezeggenschapsorganen) heeft een 3 deling in de niveaus voor ambtelijk secretarissen

Nadere informatie

VOORWOORD 15 INLEIDING 17 TEN GELEIDE 19 DEEL I MEDEZEGGENSCHAP - EEN STEVIG ZETJE! 21 MEDEZEGGENSCHAP; EEN INLEIDING 23

VOORWOORD 15 INLEIDING 17 TEN GELEIDE 19 DEEL I MEDEZEGGENSCHAP - EEN STEVIG ZETJE! 21 MEDEZEGGENSCHAP; EEN INLEIDING 23 INHOUD VOORWOORD 15 INLEIDING 17 TEN GELEIDE 19 DEEL I MEDEZEGGENSCHAP - EEN STEVIG ZETJE! 21 MEDEZEGGENSCHAP; EEN INLEIDING 23 Inleiding 23 Verplichting OR 23 Het criterium in de onderneming werkzame

Nadere informatie

Medezeggenschap DOOR MR. MINKE M. KROON

Medezeggenschap DOOR MR. MINKE M. KROON Medezeggenschap DOOR MR. MINKE M. KROON Inleiding Een ondernemer, de Stichting Bieb, bestaande uit 4 bibliotheken met ongeveer 70 werknemers, was voor een groot deel afhankelijk van subsidies. Als de Stichting

Nadere informatie

WET OP DE ONDERNEMINGSRADEN

WET OP DE ONDERNEMINGSRADEN WET OP DE ONDERNEMINGSRADEN Inleiding Dit verhaal behandelt in kort bestek de Wet op de Ondernemingsraden. Deze wet, in het vervolg aangeduid met WOR of de wet, legt een stevig, wettig fundament voor de

Nadere informatie

Rechten en bevoegdheden van de or

Rechten en bevoegdheden van de or Rehten en bevoegdheden van de or In deze brohure vindt u een toelihting op de rehten en plihten van een or. Deze is gebaseerd op de Wet op de ondernemingsraden (WOR). Artikelgewijs is een korte beshrijving

Nadere informatie

Wet van 28 januari 1971, houdende nieuwe regelen omtrent de medezeggenschap van de werknemers in de onderneming door middel van ondernemingsraden

Wet van 28 januari 1971, houdende nieuwe regelen omtrent de medezeggenschap van de werknemers in de onderneming door middel van ondernemingsraden (Tekst geldend op: 08-01-2015) Wet van 28 januari 1971, houdende nieuwe regelen omtrent de medezeggenschap van de werknemers in de onderneming door middel van ondernemingsraden Wij JULIANA, bij de gratie

Nadere informatie

Reactie op internetconsultatie

Reactie op internetconsultatie Reactie op internetconsultatie Concept wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op de ondernemingsraden en de Pensioenwet in verband met de bevoegdheden van ondernemingsraden inzake beloningen van bestuurders

Nadere informatie

Leergang Ambtelijk Secretaris I

Leergang Ambtelijk Secretaris I Cursusdag 1 09:30 uur Kennismaking We starten de leergang met een uitgebreide kennismaking. We inventariseren de verwachtingen van alle deelnemers. U krijgt een toelichting op het programma en de werkwijze.

Nadere informatie

De OR in 153 vragen en antwoorden

De OR in 153 vragen en antwoorden De OR in 153 vragen en antwoorden Wanne van den Bijllaardt Marjet van der Heijden Hans Hubregtse Niko Manshanden Thema, uitgeverij van Schouten & Nelissen INLEIDING OR-leden krijgen met de meest uiteenlopende

Nadere informatie

Medezeggenschap. Vooraf

Medezeggenschap. Vooraf Vooraf Medezeggenschap is een belangrijk middel om actief betrokken te zijn bij de organisatie en invloed uit te oefenen op het beleid. Voor u als arts in dienstverband betekent dit dat u uw visie kenbaar

Nadere informatie

De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014

De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014 De driehoek van bestuur, toezicht en medezeggenschap Drs. Frank Schreiner Presentatie BVMP 17 november 2014 1 Nodig: een sterke driehoek Toezicht Bestuur MZ Bewust van elkaars rol & positie Open, scherp

Nadere informatie

Inleiding Nederlands sociaal recht

Inleiding Nederlands sociaal recht Inleiding Nederlands sociaal recht G.J.J. Heerma van Voss Achtste druk Boom Juridische uitgevers Den Haag 2011 Inhoud Afkortingen 13 1 Het begrip sociaal recht 17 1.1 Het sociaal recht als juridisch vakgebied

Nadere informatie

Inhoud. Deel a Algemeen arbeidsrecht 25. Lijst van afkortingen 17. Inleiding 19. 1 Beginselen en bronnen commune arbeidsrecht 27

Inhoud. Deel a Algemeen arbeidsrecht 25. Lijst van afkortingen 17. Inleiding 19. 1 Beginselen en bronnen commune arbeidsrecht 27 Inhoud Lijst van afkortingen 17 Inleiding 19 Begrip arbeidsrecht 19 Onderdelen arbeidsrecht 20 Complexiteit arbeidsrecht 22 Opbouw boek 22 Deel a Algemeen arbeidsrecht 25 1 Beginselen en bronnen commune

Nadere informatie

Denk mee over flexibel roosteren

Denk mee over flexibel roosteren Denk mee over flexibel roosteren Op het programma De context van flexibel roosteren Rol OR rechten en mogelijkheden, moeilijke kwesties Stappen in de besluitvorming Nicole Pikkemaat, trainer / adviseur

Nadere informatie

Nieuwsbrief oktober 2014: Overgang naar de werkkostenregeling

Nieuwsbrief oktober 2014: Overgang naar de werkkostenregeling Nieuwsbrief oktober 2014: Overgang naar de werkkostenregeling Werkgevers kunnen nu nog kiezen of ze gebruik willen maken van de werkkostenregeling. Vanaf 1 januari 2015 zijn alle werkgevers echter verplicht

Nadere informatie

Reglement van het Verantwoordingsorgaan

Reglement van het Verantwoordingsorgaan Reglement van het Verantwoordingsorgaan Per 3 december 2014 Inhoudsopgave Hoofdstuk I Algemene bepalingen 3 Artikel 1 Begripsbepalingen 3 Artikel 2 Voorzitter en plaatsvervangend voorzitter 4 Artikel 3

Nadere informatie

Reglement Cliëntenraad Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant

Reglement Cliëntenraad Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant Reglement Cliëntenraad Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant 1 oktober 2011 Reglement Cliëntenraad van Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant Stichting Bureau Jeugdzorg Noord-Brabant stelt conform

Nadere informatie

De wet op de ondernemingsraden in de horeca en de contractcatering. bedrijfschap Horeca en Catering

De wet op de ondernemingsraden in de horeca en de contractcatering. bedrijfschap Horeca en Catering De wet op de ondernemingsraden in de horeca en de contractcatering Colofon Dit is een uitgave van het Overname van informatie uit deze publicatie is toegestaan, mits met bronvermelding. Het stelt zich

Nadere informatie

Ondernemingsraad Westfriesgasthuis

Ondernemingsraad Westfriesgasthuis Ondernemingsraad Westfriesgasthuis 1 De OR van het Westfriesgasthuis De Ondernemingsraad (OR) van het Westfriesgasthuis bestaat uit 15 leden die door het personeel zijn gekozen. Deze leden behartigen de

Nadere informatie

1 dat op 5 mei 1995 in werking is getreden de Wet houdende regeling van de medezeggenschap van het overheidspersoneel (Staatsblad 1995, 231);

1 dat op 5 mei 1995 in werking is getreden de Wet houdende regeling van de medezeggenschap van het overheidspersoneel (Staatsblad 1995, 231); Convenant afstemming en afbakening taken en bevoegdheden medezeggenschap (de vijf sectorale Ondernemingsraden en de Groepsondernemingsraad) en georganiseerd overleg (de commissie voor Georganiseerd Overleg)

Nadere informatie

De OR in de bedrijfstak Bouw

De OR in de bedrijfstak Bouw De OR in de bedrijfstak Bouw Met actuele zaken aan de slag FNV Bouw bestaat uit FNV Afbouw & Onderhoud, FNV Bouw & Infra, FNV Meubel & Hout en FNV Woondiensten en neemt deel aan FNV Waterbouw 3 1. De OR,

Nadere informatie

De ondernemingsraad. Een eerste en bondige kennismaking met de ondernemingsraad

De ondernemingsraad. Een eerste en bondige kennismaking met de ondernemingsraad De ondernemingsraad Een eerste en bondige kennismaking met de ondernemingsraad Colofon: Dit is een uitgave van de Stichting FNV-Pers ten behoeve van FNV Bondgenoten. Gewijzigde 12e herdruk: oktober 2010,

Nadere informatie

Medezeggenschap binnen de TU Delft

Medezeggenschap binnen de TU Delft Doel notitie Deze notitie geeft een algemene beschrijving van de medezeggenschap binnen de TU Delft en de regels die daarbij gelden. Deze formele regels laten in veel gevallen ruimte voor interpretatievrijheid.

Nadere informatie

Handvatten voor de PVT. Voortvarend aan de slag met de personeelsvertegenwoordiging

Handvatten voor de PVT. Voortvarend aan de slag met de personeelsvertegenwoordiging Handvatten voor de PVT Voortvarend aan de slag met de personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave Inleiding 3 Hoe wordt een personeelsvertegenwoordiging succesvol? 4 Wetgeving 6 De bevoegdheden van de PVT?

Nadere informatie

INHOUD VII. Intersentia

INHOUD VII. Intersentia INHOUD Overzicht rechtspraak sociale verkiezingen 2004 1 1. Inleiding 1 2. Rechtsbronnen 2 2.1. Overzicht 2 2.2. De onwettigheid van het KB Sociale Verkiezingen 2004 3 2.3. Aard van de reglementering 4

Nadere informatie

Voorbeeld van gedeelde medezeggenschap

Voorbeeld van gedeelde medezeggenschap Harry van de Kant Voorbeeld van gedeelde medezeggenschap De AVS pleit voor invoering van gedeelde medezeggenschap. Hierbij overlegt het bevoegd gezag op bovenschools niveau met vertegenwoordigers van het

Nadere informatie

Nummer 7. Thema: Reorgansatie

Nummer 7. Thema: Reorgansatie Nummer 7. Thema: Reorgansatie 1. REORGANISATIE VANUIT ECONOMISCH OOGPUNT Twintig mensen eruit, waarom? Het argument voor reorganisatie is nu: de financiële crisis. Dat is echter geen bedrijfsbeleid. Probeer

Nadere informatie

Ondernemingsraad Westfriesgasthuis

Ondernemingsraad Westfriesgasthuis Ondernemingsraad Westfriesgasthuis 1 De OR van het Westfriesgasthuis De Ondernemingsraad (OR) van het Westfriesgasthuis bestaat uit (maximaal) 15 leden die door het personeel zijn gekozen. Deze leden behartigen

Nadere informatie

INFORMATIERECHT. inleiding

INFORMATIERECHT. inleiding 1 INFORMATIERECHT inleiding VOLDOENDE GEÏNFORMEERD? 2 Stelling: Een OR die onvoldoende door de bestuurder wordt geïnformeerd is machteloos VOLDOENDE GEÏNFORMEERD? 3 Wie heeft het idee dat de bestuurder

Nadere informatie

Kopie. Gemeente D 2 8 NOV 2008. Doc./bijlage Productnr.

Kopie. Gemeente D 2 8 NOV 2008. Doc./bijlage Productnr. College voor Arbeidszaken/VNG ABVAKABO FNV CNV Publieke zaak CMHF Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad Afd. QU Gemeente D Doc./bijlage Productnr. CP.Vof Kopie 2 8 NOV 2008 LOGA 1. Landelijk

Nadere informatie

Outsourcing en de rol van de OR en vakbonden. 3 november 2015 Cara Pronk

Outsourcing en de rol van de OR en vakbonden. 3 november 2015 Cara Pronk Outsourcing en de rol van de OR en vakbonden 3 november 2015 Cara Pronk Van Doorne 2 Van Doorne 3 Vragen die spelen bij outsourcing Stakeholders. Welke stakeholders zijn betrokken? Wat zijn hun rechten?

Nadere informatie

Senioren Zorg Plan Dé thuiszorg die zich om ú bekommert! Overeenkomst Cliëntenraad. Senioren Zorg Plan

Senioren Zorg Plan Dé thuiszorg die zich om ú bekommert! Overeenkomst Cliëntenraad. Senioren Zorg Plan Dé thuiszorg die zich om ú bekommert! en Senioren Zorg Plan Begrippen Artikel 1 In dit besluit wordt verstaan onder: 1. zorgaanbieder - Senioren Zorg Plan, Achillestraat 108- bg, 1076 RJ te Amsterdam 2.

Nadere informatie

1.4 Vrijwilligers Natuurlijke personen die zich onbezoldigd inzetten om de doelstelling van de organisatie te realiseren.

1.4 Vrijwilligers Natuurlijke personen die zich onbezoldigd inzetten om de doelstelling van de organisatie te realiseren. Pagina 1 van 5 Model Statuten Vrijwilligers Ondernemingsraad (VOR) Artikel 1. Begripsbepaling 1.1 Organisatie De organisatie of instelling waarbinnen de VOR functioneert. 1.2 Directie De rechtspersoon

Nadere informatie

Reglement Verantwoordingsorgaan Stichting Personeelspensioenfonds APG

Reglement Verantwoordingsorgaan Stichting Personeelspensioenfonds APG Reglement Verantwoordingsorgaan Stichting Personeelspensioenfonds APG Laatstelijk gewijzigd door het bestuur van Stichting Personeelspensioenfonds APG op 27 november 2013 1 REGLEMENT VOOR HET VERANTWOORDINGSORGAAN

Nadere informatie

1.1 Een inleiding tot het Nederlandse recht 3. 1.2 Indeling van het recht 5

1.1 Een inleiding tot het Nederlandse recht 3. 1.2 Indeling van het recht 5 Inhoud Voorwoord V THEORIE 1 Inleiding tot het Nederlandse recht 3 1.1 Een inleiding tot het Nederlandse recht 3 1.2 Indeling van het recht 5 1.3 Regels in het recht 7 1.3.1 Functionarissen in de rechterlijke

Nadere informatie

IN COMPANY OPLEIDINGEN

IN COMPANY OPLEIDINGEN IN COMPANY OPLEIDINGEN INHOUDSOPGAVE EXTRA S Extra s Doelgroep.. Agenda.... Opleidingen (vast programma) Van Dossier tot Ontslag... Praktisch Arbeidsrecht.. Flexibele Arbeidsrelaties Nieuwe Stijl... Arbeidsvoorwaarden....

Nadere informatie

HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET VERANTWOORDINGSORGAAN

HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET VERANTWOORDINGSORGAAN HUISHOUDELIJK REGLEMENT VAN HET VERANTWOORDINGSORGAAN STICHTING BEDRIJFSTAKPENSIOENFONDS VOOR DE DRANKINDUSTRIE mei 2009 B EGRIPSBEPALINGEN Artikel 1 Definities Dit reglement verstaat onder: fonds: bestuur:

Nadere informatie

Architectuur van een arbeidsvoorwaarden pakket

Architectuur van een arbeidsvoorwaarden pakket Architectuur van een arbeidsvoorwaarden pakket Oktober 2015 Herman Kuijkstraat 14 +31 622 201 805 4191 AK Geldermalsen www.deldenadvies.nl Architectuur arbeidsvoorwaarden pakket Modules arbeidsvoorwaarden

Nadere informatie

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst

7. Arbodeskundige(n) en arbodienst Handboek Ondernemingsraad en Personeelsvertegenwoordiging Inhoudsopgave 7. Arbodeskundige(n) en arbodienst... 1 7.1 Wat is een arbodeskundige?... 3 7.2 Wie toetst en geeft advies over de RI&E?... 3 7.3

Nadere informatie

MEDEZEGGENSCHAP OR-REGLEMENT EN VERKIEZINGEN ORGANISEREN INCLUSIEF CHECKLIST MET TIJDPAD

MEDEZEGGENSCHAP OR-REGLEMENT EN VERKIEZINGEN ORGANISEREN INCLUSIEF CHECKLIST MET TIJDPAD MEDEZEGGENSCHAP OR-REGLEMENT EN VERKIEZINGEN ORGANISEREN INCLUSIEF CHECKLIST MET TIJDPAD 1. HET REGLEMENT VAN DE ONDERNEMINGSRAAD Stap 1: Voorlopig reglement Wanneer voor het eerst een ondernemingsraad

Nadere informatie

Email: ondernemingsraad@liante.nl

Email: ondernemingsraad@liante.nl Namens ondernemingsraad Zorggroep Liante, José Dillerop, vicesecretaris Email: ondernemingsraad@liante.nl Pagina 16 Pagina Voor u ligt het Jaarverslag van de Ondernemingsraad (OR) van Zorggroep Liante.

Nadere informatie

Voorbeeldreglement. personeelsvertegenwoordiging

Voorbeeldreglement. personeelsvertegenwoordiging Voorbeeldreglement personeelsvertegenwoordiging Inhoud 1. Inleiding 3 2. Artikelen voorbeeldreglement 4 3. Toelichting voorbeeldreglement 8 4. Artikelen uit de Wet op de ondernemingsraden 13 Voorbeeldreglement

Nadere informatie

Stappen tijdens een reorganisatieproces. Hoe gaat een reorganisatie in zijn werk?

Stappen tijdens een reorganisatieproces. Hoe gaat een reorganisatie in zijn werk? Stappen tijdens een reorganisatieproces Hoe gaat een reorganisatie in zijn werk? STAP 1 Het voornemen tot reorganisatie Iedere reorganisatie begint met het plan om te gaan reorganiseren. Dit plan komt

Nadere informatie

Vrijwilligerscentrum/ vrijwilligersbeleid/ MHO & CMO augustus 2011 1

Vrijwilligerscentrum/ vrijwilligersbeleid/ MHO & CMO augustus 2011 1 Reglement Vrijwilligersraad Welzijn Rijswijk Het belang van inspraak Betrokkenheid van medewerkers is belangrijk voor het goed functioneren van de organisatie. Dat geldt ook voor vrijwillige medewerkers.

Nadere informatie

Toelichting op de jaarurensystematiek

Toelichting op de jaarurensystematiek Toelichting op de jaarurensystematiek Toelichting op de jaarurensystematiek Toelichting Artikel 4.3 CAO Kinderopvang Opgesteld door CAO-partijen in de Kinderopvang 1 van 8 Toelichting op de jaarurensystematiek

Nadere informatie

Reglement centrale studentenraad

Reglement centrale studentenraad Reglement centrale studentenraad Colofon Datum [datum] Titel Reglement centrale studentenraad Dienst / school / auteur Centrale studentenraad en bestuursdienst Versie 2.0 Status Vastgesteld door CvB op

Nadere informatie

Commissie Bevordering Medezeggenschap. Aanbeveling inzake de scholing en vorming van OR-leden

Commissie Bevordering Medezeggenschap. Aanbeveling inzake de scholing en vorming van OR-leden Commissie Bevordering Medezeggenschap Aanbeveling inzake de scholing en vorming van OR-leden Uit het SER-advies Toekomst scholing en vorming leden ondernemingsraad van maart 2011 vloeit een wijziging van

Nadere informatie

Arbeidsvoorwaarden bij outsourcing

Arbeidsvoorwaarden bij outsourcing Arbeidsvoorwaarden bij outsourcing Criteria & aandachtspunten Rijskadeveld 28 4231 DZ Meerkerk +31 183 35 35 20 +31 6 22 201 805 www.deldenadvies.nl mail@deldenadvies.nl Algemene ontwerpeisen Teneinde

Nadere informatie

Collectief ontslag, reorganisatie en sociaal plan

Collectief ontslag, reorganisatie en sociaal plan Collectief ontslag, reorganisatie en sociaal plan Direct aan de slag met stappenplannen, modellen, ontbindingsprocedures, bepalingen sociaal plan en WMCO Inhoudsopgave Inleiding 1. Collectief ontslag 2.

Nadere informatie

Reglement Cliëntenraad Stichting Eilandzorg Schouwen-Duiveland

Reglement Cliëntenraad Stichting Eilandzorg Schouwen-Duiveland Reglement Cliëntenraad Stichting Eilandzorg Schouwen-Duiveland Artikel 1 Begripsbepalingen 1.1 Cliënt: een natuurlijk persoon ten behoeve van wie de instelling werkzaam is. 1.2 Cliëntenraad: De op basis

Nadere informatie

CAO & Arbeidsvoorwaardenreglement. Twee soorten cao s

CAO & Arbeidsvoorwaardenreglement. Twee soorten cao s CAO & Arbeidsvoorwaardenreglement Een collectieve arbeidsovereenkomst (cao) is een schriftelijke overeenkomst waarin afspraken over arbeidsvoorwaarden zijn vastgelegd, bijvoorbeeld over loon, betaling

Nadere informatie

EEN REORGANISATIE? WAT NU!?

EEN REORGANISATIE? WAT NU!? EEN REORGANISATIE? WAT NU!? December 2015 EEN REORGANISATIE?! WAT NU? Er hangt iets in de lucht. Er heerst onrust in het bedrijf. Managers vergaderen veel en er lopen mensen rond die je nooit eerder gezien

Nadere informatie

Bijlage bij persbericht 1 van de SBI Formaat Hoofdstuk 1: Onderwerpen voor de medezeggenschap

Bijlage bij persbericht 1 van de SBI Formaat Hoofdstuk 1: Onderwerpen voor de medezeggenschap Bijlage bij persbericht 1 van de SBI Formaat Hoofdstuk 1: Onderwerpen voor de medezeggenschap Ondernemingsraden in Nederland houden zich met vele verschillende onderwerpen bezig. In belangrijke mate volgt

Nadere informatie

Collectief arbeidsrecht

Collectief arbeidsrecht Collectief arbeidsrecht Prof. dr. A.T.J.M. Jacobs KLUWER Deventer - 2003 Woord vooraf Afkortingen v xm 1 Inleiding i 2 Vakverenigingen en vakverenigingsrecht 5 2.1 Vakbonden 5 2.2 Werkgevers 19 2.3 Vakverenigingsrecht

Nadere informatie

Instellingsbesluit Patiëntenraad Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL)

Instellingsbesluit Patiëntenraad Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) Instellingsbesluit Patiëntenraad Nederlands Kanker Instituut - Antoni van Leeuwenhoek Ziekenhuis (NKI-AVL) Vastgesteld door de Raad van Bestuur op 09-03-2004, Herziene versie vastgesteld op 14 november

Nadere informatie

Stichting Coop Pensioenfonds Reglement van het verantwoordingsorgaan 2015

Stichting Coop Pensioenfonds Reglement van het verantwoordingsorgaan 2015 Stichting Coop Pensioenfonds Reglement van het verantwoordingsorgaan 2015 HOOFDSTUK I BEGRIPSBEPALINGEN Artikel 1 Begripsbepalingen In dit reglement wordt verstaan onder: 1. stichting: de Stichting Coop

Nadere informatie

Reglement Cliëntenraad

Reglement Cliëntenraad Reglement Cliëntenraad Stichting Cedere Zorg 2013 Stichting Cedere Zorg Valeriusstraat 1 5921 CP Venlo +31 6 54340564 zorg@cederezorg.nl Artikel 1. Begripsomschrijving... 3 1.1. Cliënt... 3 1.2. Wettelijke

Nadere informatie

Hoe komt het sociaal plan tot stand? Wat kan de LAD voor u doen? Sociaal plan De LAD Leden aan het woord Contact met de LAD I

Hoe komt het sociaal plan tot stand? Wat kan de LAD voor u doen? Sociaal plan De LAD Leden aan het woord Contact met de LAD I Sociaal plan Organisaties zijn continu in beweging. Reorganisaties, fusies of uitbesteding van werk zijn aan de orde van de dag. Voor het personeel heeft dit grote gevolgen. Mensen raken hun baan bijvoorbeeld

Nadere informatie

Avondje Legal. 3 Advocaten

Avondje Legal. 3 Advocaten Avondje Legal 3 Advocaten Wat gaan we doen? Werkkostenregeling en de wijziging van arbeidsvoorwaarden Wet werk en zekerheid Wijziging arbeidsvoorwaarden Werkostenregeling: Iedereen kosten arbeidsvoorwaarden

Nadere informatie

De planning is het halve werk

De planning is het halve werk De planning is het halve werk Een goede voorbereiding is noodzakelijk bij OR-taken Frank Schreiner Adviseur FNV Formaat In: OR Rendement Oktober 2009 1 Inleiding De Amerikaanse journalist I.F. Stone schreef

Nadere informatie

Actieplan 2006 Ondernemingsraad Oasen

Actieplan 2006 Ondernemingsraad Oasen Actieplan 2006 Ondernemingsraad Oasen Ondernemingsraad Gouda 1 maart 2006 Adviseren en instemmen 1 maart 2006 Actieplan 2006 Ondernemingsraad Oasen 2 1 Adviseren De ondernemingsraad heeft in het kader

Nadere informatie

MODELREGLEMENT VOOR DE PERSONEELSVERTEGENWOORDIGING. met toelichting. door mr. F.W.H. VINK

MODELREGLEMENT VOOR DE PERSONEELSVERTEGENWOORDIGING. met toelichting. door mr. F.W.H. VINK MODELREGLEMENT VOOR DE PERSONEELSVERTEGENWOORDIGING met toelichting door mr. F.W.H. VINK Algemene inleiding De Wet op de ondernemingsraden (WOR) bepaalt in artikel 35c, lid 1dat in ondernemingen met tenminste

Nadere informatie

VOORBEELDPROGRAMMA 2-DAAGSE MAATWERKCURSUS. voor een startende OR

VOORBEELDPROGRAMMA 2-DAAGSE MAATWERKCURSUS. voor een startende OR VOORBEELDPROGRAMMA 2-DAAGSE MAATWERKCURSUS voor een startende OR Dit cursusprogramma is bedoeld als voorbeeld voor een tweedaagse scholing voor een startende ondernemingsraad (OR). Uitgangspunt voor dit

Nadere informatie

Voor u als OR toch een leuke en spannende uitdaging om hierin een rol te mogen spelen!?

Voor u als OR toch een leuke en spannende uitdaging om hierin een rol te mogen spelen!? De WOR in een historisch perspectief De historie van de medezeggenschap De Medezeggenschap in Nederland kent een lange historie. De huidige OR is niet zomaar uit de lucht komen vallen! Al aan het begin

Nadere informatie

Kennedy Van der Laan. Geachte heer, mevrouw,

Kennedy Van der Laan. Geachte heer, mevrouw, Memo Kennedy Van der Laan aan Nederlandse Vereniging van Ziekenhuizen van Chris Nekeman en Inge de Laat inzake NVZ / advies WOR datum 29 september 2014 referentie 15123/CNE/cza/ 1340988/0.6 Geachte heer,

Nadere informatie

Ziekte en re-integratie

Ziekte en re-integratie Landelijke vereniging Artsen in Dienstverban Ziekte en re-integratie Als u ziek bent, wilt u waarschijnlijk maar een ding: zo snel mogelijk herstellen en gewoon weer aan het werk. De meeste mensen zijn

Nadere informatie

Als u arbeidsongeschikt bent

Als u arbeidsongeschikt bent Landelijke vereniging Artsen in Dienstverban Als u arbeidsongeschikt bent Na twee jaar ziekte Arbeidsongeschiktheid heeft ingrijpende gevolgen. Door ziekte of een handicap kunt u uw vroegere werkzaamheden

Nadere informatie

Architectuur arbeidsvoorwaarden pakket

Architectuur arbeidsvoorwaarden pakket Architectuur arbeidsvoorwaarden pakket Mei 2011 Rijskadeveld 28 4231 DZ Meerkerk +31 183 35 35 20 +31 6 22 201 805 www.deldenadvies.nl mail@deldenadvies.nl Architectuur arbeidsvoorwaardenpakket: modules

Nadere informatie

Checklist HNW voor Ondernemingsraden

Checklist HNW voor Ondernemingsraden Checklist HNW voor Ondernemingsraden Visie Bespreek in de overlegvergadering de visie van de bestuurder en/of de visie van de OR op Het Nieuwe Werken. Past HNW in een streven naar een heel andere bedrijfscultuur

Nadere informatie

INHOUD AFKORTINGEN / 13 VERKORT AANGEHAALDE WERKEN / 15

INHOUD AFKORTINGEN / 13 VERKORT AANGEHAALDE WERKEN / 15 INHOUD AFKORTINGEN / 13 VERKORT AANGEHAALDE WERKEN / 15 1. INLEIDING / 17 1 De vennootschap als rechtspersoon en deelrechtsorde / 17 2 Vennootschap en onderneming / 20 3 Organisatie en doelstelling / 24

Nadere informatie