Lopende bandarbeid door 13, 14 en 15 jarigen?

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Lopende bandarbeid door 13, 14 en 15 jarigen?"

Transcriptie

1 Lopende bandarbeid door 13, 14 en 15 jarigen? -Rapport- drs. Kees Peereboom Eur. Erg. Ir Gjalt Huppes Eur.Erg. drs. Nicolien de Langen Datum Opdrachtgever Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Contactpersoon dhr. P. Venema vhp projectnummer tel fax vhp adviseurs BV Huygensstraat 13a 2515 BD s-gravenhage

2 Colofon Titel Auteurs Datum 16 februari 2007 Project vhp adviseurs BV Huygensstraat 13 a 2515 BD s-gravenhage Tel: Internet: Lopende bandarbeid door 13, 14 en 15 jarigen? Drs. Kees Peereboom Eur.Erg; Ir Gjalt Huppes Eur.Erg; Drs. Nicolien de Langen

3 Samenvatting Het Ministerie van SZW werkt momenteel aan een herziening van de Beleidsregel nietindustriële hulparbeid van lichte aard. Deze beleidsregel bevat momenteel een verbod op lopende bandwerkzaamheden voor 13, 14 en 15 jarigen. De Minister van SZW wil bezien of, en zo ja onder welke strikte voorwaarden, lopende bandwerkzaamheden door 13, 14 en 15 jarigen kunnen worden toegestaan. Op verzoek van de opdrachtgever is deze vraagstelling door vhp adviseurs uitgewerkt en primair beantwoord voor het werken van 13, 14 en 15 jarigen aan pelbanden in de bloembollensector. Vervolgens is bekeken bij welke werkzaamheden lopende bandwerkzaamheden door 13, 14 en 15 jarigen mogelijk (in de toekomst) evens aan de orde is. De uitkomst van het onderzoek is een beoordelingsmodel op grond waarvan bepaald kan worden of, en zo ja onder welke strikte voorwaarden lopende bandwerkzaamheden door 13, 14 en 15 jarigen kunnen worden toegestaan. Voor de beantwoording van de vraagstelling is allereerst in kaart gebracht welke Europese en Nederlandse regelgeving van toepassing is. Daarnaast is uitgezocht welke wetenschappelijk informatie ( evidence based informatie) beschikbaar is en zijn deskundigen en wetenschappers geraadpleegd ( expert based informatie). Vervolgens zijn methoden en modellen toegepast waarmee de belasting-belastbaarheid van kinderen bepaald is in relatie tot lopende band arbeid. Tijdens het onderzoek stonden de volgende onderwerpen centraal; Bestaande (Europese) wetgeving; Fysieke belasting; Mentale belasting; Veiligheidsaspecten. Het binnen het kader van de onderhavige vraagstelling voldoen aan Europese regelgeving is een eerste vereiste. Vanuit de wetgeving bezien is de vraagstelling beantwoord voor tien van toepassing zijnde criteria. Een essentieel criterium is dat Artikel 7.39, in combinatie met artikel 1.37, tweede lid, van het Arbobesluit, stelt dat het niet toegestaan is voor 13, 14 en 15-jarigen om machine gebonden arbeid te verrichten. Machine gebonden arbeid is in dit kader nader gespecificeerd als arbeid door kinderen waarbij het tempo door een machine of lopende band op een zodanige wijze wordt beheerst dat de jeugdige werknemer zelf verhinderd wordt het tempo van de arbeid te beïnvloeden. Concreet betekent dit: tempodwang is niet toegestaan. Daarnaast is arbeid op basis van stukloon door kinderen niet toegestaan. Vervolgens is vanuit zowel fysieke- als mentale belasting als vanuit veiligheidsaspecten bezien, of en zo ja onder welke strikt te hanteren randvoorwaarden lopende band werk door kinderen toegestaan kan worden. Tijdens het onderzoek leverde het onderwerp veiligheid echter de meeste discussie op, dit zowel aan de lopende band als ook in de werkomgeving (bijvoorbeeld bij risico s door rijdende heftrucks en andere aangedreven interne transportmiddelen). Voor fysieke belasting, mentale belasting en veiligheid heeft op basis van de beschikbare informatie een afweging plaatsgevonden die geresulteerd heeft in een overzicht van strikt te hanteren randvoorwaarden (zie tabel 1). Het antwoord op de vraag van de minister is: Nee, lopende bandwerkzaamheden door 13, 14 en 15 jarigen dienen in principe niet te worden toegestaan, tenzij voldaan is aan een aantal strikte randvoorwaarden. In tabel 1 zijn in de linker kolom de criteria weergegeven, welke zijn vastgesteld op basis van bestaande (Europese) wetgeving. In de rechter kolom staan de daarbij te hanteren randvoorwaarden

4 Tabel 1: Beoordelingsmodel op grond waarvan bepaald kan worden of en zo ja onder welke strikte voorwaarden lopende bandwerkzaamheden door 13, 14 en 15 jarigen kunnen worden toegestaan Criteria: 1. Risico Inventarisatie (RI&E) Randvoorwaarden waaraan strikt voldaan dient te worden om lopende band arbeid door 13, 14 en 15 jarigen toe te staan De specifieke risico s voor kinderen zijn in kaart gebracht in een RI&E en waar nodig opgelost. De RI&E moet op aanvraag getoond kunnen worden. 2. Voorlichting Zowel de kinderen als hun wettelijke vertegenwoordigers hebben voorlichting ontvangen over de gevaren van het werk en de genomen maatregelen om deze gevaren te voorkomen; De wettelijke vertegenwoordigers van het kind tekenen daar ook voor ( informed consent ). 3. Machine gebonden Er is geen sprake van tempodwang: het kind kan gedurende de gehele arbeidstijd zelf bepalen wanr het een object pakt, dan wel een object plaatst; Indien met meerdere personen aan een lopende band gewerkt wordt geldt voor elke zijde van de band waaraan gewerkt wordt: de laatste persoon aan de band is een volwassene; De bandsnelheid is zodanig dat het te pakken, dan wel te plaatsen object minimaal 8 seconden binnen de primaire reikcirkel van het kind blijft (binnen de 40 cm breedte tussen de ellebogen en binnen 45 cm naar voren reiken). 4. Stukloon Het kind wordt betaald op basis van een uurloon en niet op basis van stukloon. 5. Het werk is licht 6. Lichamelijke en mentale capaciteiten van het kind worden niet overschreden 7. Toxische of kankerverwekkende stoffen De maximale voorwaartse reikafstand is 30 cm 1 ; De maximale voorwaartse reikafstand mag 45 cm 2 zijn als het kind de mogelijkheid heeft tijdens of tussen de werkhandelingen door de onderarmen af te steunen op een vlakke ondergrond van tenminste 8 cm diep en 60 cm breed; Sociale contacten tijdens lopende band arbeid zijn zonder meer mogelijk (doordat het werk met meerdere mensen aan de band wordt uitgevoerd). In de twee weken voorafgaand aan het werk zijn geen bestrijdingsmiddelen toegepast. 1 Dit kan bijvoorbeeld bij bollen pellen bereikt worden door te werken met een band van niet meer dan 60 cm breed (waar van twee kanten aan gewerkt wordt) met afsteun mogelijkheid of door aan het begin van de band een scheider aan te brengen waardoor de bollen naar opzij worden gedwongen tot binnen het bereik van 30 cm langs de kinderen. 2 Dit kan bereikt worden door te werken met een band van niet meer dan 90 cm breed (waar van twee kanten aan gewerkt wordt) met een afsteun mogelijkheid

5 Criteria: 8. Extreme hitte, lawaai of trillingen Randvoorwaarden waaraan strikt voldaan dient te worden om lopende band arbeid door 13, 14 en 15 jarigen toe te staan Hitte: de temperatuur in de hal is gedurende de gehele arbeidstijd lager dan 28ºC; Lawaai: het geluid is op de arbeidsplaats niet hoger dan het equivalent van 80 db(a); Trillingen: voor hele lichaamstrillingen die het lichaam binnen dringen via een grondvlak of via een stoel geldt een maximale blootstelling van 0,5 m/s² gedurende de gehele arbeidstijd; voor hand/arm trillingen geldt een maximale blootstelling van 2,5 m/s² gedurende de gehele arbeidstijd. 9. Veiligheidsrisico s Het kind bedient zelf geen machine; Aan de band: voor 13 en 14 jarigen is er continu toezicht door een volwassene, voor 15 jarigen is er geregeld toezicht door een volwassene; Aan de band: de werkplek is childproof. Het kind verblijft uitsluitend op een werkplek waar door knellen, pletten, snijden, stoten, schaven, schuren, botsen dan wel het op enigerlei wijze verwonden van lichaamsdelen niet mogelijk is, ook niet als gevolg van risicovol gedrag van het kind; De werkplekken aan de lopende band zijn fysiek afgescheiden van heftruck verkeer; Indien een kind zich verplaatst door zones waar sprake is van intern transport (heftrucks, lepeltrucks of andere aangedreven interne transportmiddelen): een kind verplaatst zich door de hal en over het terrein in interne transportzones uitsluitend onder directe begeleiding van een volwassene. 10. Verantwoordelijkheid Het kind is niet verantwoordelijk voor het werk of de werksituatie. In tabel 1 zijn wettelijke bepalingen en criteria opgenomen die aanvullend en specifiek van toepassing zijn op kinderen. Aan alle overige bepalingen zoals deze normaalgesproken van toepassing zijn op arbeidsomstandigheden van volwassenen dient uiteraard evens voldaan te worden 3. Deze zijn niet opgenomen in de huidige rapportage. 3 Daarbij kan bijvoorbeeld gedacht worden aan: alle machines zijn CE gemarkeerd en verkeren in goede staat van onderhoud, werknemers hebben de beschikking over de vereiste persoonlijke beschermingsmiddelen en en het beschikken over een RIE waarin o.a. geluid moet zijn beoordeeld en zonodig moet worden gemeten als er een vermoeden bestaat dat het geluid rond de 80dB(A) ligt)

6 Inhoudsopgave Colofon...1 Samenvatting Inleiding en vraagstelling Inleiding Vraagstelling Leeswijzer Uitgangspunten Toelichting op bollen pellen in de praktijk Historie Beschrijving bollenpelmachine Snelheid Machinaal of met de hand Intern transport De werksituatie in de praktijk Overige werkzaamheden aan de lopende band Onderzoeksmodel Wet en regelgeving Context ILO overeenkomst De EU richtlijn Jongeren Huidige nationale regelgeving Wetgeving concreet toegepast op bollen pellen aan de lopende band Vertaling van regelgeving naar beoordelingscriteria Beoordeling lopende band werk door kinderen Nadere uitwerking randvoorwaarden Randvoorwaarden opgenomen in het beoordelingsmodel Randvoorwaarden niet opgenomen in het beoordelingsmodel Conclusies...30 Bijlage A Wettelijk kader ILO...32 Bijlage B Wettelijk kader EU...37 Bijlage C Werk en rusttijden in huidige Nederlandse wetgeving 43 Bijlage D Samenvatting huidige regelgeving jongeren

7 Bijlage E Bijlage F 5 werkfactorenmodel...46 Beoordeling bollen pellen...52 Bijlage G Belastbaarheid van kinderen en volwassenen Algemeen Werktaken Werktijden Werktempo en werkdruk (tempodwang) Werkplek (kracht, antropometrie, trillingen, veiligheid, arbeidshygiëne)..58 Bijlage H Bijlage I Bijlage J Bronvermelding...62 Bedrijfsbezoeken...64 Interviews en deskundigenbijeenkomst...67 Bijlage K Definities...72 Bijlage L Overzichttabel beoordeling criteria

8 1 Inleiding en vraagstelling 1.1 Inleiding Het Ministerie van SZW werkt momenteel aan een herziening van de Beleidsregel nietindustriële hulparbeid van lichte aard, welke op 1 april 2007 in werking dient te treden. Deze beleidsregel bevat momenteel een verbod op lopende bandwerkzaamheden voor 13, 14 en15 jarigen. In het kader van de herziening van de beleidsregel heeft de Minister van SZW aangegeven te willen bezien of, en zo ja onder welke strikte voorwaarden, lopende bandwerkzaamheden door 13, 14 en 15 jarigen kunnen worden toegestaan. Op verzoek van de opdrachtgever wordt deze vraagstelling primair uitgewerkt voor het werken van 13, 14 en 15 jarigen aan pelbanden in de bloembollensector. Vervolgens is een overzicht opgesteld op basis van wettelijke bepalingen aangevuld met randvoorwaarden. Deze randvoorwaarden zijn zodanig geformuleerd dat deze ook toepasbaar zijn bij andere soorten lopende band arbeid. De uitvoering van het project heeft plaatsgevonden in samenwerking met een begeleidingscommissie vanuit het Ministerie van SZW bestaande uit dhr. Piet Venema (Directie Arbeidsomstandigheden), mw. Bodie Wibier (Arbeidsinspectie), dhr. Adriaan Weber (Directie Arbeidsomstandigheden) en dhr. Jan Mark Mulder (Directie Arbeidsverhoudingen). 1.2 Vraagstelling Centrale vraagstelling voor dit onderzoek is of, en zo ja onder welke strikte voorwaarden lopende band werkzaamheden door 13, 14 en 15 jarigen kunnen worden toegestaan. De subvragen hierbij zijn: 1. Zijn er lopende banden die zo werken dat van tempodwang geen sprake is? 2. Aan welke voorwaarden dient een lopende band voldoen, wil het een kind niet verhinderen zelf het tempo van de arbeid te beïnvloeden? 3. Is een kind in staat ( assertief genoeg) zelf het tempo van de arbeid te beïnvloeden? 4. Is dit realistisch als op basis van stukloon wordt gewerkt? 5. Wat zijn effecten van het werken aan een lopende band op de fysieke gesteldheid van een kind (vanwege repeterende handelingen of een eenzijdige belasting van bepaalde lichaamsstructuren), hierbij rekening houdend met de voorwaarden die de Nadere regeling kinderarbeid stelt aan de arbeid- en rusttijden van 13, 14 en 15 jarigen? 6. Daar waar het tempo van de lopende band door het kind zelf bepaald kan worden: wat zijn de effecten van het werken aan een lopende band op de psychische gesteldheid van een kind (is het werk psychisch belastend vanwege het monotone karakter en wat is de invloed van werken op basis van stukloon?). Hierbij dient rekening gehouden te worden met de voorwaarden die de Nadere regeling kinderarbeid stelt aan arbeid- en rusttijden van 13, 14 en 15 jarigen. 7. Kunnen deze effecten, vanuit het oogpunt van de bescherming van de veiligheid en gezondheid van kinderen aanvaardbaar worden geacht? 2 Leeswijzer In hoofdstuk 3 worden uitgangspunten gepresenteerd. De uitgangspunten specificeren op hoofdlijnen langs welke meetlat de vraagstelling beantwoord is. Vervolgens wordt in hoofdstuk 4 uitgelegd hoe het machinaal bollen pellen in de praktijk uitgevoerd wordt. In hoofdstuk 5 wordt een overzicht gegeven van andere werkzaamheden waarbij (in de toekomst) mogelijk sprake is van lopende band arbeid door kinderen. In hoofdstuk 6 wordt het

9 onderzoeksmodel toegelicht. Omdat op voorhand bekend was dat er weinig onderzoek gedaan is naar de belasting van lopende bandwerk uitgevoerd door kinderen, is gewerkt vanuit een model waarbij naast de wetgevingsaspecten ook gekeken is naar belasting/belastbaarheid van kinderen. In hoofdstuk 7 wordt nader ingegaan op de achtergrond betreffende de regelgeving. In de paragrafen 7.1 tot en met 7.4 worden de verschillende wettelijke achtergronden toegelicht. In paragraaf 7.5 wordt de concrete meetlat gepresenteerd. De beoordelingscriteria die daarbij gehanteerd dienen te worden, worden in paragraaf 7.6 toegelicht. In hoofdstuk 8 worden de resultaten van de beoordeling van lopende band arbeid door kinderen beschreven. In hoofdstuk 9 worden de daarbij te hanteren randvoorwaarden nader toegelicht. Hierbij wordt ook aangegeven welke randvoorwaarden overwogen, maar niet toegepast zijn. Tot slot worden in hoofdstuk 10 conclusies getrokken op basis van de vraagstelling. Aan de rapportage zijn 12 bijlagen toegevoegd. In de rapportage wordt waar relevant doorverwezen naar deze bijlagen. 3 Uitgangspunten Het arbeidsomstandighedenbeleid in Nederland dient in lijn te zijn met de Europese regelgeving. Dit impliceert: 1. Als er voorwaarden zijn waaronder lopende bandarbeid door 13, 14 en 15 jarigen toegestaan kan worden, dan dient minimaal voldaan te worden aan de Europese Richtlijn 94/33/EEG; Daarnaast en aanvullend is als uitgangspunt vastgesteld: 2. De 13, 14 en 15 jarigen mogen tijdens hun werk geen gezondheidsschade oplopen. Dit betekent onder meer dat het werk in overeenstemming met hun belasting belastbaarheidprofiel dient zijn. Omdat er weinig evidence based onderzoeksgegevens beschikbaar zijn, is dit uitgangspunt ingevuld op basis van een expert based aanpak. Deze expert based aanpak betreft met name de aspecten fysieke belasting, mentale belasting en veiligheid. Daarbij is alleen ingegaan op de werkomstandigheden en de daarbij optredende gezondheidsrisico s voor zover deze kinderen van 13, 14 ven 15 betreffen. De normale eisen aan arbeidsomstandigheden en de eisen aan de werktijden zoals verwoord in de diverse regelgevingen zijn een vast gegeven en daardoor geen onderwerp van deze studie. 4 Toelichting op bollen pellen in de praktijk 4.1 Historie In het verleden was het heel gebruikelijk dat kinderen handmatig bollen pelden. Pelwerkzaamheden bestonden uit het pellen van bollen uit manden, dan wel uit het pellen van bollen rechtstreeks uit een kuubskist. Bollenpellers zaten verspreid over de schuur aan tafels, kisten of manden. Het kind werd over het algemeen betaald per gepelde mand of per kist met bollen (stuksloon). Bollen pellen was daarmee een van oudsher bekend type vakantiewerk dat gedurend enkele weken in de zomervakantie uitgevoerd werd. De pelbeweging zelf betreft het vastpakken van de wortels onderaan de (bloem)bol en het met een draaibeweging scheiden van wortels en bol. De draaibeweging is nodig om te voorkomen dat de vliesdelen afscheuren, hetgeen de kwaliteit van de bol vermindert. Binnen het verwerken van bollen heeft de laatste jaren een technologische ontwikkeling plaatsgevonden waardoor het mogelijk is bollen voor een groot deel machinaal te pellen

10 Tijdens dit machinale pellen worden 60 tot 70% van de bollen gepeld. De bollen die niet door de machine gepeld worden dienen nog steeds met de hand gepeld te worden. In dit kader wordt tegenwoordig gesproken van napellen. Echter, door deze technische ontwikkeling is het pellen van bollen lopende band arbeid geworden. Dit heeft geleid tot een geheel andere werkwijze. 4.2 Beschrijving bollenpelmachine In figuur 1 is een bollenpelmachine afgebeeld die modulair is opgebouwd, in volgorde van links naar rechts (zie ook bijlage I): 1. kistenkantelaar met bunker doseer unit waar bollen in gestort worden; 2. oploopband; 3. ontklisterunit (afsnijden kleine bollen voor veredeling of zaaigoed); 4. schudzeef; 5. afvoerband; 6. pelmachine; 7. pelband (hier werken meestal 8 tot 10 mensen, 4 tot 5 mensen aan elke kant); 8. elevator; 9. sorteermachine; 10. lengteband; 11. afvoerbandjes naar kuubskisten. Figuur 1: Bollenpelmachine met lopende band voor bollen pellen (onderdeel nr. 6) (Bron: AGRO Techniek, Noordwijkerhout). 4.3 Snelheid Voor de bollenpelmachine zijn twee snelheden afzonderlijk in te stellen, namelijk: De snelheid van de bunker doseer unit, dit bepaald de capaciteit; De snelheid van de lopende band (de pelband), dit bepaalt hoe dicht de bollen op elkaar liggen; De laatste persoon aan de pelband kan de snelheid van de pelband aanpassen. Hier zit meestal een knop met 10 standen, waarbij meestal traploos instellen mogelijk is. Stand 3/4 wordt het meest gebruikt. De werkelijke werksnelheid (frequentie van pellen ) is afhankelijk van het aantal pellers dat ingezet wordt, de voorbewerking van de bollen (droog/vochtig), de snelheid van de pelband en de snelheid van de bunker dosseer unit. 4.4 Machinaal of met de hand 60-70% van de bollen wordt door de machine gepeld. Het percentage dat gepeld wordt door de machine is afhankelijk van de voorbewerking van de bollen en van het soort bollen. Door de komst van de pelmachine is het totaal aantal pellers, die nodig zijn voor een partij, ongeveer tot een 1/6 teruggebracht

11 4.5 Intern transport In de schuur en op het terrein rijden regelmatig heftrucks en andere aangedreven interne transportmiddelen voor de aan- en afvoer van kuubskisten. Figuur 2: Pel band Figuur 3: Bollen pellen aan de pelband 4.6 De werksituatie in de praktijk De volgende omstandigheden komen in de huidige praktijk het meest voor: 1. De medewerkers werken op basis van uurloon; 2. Het werk wordt gemiddeld 6 uur per dag uitgevoerd; 3. Het werk wordt afwisselend zittend op een verhoogde stoel of staand uitgevoerd (eigen keuze medewerker); 4. Bij het zitten is er een ondersteuning voor de voeten; 5. De breedte van de lopende band zelf is 60 tot 100 cm. Daarnaast is er een rand naast de band waarop de medewerkers kunnen afsteunen met hun onderarmen. De totale breedte van de band varieert daarmee van 70 tot 110 cm (figuur 2). De smalle (60 cm brede banden) worden meestal gebruikt als leesband (inspectie/controle taken bij bollen sorteren, b.v. in de groothandel). De brede banden worden vooral toegepast als onderdeel van de bollenpelmachine; 6. De dikte van de lopende band waar de medewerker aan zit is ongeveer 12 cm. Vooral bij de grotere diktes kan de medewerker de stoel niet goed omhoog instellen waardoor de schouders en armen extra opgetild worden. Omdat er goed afgesteund kan worden vallen de fysiek belastende effecten hiervan waarschijnlijk mee. Het minder dik maken van de band biedt natuurlijk wel ergonomische voordelen doordat er hierdoor meer beenruimte ontstaat; 7. De banden zijn goed afgeschermd, knelrisico s zijn er vrijwel niet; 8. Het (fysiek) afscheiden van de pelzone van de rijroute van heftrucks is in een deel van de situaties gerealiseerd. In de schuur zelf is er vrijwel nooit sprake van het scheiden van rijroutes en looproutes (b.v. door vloermarkering of hekken)

12 5 Overige werkzaamheden aan de lopende band Omdat lopende band arbeid door kinderen bij wet momenteel niet toegestaan is, is er weinig informatie voorhanden over situaties waar dergelijke arbeid (mogelijk) door kinderen uitgevoerd wordt. In het kader van de huidige vraagstelling is het echter zinvol om meerdere situaties onder de loep te nemen waar dergelijke arbeid (mogelijk) door kinderen uitgevoerd wordt, of in de toekomst uitgevoerd zou kunnen gaan worden. Er dient zeker gesteld te worden dat indien lopende band arbeid door kinderen in de toekomst onder bepaalde randvoorwaarden toegestaan wordt, de uitkomsten uit dit onderzoek in de vorm van randvoorwaarden ook daadwerkelijk toepasbaar zijn in elk van deze situaties. Op basis van het onderzoek van Oude Vrielink et al. (2006), naar arbeid door jongeren in de agrarische sector, is in dit kader een aantal soort lopende band werkzaamheden, zoals deze door jongeren 4 uitgevoerd kunnen worden in tabel 2 beschreven. Tabel 2: Overzicht lopende bandwerkzaamheden jeugdigen in de Agrarische sector Lopende bandwerkzaamheden: Korte toelichting: Planten van bollen voor de broei Tulpen op oogstband leggen (waterbroei) Aanvoer van planten aan de ontbol machine Opbossen van planten Sorteren en inpakken van vruchtgroenten Inhangen rozen in bosmachine Stokken steken Het rechtop zetten van bollen (= planten) in kisten. Dit gebeurt aan een stilstaande lopende band of rollenband. De aanvoer van de bollen gebeurt niet tijdens het planten. geen tempodwang Tulpen worden continu aangevoerd en in een rustig tempo door het kind op een langzaam lopende band gelegd. geen tempodwang Planten worden in kisten aangevoerd door een heftruck en vervolgens handmatig op een lopende band gelegd. tempodwang Planten worden aangevoerd en opgebost terwijl men aan de lopende band staat of zit. mogelijk tempodwang Het inpakken van de gesorteerde vruchtgroenten in een doos en vervolgens deze doos op een pallet plaatsen. Men staat of zit hierbij aan de sorteermachine. tempodwang De rozen worden aangevoerd (hoe?) en vervolgens handmatig, verticaal of horizontaal, in haken van de ronddraaiende bosmachine gehangen. Het inhangen kan op eigen tempo gebeuren omdat niet iedere haak bezet hoeft te worden. geen tempodwang Staand aan een langzaam lopende band worden een één of een aantal stokken in elke pot gestoken. tempodwang 4 Hiermee wordt door Oude Vrielink gedoeld op zowel kinderen van 13,14 en 15 jaar als ook jeugdigen van 16 en 17 jaar

13 Uitlezen champignons aan een leesband Inpakken van gesealde bakjes Machinaal planten Oogsten (fruit,asperges) met een lopende band Inpakken van producten in doosjes, trays Oppotten Planten vanuit mobiele plantmachine (Bron: Oude Vrielink et al. 2006) Aan een lopende band worden geoogste champignons waarvan de voetjes niet zijn afgesneden uitgehaald en in een bak gedaan en verzameld. mogelijk tempodwang Gesealde bakjes worden vanaf een rollerbaan gepakt en in kisten gezet. De aanvoer van gesealde bakjes is continu. In zittende houding worden plantjes in een plantmachine geplaatst. tempodwang geen lopende band arbeid, wel machine arbeid Fruit plukken en vervolgens op een lopende band leggen. geen tempodwang In staande houding worden continu producten op een lopende band aangevoerd welke opgepakt en in een doos geplaats moeten worden. tempodwang Het oppotten zelf gebeurt machinaal. Wel moeten de potten continu van de lopende band gehaald worden. tempodwang Men plant terwijl men in een gebogen houding aan een machine zit tempodwang Zowel met behulp van het beoordelen van bollen pellen door kinderen aan de pelband (hoofdstuk 8) als op basis van de in tabel 2 beschreven situaties worden in hoofdstuk 9 randvoorwaarden voor lopende arbeid door kinderen nader beschreven en toegelicht

14 6 Onderzoeksmodel In dit onderzoek is het onderstaande model als leidraad gebruikt: Kinderen pellen bollen aan de lopende band Overige lopende bandwerkzaamheden Omgevingsfactoren, bijvoorbeeld: Kinderen werken met volwassenen Klimaat, lawaai Logistieke opstelling lopende band Veiligheid: heftrucks rijden in de schuur, gestapelde kuubskisten Arbeidsvoorwaarden (stukloon?) Beoordeling arbeidsomstandigheden, arbeidsinhoud en arbeidsverhoudingen op basis van: Wetgeving (=uitgangspunt), daarnaast: Het 5 werkfactoren model: Belastinggevolgen Belastbaarheid Wetenschappelijk onderzoek ( evidence based ) Een deskundigenoordeel ( expert based ) Belasting Figuur 4: Onderzoeksmodel Kinderen pellen bollen aan de lopende band In dit project is dit type arbeid op verzoek van de opdrachtgever als voorbeeld gebruikt. Uitkomsten worden echter zodanig geformuleerd dat naast bollen pellen aan de lopende band in generieke zin, ook andere soorten lopende band werkzaamheden (bijvoorbeeld inpakwerk en montagewerk) beoordeeld kunnen worden (zie Hoofdstuk 5). Omgevingsfactoren Hier worden alle factoren onder verstaan die niet gebonden zijn aan de directe fysieke werkomgeving, maar mogelijk wel van invloed zijn op de mate van belasting. Beoordeling bollen pellen door kinderen aan de lopende band: Wetgeving Dit wordt nader uiteengezet in hoofdstuk

15 Beoordeling bollen pellen door kinderen In grote lijnen kan gesteld worden dat fysieke belasting, mentale belasting en veiligheid de belangrijkste issues zijn. Voor veiligheid zijn er vele specifieke eisen voor kinderen in de wetgeving opgenomen. De eisen uit deze wetgeving zijn in detail uitgewerkt naar de bollen pel praktijk. Vervolgens is deze uitwerking nader voorgelegd aan de deskundigen. De fysieke en mentale belasting zijn beoordeeld met het 5 werkfactoren model (bijlage E). Dit model is door vhp adviseurs in 1996 ontwikkeld en wordt sindsdien op grote schaal toegepast bij (preventie)projecten waar beoordeling van repeterend werk centraal staat. Dit model is bijvoorbeeld ook opgenomen in het door vhp geschreven Arbo themacahier 10: RSI in de industrie. Het 5 werkfactoren model werkt met vijf onderwerpen. Voor elk van de onderwerpen kan op basis van een puntentelling vastgesteld worden wat de mate van belasting is. Dit levert een puntenbeoordeling met een vertaling in een stoplicht: rood=voldoet niet, geel=voldoet deels, groen=voldoet. In de bijlagen E en F wordt dit nader toegelicht. Een belangrijke vraag bij toepassing van dit model is in hoeverre het toepasbaar is voor kinderen. Het model is immers ontwikkeld voor volwassenen. Voor fysieke belasting aspecten is geen evidence based informatie aanwezig op grond waarvan zonder meer een vertaling van volwassen normen naar normen voor kinderen gemaakt kan worden 5. Wel zijn er een op aantal onderwerpen duidelijke evidence based uitkomsten van onderzoek te vinden (bijlage G), bijvoorbeeld: Statische armkracht van jongens en meisjes als functie van leeftijd; Maximale knijpkracht van meisjes en jongens als functie van leeftijd; Antropometrische verschillen tussen jongens, meisjes en volwassenen. Vanwege de beperkte hoeveelheid evidence based informatie is er gekozen voor een expert based vertaling van het model voor volwassenen naar kinderen. Hierbij is gesteld dat de uiterste grenswaarde voor kinderen de Groen -> Geel overgang is, terwijl de uiterste grenswaarde voor volwassenen de overgang Geel -> Rood is. In de praktijk betekent dit dat de lat voor externe meetbare belasting voor 13, 14 en 15 jarigen ongeveer 40% lager gelegd wordt in vergelijking met volwassenen. In bijlage G Belastbaarheid van kinderen en volwassenen, zijn deze gegevens terug te vinden. Voor mentale belasting bij arbeid door kinderen is geen ook evidence based norm beschikbaar. Uit de interviews (bijlage J) met de deskundigen is gebleken dat: Meerdere aspecten een rol spelen (coping, hormonale ontwikkeling, geslachtsaspecten, gezagsverhouding, de overgang van lagere naar middelbare school etc). Tussen deze aspecten staat niet vast wat de onderlinge samenhang is; Er in ieder geval er veel variatie is tussen individuen en tussen groepen. Zo is er een duidelijk verschil tussen jongens en meisjes, en ook tussen de leeftijdsgroepen 13, 14 en 15 jarigen. Alle deskundigen zijn het er echter over eens dat er geen valide onderscheid te maken is op basis van geslacht of leeftijd; Er verschillende deskundigheidsterreinen van toepassing zijn op deze onderzoeksvraag zoals de pedagogiek, de orthopedagogiek, de ontwikkelingspsychologie, de arbeid- en organisatiepsychologie en de cognitieve psychologie (functieleer). In overleg met de opdrachtgever is besloten deze aspecten ook expert based te belichten. Hiervoor zijn de uitkomsten van de 5 x W beoordeling in detail voorgelegd aan een viertal deskundigen. 5 Vooronderzoek uitgevoerd via de Faculteit Bewegingswetenschappen aan de Vrije Universiteit te Amsterdam (2007) en het onderzoek in het Kader van het Onderzoek Arboconvenant Agrarische sector, Arbeid door jongeren in de agrarische sector: mogelijkheden voor veilig en gezond werken. door Oude Vrielink et al (2006) bevestigt dit beeld

16 Uit deze discussie met de deskundigen (bijlage J) blijkt het volgende: Werktaken: dit blok meet in hoeverre er sprake is van een risico op mentale overbelasting (stress) door het pellen van bollen door kinderen. Dit wordt gemeten door na te gaan of er sprake is van een volwaardige functie. Gezien het feit dat hier sprake is van vakantiewerk onder toezicht, en er geen sprake is van een functie, zijn deze criteria niet realistisch. Zie verder hoofdstuk 7. Werktijden : deze grenswaarden zijn gebaseerd op grenswaarden voor volwassenen. Daarbij geldt bij de overgang van geel naar rood een beschermingsniveau voor 75% van de volwassenen bij een blootstelling van 40 uur per week en vele jaren blootstelling (een arbeidsleven lang). Bij de overgang van groen naar geel geldt een bescherming van 90 tot 95% van de volwassenen. De kinderen die bollen pellen doen dit maximaal 3 (13 en-14jarigen), dan wel 4 weken (15-jarigen) aangesloten per jaar. Tevens vindt dit plaats in de vakantieperiode. In de interviews en tijdens de deskundigenbijeenkomst is besproken hoe dit te interpreteren. Wetenschappelijk onderzoek of deskundigheidsoordeel? Waar mogelijk is gebruik gemaakt van wetenschappelijke achtergrond. Vooral voor het beoordelen van de mentale belastingaspecten en de veiligheidsaspecten (en de combinatie daarvan) is gebruik gemaakt van interviews, de deskundigenbijeenkomst alsmede praktijkbezoeken bij bollenkwekers en een producent van bollen pel systemen. Belasting - belastbaarheid Daar waar de wettelijke uitgangspunten geen of onvoldoende uitsluitsel bieden en/of daar waar het nodig is nadere randvoorwaarden te stellen is dit gedaan op basis van het belasting/belastbaarheid principe. Hier zijn de instrumenten toegepast voor beoordeling van arbeidsomstandigheden, arbeidsinhoud en arbeidsverhoudingen. Belastinggevolgen Uiteindelijk dient de uitkomst van dit onderzoek een resultaat op te leveren waarbij met een grote mate van zekerheid gesteld kan worden dat de wetgeving zodanig ingericht kan worden dat kinderen geen nadelige belasting gevolgen ondervinden van de betreffende arbeid. 7 Wet en regelgeving 7.1 Context De wettelijke context bestaat uit twee niveaus 1. Internationale regelgeving (bijlage A en B): a. ILO overeenkomst door Nederland geratificeerd (C 138 Minimum AGE Convention ILO, 1973); b. EU regelgeving door Nederland geïmplementeerd (COUNCIL DIRECTIVE 94/33/EC of 22 June 1994 on the protection of young people at work); 2. Nationale regelgeving (bijlage C): a. Arbeidstijdenwet, Nadere Regeling Kinderarbeid, welke is uitgewerkt in de voor dit onderzoek relevante Beleidsregel niet-industriële hulparbeid van lichte aard; b. Arbowet en Arbobesluit en enkele andere wetten zoals Bestrijdingsmiddelenwet en Besluit, Besluit stralenbescherming Kernenergiewet, de Dranken Horecawet en de Wet allocatie arbeidskrachten door intermediairs

17 7.2 ILO overeenkomst In het kader van dit onderzoek staat één van de artikelen van de Beleidsregel nietindustriële hulparbeid van lichte aard ter discussie, namelijk het artikel dat werken aan de lopende band regelt. Met de EU richtlijn zijn alle Europese bepalingen afgedekt, inclusief de ILO overeenkomst. In de ILO is in 1973 de Minimum Age Convention (nr. 138) vastgelegd. In deze conventie die in 1976 door Nederland geratificeerd is, is vastgelegd dat de minimumleeftijd voor arbeid in de ontwikkelde landen tenminste 15 jaar bedraagt. Op deze regel gelden een aantal uitzonderingen. Het gaat dan met name om: Artikel 7.1: National laws or regulations may permit the employment or work of persons 13 to 15 years of age on light work which is: (a) not likely to be harmful to their health or development; (b) not such as to prejudice their attendance at school, their participation in vocational orientation or training programmes approved by the competent authority of their capacity to benefit from the instruction received. In bijlage A zijn de bepalingen van de ILO (international Labor Organisation) opgenomen. 7.3 De EU richtlijn Jongeren Voor alle lidstaten van de Europese Unie geldt Richtlijn 94/33/EEG betreffende de bescherming van jongeren op het werk (bijlage B). De richtlijn stelt beperkingen aan de inzetbaarheid van jongeren (< 18 jaar) in het arbeidsproces. Het werk dient licht te zijn wat betekent: (d) 'light work' shall mean all work which, on account of the inherent nature of the tasks which it involves and the particular conditions under which they are performed is not likely to be harmful to the safety, health or development of children Schoolgaande kinderen (de leeftijdsgroep onder de 16 jaar, de leeftijdsgroep waar dit onderzoek zich op richt) krijgen speciale aandacht. De volgende werkzaamheden mogen niet door kinderen gedaan worden: Werk dat hun lichamelijke of mentale capaciteiten overstijgt; Werk met blootstelling aan toxische of kankerverwekkende stoffen; Werk met blootstelling aan straling; Werk in extreme hitte, lawaai of trillingen; Werk waar door gebrek aan ervaring en inzicht veiligheidsrisico s optreden; Werk waaraan veel verantwoordelijkheid is verbonden. Verder dient de werkgever een risico inventarisatie uitvoeren specifiek gericht op de kinderen. De werkgever dient de kinderen én hun wettelijke vertegenwoordigers (ouders, opvoeders) voorlichting geven. Kinderen boven de 13 jaar mogen naast hun school werk verrichten indien het werk voldoet aan strikte eisen qua werktijden. Daarnaast dient het werk als licht betiteld kunnen worden. In Annex I van de Richtlijn is aangegeven welke soorten werk niet uitgevoerd mogen worden door jongeren. Een belangrijke bepaling daaruit is bepaling 9 (tabel 3): Work the pace of which is determined by machinery and involving payment by results. Tabel 3: Bepaling 9 Annex 1 EU richtlijn jongeren The employer shall implement the measures provided for in paragraph 1 on the basis of an assessment of the hazards to young people in connection with their work. The assessment must be made before young people begin work and when there is any major change in working conditions and must pay particular attention to the following points: (a) the fitting-out and layout of the workplace and the workstation; (b) the nature, degree and duration of exposure to physical, biological and chemical agents; (c) the form, range and use of work equipment, in particular agents, machines, apparatus and devices, and the way in which they are handled; (d) the arrangement of work processes and operations and the way in which these are combined (organization of work); (e) the level of training and instruction given to young people. The employer shall inform young people of possible risks and of all measures adopted concerning their safety and health. Furthermore, he shall inform the legal representatives of children of possible risks and of all measures adopted concerning children's safety and health

18 7.4 Huidige nationale regelgeving Arbeidstijdenwet Volgens artikel 3:2, eerste lid, van de Arbeidstijdenwet is arbeid door kinderen verboden. Het tweede lid van dit artikel maakt op dit verbod enkele uitzonderingen. Zo is het volgens onderdeel b toegestaan dat kinderen van 13 jaar of ouder niet-industriële hulparbeid van lichte aard verrichten, voor zover deze arbeid niet wordt verricht gedurende schooltijd. Artikel 3:2 van de Arbeidstijdenwet is uitgewerkt in de Nadere regeling kinderarbeid (NRK), de Beleidsregels ontheffing verbod van kinderarbeid (BOVK) en de Beleidsregel nietindustriële hulparbeid van lichte aard. In de NRK wordt ingegaan op de toegestane arbeidstijden en verplichte rusttijden voor jeugdigen. De BOVK hebben betrekking op het verlenen van medewerking door kinderen aan uitvoeringen van culturele, wetenschappelijke, opvoedkundige of artistieke aard, ook wel kunstarbeid genoemd. In de Beleidsregel niet-industriële hulparbeid van lichte aard wordt ingegaan op de aard van de werkzaamheden die kinderen al dan niet mogen verrichten, mede gelet op de hiervoor geldende internationale regelgeving. Zo wordt een nadere omschrijving gegeven van werkzaamheden die voor kinderen te zwaar, gevaarlijk of schadelijk zijn. Volgens de Beleidsregel niet-industriële hulparbeid van lichte aard is lopende bandwerk voor 13, 14 en 15 jarigen verboden. Of, zoals de beleidsregel het omschrijft: onder nietindustriële arbeid van lichte aard wordt in ieder geval niet verstaan de werkzaamheden verricht aan een lopende band 6. De toelichting op de beleidsregel is hierover kort: bij lopende bandwerk gaat het om machinegebonden arbeid, en kan om die reden al geen arbeid van lichte aard worden genoemd. Arbobesluit Het Arbobesluit, in samenhang met de NRK, gaat evens in op lopende bandwerkzaamheden. Volgens artikel 12:1 van de NRK mag een kind van 12 jaar of ouder geen arbeid verrichten waaraan voor jeugdige werknemers in de zin van de Arbowet (jongeren van 16 jaar en ouder) op grond van het Arbobesluit bijzondere vereisten zijn gesteld. Dit is het geval in Artikel 7.39, in combinatie met artikel 1.37, tweede lid, van het Arbobesluit. Hier wordt gesteld dat er bijzondere vereisten zijn voor het toezicht in het geval jeugdige (in dit geval dus ouder dan 16 jaar) werknemers op basis van stukloon ongevarieerde, zich in een kort tijdsbestek herhalende arbeid verrichten, en arbeid verrichten waarbij het tempo door een machine of lopende band op een zodanige wijze wordt beheerst dat de jeugdige werknemer zelf verhinderd wordt het tempo van de arbeid te beïnvloeden. Kortom, waar 13- tot en 15-jarigen lopende bandwerk verrichten en geen invloed hebben op het tempo van de arbeid is lopende bandwerk volgens het Arbobesluit verboden. De bepaling uit het Arbobesluit sluit aan bij Richtlijn 94/33/EG. In de bijlage bij deze richtlijn wordt onder 9 aangegeven dat arbeid met een door machines bepaald werktempo en met prestatiebeloning niet is toegestaan (zie bijlage B). In tabel 4 is een samenvatting weergegeven van de bepalingen zoals deze terug te vinden zijn in AI-30 en de Beleidsregel niet-industriële hulparbeid van lichte aard: niet toegestane arbeid door 13 tot en met 15 jarigen (de voor de huidige vraagstelling relevante passages zijn onderstreept). 6 Deze richtlijn uit de beleidsregel staat in dit onderzoek nu juist ter discussie

19 Tabel 4: Samenvatting bepalingen AI-30 en de Beleidsregel niet-industriële hulparbeid van lichte aard 1. Werk waarbij gevaar bestaat voor instorting, zoals werken in putten of sleuven die onvoldoende tegen instorten geborgd zijn, het bressen van zand en het onoordeelkundig stapelen van goederen. 2. Werk aan, met of in de directe nabijheid van hoogspanningsinstallaties; 3. Arbeid met gevaarlijke stoffen; 4. Arbeid met persgassen, vloeibaar gemaakte gassen en opgeloste gassen; 5. Arbeid aan of met kuipen, bassins, leidingen of reservoirs waarin gevaarlijke stoffen of gassen bevinden; 6. Vervaardigen of hanteren van artikelen die ontplofbare stoffen bevatten; 7. Besturen van trekkers, aan- en afkoppelen van aanhangwagens of werktuigen; 8. Arbeid met dieren die gevaar opleveren, wilde of giftige dieren; 9. Arbeid gericht op het industrieel slachten van dieren; 10. Arbeid waarbij het tempo op een zodanige wijze wordt beheerst dat de jeugdige werknemer niet zelf het tempo van de arbeid kan beïnvloeden; 11. Arbeid met biologische agentia zoals virussen, bacteriën, gisten en schimmels; 12. Afleveren en/of gebruiken van bestrijdingsmiddelen waarvan de verpakking gezien de eigenschappen van het bestrijdingsmiddel dient zijn voorzien van een afbeelding van een doodshoofd, een Andreaskruis of van inwerkend zuur; 13. Duikarbeid, caissonarbeid, en overige arbeid onder overdruk; 14. Er dient nadrukkelijk toezicht worden gehouden. Er hoeft geen sprake te zijn van permanent nabij toezicht, maar de toezicht houder dient wel snel voor het kind beschikbaar kunnen zijn indien dat nodig is. Toezicht houdt tevens in dat er duidelijke instructies dienen zijn gegeven, er de mogelijkheid van controle aanwezig dient zijn, tijdig dient worden ingegrepen en bekend dient zijn welke werkzaamheden waar en wanr worden verricht door het kind. 15. Geen gewichten boven de 10 kg tillen; 16. Niet duwen of trekken met een kracht meer dan 20kgf; 17. Geen werkhoudingen welke langer dan 8 minuten aan dienen worden volgehouden; 18. Geen arbeid welke op de knieën dient worden uitgevoerd; 19. De werkzaamheden en de omgeving mogen geen gevaar opleveren. 7.5 Wetgeving concreet toegepast op bollen pellen aan de lopende band De Europese Richtlijn 94/33/EEG is de primaire bron waar we ons op richten, deze omvat evens de in de ILO overeenkomst opgenomen bepalingen. Vanuit de Nederlands weten regelgeving zijn waar nodig aanvullende eisen toegepast. De Europese Richtlijn 94/33/EEG hanteert een aantal uitgangspunten betreffende de bescherming van jongeren op het werk. Voor de groep kinderen (volgens deze zelfde richtlijn is dit de aanduiding voor de leeftijdsgroep van 13-, 14- en/of 15 jarigen) levert dit concreet de volgende uitgangspunten op:

20 Tabel 5: Samenvatting wettelijke bepalingen Bepalingen Europese Richtlijn 94/33/EEG 1. Het werk is niet machinegebonden; 2. Geen stukloon; 3. Het werk dient licht zijn; 4. Het werk mag de lichamelijke of mentale capaciteiten niet overstijgen; 5. Geen werk met blootstelling aan toxische of kankerverwekkende stoffen; 6. Geen werk met blootstelling aan straling; 7. Geen blootstelling aan extreme hitte, lawaai of trillingen; 8. Geen blootstelling aan veiligheidsrisico s; 9. Geen werk met veel verantwoordelijkheid. 10. Er dient een risico inventarisatie uitgevoerd te worden. De huidige Nederlandse regelgeving kent daarnaast de volgende aanvullende eisen: 11. Nadere uitwerking van de RIE. De RIE dient specifiek gericht te zijn op de doelgroep kinderen en er dient voorlichting te zijn gegeven aan zowel de kinderen als aan hun wettelijke vertegenwoordiger. 12. Er dient nadrukkelijk toezicht worden gehouden. Er hoeft geen sprake te zijn van permanent nabij toezicht, maar de toezicht houder dient wel snel voor het kind beschikbaar kunnen zijn indien dat nodig is; 13. Geen werkhoudingen welke langer dan 8 minuten aan dienen te worden volgehouden; Het wettelijke domein van dit project betreft de beleidsregel niet-industriële hulparbeid van lichte aard welke onderdeel uitmaakt van de nadere regeling kinderarbeid (NRK). De huidige wetgeving betreffende arbeidstijden staat niet ter discussie in dit project en wordt als gegeven beschouwd. De Europese en Nederlandse wetgeving specificeert wat wel en niet mag. De vraag of lopende band arbeid door kinderen van 13, 14 en 15 jaar is toegestaan is primair getoetst aan de hand van deze regels. 7.6 Vertaling van regelgeving naar beoordelingscriteria In onderstaande tabel (tabel 6) zijn de wettelijke EU- en Nederlandse richtlijnen vertaald naar toetsbare criteria in het kader van de voorliggende vraagstelling: Tabel 6: Wettelijke bepalingen en criteria Wettelijke bepalingen 1. Risico Inventarisatie (RI&E) Criterium De specifieke risico s voor kinderen zijn in kaart gebracht in een RI&E en waar nodig opgelost. De RIE moet op aanvraag getoond worden. 2. Voorlichting Zowel de kinderen als hun wettelijke vertegenwoordigers hebben voorlichting gekregen over de gevaren van het werk en de genomen maatregelen om deze gevaren te voorkomen;

Wat mogen kinderen van 12 jaar?

Wat mogen kinderen van 12 jaar? Wat mogen kinderen van 12 jaar? Kinderen van 12 jaar mogen werken in het kader van een alternatieve sanctie. Het gaat dan om niet industriële hulparbeid van lichte en opvoedkundige aard of om een leerproject.

Nadere informatie

Arbowet en Jongeren. Veilig en Gezond Werken

Arbowet en Jongeren. Veilig en Gezond Werken Arbowet en Jongeren Veilig en Gezond Werken Inhoud Presentatie De regelgeving: Arbowet en Arbeidstijdenwet; Recente ontwikkelingen in de regelgeving; Campagnes/Activiteiten op dit moment; De Toekomst.

Nadere informatie

Dé VCA-specialist van Zuid-Nederland

Dé VCA-specialist van Zuid-Nederland Toolbox: Fysieke belasting Het doel van een toolboxmeeting is om de aandacht en motivatie voor veiligheid en gezondheid binnen het bedrijf te verbeteren. Wat verstaan we onder fysieke belasting? De door

Nadere informatie

Werkplekinrichting (aangepast aan Arbowet 1 januari 2007)

Werkplekinrichting (aangepast aan Arbowet 1 januari 2007) Interne instructie Arbeidsinspectie Werkplekinrichting (aangepast aan Arbowet 1 januari 2007) INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. WETTELIJKE GRONDSLAG 3. INSPECTIE 3.1 Beoordeling van de werkplek 3.1.1 Zitwerkplek

Nadere informatie

Bescherming van de minderjarige sporter. Verricht hij arbeid? En zo ja, moet dat worden gereguleerd? Klara Boonstra 12.11.2015 VSR

Bescherming van de minderjarige sporter. Verricht hij arbeid? En zo ja, moet dat worden gereguleerd? Klara Boonstra 12.11.2015 VSR Bescherming van de minderjarige sporter Verricht hij arbeid? En zo ja, moet dat worden gereguleerd? Klara Boonstra 12.11.2015 VSR IOC 2008 The Consensus Statement on Training the Elite Child Athlete: The

Nadere informatie

7. Tillen en Dragen. Tillen en Dragen. Fysieke belasting. Het arbothemablad Tillen en Dragen is onderdeel van de Arbocatalogus Tuincentra.

7. Tillen en Dragen. Tillen en Dragen. Fysieke belasting. Het arbothemablad Tillen en Dragen is onderdeel van de Arbocatalogus Tuincentra. Het arbothemablad is onderdeel van de Arbocatalogus Tuincentra. Het is bedoeld voor werkgevers en medewerkers om te voldoen aan de verplichtingen uit de Arbo-wet. Het arbothemablad geeft oplossingen voor

Nadere informatie

Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid. Mr. Jan Harmen Kwantes Consultant Work and Health

Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid. Mr. Jan Harmen Kwantes Consultant Work and Health Verantwoordelijkheid en aansprakelijkheid Mr. Jan Harmen Kwantes Consultant Work and Health Centrale vragen Centrale vragen: 1. Hoe zit het met verantwoordelijkheden en de aansprakelijkheden wanneer er

Nadere informatie

Arbocatalogus Tuincentra

Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Arbocatalogus Tuincentra Voorwoord Voor u ligt de Arbocatalogus Tuincentra, het oplossingenboek voor arborisico s in tuincentra. In de tuincentra denken we bij veiligheid automatisch

Nadere informatie

1. Arbeid door jongeren 2. Blootstelling aan trillingen

1. Arbeid door jongeren 2. Blootstelling aan trillingen lezing bedrijfsartsen Stigas, 18 januari 2006 voorbeelden onderzoek arbo-convenant Huub Oude Vrielink 1. Arbeid door jongeren 2. Blootstelling aan trillingen Platform Arbeid: uitvoering onderzoek arbo-convenant

Nadere informatie

Basisinspectiemodule

Basisinspectiemodule Basisinspectiemodule FYSIEKE BELASTING Duwen en trekken (Met het gehele lichaam) Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven voor intern gebruik

Nadere informatie

RSI. Informatie voor werknemers en werkgevers

RSI. Informatie voor werknemers en werkgevers RSI Informatie voor werknemers en werkgevers RSI RSI (Repetitive Strain Injury) is de veelgebruikte verzamelnaam voor klachten aan nek, bovenrug, schouders, armen, polsen en handen. Deze klachten komen

Nadere informatie

REGELGEVING STAGES VMBO-SCHOLIEREN

REGELGEVING STAGES VMBO-SCHOLIEREN REGELGEVING STAGES VMBO-SCHOLIEREN Jongeren mogen vanaf hun 14de vanuit hun school stage lopen. Vanaf 14 jaar en ouder mogen jongeren in het kader van een stage meer dan in een bijbaan of vakantiewerk.

Nadere informatie

4 dood 0 4 8 12 16 20. Risico-analyse d.m.v de matrix. Risicomatrix. Gevolg

4 dood 0 4 8 12 16 20. Risico-analyse d.m.v de matrix. Risicomatrix. Gevolg Risico-analyse d.m.v de matrix 1. Maak een lijst met alle gevaren tijdens de werkzaamheden. (met andere woorden: maak een lijst met alles wat mis kan gaan) 2. Bepaal van per gevaar de kans dat het gevaar

Nadere informatie

Het organiseren van werk zonder gevaren kan het volgende inhouden: -- aanpassingen in werkzaamheden/werkmethoden

Het organiseren van werk zonder gevaren kan het volgende inhouden: -- aanpassingen in werkzaamheden/werkmethoden Bijlage 4 - Zwangerschapsprotocol Zwangerschapsprotocol voor de openbare apotheek In elke organisatie werken vrouwen in de vruchtbare leeftijd die op enig moment een kinderwens krijgen. In de apotheekbranche

Nadere informatie

Duwen en trekken (Met het gehele lichaam)

Duwen en trekken (Met het gehele lichaam) Basisinspectiemodule FYSIEKE BELASTING Basisdocument voor een inspectiemodule op maat (sectorspecifiek) over dit onderwerp Duwen en trekken (Met het gehele lichaam) Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld

Nadere informatie

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL

MEDEWERKERS VRAGENLIJST BRANCHE-RIE TECHNISCHE GROOTHANDEL 1 Betrekken medewerkers bij de uitvoering van de RI&E. Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Toelichting Arbochecklist Algemeen

Toelichting Arbochecklist Algemeen 1 2 Gegevens in te vullen door inlenende partij Let hierbij op, dat voor iedere functie en aparte checklist wordt ingevuld! Als het vak je Ja is aangekruist Voeg de kopie toe aan het dossier en zorg voor

Nadere informatie

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen

Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen Samenvatting wetgeving omtrent Machines en Arbeidsmiddelen De wetgeving met betrekking tot machines en arbeidsmiddelen is niet eenvoudig. Er zijn diverse richtlijnen en wetten binnen de Europese Unie en

Nadere informatie

Arbeid door Jongeren -beneden de 18 jaar-

Arbeid door Jongeren -beneden de 18 jaar- Basisinspectiemodule Arbeid door Jongeren -beneden de 18 jaar- Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven voor intern gebruik bij de Inspectie

Nadere informatie

Over stekkeren en sjorren, sweepen en tremmen

Over stekkeren en sjorren, sweepen en tremmen Over stekkeren en sjorren, sweepen en tremmen Een inspectieproject naar fysieke belasting in de Nederlandse Zeehavens, september - december 2007 en naar oplossingen om fysieke overbelasting te verminderen

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

Zwangerschap en veiligheid

Zwangerschap en veiligheid Zwangerschap en veiligheid Als je van plan bent om zwanger te worden, zwanger bent of kortgeleden bent bevallen, kan dat invloed hebben op je werkzaamheden. Het Martini Ziekenhuis zorgt voor voorlichting

Nadere informatie

Bijlage 7 Veilig werken tijdens zwangerschap en borstvoedingsperiode

Bijlage 7 Veilig werken tijdens zwangerschap en borstvoedingsperiode Bijlage 7 Veilig werken tijdens zwangerschap en borstvoedingsperiode 1. Inleiding De werkgever heeft de wettelijke zorgplicht om de zwangere werkneemster en haar ongeboren kind en het borstgevoede kind

Nadere informatie

Claim! Amerikaanse toestanden

Claim! Amerikaanse toestanden Claim! Amerikaanse toestanden Perspectief van de arbeidshygiënist Deventer, 25 april 2012 Rob Snippe, gecertificeerd arbeidshygiënist Arbeidshygiëne Arbeidshygiëne is de toegepaste wetenschap, welke zich

Nadere informatie

De Arbeidsinspectie in het kort. Blootstelling aan trillingen heftrucks

De Arbeidsinspectie in het kort. Blootstelling aan trillingen heftrucks De Arbeidsinspectie in het kort Blootstelling aan trillingen heftrucks Blootstelling aan trillingen bij het werk op de heftruck Heftruckchauffeurs kunnen worden blootgesteld aan schadelijke lichaamstrillingen.

Nadere informatie

Arbochecklist Productie/technisch/logistiek

Arbochecklist Productie/technisch/logistiek In te vullen door bedrijf / opdrachtgever. Naam bedrijf/opdrachtgever: 1/6 Ingevuld door: Datum (dd-mm-jjjj): Functie/opdrachtnaam: Korte functieomschrijving (mag ook als bijlage worden toegevoegd): Het

Nadere informatie

Persoonlijke Risico Inventarisatie & Maatwerk Aanpak (PRIMA basislijst)

Persoonlijke Risico Inventarisatie & Maatwerk Aanpak (PRIMA basislijst) Persoonlijke Inventarisatie & Maatwerk Aanpak (PRIMA basislijst) Waar komt 1 Psychosociale arbeidsbelasting 1.1 Discriminatie 1.2 Agressie en geweld; 1.3 Seksuele intimidatie; 1.4 Pesten; 1.5 Werkdruk;

Nadere informatie

Factsheet Veilige arbeidsomstandigheden. Arbowet en zorgplicht

Factsheet Veilige arbeidsomstandigheden. Arbowet en zorgplicht Factsheet Veilige arbeidsomstandigheden Arbowet en zorgplicht Sinds 1 januari 2007 is de Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) in beginsel niet meer van toepassing op vrijwilligers. Alleen als er ernstige

Nadere informatie

Basisinspectiemodule FYSIEKE BELASTING Lichaamstrillingen

Basisinspectiemodule FYSIEKE BELASTING Lichaamstrillingen Basisinspectiemodule FYSIEKE BELASTING Lichaamstrillingen Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven voor intern gebruik bij de Inspectie SZW.

Nadere informatie

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet.

Een werkgever is ook verplicht zich aan allerlei wetten te houden. Een van die wetten is de Arbeidsomstandighedenwet, kortweg de Arbo-wet. Arbo Inhoud Arbowet Als werknemer in een winkel heb je samen met de werkgever afspraken genaakt over het werk dat je doet. Dat zijn niet de enige regels waaraan een bedrijf zich moet houden. We gaan het

Nadere informatie

Beoordeling ergonomie van de RH Extend 220

Beoordeling ergonomie van de RH Extend 220 Beoordeling ergonomie van de RH Extend 220 drs. Peter van Scheijndel Eur.Erg ir. Peter Voskamp Eur. Erg. Datum 12 september 2008 Opdrachtgever RH stoelen BV Contactpersoon Toon Mampaey vhp projectnummer

Nadere informatie

Arbeid door jongeren: informatie voor werkgevers

Arbeid door jongeren: informatie voor werkgevers Arbeid door jongeren: informatie voor werkgevers Jongeren behoren op school te zitten en in principe niet te werken. Een bijbaan geeft scholieren de gelegenheid om (werk)ervaring op te doen en wat geld

Nadere informatie

Leidraad veilig werken met ladders

Leidraad veilig werken met ladders Leidraad veilig werken met ladders De ladder valt onder de richtlijn Arbeidsmiddelen. Deze richtlijn verplicht de werkgever de werknemers met zodanige arbeidsmiddelen (ladders, trappen en rolsteigers)

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT:

De Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid BESLUIT: Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Besluit van de Staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid, van 6 maart 2006, Directie Arbeidsomstandigheden, nr. ARBO/A&V/2006/14012 houdende/tot

Nadere informatie

Ergonomie Metaalsector: focus op opleiding en werkpostaanpassing

Ergonomie Metaalsector: focus op opleiding en werkpostaanpassing Top secret Secret Internal use only Public Ergonomie Metaalsector: focus op opleiding en werkpostaanpassing Kortrijk, 24 september 2015 Belang van Ergonomie Begrippen cao 104 werkgelegenhiedsplan oudere

Nadere informatie

Denk na over risico s op uw werk! versie 2011

Denk na over risico s op uw werk! versie 2011 Kinderen krijgen? Denk na over risico s op uw werk! versie 2011 Denkt u erover om kinderen te krijgen? Denk dan ook na over de risico s op uw werk. Dat geldt voor mannen en vrouwen. Soms kunt u door uw

Nadere informatie

Door opheffing PBO is het secretariaat verhuisd naar Sociale Zaken Pluimvee Industrie

Door opheffing PBO is het secretariaat verhuisd naar Sociale Zaken Pluimvee Industrie Door opheffing PBO is het secretariaat verhuisd naar Sociale Zaken Pluimvee Industrie Zoals wellicht bekend worden door een Kabinetsbesluit de Productschappen opgeheven. Dit houdt in, dat een aantal activiteiten

Nadere informatie

Globale beoordeling fysieke belasting bij particulier verhuisvervoer

Globale beoordeling fysieke belasting bij particulier verhuisvervoer Globale beoordeling fysieke belasting bij particulier verhuisvervoer Verhuizers hebben te maken met werkzaamheden die fysiek overbelastend kunnen zijn. Voorbeelden hiervan zijn: Tillen van zware voorwerpen,

Nadere informatie

Arbocatalogus pkgv-industrie Fysieke belasting

Arbocatalogus pkgv-industrie Fysieke belasting Arbocatalogus pkgv-industrie Fysieke belasting De arbocatalogus pkgv-industrie is een in fasen ontwikkelde catalogus die beheerd wordt door het Verbond Papier- en Kartonproducerende en -verwerkende industrieën.

Nadere informatie

Voorwoord: status model RI&E SW

Voorwoord: status model RI&E SW Voorwoord: status model RI&E SW De Model RI&E voor de SW-branche kan gebruikt worden als basis voor een RI&E in uw SW-organisatie. De model RI&E is nadrukkelijk geen goedgekeurde branche RI&E en de inhoud

Nadere informatie

Arbocatalogus Fysieke belasting

Arbocatalogus Fysieke belasting Arbocatalogus Fysieke belasting Inhoudsopgave 2. 3 2.1. Fysieke belasting 3 2.2. Gezondheidsklachten door fysieke belasting algemeen 3 2.3. Tillen en dragen 4 2.4. Duwen, trekken en knijpen 4 2.5. Ongunstige

Nadere informatie

Dit zijn de volgende aspecten:

Dit zijn de volgende aspecten: RI&E Checklist. De vragen gaan onder meer over veiligheid, ziekteverzuim, gezondheid, en welzijn bij de arbeid. De vragen zijn waar nodig voorzien van een toelichting. Achter iedere vraag is ruimte om

Nadere informatie

Voor werkende jongeren van 16 en 17 jaar gelden strengere regels dan voor oudere werknemers:

Voor werkende jongeren van 16 en 17 jaar gelden strengere regels dan voor oudere werknemers: Jongeren van 16 en 17 Is het kind 16 of 17 jaar? Dan mag het zonder meer werken. Het is echter nog wel (gedeeltelijk) leerplichtig. Het werk mag de jongere dus niet verhinderen om naar school te gaan.

Nadere informatie

Second opinion Definitief ontwerp 14 december 2012. Gemeentehuis Bloemendaal. Arbo gerelateerde zaken en veiligheid. Datum 3 januari 2013

Second opinion Definitief ontwerp 14 december 2012. Gemeentehuis Bloemendaal. Arbo gerelateerde zaken en veiligheid. Datum 3 januari 2013 Datum 3 januari 2013 Auteurs drs. Fieke Horsten Eur.Erg. drs. Peter van Scheijndel Eur.Erg. Second opinion Definitief ontwerp 14 december 2012 Gemeentehuis Bloemendaal Arbo gerelateerde zaken en veiligheid

Nadere informatie

Voorlichting, onderricht & Toezicht

Voorlichting, onderricht & Toezicht Interne instructie Arbeidsinspectie Voorlichting, onderricht & Toezicht INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING 2. AANPAK 2.1 Wettelijke grondslag 2.2 Inspectie 2.3 Handhaving 3. SCHEMA STAPPEN BIJ HANDHAVING Vastgesteld

Nadere informatie

Korte functieomschrijving (mag ook als bijlage worden toegevoegd):

Korte functieomschrijving (mag ook als bijlage worden toegevoegd): In te vullen door bedrijf / opdrachtgever. Naam bedrijf/opdrachtgever: 1/6 Ingevuld door: Datum (dd-mm-jjjj): Functie/opdrachtnaam: Korte functieomschrijving (mag ook als bijlage worden toegevoegd): Het

Nadere informatie

Arbeidsomstandigheden

Arbeidsomstandigheden t b r o n s e k Arbeidsomstandigheden T Inleiding Wettelijke regels Veiligheid, gezondheid en welzijn Rechten en plichten Uitvoering arbobeleid Inleiding Johan ter Veer, administratief medewerker bij blikfabriek

Nadere informatie

Aan de slag met de branche afspraken. Marcel Balm en Fieke Horsten vhp

Aan de slag met de branche afspraken. Marcel Balm en Fieke Horsten vhp Aan de slag met de branche afspraken Marcel Balm en Fieke Horsten vhp Doel van deze workshop Het doel is dat u bekend met de gebruiksmogelijkheden van de Arbocatalogus en dat u er gemotiveerd mee aan de

Nadere informatie

Arbeid door jongeren. Informatie voor werkgevers

Arbeid door jongeren. Informatie voor werkgevers Arbeid door jongeren Informatie voor werkgevers Inhoud Arbeid door jongeren 4 Wat is er gewijzigd per 1 april 2007? 5 Wat voor soort werk mogen jongeren doen? 6 Vanaf welke leeftijd mogen jongeren werken?

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814.

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. STAATSCOURANT Nr. Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 226 775 20 20november 2008 Besluit van de Minister van Sociale Zaken en Werkgelegenheid van 7 november 2008, nr. ARBO/A&V/2008/14423,

Nadere informatie

Helger Siegert. Agenda

Helger Siegert. Agenda Stand van Zaken Arbeidsomstandigheden www.molens.nl en www.molen.pagina.nl Helger Siegert 1 Agenda Introductie Uitgangspunten Veranderingen in de wet Discussie 2 1 Arbeidsomstandigheden Wat is aandacht

Nadere informatie

In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen.

In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen. In dit document zijn de letterlijke teksten van relevante wetsartikelen opgenomen. Relevante wet-en regelgeving BHV1 1. Arbeidsomstandighedenwet (van kracht sinds 1 januari 2007) N.B. Achter de artikelen

Nadere informatie

www.arboindemode.nl Lichamelijke belasting 1. Wat staat er in de Arbowet?

www.arboindemode.nl Lichamelijke belasting 1. Wat staat er in de Arbowet? www.arboindemode.nl Werkgevers en werknemers kunnen samen voor een veilige werkomgeving zorgen, zodat iedereen die in een modezaak of sportwinkel werkt fit en gezond blijft. Zo blijft werken in de mode

Nadere informatie

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E

Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Het betrekken van medewerkers bij de uitvoering van de RI&E Medewerkers zijn een belangrijke bron van informatie over veiligheid en gezondheid op het werk. Zij hebben belang bij veilige en gezonde werkomstandigheden.

Nadere informatie

Risico-inventarisatie & evaluatie en Preventiemedewerker

Risico-inventarisatie & evaluatie en Preventiemedewerker Interne Instructie Risico-inventarisatie & evaluatie en Preventiemedewerker Inhoudsopgave 1. Inleiding 2. Wettelijke grondslag 3. Aanpak 3.1. Toezicht en handhaving 3.2. Werkwijze 3.3. Basis toetskader

Nadere informatie

Aan de slag met fysieke belasting! Hoe pak ik het aan?

Aan de slag met fysieke belasting! Hoe pak ik het aan? Aan de slag met fysieke belasting! Hoe pak ik het aan? Marjolein Douwes en Heleen de Kraker, TNO Met praktijkervaringenvan Frans van Eijk, Océ Technologies B.V. AGENDA 16.00 16.30 Aan de slag met fysieke

Nadere informatie

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Kinder- en jeugdarbeid aan strenge regels gebonden

Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Kinder- en jeugdarbeid aan strenge regels gebonden Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Kinder- en jeugdarbeid aan strenge regels gebonden Kinder- en jeugdarbeid aan strenge regels gebonden Kinderen en jeugdigen mogen niet zonder meer werken.

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

PREVENTIEBELEID ERGONOMIE

PREVENTIEBELEID ERGONOMIE PreNNE 07-03-2013 PREVENTIEBELEID ERGONOMIE Roeland Motmans, Eur Erg Preventieadviseur Ergonomie IDEWE Preventiebeleid ergonomie Instructie Risico-analyse Ontwerp - Aankoop www.ergonomiesite.be 1 Actoren

Nadere informatie

Dit document wordt opgesteld na advies van de stagegever, stagementor en stagebegeleider.

Dit document wordt opgesteld na advies van de stagegever, stagementor en stagebegeleider. Risicoanalyse voor stagiairs van de Universiteit Gent. In uitvoering van het Koninklijk Besluit van 21/09/2004 betreffende de bescherming van stagiairs en het Koninklijk Besluit van 03/05/1999 betreffende

Nadere informatie

STASTEUN EN IN HOOGTE VERSTELBARE VOUWTAFEL

STASTEUN EN IN HOOGTE VERSTELBARE VOUWTAFEL 2 PERSOONLIJKE BESCHERMINGSMIDDELEN; STASTEUN EN VOUWTAFEL ASAMENVATTING BDOCUMENTATIE STASTEUN EN IN HOOGTE VERSTELBARE VOUWTAFEL Het Arboconvenant Textielverzorging is een afspraak van het ministerie

Nadere informatie

Doe aan preventie en neem klachten serieus

Doe aan preventie en neem klachten serieus RSI heet voluit repetitive strain injury. Vroeger werd het ook wel muisarm genoemd, maar dat is te beperkt. RSI is een verzamelnaam voor vage maar wel èchte klachten aan nek, schouders, armen, polsen,

Nadere informatie

Risico beheersing. Joeke Nijboer. Exotische diervoeding Plaagdierbestrijding Veiligheid www.nijboerconsultancy.nl

Risico beheersing. Joeke Nijboer. Exotische diervoeding Plaagdierbestrijding Veiligheid www.nijboerconsultancy.nl Risico beheersing Joeke Nijboer Exotische diervoeding Plaagdierbestrijding Veiligheid www.nijboerconsultancy.nl Wat is risico beheersing? Wikipedia: Risico beheersing is een continu proces dat ten aanzien

Nadere informatie

Veilig en gezond werken in het MKB

Veilig en gezond werken in het MKB Ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid Veilig en gezond werken in het MKB Informatie over de risico-inventarisatie en -evaluatie in het midden- en kleinbedrijf Veilig en gezond werken in het MKB

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Wat doet de Arbeidsinspectie? Alles over de taken en werkwijze van de Arbeidsinspectie

Wat doet de Arbeidsinspectie? Alles over de taken en werkwijze van de Arbeidsinspectie Wat doet de Arbeidsinspectie? Alles over de taken en werkwijze van de Arbeidsinspectie 1 De Arbeidsinspectie in het kort De Arbeidsinspectie (AI) maakt deel uit van het ministerie van Sociale Zaken en

Nadere informatie

PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT

PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT PRODUCTSPECIFICATIE PHALAENOPSIS IN POT februari 2012 Aanvullend op de Algemene Specificaties Kamerplanten gelden voor Phalaenopsis in pot de eisen genoemd in deze productspecificatie. De Productspecificatie

Nadere informatie

FNV Bondgenoten. Checklist Beleid chemische stoffen, zwangerschap en voortplanting in bedrijven

FNV Bondgenoten. Checklist Beleid chemische stoffen, zwangerschap en voortplanting in bedrijven FNV Bondgenoten Checklist Beleid chemische stoffen, zwangerschap en voortplanting in bedrijven Gevaarssymbolen op grond van de Europese regelgeving R-zinnen voor de voortplanting giftige stoffen R 46 R

Nadere informatie

Informatiemateriaal ergonomie

Informatiemateriaal ergonomie H6 Informatiemateriaal HSEQ Blijf alert tijdens het werk. Bij twijfel: stel je vraag, begin niet of leg het werk stil! Sinds de eerste succesvolle boring op het Nederlands continentaal plat in 1970, is

Nadere informatie

Geachte., Deze overtredingen worden hieronder nader toegelicht: Psychosociale arbeidsbelasting: Werkdruk:

Geachte., Deze overtredingen worden hieronder nader toegelicht: Psychosociale arbeidsbelasting: Werkdruk: Geachte., In de periode Juni t/m Augustus 2013 is er een klacht over arbeidsomstandigheden onderzocht in uw onderneming. Het onderzoek is uitgevoerd in zowel het distributiecentrum (DC) als in enkele filialen.

Nadere informatie

Branchetoetsdocument: Arbo en veiligheid

Branchetoetsdocument: Arbo en veiligheid pagina van 5 Branchetoetsdocument: Arbo en veiligheid Versie 4. VERVALLEN - Vervangen door RI&E en Preventiemedewerker (alle branche) Deelbranche(s) Camper en Caravan Algemene beschrijving & doelstelling

Nadere informatie

Projectverslag. Vakkenvullen jeugdigen supermarkten 2004

Projectverslag. Vakkenvullen jeugdigen supermarkten 2004 Projectverslag Vakkenvullen jeugdigen supermarkten 2004, Den Haag Inspectieonderwerpen - Verboden arbeid door kinderen - Werkdagen en werktijden voor kinderen AI bedrijfstakdirectie Commerciële Dienstverlening

Nadere informatie

Arbochecklist Productie/Technisch/Logistiek

Arbochecklist Productie/Technisch/Logistiek Arbochecklist Productie/Technisch/Logistiek 1 U moet in het bezit zijn van geldige veiligheidsdiploma s/certificaten: Indien ja, opleiding VCA (veilig werken I/II) veiligheidspaspoort SIR-pas Certificaat

Nadere informatie

22 maart 2006, NVVA-Symposium Ingrid Oirbons, Arbeidshygiënist RAH

22 maart 2006, NVVA-Symposium Ingrid Oirbons, Arbeidshygiënist RAH Workshop Belasting Belastbaarheid 22 maart 2006, NVVA-Symposium Ingrid Oirbons, Arbeidshygiënist RAH Wie is Encare Arbozorg? Historie 1988: interne BGD Sphinx Maastricht 1992: externe arbodienst: ARBOdienst

Nadere informatie

Duurzame Inzetbaarheid. Tiemen van der Worp Hoger Veiligheidskundige & Adviseur Ergonomie

Duurzame Inzetbaarheid. Tiemen van der Worp Hoger Veiligheidskundige & Adviseur Ergonomie Duurzame Inzetbaarheid Tiemen van der Worp Hoger Veiligheidskundige & Adviseur Ergonomie Waarom dit onderwerp? Aanleiding(en) Getriggerd door lezing bij KU Leuven. In België wettelijke plicht om de werkgelegenheidsgraad

Nadere informatie

Preventief Medisch Onderzoek, wat moet je er mee als arbeidshygiënist

Preventief Medisch Onderzoek, wat moet je er mee als arbeidshygiënist Preventief Medisch Onderzoek, wat moet je er mee als arbeidshygiënist Maart 2015 Drs.ing. Jolanda Willems MBA, drs. Toin van Haeren, bedrijfsarts, drs. Rik Menting, bedrijfsarts, drs. Edo Houwing, arbeids-

Nadere informatie

KINDERARBEID > KINDEREN IN VOORSTELLINGEN

KINDERARBEID > KINDEREN IN VOORSTELLINGEN KINDERARBEID > KINDEREN IN VOORSTELLINGEN INHOUD I. Kinderarbeid II. Arbeidstijden (standaardregeling - kinderen) III. Kunstkinderen IV. Mogen kinderen tot 13 jaar meewerken aan uitvoeringen? V. Regels

Nadere informatie

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar

Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen. bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Sekseverschillen in Huilfrequentie en Psychosociale Problemen bij Schoolgaande Kinderen van 6 tot 10 jaar Gender Differences in Crying Frequency and Psychosocial Problems in Schoolgoing Children aged 6

Nadere informatie

Checklist RSI-preventiebeleid

Checklist RSI-preventiebeleid Checklist RSI-preventiebeleid Onderwerp Informatie/ knelpunt? Prioriteit Inzicht 1. Verzuimgegevens Wat is het verzuimpercentage in uw organisatie? Hebt u inzicht in de verzuimoorzaken? Zo ja, is bekend

Nadere informatie

Basisinspectiemodule

Basisinspectiemodule Basisinspectiemodule Stage -leerlingen beneden de 18 jaar Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven voor intern gebruik bij de Inspectie SZW.

Nadere informatie

Robert Knegt / Jan Popma Het Nieuwe Werken

Robert Knegt / Jan Popma Het Nieuwe Werken Robert Knegt / Jan Popma Het Nieuwe Werken Komt Werken 3.0 in conflict met Arbeidsrecht 1.1? Het Nieuwe Werken en het arbeidsrecht Het Nieuwe Werken: plaats- en tijdongebonden werken - technisch: gebruik

Nadere informatie

Ergonomie in de supermarkt. Infodocument

Ergonomie in de supermarkt. Infodocument Ergonomie in de supermarkt Infodocument 201506/Provikmo-I-2001 Ergonomie in de supermarkt 1 Inleiding Fysieke belasting is de belasting, die spieren en gewrichten ondervinden, tijdens lichamelijke arbeid.

Nadere informatie

Basisinspectiemodule FYSIEKE BELASTING Hand-armtrillingen

Basisinspectiemodule FYSIEKE BELASTING Hand-armtrillingen Basisinspectiemodule FYSIEKE BELASTING Hand-armtrillingen Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven voor intern gebruik bij de Inspectie SZW.

Nadere informatie

Beoordelen van trillingssituaties

Beoordelen van trillingssituaties MasterClass voor Arboprofessionals Beoordelen van trillingssituaties Carel Hulshof & Huub Oude Vrielink inhoud Inleiding Visuele beoordeling expositie Gebruik eerder gemeten data Blootstellingsschatting

Nadere informatie

Praktijkrichtlijnen Fysieke Belasting voor niet-cliëntgebonden werkzaamheden

Praktijkrichtlijnen Fysieke Belasting voor niet-cliëntgebonden werkzaamheden Praktijkrichtlijnen Fysieke Belasting voor niet-cliëntgebonden werkzaamheden Bron Denk bijvoorbeeld aan: De Praktijkrichtlijnen 1. Tillen Laden en lossen, pannen, koffiecontainers, verhuizingen, waszakken,

Nadere informatie

Je bedrijf, je lijf en RI&E. RecreatIE werkt er veilig mee!

Je bedrijf, je lijf en RI&E. RecreatIE werkt er veilig mee! Je bedrijf, je lijf en RI&E. RecreatIE werkt er veilig mee! Een RI&E Een RI&E? Ondernemen is risico s lopen Een ondernemer loopt risico s; dat weet u als geen ander. Een innovatie waarin u investeert moet

Nadere informatie

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim.

Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Pesten op het werk en de invloed van Sociale Steun op Gezondheid en Verzuim. Bullying at work and the impact of Social Support on Health and Absenteeism. Rieneke Dingemans April 2008 Scriptiebegeleider:

Nadere informatie

Subject: Taak 1.2.20

Subject: Taak 1.2.20 Taak 1.2.20 Tutor : vd Biggelaar Mentor : vd Biggelaar Klas : MT1A Gemaakt door : Tommy & Paul van der Linden 1 Inhoud! Taak 1.2.20 Inhoud!... 2 Inleiding... 3 Trekken en Duwen... 4 Tillen... 4 Zitten...

Nadere informatie

Het ARBO besluit en snelkoppelingen

Het ARBO besluit en snelkoppelingen Het ARBO besluit en snelkoppelingen De Risico - Inventarisatie & - Evaluatie (RI&E) is al sinds 1 januari 1994 verplicht. Met de RI&E controleert u de werkomgevingen op mogelijke veiligheidsrisico s. De

Nadere informatie

Basisinspectiemodule

Basisinspectiemodule Basisinspectiemodule Blootstelling aan dieselmotoremissies (DME) Deze BasisInspectieModule (BIM) is opgesteld aan de hand van de stand van de techniek en is geschreven voor intern gebruik bij de Inspectie

Nadere informatie

Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico s

Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico s Checklist voor het opsporen van RSI- en werkdrukrisico s Door het beantwoorden van de vragen uit deze checklist krijgt u een indicatie of in uw werksituatie risico s zijn op gezondheidsproblemen door RSI

Nadere informatie

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage

De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage > Retouradres Postbus 20401 2500 EK Den Haag De Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 2513 AA s-gravenhage Directoraat-generaal Agro Bezoekadres Bezuidenhoutseweg 73 2594 AC Den

Nadere informatie

PIMEX Fysieke belasting

PIMEX Fysieke belasting PIMEX Fysieke belasting NVvA Symposium, 21 maart 07 Sessie 1H: Aanpak fysieke belasting Giel Beijer, arbeidshygiënist, ArboUnie Oss Janneke Mikkers Jolanda Willems Petra Beurskens 1 PICTURE MIX EXPOSURE

Nadere informatie

compacte graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines

compacte graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines die niet aan de voorschriften voldoen. Voldoet deze compacte graafmachine aan de Europese wetgeving? INLEIDING Grondverzetmachines die voor

Nadere informatie

Europese Commissie Directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming Raadpleging inzake gezondheidsdiensten B 232 8/102 B-1049 BRUSSEL België

Europese Commissie Directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming Raadpleging inzake gezondheidsdiensten B 232 8/102 B-1049 BRUSSEL België Coördinatieorgaan Samenwerkende Ouderenorganisaties Chr. Krammlaan 8 Postbus 222 3500 AE Utrecht Telefoon 030 276 99 85 Europese Commissie Directoraat-generaal Gezondheid en consumentenbescherming Raadpleging

Nadere informatie

graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines

graafmachine Voldoet deze aan de Europese wetgeving? Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines Een korte gids voor het identificeren van grondverzetmachines die niet aan de voorschriften voldoen. Voldoet deze graafmachine aan de Europese wetgeving? INLEIDING Grondverzetmachines die voor de eerste

Nadere informatie

Risicoanalyse en werkpostfiches stagiairs schooljaar 2013-2014

Risicoanalyse en werkpostfiches stagiairs schooljaar 2013-2014 Risicoanalyse en werkpostfiches stagiairs schooljaar 2013-2014 Apotheker 1 [ 1 Volgens - het Koninklijk Besluit van 27 maart 1998 betreffende het beleid inzake het welzijn van de werknemers bij de uitvoering

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie