Met bijdragen van George van Houtem, Jos Burgers en Sharon Kroes! Alvast een voorproefje van een aantal snode technieken

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Met bijdragen van George van Houtem, Jos Burgers en Sharon Kroes! Alvast een voorproefje van een aantal snode technieken"

Transcriptie

1 Met bijdragen van George van Houtem, Jos Burgers en Sharon Kroes! Alvast een voorproefje van een aantal snode technieken

2 HET BLAD SALES EXPERT WAS ERBIJ Over Paul Verweij: Hij heeft nog nooit in zijn functieomschrijving gelezen dat hij aardig gevonden moet worden. Relatie in een onderhandeling is slechts dan van belang als je echt niet zonder die ander je doel kunt bereiken! Over Sharon Kroes Je kunt niet anders dan een mateloze bewondering hebben voor de woordkunstenaar ( ) het is bijna onmogelijk om de hoogstandjes te beschrijven die hij samen met de deelnemers wist neer te zetten. Spectaculair schouwspel Voor onderhandelen van onschatbare waarde Geweldige bijeenkomst 2 Over George van houtem Van Houtem is iemand die door al zijn ervaring en kennis weet waar hij het over heeft en die zijn kunde ook nog eens helder en duidelijk weet over te dragen. Zakenblad Quote

3 Inleiding Ook al schrijven de meeste boeken dat onderhandelen een prachtig spel is van complementaire belangen, dialoog, transparantie, win-win en meer van dat soort sociaal wenselijk geneuzel, in de praktijk gaat het er heel anders aan toe. Selectieve informatieverstrekking, psychologische trucs, dreigementen en manipulaties zijn aan de orde van de dag. Gezamenlijk belang wordt pas écht belangrijk als het eigen belang is zeker gesteld. Deze dirty tricks zijn de leidraad voor het seminar De dirty tricks van het onder - han delen. Welke trucs en technieken zijn er? Hoe werken ze? Wanneer past u ze toe? En als ze tegen u worden gebruikt, wat is een nog slimmere tegenzet? George van Houtem onderzocht met een felle zaklamp de duistere achterkamers van het onderhandelen. En zette alle trucs op een rij in zijn boek De dirty tricks van het onderhandelen. Op het seminar doet hij al zijn geheimen uit de doeken, waardoor u tot de tanden gewapend aan de onderhandeltafel zult verschijnen. Naast George betreden ook wereldkampioen debatteren Sharon Kroes en bestsellerauteur Jos Burgers het podium. Als slagroom op de taart ziet u de Slager van Oirschot, ofwel Paul Verweij, de meest gevreesde onderhandelaar van Nederland. In dit miniboekje vindt u als voorproefje een aantal dirty tricks van George van Houtem, drie columns van Jos Burgers én een hoofdstuk uit Debatteren voor iedereen! van Sharon Kroes. Een sluw begin is het halve werk DenkProducties 3

4 George van Houtem is vennoot van de Holland Consulting Group en is samen met prof. Willem Mastenbroek directeur van het HCG Onderhandelinstituut. Hij begeleidde talloze onderhandelingen en conflicten en verbaasde zich telkens weer over alle smerige trucs die daarin werden toegepast. Hij besloot ze te gaan verzamelen en schreef er een boek over: De dirty tricks van het onderhandelen. Dit boek behoorde meteen na verschijning al tot de best verkochte boeken op Managementboek.nl en is sindsdien een vaste bewoner van de top 5. Dirty tricks van het onderhandelen Deel 1 De top 5 Laat u niet in de luren leggen! Onderhandelen, iedereen doet het. Talloze boeken zijn er verschenen en het aantal trainingen dat wordt gegeven is enorm. Terugkerend item is de aandacht voor de gezamenlijke belangen, wederkerigheid en de win-win aanpak. Alles leuk en wel maar in de praktijk blijft er van gezamenlijkheid en recht doen aan ieders belangen vaak weinig over. Het eigen belang en resultaat staan voorop. De inzet van dirty tricks wordt daarbij niet geschuwd. Sommige zijn bekend, andere minder. In de praktijk blijkt echter dat menig onderhandelaar hier toch niet op berekend is en zich gemakkelijk in de luren laat leggen. Vandaar een overzicht met veel voorkomende dirty tricks in het onderhandelen waar u vroeg of laat mee te maken krijgt. Agenda manipulatie Dreigen met niet bestaande gevaren De goede en kwade onderhandelaar Salamitactiek Ontkennen van bevoegdheid Over George van houtem Van Houtem is iemand die door al zijn ervaring en kennis weet waar hij het over heeft en die zijn kunde ook nog eens helder en duidelijk weet over te dragen. Zakenblad Quote 4

5 Agenda manipulatie Agenda manipulatie kent meerdere varianten. Zo is er de variant waarbij u, bij aanvang van de onderhandeling, geconfronteerd wordt met een overvolle agenda. Of, het - voor u - belangrijkste onderwerp is aan het einde van de agenda geplaatst. In beide gevallen hoopt de agendasamensteller dat uw scherpte gedurende de onderhandeling afneemt. Door veel onderwerpen te behandelen of pas laat het belangrijkste aan te snijden, maakt men de ander murw. De onderhandelaar raakt vermoeid, wil door; we moeten nog zo veel bespreken en verliest overzicht, ziet details over het hoofd of wordt, omwille van de voortgang, toegeeflijker. Een andere variant betreft het tijdstip waarop een onderwerp wordt behandeld. Men kiest een tijdstip dat u in het nadeel brengt. Dat kan aan einde van een zware werkweek zijn, vlak voor het zomerreces, net voor de jaarafsluiting of voor het verstrijken van een voor u belangrijke deadline. De bedoeling is u druk op te leggen. Tijdsdruk, vermoeidheidsdruk of druk van buitenaf om eruit te komen. Een beroemd voorbeeld betreft de onderhandelingen over de naam van het nieuwe autoconcern dat zou ontstaan na de fusie tussen Daimler Benz en Chrysler. Jurgen Schrempf van Daimler Benz en Bob Eaton van Chrysler onderhandelden bij aanvang van de fusie over de naam van het nieuwe concern. Schrempf wilde dat het concern DaimlerChrysler zou gaan heten. Eaton hield vast aan ChryslerDaimler. Een impasse dreigde. Jurgen Schrempf stelde voor dit onderwerp te parkeren en verder te onderhandelen over belangrijkere onderwerpen zoals aandelenverhoudingen, managementposities en de plaats van het hoofdkantoor. Na maanden onderhandelen waren die aspecten allemaal geregeld. De naam van het concern echter nog niet. Dezelfde discussie ontspon zich en wederom ontstond er een impasse. Op dat moment dreigde Jurgen Schremp de hele fusie terug te draaien als het concern niet DaimlerChrysler zou gaan heten. Eaton had geen antwoord op dit powerplay van Schrempf en gaf toe. Hetzelfde hoge spel bij aanvang van de fusiebespreking zou geen effect hebben gehad. Dan had waarschijnlijk de Amerikaan geantwoord met: up yours... Nu was men te ver gevorderd in het fusietraject en stond er te veel op het spel. Reactie op agenda manipulatie: 1. Tracht zelf de agenda samen te stellen. Is dat niet mogelijk; 2. Vraag dan ruim van te voren om de agenda en ga na of tijdstip, aantal onderwerpen en volgorde ervan u welgevallig zijn. Krijgt u de agenda ter plekke; 3. Neem dan de tijd om de agenda te bestuderen. Indien nodig, schrap Artikel George van Houtem 5

6 6 onderwerpen, wijzig de volgorde van agendapunten of stel bespreking van vraagstukken uit. 4. Merkt u dat u vermoeid raakt gedurende de onderhandeling, schors het overleg of parkeer het onderwerp. Dreigen met niet bestaande gevaren Vaak worden onderhandelaars onder druk gezet om snel te beslissen of het aangeboden voorstel te accepteren voordat het te laat is. Zo krijgt u te horen: er zijn nog meer geïnteresseerden, volgende week gaan de prijzen omhoog, aankomende wetgeving laat dit niet meer toe, de Amerikaanse economie zwakt af, de vraag naar uw product waarschijnlijk ook. U heeft geluk dat u nog een deal kunt sluiten onder deze voorwaarden, zo lijkt het. Het is echter maar de vraag of de gesuggereerde gevaren ook reëel zijn. Hoe hiermee om te gaan? 1. Reageer lauwtjes, vraag altijd om onderbouwing. 2. Bepaal voor uzelf of u zonder de geuite dreiging akkoord zou zijn gegaan. Is dat niet het geval; 3. Geef dan aan, dat als het gevaar zich zou manifesteren, u dat zou betreuren maar dat u toch echt tijd nodig heeft voordat u beslist. Of geef te kennen dat u onder deze voorwaarden niet kunt instemmen. U laat hiermee blijken dat u zich niet onder druk laat zetten. De goede en kwade onderhandelaar Een variant op de bekende good cop and bad cop. Het basisprincipe is bekend; u hebt te maken met een stugge of botte onderhandelaar en een vriendelijke meer redelijkere gesprekspartner. Veel onderhandelaars denken deze trick te doorzien maar laten zich toch op het verkeerde been zetten tijdens de uitvoering ervan. Zij denken te weten hoe ze moeten reageren op de kwade onderhandelaar, namelijk onbewogen en zelfverzekerd. Je vooral niet onder druk laten zetten. Uw kwade onderhandelaar is echter de vriendelijke en redelijke gesprekspartner. Het voorstel van deze onderhandelaar lijkt juist door het optreden van de zogenaamd kwade onderhandelaar alleszins redelijk. De vraag is echter of u het bod van de goede onderhandelaar ook zonder het optreden van de stugge en botte collega aantrekkelijk had gevonden. Vaak luidt uw antwoord dan ontkennend. Hoe hiermee om te gaan? 1. Reageer lauwtjes op zowel de kwade als goede onderhandelaar. 2. Geef aan dat u de wijze waarop de gesprekken verlopen niet prettig vindt. Hiermee toont u uw inzicht op procesniveau en geeft u blijkt van zelfvertrouwen. 3. Beoordeel het aanbod van de goede onderhandelaar los van het aanbod van de kwade. Bepaal dan of u dit aanbod acceptabel vindt.

7 Een accountmanager van een bank onderhandelt met een financieel directeur van een houthandelover een kredietverstrekking. Naast de hoogte van het rentetarief dient er onderhandelt te worden over afsluitprovisie, afbetaling, onderpand, verzekeringen en informatieverstrekking. De bank heeft, gezien de concurrentie, een scherpe offerte uitgebracht. De financieel directeur loopt met de accountmanager stapsgewijs de offerte door. Bij het rentetarief geeft hij aan dat hij de opslag boven euribor aan de hoge kant vindt. Dit moet lager, niet veel maar het tarief dient echt te zakken. Ik ga akkoord met een opslag van 60 punten i.p.v. 80. Na argumenten uit te wisselen komt de accountmanager de financieel directeur tegemoet op 70 basispunten opslag. Gezien de totale deal kon hij die concessie nog wel verantwoorden. Daarmee is echter de onderhandeling nog niet afgerond. Ook bij de afsluitprovisie krijgt de accountmanager het verzoek zijn goede wil te tonen. Ook hier kunt u ons toch zeker wat tegemoet komen? Ik ga dit bedrag zeker niet betalen, hoeveel gaat daar nog van af? En ook hier zakt de accountmanager met zijn provisie. Een beetje minder kon nog net. Daarmee is het geheel echter nog steeds niet afgerond. Voordat ik definitief akkoord ga, wil ik de premie voor de treasury producten iets verlaagd zien. Als u de premie met een paar punten verlaagt, hebben we een deal. De accountmanager geeft toe, de totale onderhandeling wil hij niet op een paar punten laten stuklopen. Artikel George van Houtem De kredietcommissie is echter minder te spreken over het eindresultaat. De verhouding tussen zekerheid en rendement is totaal zoek en de accountmanager krijgt de deal niet door de kredietcommissie geloodst. Hoe hiermee om te gaan? 1. Onderhandel niet over elk onderdeel apart. Ga onderhandelen over alle onderwerpen in totaliteit. Zo is het gemakkelijker om uit te ruilen en voorkomt u dat u op alle onderdelen afzonderlijk concessies moet doen. 2. Benadruk dat de andere partij u in uw ogen om een belangrijke concessie vraagt. Als u bereid bent de ander tegemoet te komen, blaas uw concessie dan op. Met andere woorden, het is geen kleine concessie waarom gevraagd wordt maar een significante. 3. Wanneer men u wederom om een kleine concessie vraagt, geef aan dat u een patroon ziet ontstaan en dit niet wenselijk vindt. Hiermee geeft u het signaal af dat u de tactiek van de ander doorziet. 4. Vraag altijd wat terug voor een concessie. Dat kan een concessie van de andere partij zijn maar ook dat de onderhandeling met het inwilligen van het verzoek wordt afgerond. 7

8 Salamitactiek De uitdrukking refereert aan een salamiworst die men in kleine plakjes snijdt. Haal een klein plakje uit de worst en er blijft bijna een hele salami over. Niets aan de hand maar het blijft vaak niet bij dat ene plakje. Tijdens de onderhandelingen vraagt de andere partij u om een kleine concessie. Gezien de omvang van de onderhandeling bent u wellicht geneigd aan dat verzoek te voldoen. Het houdt evenwel niet op bij die kleine concessie. Gedurende de overleggen verzoekt men u telkens weer om een beetje tegemoet te komen. Elke concessie op zichzelf, kunt u nog billijken. Maar, voordat u het weet heeft u een hele salami weggeven. Ontkennen van bevoegdheid Na een inspannende onderhandeling staat u op het punt te tekenen. Plots staat de ander partij op en geeft te kennen dat hij niet tekeningsbevoegd is. De leidinggevende moet het onderhandelingsresultaat eerst beoordelen voordat zaken definitief worden gemaakt. Uiteraard komt deze terug met bemoedigende woorden het concept ziet er goed uit. Op een paar punten kunnen we echter niet instemmen en op enkele aspecten is mijn medewerker te vrijgevig geweest. Daar moeten wij dus opnieuw over onderhandelen. Wat nu? U heeft al uw informatie en concessiebereidheid al gedeeld en staat dus op achterstand. Hoe hiermee om te gaan? 1. Voorkomen is beter dan genezen. Vraag daarom vooraf of uw gesprekspartner tekenbevoegd is. Hoever reikt uw mandaat? En als dat te zwaar beladen is kunt minder beladen zinnen gebruiken als; ik neem aan dat wij dit samen mogen afronden?, ik ben tekenbevoegd, u ook neem ik aan?, tot hoever kunnen wij gaan in de afhandeling? 2. Mocht u tijdens de onderhandelingen toch geconfronteerd worden met dit spel, pak dan óók de nodige speelruimte. Geef bijvoorbeeld aan dat u het resultaat uiteraard intern nog moet delen en dat het maar de vraag is of men intern akkoord zal gaan. Of laat iemand anders uit uw organisatie de volgende ronde ingaan. 8

9 Artikel George van Houtem 9

10 Bukken terwijl Door: Jos Burgers niemand slaat Ik heb het zelf ook moeten leren. Trots zijn op je eigen prijzen c.q. tarieven. Maar ik ben de enige niet, zo ervaar ik vaak in mijn rol als koper. Je kunt met enige regelmaat constateren dat verkopers niet voor de volle honderd procent achter de prijs staan die ze zelf vragen. Bij de minste of geringste weerstand schieten zij direct in de verdediging, gaan vervolgens overstag en doen al te gemakkelijk concessies. U moet het voor de aardigheid eens een keer uitproberen. Ik geef een voorbeeld. Stel dat u besluit een nieuw televisietoestel aan te schaffen. U laat zich in de winkel uitgebreid informeren over de diverse modellen en opties, waarna de verkoper u adviseert om het toestel te kiezen dat voor u staat. Maar dan, voor uw specifieke situatie, voorzien van een ingebouwde digitale ontvanger en harddisk recorder. Op uw vraag wat dat type kost, zoekt de verkoper de prijs op in zijn catalogus en noemt u het bedrag. Laten we eens aannemen dat dat toestel 895,- kost. Het enige wat u dan moet doen is met enige stemverheffing de prijs herhalen. Meer niet. Dus u zegt: Achthonderdvijfennegentig euro!!!. Tien tegen een dat de verkoper ogenblikkelijk zal reageren met: Ja, dat is natuurlijk bruto, hè!. Waarop u zegt: Oh, bruto. Ik dacht al. Nee, natuurlijk is dat bruto. Dit is de adviesprijs. Maar daar kan natuurlijk nog wel wat vanaf. Oh, ik schrok al, glimlacht u. De reactie van die verkoper is wat ik weleens gekscherend noem, bukken, terwijl niemand slaat. De koper, u in dit geval, heeft niet eens gesuggereerd, laat staan uitgesproken, dat de vraagprijs te 10

11 hoog was. Want voor het zover was begint de verkoper al te bukken en biedt aan de prijs te zullen verlagen. Hoe komt het toch dat we onszelf vaak te duur vinden? De meest voor de hand liggende reden is natuurlijk dat we bang zijn de order niet te krijgen. Liever omzet zonder winst dan geen omzet. Een andere belangrijke reden is dat we onze eigen kracht onderschatten en teveel ontzag hebben voor onze concurrenten. We weten namelijk als geen ander dat onze eigen organisatie, producten of diensten niet altijd perfect zijn en denken al snel, meestal ten onrechte, dat onze gerenommeerde concurrenten dat wel zijn en altijd foutloos leveren. Het gras bij de buren is immers altijd groener, want dat zie je van een grote afstand. Als je met je neus op je eigen gazon staat, zie je overal kale plekken. Column Jos Burgers Ik weet het, voor de volle honderd procent achter je eigen prijzen staan is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Maar wees om te beginnen eens trots op uw eigen tarieven. Presenteer ze ook als een vanzelfsprekendheid. Angst is een slechte raadgever in prijsonderhandelingen en kost u handenvol geld. Zelf hanteer ik een eenvoudig principe, te weten: Als je nooit te duur bent, ben je waarschijnlijk te goedkoop. Je ziet die ene klant die moeite heeft met jouw tarieven dus gewoon als bewijs dat je op een goed prijsniveau zit. Als u er zo zelfverzekerd in zit, is de kans zelfs groot dat ook die ene klant alsnog overstag gaat. Jos Burgers is een van de weinige echte bestseller-auteurs van Nederland. Hij schreef het best verkochte boek van 2006 en En in 2011 komt hij met een nieuw boek over het omgaan met prijsdruk: Geef nooit korting!. Aangenaam provocerend en prettig verwarrend! 11

12 Drogredenen Een ieder krijgt ermee te maken, drogredenen. Een drogreden is een argument dat eigenlijk niet klopt, een bedrieglijke redenering. Ze worden bijzonder vaak gebruik in de dagelijkse praktijk, maar ook in het debat komen ze met enige regelmaat voor. Veel auteurs raden af om drogredenen te gebruiken omdat deze niet kloppen. Ongetwijfeld, helemaal correct is het niet, maar des te effectiever. Wie een tegenstander goed omver wil werpen kan, met name bij de snellere debatvormen als het Lagerhuisdebat, prima uit de voeten met een uitgekiende combinatie van drogredenen en echte argumenten. Het mooie van drogredenen is namelijk dat het in theorie heel makkelijk af te wijzen is en rustig de tijd kan worden genomen om te analyseren waarom wel en waarom vooral niet, maar dat in the heat of the moment de tegenstander vaak geen passend antwoord kan formuleren. Er zijn ontzettend veel verschillende drogredenen. Hierbij een overzicht van de belangrijkste: Argumentum ad hominem Een ad hominem is de benaming voor een persoonlijke aanval. Hierbij wordt niet de boodschap of de inhoud daarvan aangevallen, maar richt de spreker het verbale geweld rechtstreeks tot de persoon die de boodschap verkondigd heeft. Zo werkte ik ooit eens mee aan een pilot (proefopname) van een nieuw debatprogramma en daarin kruiste ik de verbale degens met een bekend lid van de Tweede Kamer. Na een uiteenzetting van mijn zijde over hoe verloedering in achterstandswijken eventueel aangepakt zou kunnen worden begon hij zijn woorden met ik kan wel overduidelijk merken dat jij niet in de Tweede Kamer zit. Let wel, er kwam daarna een scherp inhoudelijk betoog over zijn eigen visie en dat maakt een persoonlijke aanval soms wel degelijk effectief. Akkoord, om alleen een persoonlijke aanval te brengen is een enorm zwaktebod, maar wie het gebruikt om het betoog wat op smaak te brengen zal zeker niet teleurgesteld worden. 12

13 Argumentum ad populum De populariteitsdrogreden. Hierbij haalt men de overtuigingen van heel veel anderen erbij om de eigen stelling kracht bij te zetten. Politici in verkiezingstijd hebben er nogal vaak een handje van om te refereren aan die miljoenen mensen in Nederland die dit kabinet zat zijn of de halve Rotterdamse gemeenschap die het niet met uw plannen eens is. Net zoals voor andere drogredenen geldt voor een ad populum ook dat het brengen daarvan zonder enige verdere onderbouwing vaak als bijzonder zwak wordt gezien. Toch moet het effect ervan niet onderschat worden. Met name bij korte en heftige debatten kan een goed geplaatste ad populum voor een kentering van het debat zorgen. Een politicus als wijlen Pim Fortuyn bediende zich regelmatig van deze drogredenen door consequent te stellen dat Nederland immigratie beu is. Een spreker kan een ad populum dus prima gebruiken om bijvoorbeeld op onderbuikgevoelens in te spelen. Hoofdstuk uit boek Sharon Kroes Stroman Wie een stroman gebruikt verdraait allereerst de woorden van de tegenstander en hakt vervolgens flink op dit vertekende standpunt in. Berucht hierbij is de zin dus als ik u goed begrijp, vaak gebruikt door politici. Wat meestal volgt is een zeer grove veersimplificering van het betoog van de tegenstander waarin allerlei cruciale elementen worden weggelaten. Vervolgens gaat de spreker verder door te betogen dat zulke standpunten echt niet kunnen en veel te kort door de bocht zijn. Een veel gebruikte truc hierbij is de overdrijving. Als een spreker bijvoorbeeld zou stellen dat politie agenten soms best wat harder mogen optreden kan dit overdreven worden door de tegenstander 13

14 Drogredenen door te zeggen dat de vorige spreker het liefst op elk klein akkefietje een compleet peleton ME en een arrestatieteam stuurt. En daarna uiteraard melden hoe schandalig dit wel niet is. Autoriteitsdrogreden Het aanhalen van allerlei autoriteiten om de argumentatie kracht bij te zetten is eigenlijk ook een oneigenlijke manier van redeneren. In verkiezingstijd is het CPB (Centraal Plan Bureau) altijd ontzettend populair om als autoriteit aan te halen. Het CPB rekent namelijk verkiezingsprogramma s door en als het CPB iets zegt, dan moet het wel goed zijn is de gedachte bij veel politici. Autoriteitsdrogredenen kunnen ook in veel subtielere vormen tijdens een debat terugkomen. Zo verklapte een debater mij ooit eens voornamelijk rapporten te citeren geschreven door professoren. Het aureool van de wetenschap die achter een bepaald argument staat vond hij namelijk veel sterker dan eenzelfde redenering van een politicus. In de praktijk zou een dergelijk argument als volgt kunnen werken:.en ik citeer hier een rapport van professor X, toch echt een internationaal toonaangevende expert op dit vakgebied Post hoc ergo propter hoc (na dit, dus vanwege dit) Een argument dat in debatten niet heel vaak wordt gebruikt. Toch vermeldenswaardig om te noemen omdat deze in het dagelijks leven wijdverbreid is. Men veronderstelt bij deze drogreden een causaal verband tussen gebeurtenis A en gebeurtenis B dat er in werkelijkheid zeker niet hoeft te zijn. Wie vijf dagen lang van een obscure therapeut grasblaadjes moet kauwen en daarna spontaan geneest van de griep hoeft de therapeut lang niet altijd dankbaar te zijn. Ga altijd na of een bepaalde gebeurtenis B wel zeker uit gebeurtenis A voorvloeit of dat er ook eventueel andere oorzaken zouden kunnen zijn. Selectieve waarneming Persoonlijk vind ik deze veruit de vervelendste drogreden in het debat. Een goed voorbeeld is mijn opa werd 89 en die dronk elke dank een halve liter jenever. Bij selectieve waarneming wordt er een voorbeeld uit een complete groep gevist en die wordt tegen de andere spreker gebruikt. Ongetwijfeld bestaat opa en ongetwijfeld is opa 89 jaar geworden. Maar dat zal allereerst vast niet door de jenever zijn gekomen (wie dit wel suggereert is bezig met een loepzuivere post hoc ergo propter hoc) en ten tweede staan er tegenover deze opa ongeveer mensen die door een halve liter jenever 14

15 tien jaar eerder zijn gestorven en de tien jaar daarvoor met een zware leverkwaal hebben doorgebracht. Trap dus niet in selectieve waarneming en wijs de tegenstander er fijntjes op dat de wereld niet alleen rond zijn opa draait. Generaliseren Mijn inkomen is de afgelopen tijd fors gedaald, het gaat slecht met Nederland. Bij generaliseren worden een of enkele gevallen verheven tot de algemene norm. Vergeet nooit dat het altijd het geval kan zijn dat bij 95% van de Nederlanders het inkomen gestegen is, maar dat deze ene arme stakker net tot de 5% groep behoort en nu probeert zijn situatie te veralgemeniseren. Aan de hand van een of enkele gevallen is het tijdens een debat vrijwel nooit mogelijk een algemene trend af te leiden, waak daar ook voor. Hellend vlak Als we A toestaan, dan is er geen twijfel over mogelijk dat B ook op korte termijn zal volgen. Een hellend vlak is een manier om het debat te verbreden tot onderwerpen die eigenlijk niets met het eigenlijke debat te maken hadden. In de discussie over softdrugs wordt vaak gesteld dat als men softdrugs gaat toestaan harddrugs de logische vervolgstap zijn. Bedenk altijd dat tijdens het debat de argumenten rondom een onderwerp dienen te draaien en zodra de tegenstander dit soort onzin gaat suggereren er sprake is van een drogreden. Hoofdstuk uit boek Sharon Kroes Uiteraard is deze lijst met drogredenen verre van uitputtend. Doel is echter niet om alle mogelijke drogredenen te behandelen omdat de praktijk leert dat ontzettend veel vrij weinig in het debat of de dagelijkse praktijk voorkomen. Beter is het om in eerste instantie een basis te hebben en een aantal van deze drogredenen goed te leren herkennen en beheersen, daar een debater daar een stuk meer profijt van zal hebben. CV Sharon Kroes Sharon Kroes is voormalig Nederlands, Europees én wereldkampioen debatteren. Hij was vaste deelnemer aan Het Lagerhuis waar hij meerdere malen tot beste spreker werd verkozen. Tijdens het seminar laat Kroes u een aantal manipulatieve debattechnieken zien: ze zien er onschuldig uit, maar werken zeer geraffineerd. Drogredenen is een hoofdstuk uit het e-book Debatteren voor iedereen! van Sharon Kroes. 15

16 Artikel George van Houtem Dirty tricks van het onderhandelen Deel 2 Nibble Escalatie van eisen De veiling Bogey Persoonswisseling Nibble Laat u niet manipuleren, vijf onderhandelingstrucs! De Nibble wordt ingezet aan het einde van de onderhandeling. U staat op het punt de onderhandeling succesvol af te ronden. Vlak voordat u tot afronding wilt overgaan, confronteert de andere partij u met een nieuwe eis waaraan nog even moet worden voldaan. Vaak is de eis op zichzelf staand gering van omvang. De gedachte erachter is dat u de gehele onderhandeling niet laat stuklopen voor zo n klein verzoek. Het alternatief, namelijk het laten klappen van de onderhandeling, is niet te verkiezen boven het doen van de kleine concessie. Hoe hiermee om te gaan 1. Weet dat ook de andere partij zeer waarschijnlijk de gehele onderhandeling niet zal laten stuklopen op zo n kleine concessie. Men probeert u uit. 2. Geef aan dat u het niet op prijs stelt om in deze fase van de onderhandeling plotseling geconfronteerd te worden met een volstrekt nieuwe concessie. 3. Ga niet in op het verzoek of vraag op uw beurt wat terug voor de gevraagde concessie. Escalatie van eisen Escalatie van eisen kent meerdere varianten. In de meest voorkomende variant stelt de andere partij u voor een dilemma. U vraagt de andere partij om een concessie. In reactie op uw verzoek scherpt deze zijn of haar voorwaarden en eisen op een andere onderdeel van de onderhandeling aan. Een verbetering op één onderdeel leidt hiermee tot een verslechtering op een ander onderdeel. De andere variant is agressiever van aard. De andere partij doet u een voorstel. Op het moment dat u daar niet direct mee instemt of om een concessie vraagt, verhoogt deze in reactie daarop zijn of haar eisen of scherpt de 16

17 voorwaarden juist aan. Sterker, u krijgt te horen dat ook dit aanbod slechts beperkt houdbaar is en binnen afzienbare tijd zal verlopen. U kunt dus maar beter snel dit aanbod accepteren. Doel van deze escalatie is u stevig onder druk te zetten. De andere partij tempert direct bij aanvang uw verwachtingen en hoopt daarmee dat u snel tot acceptatie overgaat. Hoe hiermee om te gaan? 1. Pas op voor een impulsieve reactie. Neem de tijd deze onverwachtse wending te verwerken. Als u te snel reageert, is de kans groot dat u toch iets gaat inleveren. 2. Benoem dat u zich onder druk gezet voelt en dat dit niet de wijze is waarop u de onderhandeling voeren. 3. Laat het doodleuk op een impasse aankomen. U geeft hiermee het signaal af dat u niet gevoelig bent voor de pressie. Als er aan de andere kant onderhandelingsruimte is, zal deze partij uiteindelijk met een nieuw en voor u aantrekkelijker aanbod komen. De veiling De veiling ziet men vaak terug in verkoop- en inkooprelaties. De inkopende partij laat u als verkopende partij in de eerste onderhandelingsronde uw eigen voordelen en gunstige voorwaarden presenteren. De inkopende partij doet dit echter niet alleen bij u maar bij verschillende leveranciers. In de tweede onderhandelingsronde confronteert hij u daarna met de andere cq extra voordelen die andere leveranciers ook hebben geboden. De daarbij behorende randvoorwaarden en eisen die gesteld zijn door de leveranciers worden daarbij uiteraard niet genoemd. Door alle voordelen en gunstige voorwaarden, die iedere afzonderlijke leverancier heeft aangeboden, als geheel pakket aan u te tonen, lijkt uw oorspronkelijke aanbod van de eerste ronde niet goed genoeg. Er is gezien de - gecombineerde - aanbiedingen van andere leveranciers blijkbaar meer mogelijk. Wilt u zich niet buiten spel zetten dan zult ook u de andere gunstige voorwaarden en voordelen dienen aan te bieden. Door de tactiek van de veiling wordt u geslepen uitgehoord en commercieel tegen andere partijen uitgespeeld. Om de druk nog verder te verhogen komt het ook geregeld voor dat andere partijen elkaar zien. Men komt de andere leverancier toevallig nog even tegen op de gang. Of men ziet op een memo die nog op tafel ligt de namen van andere leveranciers die ook nog worden uitgenodigd. Artikel George van Houtem Hoe hiermee om te gaan? 1. In plaats van uw voordelen prijs te geven kunt u in de eerste ronde ook vragen onder welke voorwaarden de andere partij de overeenkomst wilt sluiten. Vraag daarbij naar 17

18 prioriteiten en achterliggende belangen. Het is dan aan u om te kijken of u aan deze voorwaarden kunt voldoen. Indien mogelijk, kunt u stellen dat u eventueel bereid bent hieraan te voldoen, onder voorwaarden dat dan ook de overeenkomst gestand wordt gedaan. U loopt het risico dat de andere partij overvraagt, maar u bent dan wel in onderhandeling. U voorkomt hiermee ook dat u wordt uitgespeeld in de tweede ronde. 2. Doe niet mee met de veiling. Houd op de onderdelen waarmee u vergeleken wordt met andere leveranciers vast aan uw eerste aanbod. Ga de gecombineerde voorstellen van andere partijen niet matchen maar verander de scope van de onderhandeling en kom met totaal andere concessies en alternatieve mogelijkheden op andere terreinen. U voorkomt hiermee dat u met de andere partijen vergeleken kunt worden. 3. Houd in ieder geval uw ondergrens in de gaten. In hoeverre zijn de gevraagde voorwaarden en eisen nog in overeenstemming met uw doelstelling? Het is verleidelijk om steeds aan andere eisen tegemoet te komen om de deal binnen te halen maar gaandeweg kan blijken dat onder deze voorwaarden geen overeenkomst sluiten aantrekkelijker is. Bogey Uw gesprekspartner geeft u te kennen dat u een aantrekkelijk en redelijk voorstel doet. Maar helaas, ik heb niet de middelen om aan uw voorwaarden te voldoen. Ik zou wel willen maar ik kan niet. Door op sympathieke wijze waardering uit te spreken voor uw product, dienst of voorstel maar daar direct bij aan te geven dat het buiten de invloed en mogelijkheden van betrokkene ligt om aan de gesteld voorwaarden te voldoen, hoopt men op toegeeflijkheid van uw kant. Rationeel is men het met uw voorstel eens, graag zelfs! Maar men geeft emotioneel te kennen dat het niet mogelijk is. De oplossing ligt bij u. Hoe hier mee om te gaan? 1. U bent wellicht gevleid door de waarderende woorden over uw product, dienst of voorstel. Tevens wordt er een emotioneel áppel op u gedaan. Pas op dat u in reactie daarop niet reageert door toegeeflijk te zijn. 2. Geef te kennen dat het u spijt dat de ander de mogelijkheden niet heeft. En geef aan dat u hem of haar tijd gunt om tot oplossingen te komen. Schors daarna de onderhandeling. 3. Indien een reactie - ook na de schorsing - uitblijft, kunt u een concessie van uw kant overwegen onder voorwaarde van een concessie van de andere partij. Kan deze u niet tegemoet komen, dan kunt u eventueel uw voorstel uitkleden en aanpassen aan hetgeen de andere partij u wel kan bieden. 18

19 Persoonswisseling Persoonswisseling heeft als opzet de andere partij uit balans te brengen. Onverwacht wordt deze met een andere dan de vertrouwde onderhandelaar geconfronteerd. Vaak verandert tegelijkertijd de scope van de onderhandeling. In plaats van de verwachte onderwerpen komt het onderliggende samenwerkingsverband ter sprake. Het doel is de ander te dwingen zich toegeeflijk op te stellen onder dreiging van het verbreken van de relatie. U voert altijd de onderhandelingen met dezelfde vertegenwoordiger. Ook nu heeft u weer een afspraak met deze persoon om te onderhandelen over de jaarlijkse overeenkomst. Het betreft de uitwerking van details en vaststelling van de jaarlijkse prijsverhogingen en volumes. U treft echter niet de verwachte gesprekspartner maar diens leidinggevende en een andere vertegenwoordiger van de inkoopafdeling. Men wil eens kritisch naar de overeenkomst kijken want men heeft inmiddels ook andere aanbiedingen gekregen. Wilt u ook dit jaar nog een overeenkomst sluiten, dan kan er van de jaarlijkse prijsverhoging geen sprake zijn. Sterker nog, er zal een prijsverlaging nodig zijn. Daar staat u dan. In plaats van een jaarlijks terugkerend routine gesprek ziet u zich nu geconfronteerd met twee dominante gesprekspartners die de samenwerking zelfs ter discussie stellen. Artikel George van Houtem Hoe hiermee om te gaan? 1. Waak voor al te snelle reacties en concessies van uw kant. Hier is men juist op uit. 2. Geef aan dat u verwacht had iemand anders te spreken en dat u zich niet heeft kunnen voorbereiden op de wending die deze afspraak heeft gekregen. Hiermee creëert u voor uzelf tijd en ruimte om opnieuw uw positie en reactie te bepalen. 3. U kunt wel vragen en exploreren waar behoeften en prioriteiten liggen. Als men u om een inhoudelijke reactie vraagt, kunt u aangeven dat u de relatie en inhoud van de overeenkomst belangrijk vindt en daarom tijd nodig heeft om met passend inhoudelijk voorstel te komen. 19

20 Zie ik zo bleek?door: Jos Burgers Is het u weleens overkomen? Dat vrienden van u een geintje wilden uithalen door u iets aan te praten? Zogenaamd los van elkaar. Dat gaat bijvoorbeeld als volgt. U bent op een feestje en tegen negen uur begint nummer één: Zeg, heb jij een drukke week achter de rug of zo?. Ik? Een drukke week? Nee, niet echt. Hoezo?. Oh, je ziet wat witjes, maar misschien denk ik dat maar. Tegen half tien meldt zich nummer twee: Je bent toevallig toch niet ziek geweest van de week, hè?. Nee hoor, ik heb gewoon gewerkt en voel me kiplekker. Maar, hoe kom je daar bij?. Oh, ik vind dat je er wat bleek uit ziet, maar ik zal me wel vergissen. Een uurtje later meldt zich vriend numero drie: Hé, hoe is het met je? Alles goed? Volgens mij heb jij de afgelopen nacht slecht geslapen!. Ik slecht geslapen, hoezo?. Nou, je ziet er gewoon niet erg fit uit. Weer een uur later: Zeg, jij hebt toch niks verkeerds gegeten of zo, hoop ik?. Nee hoor, hoe dat zo?. Nou, ik vind je er wat grauw uitzien. Nog één zo n gesprekje en u loopt naar het toilet om toch eens in de spiegel te kijken. En jawel hoor, nu heeft u zelf ook wel heel sterk de indruk dat u er niet echt gezond uit ziet. Na nog even te hebben doorgefeest voelt u zich steeds minder lekker, waarna u echt ziek huiswaarts keert. 20

MESSCHERP ONDERHANDELEN

MESSCHERP ONDERHANDELEN AVONDSEMINAR: 17.30-22.00 UUR 1 JUNI GRONINGEN > 2 JUNI AMSTERDAM > 6 JUNI ROTTERDAM > 9 JUNI EINDHOVEN > 20 JUNI UTRECHT MESSCHERP ONDERHANDELEN SCHERPE ONDERHANDELTECHNIEKEN DIE VOORKOMEN DAT JE BOT

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

dirty tricks Van het onderhandelen George van Houtem Ontdek de regels van het spel en verbeter je machtspositie

dirty tricks Van het onderhandelen George van Houtem Ontdek de regels van het spel en verbeter je machtspositie Lettertype: Futura Na het lezen van dit boek laat u zich nooit meer in de luren leggen Prof. dr. W.F.G. Mastenbroek de dirty tricks t Van het onderhandelen Ontdek de regels van het spel en verbeter je

Nadere informatie

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf

Ideeën presenteren aan sceptische mensen. Inleiding. Enkele begrippen vooraf Ideeën presenteren aan sceptische mensen Inleiding Iedereen heeft wel eens meegemaakt dat het moeilijk kan zijn om gehoor te vinden voor informatie of een voorstel. Sommige mensen lijken er uisluitend

Nadere informatie

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST

2: vergaderen VASTE VOORZITTER EN NOTULIST 2: vergaderen Als je lid bent van een studentenraad, vergader je vaak. Je hebt vergaderen met de studentenraad, maar ook vergaderingen met het College van Bestuur en de Ondernemingsraad (OR). Gemiddeld

Nadere informatie

Wees duidelijk tegen je klanten

Wees duidelijk tegen je klanten Ronald Dingerdis Wees duidelijk tegen je klanten 3 In onze training Klantgerichtheid en communicatie vroeg een cursist me onlangs of je tegen je klant kan zeggen dat hij extreem vervelend is. Dat hij onredelijk

Nadere informatie

GERAFFINEERD ONDERHANDELEN

GERAFFINEERD ONDERHANDELEN 15 JANUARI 2016 DELAMAR THEATER, AMSTERDAM GERAFFINEERD ONDERHANDELEN MASTERCLASS VOL VERFIJNDE TACTIEKEN, SUBTIELE MANOEUVRES EN VERNUFTIGE TRUCS! SPECIAAL OVER UIT DE VS: KEYNOTE SPEAKERS VAN STANFORD

Nadere informatie

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl

13 Acquisitietips. AngelCoaching. Coaching en training voor de creatieve sector www.angelcoaching.nl 13 Acquisitietips AngelCoaching Coaching en training voor de creatieve sector Tip 1 Wat voor product/dienst ga je aanbieden? Maak een keuze, niemand kan alles! Tip 1 Veel ondernemers zijn gezegend met

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen

30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen 30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen Waarom Jij koopt drie tot vier huizen in je leven. Je makelaar verkoopt er honderden. Hij kent dus het onderhandelingsspel beter dan jij. Wanneer

Nadere informatie

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost

Deel 12/12. Ontdek die ene aanpak waarmee je al je problemen oplost Beantwoord eerst de volgende vragen: 1. Welke inzichten heb je gekregen n.a.v. het vorige deel en de oefeningen die je hebt gedaan? 2. Wat heb je er in de praktijk mee gedaan? 3. Wat was het effect op

Nadere informatie

Communiceren met de achterban

Communiceren met de achterban 1 Communiceren met de achterban Je wilt weten hoe je het beste communiceert met de achterban. Je wilt direct aan de slag en snel resultaten. Je hebt een hoe-vraag. Zoals iedereen. Maar als je werkelijk

Nadere informatie

Programma. Telefonische Klachtenbehandeling. Filosofie rond klachtenbehandeling. Wat is een klacht?

Programma. Telefonische Klachtenbehandeling. Filosofie rond klachtenbehandeling. Wat is een klacht? Telefonische Klachtenbehandeling Programma 1. Klachten! 2. Telefonische communicatie. 3. Structuur voor klachtenbehandeling. 4. Voorbeelden van woorden en zinnen. Wat is een klacht? Filosofie rond klachtenbehandeling

Nadere informatie

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN

VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN E-BLOG VIER EENVOUDIGE TAKTIEKEN OM LASTIGE COLLEGA S VOOR JE TE WINNEN in samenwerken Je komt in je werk lastige mensen tegen in alle soorten en maten. Met deze vier verbluffend eenvoudige tactieken vallen

Nadere informatie

Feedback. in hapklare brokken

Feedback. in hapklare brokken Feedback in hapklare brokken Jan van Baardewijk Zorgteamtrainer Op zorgteamtraining.nl is de meest recente versie van feedback gratis beschikbaar. Mocht je willen weten of je de meest recente versie hebt,

Nadere informatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie

Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis (dubbele les) Groep 8 Verdiepingsles: Lagerhuis voorbereiding. Leerkrachtinformatie Leerkrachtinformatie (dubbele les) Lesduur: 2 x 50 minuten (klassikaal) Introductie van de activiteit 1. Deze klassikale les bestaat uit twee delen: Voorbereiding Uitvoering voorbereiding Lesduur: 50 minuten

Nadere informatie

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud

Aan de slag blijven. Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Schematisch overzicht van thema s, leerdoelen en inhoud Jezelf presenteren De medewerker moet zichzelf goed presenteren. Bijvoorbeeld door er schoon en verzorgd uit te zien. Zo laat hij/zij een goede indruk

Nadere informatie

Beste leden van de Huurderskoepels,

Beste leden van de Huurderskoepels, Beste leden van de Huurderskoepels, Op maandag 16 maart heb ik u het definitieve huurverhogingsvoorstel voor 2015 gedaan. Dit naar aanleiding van onze discussie op 9 maart jl. waarin wij een concept-voorstel

Nadere informatie

Hoe word je succesvol in sales

Hoe word je succesvol in sales Hoe word je succesvol in sales Verkopen gaat niet vanzelf. Zeker niet in deze tijd. Toch zijn nog steeds veel verkopers erg succesvol. Dat komt niet door het product of de dienst die ze aanbieden, maar

Nadere informatie

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8.

Roos van Leary. Mijn commentaar betreffende de score Mijn score was 4 punten van de 8. Roos van Leary Beschrijving Boven-Samen (BS) dominant gedrag: leidend zelfdefinitie: ik ben sterker en beter dan jij; Ik overzie "het" definitie van de ander: jij bent zwak en hulpbehoevend relatiedefinitie:

Nadere informatie

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk!

1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips. Haal direct meer uit je netwerk! 1 3 N u t t i g e LinkedIn Tips Haal direct meer uit je netwerk! Inleiding Allereerst wil ik u bedanken voor het downloaden van dit e-book. Na weken van voorbereiding kunnen we dan nu eindelijk dit e-book

Nadere informatie

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling

In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling In gesprek gaan met ouders in verband met een vermoeden van kindermishandeling 1. Aandachtspunten voor een gesprek met ouders i.v.m. een vermoeden van kindermishandeling: Als je je zorgen maakt over een

Nadere informatie

Luisteren naar de Heilige Geest

Luisteren naar de Heilige Geest Luisteren naar de Heilige Geest Johannes 14:16-17 En Ik zal de Vader bidden en Hij zal u een andere Trooster geven om tot in eeuwigheid bij u te zijn, de Geest der waarheid, die de wereld niet kan ontvangen,

Nadere informatie

Meer succes met je website

Meer succes met je website Meer succes met je website Hoeveel geld heb jij geïnvesteerd in je website? Misschien wel honderden of duizenden euro s in de hoop nieuwe klanten te krijgen. Toch levert je website (bijna) niets op Herkenbaar?

Nadere informatie

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties

o Gericht op verleden o Focus op oordelen o Eenrichtingsverkeer o Passieve bijdrage van de medewerker o Gericht op formele consequenties Het zorgen voor een goede basis. Elk bedrijf wil een goed resultaat halen. Dat lukt beter als u regelmatig met uw medewerkers bespreekt hoe het gaat, hoe dingen beter zouden kunnen en wat daarvoor nodig

Nadere informatie

III. Schakelen tussen communciatieniveaus

III. Schakelen tussen communciatieniveaus III. Schakelen tussen communciatieniveaus Herkent u de volgende situaties? o 'Nu heb ik al een paar keer aan mijn medewerker gevraagd of hij uit wil leggen wat er precies aan de hand is; maar hij geeft

Nadere informatie

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out

Online Psychologische Hulp Overspanning & Burn-out Online Psychologische Hulp 2 Therapieland 3 Therapieland Online Psychologische Hulp In deze brochure maak je kennis met de online behandeling Overspanning & Burn-out van Therapieland. Je krijgt uitleg

Nadere informatie

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus

Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus pag.: 1 van 5 Vragenlijst persoonlijke onderhandelingsstijlen: de samenwerker, de vechter en de analyticus Ieder mens heeft een persoonlijke stijl van beïnvloeden. De een is meer gericht op het opbouwen

Nadere informatie

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1

Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 Informatie en tips voor het voeren van goede gesprekken 1 De manier waarop je met elkaar omgaat en hoe je met elkaar in gesprek gaat is belangrijk in het dagelijks werk. Het helpt je elkaar beter te begrijpen

Nadere informatie

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22

21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 21 Niveaus van interveniëren in groepen 22 ASPECTEN VAN COMMUNICATIE IN GROEPEN In iedere relatie en in elk relatienetwerk waar mensen net elkaar communiceren zijn er vier aspecten te onderscheiden. De

Nadere informatie

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren

Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Handleiding Werkvormen Overtuigend presenteren Inhoud 1. Inleiding 2. Zeg geen Uhm 3. De emotionele bus 4. Boos op een mandarijntje 5. Levend memory Lichaamstaal 1. Inleiding In een debat is het geven

Nadere informatie

Assertief op het werk

Assertief op het werk Carola van Dijk en Hans Elbers (red.) Assertief op het werk Ikke, ikke, ikke zonder dat de rest... INHOUD Voorwoord 7 Inleiding 9 1 Het verschil tussen subassertief, agressief en assertief gedrag 11 2

Nadere informatie

Hand-out Vaardiger onderhandelen

Hand-out Vaardiger onderhandelen Hand-out Vaardiger onderhandelen Onderhandelen is balanceren. Laat ik me teveel in mijn kaarten kijken of verschaf ik te weinig informatie over mijn belangen. Kan ik mijn tegenspeler wel vertrouwen? Als

Nadere informatie

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders

R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders Door Hartger Wassink R U I MTE VI NDE N BINNE N DE KADE RS Een verslag van de workshops voor schoolleiders De rol van de schoolleiders mag niet onderschat worden. Netwerkleren leidt, als het goed is, tot

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou!

DEEL 1. WERKBOEK 5 Eigen keuze. 2015 Monique van Dam YOU: De keuze is aan jou! DEEL 1 1 WERKBOEK 5 Eigen keuze Inhoud 2 1. Hoe zit het met je keuzes? 3 2. Hoe stap je uit je automatische piloot? 7 3. Juiste keuzes maken doe je met 3 vragen 9 4. Vervolg & afronding 11 1. Hoe zit het

Nadere informatie

Het gedragmodel. 1. Inleiding

Het gedragmodel. 1. Inleiding Het gedragmodel 1. Inleiding Het gedragmodel is een NLP-techiek, ontwikkeld door Peter Dalmeijer (zie www.vidarte.nl) en Paul Lenferink. Het model leert ons feedback te geven waarbij we anderen op hun

Nadere informatie

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb.

1 Soms vermijd ik situaties die me in contact brengen met mensen waar ik problemen mee heb. De SOS test Uw Stijl Onder Stress test Hoe goed kent u uzelf? Een goede manier om uw zelfinzicht te vergroten is om uw Stijl Onder Stress te verkennen. Hoe reageert u wanneer een gesprek echt moeilijk

Nadere informatie

20 tips voor een goed debat!

20 tips voor een goed debat! 20 tips voor een goed debat! Moedig elkaar aan tijdens jullie voorbereidingen en de wedstrijd. Geef elkaar tips en zoek samen de sterktes en zwaktes van de argumenten. Je kan veel leren van elkaar, ook

Nadere informatie

Didactisch partnerschap

Didactisch partnerschap Didactisch partnerschap Vijf routekaarten om lastige situaties in het samenwerken met ouders te hanteren Het klinkt zo mooi: didactisch partnerschap. Zie daar als leraar maar eens een goede invulling aan

Nadere informatie

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over,

Theorieboek. leeftijd, dezelfde hobby, of ze houden van hetzelfde. Een vriend heeft iets voor je over, 3F Wat is vriendschap? 1 Iedereen heeft vrienden, iedereen vindt het hebben van vrienden van groot belang. Maar als we proberen uit te leggen wat vriendschap precies is staan we al snel met de mond vol

Nadere informatie

Concurrenten kies je zelf uit

Concurrenten kies je zelf uit Inhoud Voorwoord 7 01. Geef nooit korting! 13 02. Geef in elk geval geen geld! 16 03. Zie ik zo bleek? 19 04. Je kop staat me niet aan 23 05. Nog even naar de prijs kijken 26 06. Bukken terwijl niemand

Nadere informatie

Waar een wil is, is een Weg!

Waar een wil is, is een Weg! 5 tips om moeiteloos voor jezelf te kiezen en een stap te zetten. Waar een wil is, is een Weg! - Lifecoach http://www.facebook.com/arlettevanslifecoach 0 Je bent een ondernemende 40+ vrouw die vooral gericht

Nadere informatie

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES

VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES ONDERWIJSMAGAZIJN VOOR LOB VRAGEN BIJ DE COMPETENTIES Landelijk Stimuleringsproject LOB in het mbo VRAGEN BIJ ONTDEK COMPETENTIES JE PASSIE MOTIEVEN INLEIDING In LOB-trainingen en tijdens gesprekken met

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Folder check. Verschillende type folders

Folder check. Verschillende type folders Folder check Deze check is ontwikkeld door TechniekCommunicatie & Smartketing. U bent vrij om deze check in zijn geheel naar anderen te sturen. Zonder toestemming van de auteurs mag deze check of niet

Nadere informatie

Van gelijk hebben naar gelijk krijgen

Van gelijk hebben naar gelijk krijgen 1 Van gelijk hebben naar gelijk krijgen Met debatteren leren argumenteren Workshop: Francois Smits Workshop Debatteren Stuurgroep 2 Wie wil de business projectmanager zijn? En wie de IT projectmanager?

Nadere informatie

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN

MANIEREN OM MET OUDERPARTICIPATIE OM TE GAAN Blijf kalm; Verzeker je ervan dat je de juiste persoon aan de lijn hebt; Zeg duidelijk wie je bent en wat je functie is; Leg uit waarom je belt; Geef duidelijke en nauwkeurige informatie en vertel hoe

Nadere informatie

DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN

DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN E-blog DEZE 12 EIGENSCHAPPEN LATEN INTROVERTE PROFESSIONALS EXCELLEREN In zelfvertrouwen Veel professionals zijn introvert (zeker 1 op de 3 mensen). Introverte professionals zijn net als mooie ijsbergen.

Nadere informatie

TMA performancematrix

TMA performancematrix TMA performancematrix Demo accountmanager Demo Medewerker 18 december 2013 Stadionweg 37A 3077 AR Rotterdam T 010-3409955 I www.priman.nl E info@priman.nl Inhoudsopgave Inleiding 3 TMA performancematrix

Nadere informatie

Belbin Teamrollen Vragenlijst

Belbin Teamrollen Vragenlijst Belbin Teamrollen Vragenlijst Lindecollege 2009 1/ 5 Bepaal uw eigen teamrol. Wat zijn uw eigen teamrollen, en die van uw collega s? Deze vragenlijst kan u daarbij behulpzaam zijn. Zeven halve zinnen dienen

Nadere informatie

Baby-lichaamstaal. Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301

Baby-lichaamstaal. Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301 Baby-lichaamstaal Albert Schweitzer ziekenhuis kinderafdeling december 2003 pavo 0301 Inleiding Via deze folder vertellen we u wat over de lichaamssignalen die uw baby geeft: baby-lichaamstaal is méér

Nadere informatie

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email:

Rapportage Competenties. Bea het Voorbeeld. support@meurshrm.nl. Naam: Datum: 16.06.2015. Email: Rapportage Competenties Naam: Bea het Voorbeeld Datum: 16.06.2015 Email: support@meurshrm.nl Bea het Voorbeeld / 16.06.2015 / Competenties (QPN) 2 Inleiding In dit rapport wordt ingegaan op de competenties

Nadere informatie

Huiswerk week 5. Formele oefeningen

Huiswerk week 5. Formele oefeningen Huiswerk week 5 Formele oefeningen 1. Dagelijks ca. 45 minuten oefenen. De ene dag de zit- of loopmeditatie en de andere dag de staande yoga-oefeningen. Meditatie betekent oefenen met de zijnmodus. Toelaten

Nadere informatie

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding

STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING. Inleiding STIJLEN VAN BEÏNVLOEDING Inleiding De door leidinggevenden gehanteerde stijlen van beïnvloeding kunnen grofweg in twee categorieën worden ingedeeld, te weten profileren en respecteren. Er zijn twee profilerende

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Onderhandelen met lef en liefde

Onderhandelen met lef en liefde Lodewijk van Ommeren, directeur van Bureau Zuidema, interviewt Judith Schoenmaeckers Onderhandelen met lef en liefde Dirty tricks? Judith Schoenmaeckers, commercieel directeur bij Randstad, heeft er niets

Nadere informatie

EFFECTIEF OMGAAN MET BEZWAREN

EFFECTIEF OMGAAN MET BEZWAREN EFFECTIEF OMGAAN MET BEZWAREN Er zijn een heleboel redenen die door een klant gebruikt worden om nee te zeggen. Echter, de zogenaamde tegenwerpingen en bezwaren zijn veelal dooddoeners. Je zal dus moeten

Nadere informatie

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0

Copyright Marlou en Anja Alle rechten voorbehouden Opeenrijtje.com info@opeenrijtje.com 3.0 2 Deel 1 Beïnvloeden van gedrag - Zeg wat je doet en doe wat je zegt - 3 Interactie Het gedrag van kinderen is grofweg in te delen in gewenst gedrag en ongewenst gedrag. Gewenst gedrag is gedrag dat we

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Verbindingsactietraining

Verbindingsactietraining Verbindingsactietraining Vaardigheden Open vragen stellen Luisteren Samenvatten Doorvragen Herformuleren Lichaamstaal laten zien Afkoelen Stappen Werkafspraken Vertellen Voelen Willen Samen Oplossen Afspraken

Nadere informatie

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK

GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK GEVEN EN ONTVANGEN VAN FEEDBACK De manier waarop je met collega s omgaat, roept effecten op bij hen. De manier waarop je je gedraagt, dingen zegt, doet of juist laat, maakt dus op anderen een bepaalde

Nadere informatie

Veel gestelde vragen Hulpvrager Noordoostpolder.

Veel gestelde vragen Hulpvrager Noordoostpolder. Veel gestelde vragen Hulpvrager Noordoostpolder. Is er gegarandeerd een schoonmaakondersteuner voor mij? Zodra u een aanvraag heeft gedaan, gaat het systeem op zoek naar een schoonmaakondersteuner voor

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf?

In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? In 2016 komt mijn boek uit: Leidinggeven is een werkwoord! Hoe creëer je (meer) ruimte voor jezelf? Het gaat om doen, om zichtbaar en hoorbaar gedrag. Gedrag is waar de omgeving op reageert en wat aanspreekt,

Nadere informatie

Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée

Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée Life Coach Désirée Snelling Berg Magie voor het verkopen van je huis Leer hoe je in korte tijd je huis kunt verkopen en ook nog voor een gunstige prijs. Desirée 2011 Magie voor het verkopen van je huis

Nadere informatie

i 360 Profiel Voorbeeldrapport 360 Talent Scanner

i 360 Profiel Voorbeeldrapport 360 Talent Scanner Profiel Talent Scanner sopgave 1. Algemene beschrijving... 3 1.1. Doel... 3 1.2. Sfeer van Invloed model... 4 1.3. Beschrijving van de interactiestijlen... 5 1.3.1 Interactiestijlen die sturen op relatie...

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

Dank je wel voor het aanvragen en downloaden van dit e-book over Antwoorden op moeilijke sollicitatievragen.

Dank je wel voor het aanvragen en downloaden van dit e-book over Antwoorden op moeilijke sollicitatievragen. Inhoudsopgave Voorwoord... 3 Solliciteren is te leren... 4 Algemene tips voor het sollicitatiegesprek... 4 Goede voorbereiding is het halve werk!... 5 7 (moeilijke) vragen bij solliciteren en (positieve)

Nadere informatie

- Waarschuwing- dit is een pittige les!

- Waarschuwing- dit is een pittige les! - Waarschuwing- dit is een pittige les! Herken je de volgende situatie: Je vraagt aan je partner (heb je deze niet denk dan even terug aan de tijd dat je deze wel had) of hij de vuilniszak wilt buiten

Nadere informatie

In gesprek met medewerkers over verzuim

In gesprek met medewerkers over verzuim TIP: dit is een interactieve pdf. de inhoudsopgave en het menu onder aan de pagina s zijn clickable. In gesprek met medewerkers over verzuim Inhoud 1. verzuim bespreken met medewerkers Het is belangrijk

Nadere informatie

Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden?

Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden? Scheiden? Uit elkaar? Wat dient er allemaal geregeld te worden? Bij scheiden dient u samen afspraken te maken op welke wijze u uw bestaande gemeenschap wenst te verdelen. Ook als u onder huwelijkse voorwaarden

Nadere informatie

Handreiking. Belinstructies voor de bevalling. Versie voor verloskundigen

Handreiking. Belinstructies voor de bevalling. Versie voor verloskundigen Handreiking Belinstructies voor de bevalling Versie voor verloskundigen Koninklijke Nederlandse Organisatie van Verloskundigen Maart 2011 Inhoudsopgave 1. Doel van deze handreiking 3 2. Motivatie voor

Nadere informatie

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches

Eenvoudig nieuwe klanten. Voor adviseurs, trainers en coaches Eenvoudig nieuwe klanten Voor adviseurs, trainers en coaches Leer hoe ideale klanten naar je toe komen. Wiep de Jong Online Business Trainer Eenvoudig nieuwe klanten 2 Welkom bij mijn E-Book 'Eenvoudig

Nadere informatie

Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen.

Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen. Als ze u mogen en u geloven en u vertrouwen en in u vertrouwen dan gaan ze misschien van u kopen. Jeffrey Gitomer Mensen houden er niet van als hun iets verkocht wordt ze houden van kopen. Jeffrey Gitomer

Nadere informatie

Slecht nieuws-gesprek

Slecht nieuws-gesprek INHOUDSOPGAVE INLEIDING... 3 1. OPBOUW SLECHT NIEUWS-GESPREK... 4 2. TIPS BIJ HET VOEREN VAN EEN SLECHT NIEUWS GESPREK... 5 INLEIDING Het doel van een slecht nieuws-gesprek is de boodschap zo te brengen

Nadere informatie

Hoe haal je meer uit je koude acquisitiegesprekken?

Hoe haal je meer uit je koude acquisitiegesprekken? Hoe haal je meer uit je koude acquisitiegesprekken? Door: Michel Hoetmer Powered by Wat gaan we doen? Waarom is contact maken lastig? Wat je vooral niet moet doen Survival kit: wat dan wel? Wat is een

Nadere informatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie

Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Hoe Zeker Ben Ik Van Mijn Relatie Weet jij in welke opzichten jij en je partner een prima relatie hebben en in welke opzichten je nog wat kunt verbeteren? Na het doen van de test en het lezen van de resultaten,

Nadere informatie

BEINVLOEDEN IS LEERZAAM Build or Push Bouwen of Drukken? Aanspreken op gedragsvoorkeuren. Werken met sociale voorkeuren.

BEINVLOEDEN IS LEERZAAM Build or Push Bouwen of Drukken? Aanspreken op gedragsvoorkeuren. Werken met sociale voorkeuren. BEINVLOEDEN IS LEERZAAM Build or Push Bouwen of Drukken? Aanspreken op gedragsvoorkeuren. Werken met sociale voorkeuren. Nieuwsflits N54 September 2015 Gert Anbeek, Esmiralda Borgt, Ron van Eijk, Patrick

Nadere informatie

Smits & Beerends. Reader Onderhandelen

Smits & Beerends. Reader Onderhandelen Reader Onderhandelen Inhoudsopgave 1. Onderhandelen 2 Strategieën 2 Vuistregels 4 Stadia in onderhandelingen 6 Fouten in onderhandelingen 7 Enkele technieken 8 www.smitsenbeerends.nl 1 1. Onderhandelen

Nadere informatie

De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury)

De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury) De doorbraakmethode: onderhandelen in 5 stappen (William L. Ury) De Amerikaanse onderhandelingsexpert William Ury heeft een strategie ontwikkeld om in vijf stappen tot een goed onderhandelingsresultaat

Nadere informatie

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden

Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Aanbod Persoonlijke Vaardigheden Naast de huidige in-house trainingen is er ook op individuele basis een aanbod van trainingen waaraan oio-medewerkers kunnen deelnemen. Deze trainingen zijn gericht op

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER

E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER E-BOOK FEEDBACK GEVEN IS EEN KUNST EXPRESS YOUR INNER POWER INLEIDING Het geven van feedback is een kunst. Het is iets anders dan het uiten van kritiek. Het verschil tussen beide ligt in de intentie. Bij

Nadere informatie

Workshop overtuigingen

Workshop overtuigingen Workshop overtuigingen Inleiding Overtuigingen zijn vaak automatische gedachten, die de keuze- en handelingsvrijheid van mensen onnodig beperken. Het zijn vaak algemene, sterk emotioneel geladen ideeën

Nadere informatie

Pannenkoeken met stroop

Pannenkoeken met stroop Pannenkoeken met stroop Al een maand lang zegt Yvonne alleen maar nee. Heb je je best gedaan op school? Nee. Was het leuk? Nee. Heb je nog met iemand gespeeld? Nee. Heb je lekker gegeten? Nee. Heb je goed

Nadere informatie

Zelfperceptietest teamrol dinsdag 12 november 2002

Zelfperceptietest teamrol dinsdag 12 november 2002 Zelfperceptietest teamrol dinsdag 12 november 2002 Deze test is ontwikkeld om op eenvoudige wijze je eigen teamrol te bepalen. Het jarenlange onderzoek naar teamrollen binnen managementteams is gedaan

Nadere informatie

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties

Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Zelfdiagnostische vragenlijst verandercompetenties Het gaat om de volgende zeven verandercompetenties. De competenties worden eerst toegelicht en vervolgens in een vragenlijst verwerkt. Veranderkundige

Nadere informatie

Valkuilen en Tips bij het afsluiten van een hypotheek

Valkuilen en Tips bij het afsluiten van een hypotheek Valkuilen en Tips bij het afsluiten van een hypotheek Versie 1.0 Auteur: H.H. (Rico) Geerling FFP 1 Inhoudsopgave Inleiding:... 3 Valkuilen en tips afsluiten hypotheek:... 4 Hypotheekrente... 4 Tips hypotheekrente:...

Nadere informatie

LESHANDLEIDING. NIVEAU vmbo 2 e en 3 e leerjaar. VAKGEBIEDEN burgerschap/maatschappijleer, Nederlands.

LESHANDLEIDING. NIVEAU vmbo 2 e en 3 e leerjaar. VAKGEBIEDEN burgerschap/maatschappijleer, Nederlands. LESHANDLEIDING NIVEAU vmbo 2 e en 3 e leerjaar. VAKGEBIEDEN burgerschap/maatschappijleer, Nederlands. DOELSTELLING Met deze les worden doelen bereikt die aansluiten op referentieniveau 2F en 3F mondelinge

Nadere informatie

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek.

Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. Conflicten hanteren Tijd: verdelen over twee bijeenkomsten. Bijeenkomst 1 Laat de jongeren de test conflictstijlen maken (zie bijlage 1). Naar aanleiding van de uitslag ga je in gesprek. De uitkomst van

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen.

Inhoud. Voorwoord. Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. 1 Inhoud Voorwoord Tip 1. Voel je goed. Tip 2. Blijf trouw aan jezelf. Tip 3. Durf je kwetsbaar op te stellen. Tip 4. Ga hem niet verzorgen of bemoederen. Tip 5. Leer van het verleden en kies opnieuw.

Nadere informatie

TMA Talentenanalyse. Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids. Sara Berger 17 maart 2010

TMA Talentenanalyse. Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids. Sara Berger 17 maart 2010 TMA Talentenanalyse Expert competentie-rapportage en ontwikkelgids Sara Berger 17 maart 2010 T +31 (0)30 2670444 I www.tma-assessment.com E info@tma-assessment.com Inhoudsopgave Inhoudsopgave: Inleiding

Nadere informatie

Definitiefase fase 2

Definitiefase fase 2 Definitiefase fase 2 Nu dat jullie als projectteam de startnotitie af hebben, kunnen jullie beginnen met de volgende fase: jullie gaan de startnotitie uitbreiden tot een projectplan en jullie gaan de rollen

Nadere informatie

De presentatie: basisprincipes

De presentatie: basisprincipes De presentatie: basisprincipes Een presentatie is eigenlijk een voordracht of spreekbeurt. De belangrijkste soorten: a Een uiteenzetting: je verklaart bv. hoe taal ontstaan is, behandelt het probleem van

Nadere informatie

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons

Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Johannes 6,1-15 - We danken God, want Jezus zorgt voor ons Dankdag voor gewas en arbeid Liturgie Voorzang LB 448,1.3.4 Stil gebed Votum Groet Zingen: Gez 146,1.2 Gebed Lezen: Johannes 6,1-15 Zingen: Ps

Nadere informatie

Kaarten voor Leerling-bemiddeling

Kaarten voor Leerling-bemiddeling Math Boesten Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Arno Callemeijn Communicatie & Conflicthantering Mediation Training Coaching Kaarten voor Leerling-bemiddeling Een handzaam hulpmiddel

Nadere informatie

Betaal niet teveel... ziet u afspraken tussen bedrijven bij aanbestedingen? Meld ze bij ACM. Kansen & keuzes. voor bedrijven en consumenten

Betaal niet teveel... ziet u afspraken tussen bedrijven bij aanbestedingen? Meld ze bij ACM. Kansen & keuzes. voor bedrijven en consumenten Betaal niet teveel... ziet u afspraken tussen bedrijven bij aanbestedingen? Meld ze bij ACM Kansen & keuzes voor bedrijven en consumenten Waarom krijgt u deze folder? U bent inkoper van een bedrijf of

Nadere informatie