Symposium Green Office 2015

Save this PDF as:
 WORD  PNG  TXT  JPG

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Symposium Green Office 2015"

Transcriptie

1 Symposium Green Office 2015 Green Office 2015, project - proces - innovatie Roald Vandepoel, innovatie TNO Integraal ontwerpproces Green Office 2015 Wim Kleingeld, adjunct directeur Climat Green / R&D Ballast-Nedam Integraal duurzaam concept wonen en werken Thomas Rau, directeur Rau architects Innovatie in werkplek, milieu en duurzaamheid Luck Westerbaan, directeur Special Market Solutions Imtech Nederland Integraal duurzame kantoor / gebiedsontwikkeling, hoe samen verder? Aart van Gelder, initiatiefnemer Green Office 2015 / algemeen directeur Imtech Nederland

2 Green Office 2015, project - proces - innovatie Roald Vandepoel, innovatie TNO Wij hebben iets gedaan wat in het begin niet voor mogelijk gehouden werd. En ik denk dat ik namens iedereen van het team spreek als wij als team ongelofelijk trots zijn als wij dit vandaag presenteren. Binnen een half jaar, daar waar ander normaal 2 jaar voor nodig zouden hebben. Maar makkelijk was het niet, de heer Van Delden heeft aangegeven hoe complex eigenlijk de probleemstelling is, multidisciplinair, integraal, het gaat over wijken, het gaat over duurzaamheid. Hoe doe je dat; dat doe je met heel veel mensen en heel veel partijen. De appelboom is eigenlijk een heel aardig beeld als je het hebt over duurzaamheid. Want hoe kan duurzaamheid vertaald worden in wijkontwikkelingen, wij hebben dat gedaan. Er is al een paar keer het woord gevallen, passie. Aart van Gelder is met passie begonnen, en we hebben dat allemaal overgenomen. Maar passie is heel belangrijk, passie is een drijfveer hoe leidt je dat in banen, hoe zorg je dat die passie op een manier tot stand komt, opdat we uiteindelijk een concreet resultaat hebben. En daar ga ik u iets over vertellen.

3 Die appelboom is eigenlijk heel aardig, want de natuur heeft iets bedacht, waar we allemaal van kunnen leren. Dat is namelijk de 4 jaargetijden en de bloesem. Iedere appelboom geeft 1 keer of om de 2 jaar appels dat kan omdat er een bloesem aan vast zit, is er geen bloesem komt er geen appel. En omgekeerd, komt er een bloesem, dan komt er ook een appel. En dat is een hele aardige. En dat hebben we gebruikt. Het idee van de appelboom.

4 We hebben dat niet zelf verzonnen, Marinus Knoope heeft dit vertaald. Wat nl alles wat in een boom aanwezig is, om na de bloesem door de jaargetijden heen een appel te creëren dat zit eigenlijk ook in mensen en zit ook in groepen. En dat hebben we gebruikt. Want met de ambitie, de overtuiging en het geloof waar de mensen aan de gang zijn. Vanochtend vroeg was ik om half 6 op, en misschien u ook wel, en zag ik het letterlijk op de televisie gebeuren. En dat is de passie en overtuiging, en dat klinkt wel wollig, maar dat is eigenlijk niet wollig, het is nl cruciaal. En Aart is daarmee begonnen en we hebben het allemaal overgenomen. En als je vertaald naar een groepsproces, dat zijn we gaan doen, met heel veel partijen zijn we om de tafel gaan zitten Dan heb je iets nodig, je hebt een aanpak nodig. We hebben dat de innovatiecyclus genoemd in analogie met de appelboom cyclus En je ziet dan ook

5 dat de 4 jaargetijden terug te vinden zijn in de aanpak. Je hebt het begin, wat wil je bereiken, daar waar de winter is, is het de geest En vervolgens ga je verder door de jaargetijden heen. En dat leidt er toe dat je uiteindelijk op een gestructureerde manier door het proces heen kan. Het heeft er ook toe geleid dat we in het begin, best wel veel tijd gebruikt hebben voor die winterperiode, voor die geest. Om met elkaar op een beeld te komen. Om met elkaar helder te krijgen, wat willen we nou bereiken. Want we kunnen, en dat is bekend in de sector natuurlijk gaan bouwen en dan gaan we eerst praten, maar het gaat erom wat gaan we nou doen. Iedereen roept dat ook altijd, wat gaan we nou doen.

6 We hebben daar heel bewust tijd voor genomen. En dan zie je ook dat je door de cyclus heen het wel voor elkaar krijgt om op enig moment te zeggen oké, we weten wat we willen bereiken, nou kunnen we het vertalen naar doelstellingen, nou kunnen we aan de gang. En wat ik u mee wil geven in dit verhaal zijn daar belangrijke randvoorwaarden mee. En die liggen op een paar plaatsen. En de eerste plaats is eigenlijk het begin. Het is de droom waar Aart eigenlijk mee begon, overigens is die droom mag ik wel zeggen iets anders dan waar wij als groep mee verder gingen. Wat belangrijk als je zegt duurzaamheid, dan moet je natuurlijk met elkaar weten waar gaat dat over. Wat is dan die duurzaamheid en daar hebben we veel tijd aan besteed, althans relatief veel tijd, maar het was cruciaal. Want

7 duurzaamheid en binnenstedelijke herstructurering gaat niet over energie, daar waren we vrij snel achter en het gaat ook helemaal niet over techniek, dat is er allemaal wel, maar het gaat erover hoe kun je er voor zorgen dat je een gebouw in een omgeving zet, dat je de omgeving faciliteert, dat je de mensen die in dat gebouw gaan werken of gaan wonen faciliteert en dat je ze daarmee de gelegenheid geeft over nu, 20 en 30 jaar daar goed in te functioneren. Dat is duurzaamheid, en dat hebben wij zo ook met elkaar benoemd. Duurzaamheid is dus eigenlijk de mens centraal zetten. En dat hebben we ook al eerder gehoord, dat was toen Paul zei nou dan wil ik dat wel eens horen en wij hebben dat vertaald naar 3 redelijke ambities. Wat wij ook gaan doen, het moet leefbaar zijn

8 Leefbaar, in de zin van: het moet de gebruikers van dat gebied faciliteren Die er wonen, werken, winkelen recreëren en verderop in de dag zullen ervaren nog heel veel meer Maar we hebben ook gezegd samenwerking. Er moet een vorm van samenwerking in zitten. Niet alleen in onze groep, het is complex het is centraal, je moet ook faciliteren dat mensen kunnen samenwerken. Want als we naar de toekomst kijken en je gaat inzoomen op hoe wij er over 15 jaar zullen gaan werken, dan doen we dat niet meer op de manier zoals we dat nu doen. De ideeën om de kantoorconcepten te veranderen, nieuwe gebruikers en kantoren. We werken heel anders. We hebben diverse scenario s bedacht en hoe moet je daar dan op inspelen. Het gaat heel erg over samenwerking, maar ook samenwerken in wijken. En het derde is een maatschappelijk belang, ook dat klinkt vaag. Maar het gaat erom wat dragen wij bij het creëren van een binnenstedelijke aanpak voor de maatschappij. Dat zijn voor ons leidinggevende aspecten geweest. Het was ons kompas en wij hebben ons daar voortdurend aan gehouden. Wij hebben dat vertaald naar doelstellingen, mijn verhaal is wollig, maar het gaat om het proces en niet over de cyclus van een appelboom. Maar het gaat erom wat je ermee bereikt en we hebben veel bereikt. Het volgende wat ik u mee wil geven is, hoe doe je dat dan. Waar haal je in zo n korte tijd de energie vandaan. En die heb ik verwoord in een viertal bronnen.

9 De appelboom maakt ook gebruik van grondstoffen in de grond, de appelboom maakt ook gebruik van 4 bronnen en die ik u toch meegeven. Wat het is cruciaal om in zo n ongelofelijk lastig innovatief proces zoals wij dat doorlopen hebben aan de gang te blijven en te zorgen dat je uiteindelijk met elkaar dat resultaat bereikt. En het zijn deze 4 bronnen die ik wil toelichten. Als eerste het loslaten. Dat is een hele moeilijke voor heel veel mensen. Aart, die begon met dat idee, maar moest gaande de rit dit loslaten. Want we gingen als groep dit verbreden, we gingen het vergroten. Maar iedere deelnemer, die ook een stuk van de bouwkolom vertegenwoordigd moest loslaten. Het is ook binnen organisaties loslaten, want als je stuurt op controle, en als je stuurt op datgene dat je al weet, en

10 op de procedures die je al ingericht hebt om de toekomst vast te houden, dan weet je ook dat er geen vernieuwing komt. En vernieuwing was nodig, het geldt voor iedereen steeds weer opnieuw, laat los. Ook vandaag weer moet je dus loslaten. Dat is niet makkelijk en je moet dus met elkaar de bereidheid vinden en kennen en leert kennen dat je kunt loslaten. Het is je bewust worden van je rol en je verantwoordelijkheid in dit proces. Vrijblijvendheid is een lastige daarin. Iets roepen in de groep, van we doen het toch met elkaar, het is integraal proces is heel lastig. Wat doe je dus als je echte duurzaamheid zoals wij dat deden integraal hebt benaderd, dan zit met zijn allen aan de voorkant van het proces, eigenlijk op de stoel van de architect. Hoe doe je dat dan? Dit betekent dat je rol vervult als medeontwerper. Dat is lastig voor iemand die eigenlijk gewend is iets opgedragen krijgt achterin het proces. Of te horen, als jij nu maar dat doet, dan komt het goed. Het vergt dat mensen bewust worden van hun rol en van datgene wat ze inbrengen. Hun rol en verantwoordelijkheid dragen bij aan het maatschappelijk belang. Ook deze is heel belangrijk, moesten we ook op sturen

11 Open zijn en leren., heeft alles te maken met ruimte daar voor hebben. Met luisteren, we hebben veel met elkaar gecommuniceerd in deze afgelopen 6 maanden. We hebben veel bij elkaar gezeten Het is onwaarschijnlijk intensief geweest en heel veel tijd is gaan zitten in het luisteren naar elkaar. En het leren van elkaar. Het is cruciaal op je open te stellen. Ook daar zit weer dat aspect in van loslaten, als je niet loslaat kun je ook niet luisteren. En we hebben best weel eens last gehad van iemand die vond dat hij best wel eens iets kon overdragen aan de ander. Dat is de ene kant van het verhaal, de andere kant is het open staan voor luisteren. Doe je dat niet zit je in de clinch. Maar we hebben het wel gedaan en dat heeft tot heel veel vernieuwingen geleid,het heeft to heel veel inspiratie geleid om nieuwe ideeën. In dit project en in dit proces te implementeren. Als we het niet hadden gedaan, hadden we het over een gebouw gehad, maar het gaat over veel meer. Het gaat over een wijk, het gaat over revitalisering. Als laatste een energiebron, ook dat is een open deur. Maar o zo lastig, je moet willen delen, je moet willen gunnen. In de sector waarin alles, en werkelijk alles afgetimmerd is in hokjes, in regels, in vakjes met heggen en processtappen en donder het er maar overheen en werkelijk we hebben alle contractvormen bedacht die het mogelijk maken om het goed terug te herleiden moeten we dus het openlaten en moet je dus bereid zijn met elkaar te delen.

12 Je moet bereid zijn om een ander dat ook te gunnen. Het is lastig, want je moet het ook nog eens doen in een zakelijk context en dat vergt dus eigenlijk dat je als organisatie de bereidheid moet hebben om naar voren te kijken Als je dit doet en je wilt daadwerkelijk in een duurzame maatschappij leven dan vergt dat dus eigenlijk dat je de verantwoordelijkheid neemt om als organisatie te willen vernieuwen en als organisatie ook de ander het te willen gunnen. Dit zijn cruciale factoren geweest, alle 4 die bronnen Die in een dergelijk proces aan de gang zijn. En wij hebben de appelboom cyclus hiervoor gebruikt, of de innovatie cyclus, noem het maar zoals u wilt. En we zijn daar door heen gekomen. En het is een kompas voor ons geweest en deze energiebronnen hebben ons geholpen in deze hele korte tijd, in 6 maanden tijd, van een idee, we gaan met een groepje ergens bij elkaar zitten om te komen tot waar we vandaag staan. Niets werkt zonder een goede structuur.

13 Nu is dit een heel ingewikkeld plaatje, maar wat er eigenlijk staat is dat we gezegd hebben is :Het is leuk ambities perfect, kompas, dit is onze richting we hebben doelstellingen geformuleerd. Hoe gaan we dit aansturen. Het is een hele belangrijke geweest, want we hebben een projecttrekker kunnen inzetten, die samen met de coördinatoren van subgroepen als een dolle aan dit project getrokken heeft. We hadden een duwer, we hadden een groep die duwde en we hadden trekkers en die trokken. En die concrete projectaanpak, deze sturing van het project heeft wel degelijk gebracht tot waar wij hier nu staan.

14 Al met al ongelofelijk inspirerend ik heb veel van dit soort integrale projecten meegemaakt. En integraal, daar wordt straks nog veel meer over verteld. Maar de component, hoe doe je dat nou? De component van visie, de component van ambitie en eigenlijk zoals we aan de overkant van de plas hebben gezien: Yes we can, het hebben van een droom als voorbode voor het kunnen realiseren hebben we denk ik als groep en als team waargemaakt. Bedankt voor ieders inzet en ambitie

15 Integraal ontwerpproces Green Office 2015 Wim Kleingeld, adjunct directeur Climat Green / R&D Ballast-Nedam Dames en Heren, beste mensen, Ik zat me net te bedenken, wellicht moet ik wel gaan beginnen met een aantal conclusies, maar door mijn verhaal heen zult u merken dat er allerlei conclusies zijn en op het einde probeer ik die te herhalen. En anders weet ik dat Aart van Gelder op het eind, die zeker met u zult delen. Namens Ballast Nedam ben ik als leider van de Realisatie groep betrokken bij de ontwikkeling van Green Office Mij is gevraagd om mijn ervaringen ten aanzien van het integrale proces met u te delen Voor de bouwvakvakantie werd mij gevraagd of ik mee wilde werken,de titel was toen nog geen Green Office 2015, maar het werd het kantoor van de nabije toekomst genoemd. Mij werd gevraagd of ik vooral de rol van de realisator, de bouw en de aannemer wilde oppakken. Echter..ik ben een ontwikkelaar en op enig moment werd ik een onderzoeker Research & Development. In die rol heb ik mij op diverse netwerken ingezet voor juist dat integrale proces in de totale bouwkolom. We hebben het dan over financieringen, ontwerpen, realiseren, beheren, onderhouden en over de exploitatie. De uitnodiging was dus zeer welkom en wat mij betreft op het juiste adres. Zoals mijn voorganger Roald van de Poel aanhaalde zijn er een aantal rand voorwaarde waaraan je moet voldoen wil je met een grote groep mensen aan dit soort processen beginnen. Deelnemers moeten open staan om hun kennis te delen, halen en kennis gaan brengen. Je moet vooral niet achterover gaan zitten.

16 Het proces moet dan ook transparant zijn, en gebaseerd zijn op wederzijds vertrouwen. Ik heb al eens in een ander verband gezegd, vertrouwen komt te voet, en gaat te paard. Het is een heel broos iets en daar moet je aan werken. Daarvoor moet je van tevoren dingen met elkaar afspreken. Je moet ook het vertrouwen waar ik het net over had, gaan opbouwen De groep moet ook een gemeenschappelijk doel hebben. Van uit de eerder geformuleerde ambities zijn deze doelen geformuleerd, ik neem deze met u door. Het Green Office 2015 moet Flexibel en multifunctioneel gebouw te maken, Een van mijn stokpaardjes, ik zal het verderop in het verhaal nog noemen is het open bouwen. ik ben blij met woord solids, wat zonet genoemd is van Frank Bijdedijck, een van de grondleggers van het open bouwen, buiten professor Habraken, daar wordt de klant centraal gesteld. De klant moet invloed hebben op zijn product dat hij afneemt. De bouw is heel lang zo arrogant geweest om te denken we bouwen iets en we gaan de klant daarna zoeken. Nee, je moet dit proces omdraaien, je moet de klant zoeken, en vragen wat hij wil en dan ga je bouwen. In dit geval is het flexibel en maakt het open bouwen mogelijk om ook in een later stadium de klant gelegenheid te geven om datgene wat hij wil te realiseren met jouw drager te geven wat hij wil en warin hij zijn inbreng kwijt kan.. Je moet een maximaal comfort bieden, ligt bijna voor de hand, maar het was wel een doelstelling.

17 Duurzaam gedrag stimuleren, een voorbeeld hiervan kan zijn dat je de lift verstopt in het gebouw en de trap heel zichtbaar laat zien, zodat mensen de trap nemen i.p.v. dat ze de lift pakken. Het gebouw moet energieleverend zijn, straks werd gezegd energieneutraal, maar wij stellen die ambitie hoger, het moet leverend zijn. Het moet volgens de geijkte methodieken hoge scores halen en minimaal onderhoud vragen,een duurzame gebiedsoplossing bieden, een minimale lifecycle kosten per werkplek opleveren Van deze tijd (of is het nog niet ingeburgerd) is het om te denken in de exploitatie van een gebouw, de realisatie immers is slechts een klein deel van de totale kosten van een gebouw. Op het moment dat je een gebouw realiseert en je gebruikt onderhoudsarme materialen, die wellicht wat duurder zijn, kun je daar in de

18 levenscyclus van het gebouw heel veel plezier hebben. Onderhoud kost heel veel geld. Je ziet een verdeling die ongeveer aangeeft waar nou de kosten van een gebouw opdrukken en je ziet dat huisvesting is % en ICT 25-35% Het is dus zaak om heel goed na te gaan wat kost mij dat gebouw en ik kan u verklappen dat de realisatie van een gebouw niet meer is dan 20% van de totale kosten, uitgesmeerd over 25 a 30 jaar wat dat gebouw in totaliteit zal gaan kosten, We realiseren natuurlijk maar 1 keer en onderhoud moet je vele malen vaker doen. Waar in herkende je nu een integraal proces? Al in een vroeg stadium zijn uitgangspunten als stramienmaat en verdiepingshoogte van het gebouw met de architect doorgenomen en vastgesteld, en vastgesteld dat dit is gedaan vanuit het ruimtelijk programma van eisen van de opdrachtgever.. Ik zeg bewust ruimtelijk programma van eisen, want we hebben het nog niet over de toepassing van materialen. Onze ambitie als realisatiegroep was om in die fase onze kennis van bouwmethodieken, technieken en materialen in een zo vroeg mogelijk stadium te kunnen inbrengen. In de loop van deze dag heb ik een gesprek gevoerd met een aanwezige en hij wees me er op van je kunt dit nu wel zo zeggen, maar die bouwkolom is zo gewend om te wachten tot een ander wat gedaan heeft en daar dan op te reageren. Het bijzondere van dit proces is dat we van het begin af aan met zijn allen en met alle partijen bij elkaar al onze kennis op tafel legden. En alle kennis bij de ander wegzogen. U ziet hier enkele belangrijke moment dat we bij elkaar kwamen, u ziet hier de architect, de aannemer, de constructeur en installateur die allemaal hun gegevens uitwisselden. En op dat moment ook bewust waren waarom dat gebeurde. We kunnen dus stellen dat deze principiële keuzes gedurende het proces overeind zijn gebleven. Juist omdat ze in het begin zo zorgvuldig zijn doorgenomen.

19 De wisselwerking van dat intensieve overleg heeft daar zeker bijgedragen aan het uiteindelijke product. Om de twee weken kwam de stuurgroep bij elkaar, en wekelijks werd er een telconference gehouden. We gingen niet met de auto op weg om de CO2 uitstoot vergroten, maar we bleven op onze werkplek zitten. We pakten de telefoon en begonnen met elkaar te vergaderen. Dit was zeer effectief. Ik merk bij onze kantoren dat er overal in de vergaderruimten televisietoestellen en camera s staan en ik heb het deze week aan den lijve moet ondervinden. Ik moest er om 10 uur zijn, ik ben er om 7 uur weggegaan en ik was er om Drie uur rijden in Nederland is bijna een gewoonte geworden. Dus maak ook gebruik van dat soort middelen zou ik zo zeggen. Hier ziet u, min of meer in beeld gebracht, dat u met ICT middelen dit project goed kunt begeleiden. De digitale database is daarbij onmisbaar, bij Imtech heet dat Quikplace en bij Ballast Nedam noemen wij het Sharepoint, het is een grote bak met gegevens, waar iedereen zijn spulletjes instopt en elkaar er op attent maakt dat het er in zit. Je bent dus, het vraagt enige discipline, op de hoogte wat anderen voor inbreng hebben.

20 Doe je dat niet dan verval je in het oude gedrag en zijn het allemaal eilandjes of bootjes en dan los je dus niets op. Het vraagt dus heel veel inzet van betrokken. Samenwerken, levert meer op dan vechten dit is een bouwer en een opdrachtgever die tot deze conclusie zijn gekomen en de bouwer is toevallig Ballast Nedam.

21 Een van mijn stokpaardjes is cradle-to-cradle. Wij hebben niet de illusie dat we alle bouwmaterialen die in dit gebouw zitten kunnen opeten, wat dat is cradle to cradle, laat staan dat we het allemaal kunnen hergebruiken. Ik beweer wel dat we heel veel kunnen hergebruiken en alles wat we daarna nog overhouden kunnen we zonder dat daar giftige stoffen bij vrijkomen ook nog eens verbranden. Dus we doen mee aan cradle to cradle Open Bouwen en Multifunctioneel Gebruik zijn uitgangspunten geweest. Ik vind het zo logisch, Open Bouwen staat immers voor dat de gebruiker centraal staat en dat hij dan ook kan aangeven hoe hij het wil gebruiken en dat dit gebouw dan ook de mogelijkheid biedt. En multifunctioneel, het is eeuwig zonde dat er zoveel gebouwen leeg staan, als je daar van te voren rekening mee had gehouden, dan had je dat opnieuw kunnen gebruiken als woning, als hotel, als school. Een van die doelstellingen was dat we ook multifunctioneel zouden zijn.

22 In de aanloop van het proces riep ik meerdere malen Het kantoor van de toekomst is thuis of Het kantoor van de toekomst is een bouwkeet. Want je creëert op het moment dat daar behoefte aan is een werkplek en op het moment dat je klaar bent ga je met die werkplek ergens anders heen. Die invulling is uiteindelijk ook gegeven aan GO Het multifunctionele karakter, het uitwisselen van ruimtes maakt het mogelijk om een soort bouwkeet te worden, maar die bouwkeet blijft dan permanent staan, alleen zijn de gebruikers wisselend. Dat betekent dat de ministeries die nu allemaal in 1 gebouw zitten maar mogelijk ook projectmatig in 1 gebouw kunnen kruipen. Het gebouw is dan dusdanig ingericht dat daar gebruiksruimtes zijn en ook stilteplekken. Straks wordt hier iets meer over gezegd. Waarom is er dan gekozen voor een integraal ontwerpproces, de bouwers roepen heel vaak, dat doen we om de faalkosten te reduceren. Het maakt mij niet zoveel uit, waarom we het doen, als we het maar doen, maar het is wel een vaak gehoorde kreet.

23 Wat u hier ziet is een typisch voorbeeld als je niet met elkaar overlegt dat kan in de oude situatie overigens ook. Dan ontstaat er een windverband, dat is dat kruis dat u ziet en daar wil een leidingkoker, dat heet falen, dat kost geld. Want dat kun je voorkomen met een integraal proces. Daarbij, het woord is nog niet genoemd en ik ga er straks iets meer over zeggen, moet je gebruik maken van BIM een building information system. Of methode Dat zijn digitale hulpmiddelen Ik heb er al een genoemd, dat is die grote database sharepoint, Quickplace zijn onmisbaar in het integrale samenwerkingsproces.

24 Eerder in mijn verhaal is al gesteld dat een goede afstemming en samenwerking leidt tot een kwalitatief beter product. Het kost tijd en tijd is geld, maar als je daar mee meer kwaliteit kunt leveren, dan heft zich dit elkaar op. De kruisbestuiving van de manier van werken is inspirerend, van elkaar weten waarom bepaalde oplossingen gekozen is, is heel helder. Als voorbeeld als bouwer zijn wij gewend allerlei alternatieven aan te dragen. Op het moment dat je tijdens het proces weet waarom een bepaald type vloer wordt gebruikt, in het geval van Green Office 2015 is dit een vloer met een holle ruimte waar allerlei leidingen doorheen kunnen, dan haal je het wel uit je hoofd om tijdens dat proces goedkopere, want dat is het vaak, alternatieven voor te stellen. Je bent je bewust van het feit waarom het er in zit. Je bent deelgenoot van die keuze. Een van de belangrijke winstpunten van integraal ontwerpen Ik ben er van overtuigd, als we dit hadden gedaan volgens een traditionele proces, dan had er een modern kantoorgebouw gestaan met veel technische snufjes, maar juist omdat er heel invloeden waren van de architect, de stedenbouwkundige een constructeur, de gebruiker, mensen die onderzoek gedaan hebben hoe er met licht, kleur en geur gewerkt moet worden, is het Green Office 2015 resultaat ontstaan. Ik vond de afgelopen maanden bijzonder verfrissend. Zoals ik al zei, ik ben er jaren mee bezig en dit initiatief geeft goede hoop dat een groot deel van bouwend Nederland, en straks toen iemand mij daar naar vroeg, van hoe staat het nu met die innovatie en ik zei dat waarschijnlijk 30% van bouwend Nederland voorop loopt en binnen die 30% van bouwers, zijn het 30% van die mensen die aan die zaken sleuren. Dus we hebben nog een lange weg te gaan, maar als ik een paar jaar terugkijk was die 30% misschien maar 10%. Dus er is een enorme versnelling er is een enorme behoefte en dit is alleen maar een heel goed antwoord.

25 Integraal duurzaam concept wonen en werken Thomas Rau, directeur Rau architects Dames en heren, goedemiddag, U zult denken dat ik de architect ben, maar u hebt het volledig mis. Eigenlijk hadden hier 30 mensen moeten staan want al de mensen uit de Green Office 2015 stuurgroep hebben de rol vervuld van de architect. Dit betekent dat we met Green Office 2015 een stap willen maken om een andere cultuur te introduceren, waarin ook de architect onderdeel vormt van een totaal team en waarin ook de rol van de architect zou moeten veranderen. Maatschappelijk gezien, om tot dit soort resultaten te komen, Toen wij allen een half jaar geleden met dit project zijn begonnen wist nog niemand hoe het Green Office 2015 eruit zou komen te zien. Wat we vandaag presenteren t.o.v. al deze mensen, t.o.v. van de andere architecten, die misschien niet wisten dat ze zich ook architect mogen noemen, laat zien dat we eigenlijk een antwoord hebben gegeven op een heel andere vraag. Want de vraag was eigenlijk een gebouw te maken, en er is iets heel anders uit voortgekomen. Van begin af aan zaten de leden van de stuurgroep Green Office 2015 niet in een positie, maar in een rol aan tafel In allereerste instantie als mens.

26 De vraag was een gebouw, maar de oplossing was eigenlijk een gebiedsontwikkeling. We wilden een oplossing ontwikkelen die op allerlei plekken toe te pasbaar is. We hebben een aantal steden in Nederland genoemd waar u het concept Green Office 2015 kunt toepassen maar u kunt dit concept uiteindelijk internationaal toepassen. Over de hele wereld hebben we steden met een soortgelijke problematiek en dat is ook een vrij complexe problematiek. Daarom hebben wij geprobeerd exemplarisch voor al die steden hebben een universeel concept voor gebiedsontwikkeling te ontwikkelen en dat hebben we vervolgens toegepast op één specifieke locatie.

27 U ziet hier het concept, het gaat in principe om het gebruik van luchtrechten. We weten dat Nederland redelijk vol is, de grond is al bijna helemaal verdeeld aan de grote tafel, maar hoe staat het nu eigenlijk met de lucht? Hebben we nog gebieden in dit land die we nog kunnen hergebruiken? We hebben net iets gehoord over binnenstedelijke ontwikkelingen, waarom moeten we het allemaal buiten de steden zoeken? We hebben prachtige gebouwen, prachtige gebieden op binnenstedelijke locaties. De hele infrastructuur ligt daar, maar op de een of andere manier zijn de gebieden dan onbespreekbaar. Omdat hier b.v. toevallig al sinds 50 jaar een trein langs loopt. Stel nou dat we iets zouden kunnen doen, om over die treinen heen te bouwen. Dat betekent dat we de footprint, die nu alleen gebruikt wordt door de NS, door de spoorwegen, dat we deze footprint op meerdere manieren kunnen gebruiken. We kunnen er een park van maken, we kunnen hier fietsen, wonen, we kunnen een kantoor maken, we kunnen winkelen, recreëren en uitaard ook een spoorwegennet gebruiken. Bij de ontwikkeling van Green Office 2015 hadden we helemaal geen programma, we hadden alleen maar een visie. Het programma gaat zich nu heel langzaam concretiseren, maar ook hier hebben we het principe omgedraaid dat we gevraagd hebben, dat programma hoort eigenlijk gewoon bij die plek.

28 Het sprookje van de Bremer Stadsmuzikanten ligt ten grondslag van het idee voor Green Office In dit sprookje wordt er gekozen voor een hele kleine footprint om daarmee heel erg groot te worden. Zoals u weet hebben de dieren de rovers dan ook overmachtigd. We hebben de triple P s, economisch, sociaal en ecologisch. En iedereen vraagt zich af, kan dit allemaal?. Horen economie en ecologie, überhaupt bij elkaar? Laten we naar de race auto s kijken, de formule 1 race van afgelopen weekend, de laatste race, en in de laatste bocht is de beslissing genomen. Zo n coureur zal natuurlijk niet in de auto stappen als veiligheid en snelheid tegenstrijdig zijn. Als we dus in staat zijn om met een raceauto met 300 km tegen een muur te rijden, en de coureur stapt eruit alsof hij net een kopje koffie heeft gehad, dan weten we dat die 2 dingen prima met elkaar kunnen verbinden. Ecologie en economie zijn een en hetzelfde. Wij hebben daar twee begrippen voor gevonden, voor een en hetzelfde fenomeen. Dus het werd een overbouwing. Toen wij in het proces zaten kregen wij allen in juli een inzinking. We waren bij een punt aangekomen waarin men zich af vroeg wordt dit nog iets, moet ik niet afhaken, kunnen we nog wel verder? Maar als je op zo n punt bent in een ontwerpproces ben je op de goede weg want dan kan je n.l. het verleden achter je laten en open zijn voor nieuwe dingen. Het is gewoon een fase waar je als groep doorheen moet. Toen kregen wij de Randstad nota 2040 te zien en we begrepen dat Green Office 2015 perfect paste in het vlekkenplan van het ministerie van VROM. Het gebied waarin wij Green Office 2015 hebben geprojecteerd is zo groot dat het onmogelijk is om dit in een keer te verwezenlijken. Een van de voorwaarde die wij onszelf gesteld hebben is dat wij dit project in fases moeten kunnen ontwikkelen en dat elke fase

29 zelfstandig is. De reden hiervan is dat misschien alleen fase I en II gerealiseerd worden. Dat is de reden waarom elke fase zelfstandig moet zijn. Elke fase moet zelfstandig zijn, alle fases bij elkaar moeten een geheel vormen, elke fase (en het geheel) moeten financierbaar zijn en het hoeft in principe niet verder ontwikkelt te worden.

30 We zien het spoorwegnet van Amersfoort. Aan de rechterkant ziet u het centraal station. Dit is een groot spoorgebied opgesloten door twee wijken. Beide wijken zijn helemaal afgekoppeld van de binnenstad. Als u van hier naar hier wilt, kunt u niet de rechtstreekse weg nemen, maar moet een lange weg om het spoor rijden. Dus iedereen moet de auto nemen om de binnenstad te bereiken, terwijl de binnenstad misschien maar zo n 200 meter verderop is. Wij hebben gezegd. Wij willen heel graag in deze stedenbouwkundige context deze 2 wijken met het centrum zodanig verbinden dat we met de fiets of lopend gewoon naar de binnenstad kunnen komen. Hoe is nu deze structuur opgebouwd, we hebben net gehoord, de footprint is redelijk klein, we hebben de vierkante meters 7 keer gebruikt. Dit is de huidige situatie.

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd

1E SCHOOL. duurzaam gerenoveerd 1E SCHOOL duurzaam gerenoveerd DUURZAAM RENOVEREN investeren in MEERVOUDIGE OPBRENGST INHOUD PRESENTATIE 1 Niet duurzame school 2 Duurzaam bouwen & leven 3 Duurzame energie, kleinschalig opgewekt 4 Passief

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Van duurzaam gebouw naar duurzaam gebruik

Van duurzaam gebouw naar duurzaam gebruik Van duurzaam gebouw naar duurzaam gebruik Artikelen over duurzaam bouwen en renoveren buitelen over elkaar heen. Maar Nederland bouwt tegenwoordig al erg duurzaam. En het energieverbruik is al fors teruggedrongen.

Nadere informatie

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen

duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen duurzame energievoorziening voor bedrijventerreinen De toekomst van de energievoorziening Gemeenten, provincies, bedrijven en projectontwikkelaars gaan zich steeds meer richten op duurzame energiedoelstellingen,

Nadere informatie

De opkomst van all-electric woningen

De opkomst van all-electric woningen De opkomst van all-electric woningen Institute for Business Research Jan Peters Directeur Asset Management Enexis Inhoud Beeld van de toekomst Veranderend energieverbruik bij huishoudens Impact op toekomstige

Nadere informatie

Verstoppingsproof station

Verstoppingsproof station Vragen over de opdracht Stel ze dan eerst aan je docent. Als hij/zij jullie Vragen over de Eureka!Day Mail deze naar: info@eurekacup.nl START OPDRACHTGEVER OPDRACHT AANPAK MEER... OPDRACHTGEVER Het Nederlandse

Nadere informatie

Digipanel Duurzaamheid en Gebruik openbaar groen in de stad

Digipanel Duurzaamheid en Gebruik openbaar groen in de stad Digipanel Duurzaamheid en Gebruik openbaar groen in de stad November 2014 Eind oktober 2014 is er een enquête afgenomen onder het Digipanel Breda over het Uitvoeringsprogramma Klimaat en het vervolg hierop.

Nadere informatie

PROFIEL Ook het integraal samenwerken in BIM, dat we al sinds 2006 doen voor projecten van allerlei schaalgroottes, in elke fase en op het hoogste uit

PROFIEL Ook het integraal samenwerken in BIM, dat we al sinds 2006 doen voor projecten van allerlei schaalgroottes, in elke fase en op het hoogste uit PROFIEL Ons architectenbureau is opgericht in 1910 en gevestigd in de Van Nellefabriek in Rotterdam, ontworpen door de grondleggers van ons bureau, architecten Brinkman en Van der Vlugt. Sinds 2014 is

Nadere informatie

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg.

Er gebeurt niets. Ze willen niet weg. Veel nieuw bij de DUO Laatst was ik op bezoek bij de DUO om in het nieuwe gebouw in Groningen te kijken. Naar het gebouw zelf en het Nieuwe Werken dat ze daar toepassen. Er is veel nieuw, want is er blijkt

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

DINEREN IN DE HOFTRAMMM

DINEREN IN DE HOFTRAMMM DINEREN IN DE HOFTRAMMM De bijzondere creatie van Bobby van Galen en Pierre Wind Foto s en tekst: Martien Versteegh Eigenaar en gastheer Bobby van Galen heet u van harte welkom Het begon met een droom

Nadere informatie

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be SILVER Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle to Cradle is een innovatief concept waarbij productieprocessen

Nadere informatie

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom

Naar een duurzaam Hyperion. Bouwen als een. Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen van de boom Bouwen als een boom Materialen en Energie Stadskantoor in Venlo gebouwd volgens Cradle to Cradle principes Wortels zijn de fundering Wortels halen water uit de grond om dit te transporteren door de aderen

Nadere informatie

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen

Hoofdstuk 2. Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen Hoofdstuk 2 Contact maken, inlichtingen verstrekken en onderhandelen 48 Gangbare uitdrukkingen bij contact maken en onderhandelen De meeste zinnen die in dit overzicht staan, zijn formeel. U kunt deze

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande

Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Koningspaard Polle en de magische kamers van paleis Kasagrande Eerste druk 2015 R.R. Koning Foto/Afbeelding cover: Antoinette Martens Illustaties door: Antoinette Martens ISBN: 978-94-022-2192-3 Productie

Nadere informatie

Smart Grids, bouwstenen voor slimmer energiegebruik. ENGIE Infra & Mobility

Smart Grids, bouwstenen voor slimmer energiegebruik. ENGIE Infra & Mobility Smart Grids, bouwstenen voor slimmer energiegebruik ENGIE Infra & Mobility De daad bij het woord, de techniek bij de plannen Over een aantal jaren ziet de energievoorziening in Nederland er geheel anders

Nadere informatie

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid

Slim. Zakelijk. Dynamisch. Maasterras Drechtsteden. Kansen voor Duurzaamheid Slim Maasterras Drechtsteden Zakelijk Kansen voor Duurzaamheid Dynamisch Voorbeeld van hoogwaardig functioneel groen in stedelijke context Boston Children s Museum Plaza, Boston Michael van Valkenburg

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Geeft je inzicht in jouw persoonlijke

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Analyse en ontwerp Wallhouse

Analyse en ontwerp Wallhouse Analyse en ontwerp Wallhouse Groningen Het Wallhouse#2 is een woning naar ontwerp van de Amerikaanse architect John Hejduk. Hij was een groot bewonderaar van Le Corbusier en liet zich dan ook door hem

Nadere informatie

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein

Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein ctie produ Hoe kunnen treinen op wind rijden? Les in de Groene Top Trein lesboekje02.indd 1 20-11-2015 13:20 Welkom in de Groene Top Trein! Het gaat deze trein voor de wind, want deze trein rijdt op wind.

Nadere informatie

Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag

Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag Vervoersknooppunt voor 110.000 reizigers per dag Een aantrekkelijk gebied, met een uitgebreid aanbod aan werkgelegenheid Onder de noemer Arnhem Centraal ondergaan station Arnhem en zijn directe omgeving

Nadere informatie

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig

Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Grijp je Ambities Sprankelend Spraakmakend Verrassend Inspirerend Waanzinnig Je dromen verwezenlijken in 7 stappen. Grijp je ambities Brengt je dichterbij je ideaal Laat je talenten leven Helpt je het

Nadere informatie

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014

COLLIERS INTERNATIONAL OFFICE REVIEW 2014 1 Kosten, bereikbaarheid, aantal parkeerplaatsen en het imago van het bedrijf zijn veelal de factoren die vastgoedbeslissers bij de keuze voor een kantoorpand meenemen en het zijn allemaal factoren die

Nadere informatie

Medewerkerbetrokkenheid. 1. Werk aan medewerkertevredenheid. Betrokkenheid uit jezelf. Waarom zou iemand het maximale inzetten voor een werkgever?

Medewerkerbetrokkenheid. 1. Werk aan medewerkertevredenheid. Betrokkenheid uit jezelf. Waarom zou iemand het maximale inzetten voor een werkgever? Dat is de vraag! Natuurlijk is werk nog steeds vanzelfsprekend voor mensen maar het is niet meer zo vanzelfsprekend om voor de duur van het leven die ene baas te kiezen. Mensen maken enorm veel keuzes.

Nadere informatie

WELKOM. Gemeentehuis Brummen: creatie van duurzame toekomstwaarde. B L O S S O M c o n s u l t a n c y D e s i g n & B u i l d

WELKOM. Gemeentehuis Brummen: creatie van duurzame toekomstwaarde. B L O S S O M c o n s u l t a n c y D e s i g n & B u i l d Gemeentehuis Brummen: creatie van duurzame toekomstwaarde WELKOM Gemeentehuis Brummen: creatie van duurzame toekomstwaarde Maartje van den Berg Royal Haskoning Blossom consultancy Design & Build Haalbaarheid,

Nadere informatie

Het Greenhouse. Een toekomstgerichte oplossing

Het Greenhouse. Een toekomstgerichte oplossing Het Greenhouse Een toekomstgerichte oplossing Klimaatdoelstellingen - In 2025 dient de CO₂-uitstoot van alle woningen en gebouwen met 30% gereduceerd te zijn. - De oplossing dient innovatief, compromisloos

Nadere informatie

De Energiezuinige Wijk - De opdracht

De Energiezuinige Wijk - De opdracht De Energiezuinige Wijk De Energiezuinige Wijk De opdracht In deze opdracht ga je van alles leren over energie en energiegebruik in de wijk. Je gaat nadenken over hoe jouw wijk of een wijk er uit kan zien

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

HOUSING ENERGY ENERGIE GENERERENDE WONINGBOUW. P5 Eindpresentatie ARCHITECTUAL ENGINEERING. Rein Roosma 24 juni 2011

HOUSING ENERGY ENERGIE GENERERENDE WONINGBOUW. P5 Eindpresentatie ARCHITECTUAL ENGINEERING. Rein Roosma 24 juni 2011 HOUSING ENERGY ENERGIE GENERERENDE WONINGBOUW P5 Eindpresentatie ARCHITECTUAL ENGINEERING Rein Roosma 24 juni 2011 INHOUD HOUSING ENERGY Haarlem & Masterplan Doel van het project Methode: Masterplan Concept

Nadere informatie

Ongekende keuzemogelijkheden en in één dag gemonteerd

Ongekende keuzemogelijkheden en in één dag gemonteerd Voor u ligt de Plameco brochure met sfeerbeelden, impressies en mogelijkheden. Kijk, lees en geniet... (zo mooi kan het ook bij u worden!) Ongekende keuzemogelijkheden en in één dag gemonteerd Welkom U

Nadere informatie

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen?

Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het voorspellen? Les 2: Voorspellen Tekst: Veilig in het verkeer "Welkom:... " Introductiefase: 1. "Vorige week zijn we begonnen met voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand zich nog herinneren wat de bedoeling was bij het

Nadere informatie

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma

BE HAPPY. 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma BE HAPPY 90-dagen Goed Gevoel conditionering programma Alle rechten voorbehouden. Geen deel van dit boek mag worden gereproduceerd op welke wijze dan ook, zonder voorafgaande toestemming van de uitgever.

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop.

SILVER. Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop. SILVER Cradle to Cradle Duurzaamheid staat voorop www.armstrong-plafonds.nl www.armstrongplafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle to Cradle is een innovatief concept waarbij productieprocessen

Nadere informatie

Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop SILVER. Plafond&Wand SYSTEMEN.

Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop SILVER. Plafond&Wand SYSTEMEN. Plafond&Wand SYSTEMEN Samen van idee tot werkelijkheid SILVER Cradle to Cradle - duurzaamheid staat voorop www.armstrong.nl/plafonds www.armstrong-plafonds.be Cradle to Cradle - de ingeslagen weg Cradle

Nadere informatie

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij.

Soms ben ik eens boos, en soms wel eens verdrietig, af en toe eens bang, en heel vaak ook wel blij. Lied: Ik ben ik (bij thema 1: ik ben mezelf) (nr. 1 en 2 op de CD) : Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Weet ik wie ik ben? Ja, ik weet wie ik ben. Ik heb een mooie naam, van achter en vooraan.

Nadere informatie

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces

Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Een waarderend gesprek voeren m.b.v. het AI- proces Het 5V- proces van Appreciative Inquiry is een uitstekend instrument voor het houden van een waarderend gesprek of interview. Je kunt de stappen in het

Nadere informatie

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen

Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen 1 Auteurs: Martin Liebregts en Haico van Nunen V A N L E V E N S D U U R D E N K E N N A A R M I L I E U W A A R D E N A N A L Y S E ( M I W A ) Bij duurzaamheid gaat het om doen of laten. De praktijk

Nadere informatie

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids

The green team. Imtech ICT CS. Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids The green team Imtech ICT CS Imtech ICT Communication Solutions ICT Office Smart Buildings / Grids Agenda presentatie 1. Corporate Social Responsibility drijfveer voor Smart X: Wat betekent CSR voor organisaties?

Nadere informatie

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis

Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland. Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Duurzame renovatie provinciekantoor Noord-Holland Haarlem 15 april 2013 Kees Schouten Omgevingsmanager Een Nieuw Huis Met passie, samenwerken en deskundigheid naar een blijvend duurzaam provincie kantoor

Nadere informatie

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte

De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte De Kaars is van adel, ze praat daarom wat uit de hoogte Jongelui! Jullie denken wellicht: wat schijnt daar? Welnu, dat ben ik. Wat een licht, nietwaar! Hoezo, dat valt vies tegen! Jongeman, daar, op dat

Nadere informatie

Wat is uw uitdaging?

Wat is uw uitdaging? Wat is uw uitdaging? Efficiënter werken? Veiligheid vergroten? Comfort verhogen door een slimme omgeving? Zelf energie opwekken en gebruiken op het moment dat het uitkomt? Een bestaand gebouw gemakkelijk

Nadere informatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie

Van huidige situatie ------------ naar --------------------------------- gewenste situatie Doelen stellen NLP is een doelgerichte, praktische en mensvriendelijke techniek. NLP = ervaren, ervaren in denken, voelen en doen. Middels een praktisch toepasbaar model leren we om de eigen hulpmiddelen,

Nadere informatie

Scheiding privé en werk

Scheiding privé en werk Scheiding privé en werk We leven in een tijd waarin werk en privé steeds meer door elkaar lijken te lopen. Veel mensen zijn ook in hun vrije tijd bereikbaar voor hun baas. De andere kant van de medaille

Nadere informatie

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten

De Molenzoom. Kantoorlocaties in centrum van Houten. Kantoorvestiging in de gemeente Houten De Molenzoom Kantoorlocaties in centrum van Houten Kantoorvestiging in de gemeente Houten Kwaliteiten Molenzoom Centrale ligging in Houten Zichtlocatie langs spoorlijn Nabij centrumvoorzieningen op het

Nadere informatie

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES

MODULE #6 DREAMBOARD PROCES MODULE #6 DREAMBOARD PROCES Welkom bij het 90 dagen mindset coachings programma. Dit programma heeft de potentie om jouw leven compleet te veranderen de komende 90 dagen. Daarin is het belangrijk dat je

Nadere informatie

Footprint eerste helft 2014:

Footprint eerste helft 2014: September 2014 Vanaf vorig jaar november is Pilkes door TÜV gecertificeerd voor niveau 3 van de CO 2-Prestatieladder. Met deze nieuwsbrief houden wij u graag op de hoogte van de vorderingen. Pilkes heeft

Nadere informatie

Maak Plaats! Wie Hoorn binnenrijdt maakt kennis met de Poort van Hoorn. Het stationsgebied is het mobiliteitsknooppunt van Hoorn en de regio.

Maak Plaats! Wie Hoorn binnenrijdt maakt kennis met de Poort van Hoorn. Het stationsgebied is het mobiliteitsknooppunt van Hoorn en de regio. Maak plaats voor Hoorn! Wie Hoorn binnenrijdt maakt kennis met de Poort van Hoorn. Het stationsgebied is het mobiliteitsknooppunt van Hoorn en de regio. Iedere dag is het hier een komen en gaan van duizenden

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven

ecourse Moeiteloos leren leidinggeven ecourse Moeiteloos leren leidinggeven Leer hoe je met minder moeite en tijd uitmuntende prestaties met je team bereikt 2012 Marjan Haselhoff Ik zou het waarderen als je niets van de inhoud overneemt zonder

Nadere informatie

CO 2. -Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels

CO 2. -Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels -Ketenanalyse Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Een slimmer concept door inzicht in de keten Met PlusWonen streeft VolkerWessels naar het minimaliseren

Nadere informatie

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs

28 november 2015. Onderzoek: Klimaattop Parijs 28 november 2015 Onderzoek: Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 45.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van een online onderzoek. De uitslag van de

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Trends in duurzaam bouwen

Trends in duurzaam bouwen Trends in duurzaam bouwen De ontwikkeling naar energie neutraal bouwen en duurzaam materiaalgebruik auteur ir. W.D. Wormgoor ZOETERMEER - MOOK - GRONINGEN - ROERMOND - DÜSSELDORF - BONN - BERLIJN - PARIJS

Nadere informatie

Communiceren met ouderen

Communiceren met ouderen Communiceren met ouderen 1. Introductie a) Het SEE-GREEN project Het SEE-GREEN project is een Europees initiatief om de gevolgen voor de oudere generatie burgers in onze gemeenschappen te bepalen wanneer

Nadere informatie

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal!

De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! De Bloem (van plastic) is een meid van nu! Tikkeltje brutaal! Hé hoi, hallo! Ik zal me even voorstellen. Ik ben Bloem. Bloem van Plastic. Maar je mag gewoon Bloem zeggen. Wow! Wat goed dat jullie even

Nadere informatie

Lesbrief: Woonwijk van de toekomst Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst

Lesbrief: Woonwijk van de toekomst Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst Lesbrief: Woonwijk van de toekomst Thema: Mens & Dienstverlenen in de toekomst Copyright Stichting Vakcollege Groep 2015. Alle rechten voorbehouden. Inleiding In de toekomst zal onze samenleving er anders

Nadere informatie

WONINGBOUW VERRIJCKT 7 STAPPEN OM JE DROOMHUIS TE BOUWEN

WONINGBOUW VERRIJCKT 7 STAPPEN OM JE DROOMHUIS TE BOUWEN WONINGBOUW VERRIJCKT 7 STAPPEN OM JE DROOMHUIS TE BOUWEN WWW.BOUWENMETVERTROUWEN.BE INFORMATIE NODIG? WWW.BOUWENMETVERTROUWEN.BE VOOR WONINGBOUW VERRIJCKT BETEKENT SLEUTEL OP DE DEUR OOK; EERLIJKHEID EN

Nadere informatie

SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken

SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken Case study ProRail Maart 2014 SharePoint helpt ProRail het treinverkeer veiliger te maken Pagina 2/5 SharePoint helpt ProRail het treinverkeer

Nadere informatie

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner:

Sta zonder twijfels en vragen, vol overtuiging en vreugde, in jouw authentieke kracht! Dit zegt een enthousiast gebruiker van deze planner: Boetseweg 47 7895 AV Roswinkel telefoon: 0591 785 780 www.jolandalinders.com e-mail: info@jolandalinders.com IBAN: NL32 KNAB 0729 6439 99 BIC: KNABNL2H KvK nummer: 59561742 BTW nummer: NL155366701B02 Alsjeblieft!

Nadere informatie

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014

Growth & Reflection. Opleverdatum: 18 juni 2014 Growth & Reflection Growth & Reflection Opleverdatum: 18 juni 2014 Multimediaal Reclamebureau 2013/2014 Inleiding Er zit alweer een half jaar bij MMR op en ik heb weer veel nieuwe dingen geleerd en nieuwe

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort

Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort WARMTEPOMPTECHNIEK Warmtepompen besparen op energie, niet op comfort Voor verwarming en productie van sanitair warm water in nieuwbouw en renovatie Warmtepomptechniek in nieuwbouwprojecten Nieuw bouwen?

Nadere informatie

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig

Hele fijne feestdagen en een gezond en vrolijk 2017! Raymond Gruijs. BM Groep ARBO West Baanzinnig De tijd vliegt voorbij en voor je weet zijn we al weer een jaar verder. Ik zeg wel eens: mensen overschatten wat je in een jaar kunt doen, maar onderschatten wat je in 3 jaar kan realiseren. Laten we naar

Nadere informatie

Casestudy Valkenburgerstraat BREEAM-NL

Casestudy Valkenburgerstraat BREEAM-NL Management 9 Kennisoverdracht d.d. 3 maart 2016 Case-study Valkenburgerstraat Omschrijving van het project Het programma bestaat uit een driesterren- en een viersterrenhotel. Het driesterrenhotel heeft

Nadere informatie

PeerEducatie Handboek voor Peers

PeerEducatie Handboek voor Peers PeerEducatie Handboek voor Peers Handboek voor Peers 1 Colofon PeerEducatie Handboek voor Peers december 2007 Work-Wise Dit is een uitgave van: Work-Wise info@work-wise.nl www.work-wise.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Knabbel en Babbeltijd.

Knabbel en Babbeltijd. Knabbel en Babbeltijd. (zorg ervoor dat je deze papieren goed leest, uitprint en meeneemt naar de VBW) Het thema van deze VBW-week is Zeesterren. Het thema is de titel van de week (dus geen kreet of korte

Nadere informatie

Wijzer worden van duurzame huisvesting

Wijzer worden van duurzame huisvesting De Meeuw Nederland De Meeuw en Duurzaam Bouwen Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com Wijzer worden van duurzame huisvesting

Nadere informatie

Een duurzaam en energieneutraal eiland - hoe mooi is dat?

Een duurzaam en energieneutraal eiland - hoe mooi is dat? Een duurzaam en energieneutraal eiland - hoe mooi is dat? Hoe mooi zou het zijn als Ameland op een duurzame manier kan voorzien in zijn eigen behoefte aan elektriciteit, warmte en water? Stel je voor:

Nadere informatie

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw

Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Brandstofcel in Woning- en Utiliteitsbouw Leo de Ruijsscher Algemeen directeur De Blaay-Van den Bogaard Raadgevende Ingenieurs Docent TU Delft faculteit Bouwkunde Inleiding Nu de brandstofcel langzaam

Nadere informatie

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding

Digitale huismodule. Quintel Intelligence. Inleiding Inleiding s Ochtends word je gewekt door je smartphone. Je doet een lamp aan en zet de verwarming een graadje hoger. Snel onder de douche, haar föhnen. Dan kopje thee zetten of een glas melk uit de koelkast

Nadere informatie

U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen.

U leert in deze les toestemming vragen. Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. TOESTEMMING VRAGEN les 1 spreken inleiding en doel U leert in deze les "toestemming vragen". Toestemming vragen is vragen of u iets mag doen. Bij toestemming vragen is het belangrijk dat je het op een

Nadere informatie

Samenwerken èn netwerken

Samenwerken èn netwerken Samenwerken èn netwerken Stappenplan voor versterken van zelforganisaties Auteurs Saskia van Grinsven en Jamila Achahchah Fotografie: Guillermo Dazelle MOVISIE Juni 2012 Inleiding Voor je ligt een stappenplan

Nadere informatie

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid

Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Leerkrachtinformatie Groep 8 - Les 4 Duurzaamheid Lesduur: 30 minuten (zelfstandig) DOEL De leerlingen weten wat de gevolgen zijn van energie verbruik. De leerlingen weten wat duurzaamheid is. De leerlingen

Nadere informatie

Leermodule 8: Terugblik op zelfleiderschap

Leermodule 8: Terugblik op zelfleiderschap Leermodule 8: Terugblik op zelfleiderschap Zelfleiderschap is dat je jezelf aanstuurt. Je doet wat jij belangrijk, waardevol, leuk of interessant vindt. Je kiest je eigen weg en je zorgt goed voor jezelf.

Nadere informatie

Bij. research. Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne.

Bij. research. Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne. Bij research Gemaakt door: Flore Wassenberg A3c Stage gelopen bij Ron en Janne. Opdracht 1 Stagelogboek De eerste dag heb ik bij Ron Steijvers stage gelopen en die is project leider ontwikkelaar, vooral

Nadere informatie

Samen Duurzaam DOEN! Stap 1 // Welkom en inleiding. Stap 2 // Voorstelronde aanwezigen. (5 minuten) (10 minuten)

Samen Duurzaam DOEN! Stap 1 // Welkom en inleiding. Stap 2 // Voorstelronde aanwezigen. (5 minuten) (10 minuten) Samen Duurzaam DOEN! Leuk dat u samen met uw buren na wilt denken over duurzaamheid. Aan de hand van dit stappenplan helpen wij u graag op weg om het gesprek op gang te brengen. Dit stappenplan is bedoeld

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, opening vmbo-schooljaar, Hogeland College, Uithuizen, 20 september 2012 Beste leerlingen, dames en heren, Er is een filmpje op YouTube dat begint

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

Congrestoespraak Lodewijk Asscher PvdA-congres, 3 november 2012. -GESPROKEN WOORD GELDT-

Congrestoespraak Lodewijk Asscher PvdA-congres, 3 november 2012. -GESPROKEN WOORD GELDT- Congrestoespraak Lodewijk Asscher PvdA-congres, 3 november 2012. -GESPROKEN WOORD GELDT- Dames en Heren, Partijgenoten, Ik sta hier beduusd voor u. Het is een bijzondere tijd geweest. Als ik in terugkijk

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 5-6. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug, want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

De wijk als inspiratiebron voor de lange termijn

De wijk als inspiratiebron voor de lange termijn De wijk als inspiratiebron voor de lange termijn Frans de Haas de Haas & Partners Projectgroep DEPW Utrecht 9 februari 2011 EOS LT Duurzame Gebiedsontwikkeling i.o.v. Agentschap NL Inhoud Levensduurdenken

Nadere informatie

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto

Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Elektrische auto stoot evenveel CO 2 uit als gewone auto Bron 1: Elektrische auto s zijn duur en helpen vooralsnog niets. Zet liever in op zuinige auto s, zegt Guus Kroes. 1. De elektrische auto is in

Nadere informatie

IDEE > PLAN > PITCH. In 3 stappen van idee { naar financiering

IDEE > PLAN > PITCH. In 3 stappen van idee { naar financiering In 3 stappen van idee { naar financiering Inhoud 1. Inleiding 2. De stappen 3. Stap 1: Het idee 4. Stap 2: Het plan 5. Stap 3: De pitch 6. Tips en Adressen Inleiding Je hebt een idee voor een nieuw bedrijf.

Nadere informatie

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door

Ik ben Sim-kaart. Mobiel bellen groep 7-8. De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag. Aangeboden door De Simkaart is een meisje, tikkeltje ondeugend en een echte kletsgraag Hoi! Blijf even aan de lijn. Ik zit namelijk op de andere. Wacht even. Hoi, ik kom zo even terug want ik moet even iets zeggen over

Nadere informatie

Comfort Contego. Gebruiksvriendelijke draadloze luisterhulp voor een actievere levensstijl

Comfort Contego. Gebruiksvriendelijke draadloze luisterhulp voor een actievere levensstijl Comfort Contego Gebruiksvriendelijke draadloze luisterhulp voor een actievere levensstijl Het is heel gemakkelijk om mijn Comfort Contego in te stellen voor elke gelegenheid. Gertrud en ik reizen veel.

Nadere informatie

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen!

Inhoud. 1 Wil je wel leren? 2 Kun je wel leren? 3 Gebruik je hersenen! 4 Maak een plan! 5 Gebruik trucjes! 6 Maak fouten en stel vragen! 1 Wil je wel leren? Opdracht 1a Wat heb jij vanzelf geleerd? 7 Opdracht 1b Van externe naar interne motivatie 7 Opdracht 1c Wat willen jullie graag leren? 8 2 Kun je wel leren? Opdracht 2a Op wie lijk

Nadere informatie

De kracht van samenwerken

De kracht van samenwerken De kracht van samenwerken Mijn naam is Jeroen Heesterbeek. Ik werk bij Eneco Zakelijk als New Business Manager. Ik geloof in samenwerken. Dat je samen sterker staat dan alleen. Samen met Jeroen Postma,

Nadere informatie

Deze leergang is een vliegwiel voor beweging

Deze leergang is een vliegwiel voor beweging PROGRAMMA URBAN PROFESSIONAL Deze leergang is een vliegwiel voor beweging Door: Rieke Veurink / Fotografie: Kees Winkelman De afdeling Maatschappelijke Ontwikkeling van de gemeente Utrecht ontwikkelde

Nadere informatie

Bio-olie WKK in TNT GREEN Office te Hoofddorp

Bio-olie WKK in TNT GREEN Office te Hoofddorp Bio-olie WKK in TNT GREEN Office te Hoofddorp Dordtech heeft een bijdrage mogen leveren in de ontwikkeling van het duurzaamste kantoorgebouw in Nederland. We zijn er trots op dat we in 2010 onderdeel mogen

Nadere informatie

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl

Een goede vangst! Opdracht van Domein en Knaapen Groep: een goede vangst - http://domein.braintrigger.nl Een goede vangst! Om fijn te leven maak je veel gebruik van energie. Bijvoorbeeld om eten te koken, of om te spelen met een spelcomputer. Maar ook om het huis te verwarmen of jezelf te vervoeren. Voor

Nadere informatie

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn

vooral ook het management en HRM bij betrokken hoog op de agenda, omdat ze op zoek zijn goed werken Ons nieuwe kantoor wordt een inspirerende ontmoetingsplek, waarbij we tijden plaatsonafhankelijk werken Klaas Bakker, Manager Facilities en Real Estate TenneT TSO B.V. Het nieuwe werken start

Nadere informatie

CO 2. Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels

CO 2. Ketenanalyse. Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen. Het slimme duurzame bouwconcept. Van VolkerWessels Ketenanalyse Duurzaamheidsprestaties in de waardeketen gehele waardeketen: upstream en downstream De waardeketen is onderverdeeld in twee stromen: de upstream en de downstream. In de upstream bevinden

Nadere informatie

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?"

Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer. Introductiefase: 2. Vraag: Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent? Les 1 Voorspellen Leestekst: De nieuwe computer "Welkom:..." Introductiefase: 1. "We gaan vandaag proberen te voorspellen." 2. Vraag: "Kan iemand mij vertellen wat voorspellen betekent?" 3. Discussie:...

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie