nummer juli 2010 In dit nummer oa De diepte in Wie, wat, WUR? De meesterproef

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "nummer juli 2010 In dit nummer oa De diepte in Wie, wat, WUR? De meesterproef"

Transcriptie

1 1 nummer juli 2010 In dit nummer oa De diepte in Wie, wat, WUR? De meesterproef

2 2 3 In dit nummer: Technasium werkt! Technasium werkt! 3 1. Wat is Technasium werkt!? 4 2. Onderzoek in de brugklas? Yes, I sink so Hoe bèta is Henk van den Boom? Dikke vrienden De diepte in Koffiepauze bij: Mix Architectuur Wie, wat, WUR? The theatre of dreams Rasveredelaars Ga toch fietsen! De Valley Trophy Meesterproef 36 Nuttige websites 39 Hierbij krijgt u het eerste exemplaar van Technasium werkt! toegestuurd. Het is een interactief, digitaal tijdschrift dat is voortgekomen uit de samenwerking van de technasiumafdeling van Het Streek en Technocentrum de Vallei. Het doel van Technasium werkt! is om onderwijs en arbeidsmarkt in de Gelderse Vallei dichter bij elkaar te brengen. Het betekent dat ondernemers op de hoogte gesteld worden van de manier van werken in het bètatechnisch onderwijs (technasium, WUR) en dat iedereen die betrokken is bij het onderwijs kennis kan nemen van regionale bedrijvigheid. De nadruk ligt daarbij op de speerpunten van de Food Valley, namelijk: food and nutrition techniek, technologie en duurzaamheid health Als u Technasium werkt! ook wilt ontvangen of niet meer wilt ontvangen, dan kunt u dit mailen aan: Eindredaktie: Gerrit Visscher Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

3 4 5 1.Wat is Technasium werkt!? Technasium werkt! is een initiatief van de technasiumafdeling van Het Streek en Technocentrum de Vallei. Het is een interactief digitaal tijdschrift voor onderwijs en ondernemingen (O&O) in Ede en omstreken. Technocentrum de Vallei maakt deel uit van het landelijk netwerk van 14 samenwerkende technocentra. De doelstellingen van de technocentra zijn: bevorderen van kennisoverdracht, optimale benutting van hoogwaardige en moderne apparatuur en versterking van de aansluiting van bètatechnisch onderwijs op de regionale arbeidsmarkt. Het Technocentrum verwacht een tekort aan hoog opgeleid bètatechnisch personeel in de regio. Ede ligt midden in de Food Valley, nu al een internationaal kenniscentrum op het gebied van voeding en gezondheid. Het Technocentrum wil talentvolle leerlingen al op jonge leeftijd interesseren voor de regionale arbeidsmarkt, ofwel de bèta s van de toekomst vroegtijdig binden aan de Vallei. Wat is het technasium? Het technasium is een opleiding voor havo en vwo waarbij geprobeerd wordt leerlingen op jonge leeftijd enthousiast te maken voor bèta en techniek. Landelijk zijn er op dit moment 41 scholen met een technasiumafdeling. Het Streek is met 250 technasiumleerlingen één van de grootste. Naast de reguliere vakken krijgen de leerlingen 5 uur in de week O&O, Onderzoek en Ontwerpen. In klas 1 tot en met 4 krijgen de leerlingen 4 projecten per jaar, daarna 2. In het eindexamenjaar doen de leerlingen een meesterproef. O&O is een door het ministerie erkend eindexamenvak. Tijdens een project verdiepen leerlingen zich in teamverband in reële problemen uit de bètawereld. De opdrachtgever is altijd een bedrijf, instelling of vervolgopleiding. Doel van de samenwerking met een opdrachtgever is te komen tot levensechter onderwijs, een betere afstemming op de activiteiten in de Vallei en een soepele aansluiting bij het hoger onderwijs. Via Technasium werkt! willen we de ondernemers stimuleren mee te denken over authentieke opdrachten. Natuurlijk doen we een beroep op de maatschappe- Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

4 6 7 lijke verantwoordelijkheid van de opdrachtgevers, want meedenken kost wel wat tijd. Maar er komt ook iets voor terug: slimme en onbevangen leerlingen denken na over een vraagstuk waar de opdrachtgever zelf ook mee worstelt. Dat kan wel eens tot zeer originele oplossingen leiden. Onze ervaring is dat beroepsbeoefenaren genieten van de manier waarop de leerlingen denken en werken. Misschien zijn de ideeën zelfs bruikbaar. Dat is pure winst voor beide partijen. Maar de winst is zeker dat er meegeholpen wordt bèta s vroegtijdig te binden aan de Food Valley 2020 en dat jongeren enthousiast worden voor de regionale bedrijven en opleidingen. In de volgende hoofdstukken kunt u kennis maken met voorbeelden van technasiumprojecten en met een aantal bedrijven in de regio. 2. Onderzoek in de brugklas? Yes, I sink so. Michiel Gunsing, maritiem ingenieur bij het Marin in Wageningen, heeft aan de brugklasleerlingen gevraagd onderzoek te doen naar de veiligheid van cruiseschepen. Het Marin moet de nieuwste schepen van de Holland America Line, zoals de Westerdam, aan veiligheidstesten onderwerpen. Het Marin is een internationaal gerenommeerd bedrijf met vestigingen in Wageningen en Ede. Er werken ruim 300 mensen, die zich bezig houden met de scheepsbouw, vaargedrag, olie- en gaswinning en baggeractiviteiten. Het Marin heeft zeven bassins waarin proeven gedaan kunnen worden en acht testbruggen. Onlangs is in Ede een nieuwe vacuümtank geopend om nog beter testen te kunnen uitvoeren. Het is een bedrijf waar onze regio trots op kan zijn. De Holland America Line wil niet alleen volgens de regels bouwen, maar ook een schip dat absoluut veilig is, want er zijn ruim 2500 gasten aan boord. Die gasten vinden het vooral belangrijk dat hun eten en drinken niet gaat schuiven, dus het schip moet ook nog eens een minimum aan deining geven. Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

5 8 9 Als het schip zich gedraagt als een sleepboot, dan liggen de reizigers snel over de reling. De vraag is dus: hoe reageert het schip onder zware omstandigheden? Wat gebeurt er als er een lek ontstaat? Hebben de opvarenden in geval van nood tijd om van boord te komen? De leerlingen moesten onderzoek doen naar oorzaken van scheepsrampen, een schaalmodel van de Westerdam bouwen, inclusief compartimenten, en het schaalmodel vervolgens testen in een waterbak. Van de resultaten is een verslag gemaakt, een powerpointpresentatie en soms zelfs een filmpje. Hier een mooi voorbeeld. Om een echte specialist te worden heeft Michiel Gunsing een gastles gegeven en uitgelegd wat er komt kijken bij de stabiliteit en veiligheid van zeeschepen. Als klap op de vuurpijl zijn de leerlingen naar de marinehaven in Den Helder geweest, hebben een marineschip en een onderzeeër bezocht en een rondvaart gemaakt. Zou het mogelijk zijn om als 12-jarige maritiem onderzoek te doen waarvoor je normaal gesproken eerst jaren moet studeren? En zonder alle testfaciliteiten van het Marin? Onderzoek in de brugklas, kan dat? De conclusie is duidelijk: Yes, I sink so! Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

6 10 11 Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

7 Hoe bèta is Henk van den Boom? Net als Michiel Gunsing is ook Henk van den Boom maritiem ingenieur bij het Marin. Maar, hoe word je maritiem ingenieur? En hoe bèta moet je daarvoor zijn? We vroegen het Henk van den Boom. Hij vertelt: je moet wel echt exact zijn aangelegd, een vwo-diploma hebben met wiskunde en natuurkunde in je vakkenpakket. De enige plaats waar je maritieme techniek kunt studeren is Delft. Het is een pittige studie, waar in de loop der jaren 50% van de studenten afvalt. In principe duurt de studie 5 jaar, maar 6 jaar is heel normaal. Hoewel het wel een behoorlijke jongensstudie is, komen er de laatste jaren steeds meer meisjes naar de opleiding. Henk schat dat tegenwoordig ongeveer 15% meisje is. Volgens Henk van den Boom is het een veelzijdig vakgebied: je moet creatief zijn, kennis hebben van mechanica, motoren, stromingen en goed kunnen rekenen. Dus inderdaad, je moet behoorlijk bèta zijn. Maar ook vindingrijk, want bedrijven komen vaak bij het Marin met een probleem, waar nog niet een echt goede oplossing voor is. Op dit moment doet het Marin bijvoorbeeld onderzoek naar de mogelijkheden om helikopters veiliger te laten landen op offshore schepen, ook bij ruwere zee. Omdat ze bij het Marin hier zelf ook niet helemaal uitkwamen, heeft Henk van den Boom de leerlingen uit 4 technasium om hulp gevraagd. En ja, dan krijg je natuurlijk briljante ideeën! De meeste afgestudeerden komen op een ingenieursbureau terecht. De werkzaamheden van een maritiem ingenieur hebben een internationaal karakter. Als je bij offshore activiteiten (boorplatforms) betrokken bent, ligt je werkgebied bijvoorbeeld voor de kust van Noorwegen of in de Golf van Mexico. Vooral BP kan nog wel een paar slimme ingenieurs gebruiken, die niet voor één gat te vangen zijn. De belangrijkste scheepswerven liggen in het Verre Oosten en ook de marine bevaart alle wereldzeeën. Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

8 Dikke vrienden De leerlingen van klas 2 hebben zich verdiept in de vraag hoe het komt dat steeds meer kinderen al op jonge leeftijd te dik zijn. Hoe bereik je hen en vooral, hoe bereik je hun ouders? De heer Meijers heeft de leerlingen gevraagd om een strategie te bedenken voor ouders en kinderen met overgewicht die plezierig en makkelijk te realiseren is en die minimaal een jaar werkt. De verkeerde balans tussen het innemen van calorieën en energieverbruik moet op een speelse manier duidelijk worden gemaakt en een gezondere leefstijl moet worden gestimuleerd. Het mag een bordspel worden, een game, een webquest, een animatie, een folder of iets anders waaraan het team van de heer Meijers nog niet gedacht heeft. De opdrachtgever is de heer P. W. Meijers, kinderarts en gespecialiseerd in diabetes, overgewicht en obesitas. Hij is verbonden aan de Dikke Vrienden Club van ziekenhuis De Gelderse Vallei. De Dikke Vrienden Club De polikliniek kindergeneeskunde van Ziekenhuis Gelderse Vallei en de afdeling Jeugd van de Gelderse Roos Veluwe Vallei werken samen en hebben deze club opgericht. De landelijke voorbeelden van dergelijke clubs stimuleren dit initiatief. Een team van artsen, voedings- en bewegingsdeskundigen en gedragstherapeuten staat klaar om samen met de ouders bijvoorbeeld het eetgedrag te veranderen, de kinderen meer te laten bewegen en weerbaar te maken tegen pesten. Het doel is het bereiken van een gezond gewicht. Er komen steeds meer kinderen met overgewicht. Dit is een steeds groter gezondheidsprobleem. Dikke kinderen worden meer gepest en kunnen vaak niet goed meekomen met sporten en hebben daar vaak veel last van. Voor kinderen van 8 tot en met 12 jaar is er de Dikke Vrienden Club : een effectieve aanpak van overgewicht. De foto s geven een goed beeld van de verschillende oplossingen die gekozen zijn. Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

9 De diepte in Soms moet je echt de diepte in om onderzoek te doen, zoals de leerlingen van 3 technasium hebben ervaren. De opdrachtgever voor de leerlingen is de gemeente Ede. De projectgroep Ede-oost/ spoorzone heeft nog de nodige vragen te beantwoorden. Else Tutert is verkeerskundige bij de gemeente Ede. Zij heeft de opdracht geformuleerd en zij zal de resultaten, bestaande uit analyses, aanbevelingen en nadere uitwerkingen mede beoordelen. Dit is haar opdracht: Jullie teams gaan de door de gemeente Ede geschetste plannen betreffende het station en de spoorzone analyseren. Je levert op gefundeerde wijze commentaar op deze plannen en komt ten slotte met voorstellen voor nadere invulling. De verkeerskundige wil dat jullie teams zich met name verdiepen in de mogelijkheden van het stationsgebied. Geluidsoverlast, veiligheid en een goede doorstroming van het verkeer zijn belangrijke thema s, zeker omdat de gemeente het stationsgebied wil laten uitgroeien tot een echt zakencentrum. Verdiepen is dus het trefwoord, en dat kunnen we heel letterlijk nemen. Een verdiept spoor en een verdiept station bieden vele mogelijkheden, maar daar hangt natuurlijk ook een kostenplaatje aan. Misschien is een vergelijking met de Noord/Zuidlijn in Amsterdam niet zo gek. Daar kent men de problemen van tunnelbouw en oplopende kosten als geen ander. Dus: Amsterdam, here we come! Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

10 Koffiepauze bij: Mix Architectuur Nu hebben we net een plan ingediend voor de herbouw van de studentenflats (sterflats) in Wageningen. Het moet een flexibel plan worden, want als er minder studenten komen moeten de woningen ook voor gezinnen geschikt gemaakt kunnen worden. Het is nog afwachten of we de opdracht ook daadwerkelijk krijgen, maar een project in de eigen regio is altijd erg leuk. Reinier Ubels, architect en mededirecteur van Mix Architectuur, reageerde direct enthousiast op de vraag of ik een keertje mocht komen koffiedrinken. Dus: afspraak gemaakt, cakeje gekocht bij Mekking en op naar het hoofdkantoor aan de rand van het Edese bedrijvenpark. Wat wordt Ede toch groot! Het is dat ik met de auto was, anders was het een eind fietsen geweest. Aan de koffietafel is het een gezellige boel. Het gesprek gaat over het aanstaande bedrijfsuitje naar New York. Er was vooral teleurstelling dat het niet de wereldtentoonstelling voor de architectuur in Shanghai was geworden. Dat Reinier Ubels zelf koffie zet is misschien wel tekenend voor de sfeer bij het bedrijf. Hier zijn niet echt bazen en jongste bediendes. Aan tafel valt mij op dat er uitsluitend mannen zitten. Is de bouwwereld een echte mannenwereld? Dat geldt wel voor het echte technische werk, maar bij de architectuur valt het nog wel mee. Bij de studie bouwkunde is bijna de helft van het vrouwelijk geslacht. Het is een groot, gezellig en speels kantoor bij Mix Architectuur. Hier zijn creatieve geesten aan het werk. Dat beaamt Reinier Ubels ook. Maar let op, zegt hij, we zijn ook zakelijk, want uiteindelijk draait het allemaal om geld. Ondanks de crisis is er nog werk genoeg. Is dat geluk, handigheid, een goede naam? Van alles wat, zegt Reinier. We hebben een compleet team van 9 medewerkers, zodat we het bouwproces van begin tot eind kunnen begeleiden. We hebben architecten, technisch tekenaars en projectleiders met gevoel voor planning en financiën. En we zijn waarschijnlijk een beetje slim bij het indienen van plannen. Je kunt meedingen naar opdrachten, dat gaat vaak in wedstrijdvorm. Van de laatste 10 keer hebben we 8 keer de uiteindelijke opdracht gekregen. Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

11 20 21 Op de site van Mix Architectuur is het me opgevallen dat er veel projecten in het westen van het land zijn en dat er vaak gebruik wordt gemaakt van rechthoekige vormen. Ik wijs een huis aan dat ik qua vorm totaal niet bij de andere projecten vind passen, maar toevallig wel in Ede ligt. Een vreemde eend in de bijt. Dit blijkt het huis van de directeur te zijn, van Rienier Ubels zelf. Oei! Tijd om te gaan. De rest van de informatie haal ik wel van de website. Wat doet een architect? De kunst van het bouwen, de architectuur, is niet zomaar een kunst. Deze kunst is functioneel en dienstverlenend. Architecten hebben dan ook een veelzijdig beroep. Ze moeten meerdere kwaliteiten hebben: verstand van techniek en kennis van bouwmaterialen, maar ze moeten ook origineel en creatief zijn. Dit hoort bij hun werk: overleggen met een constructeur, de grondbezitter of aannemer een bouwtekening maken details van onderdelen van een woning uitwerken in een detailtekening een maquette maken de bouwlocatie bezoeken om te zien hoe de werkzaamheden verlopen Je kunt de opleiding op universitair niveau volgen in Delft en tegenwoordig ook in Eindhoven. Verder kun je op allerlei HBO- opleidingen bouwkunde studeren onder andere in Arnhem, Zwolle en Rotterdam. 7. Wie, wat, WUR? Sietske Bruining, sinds 2 jaar docente biologie en O&O op Het Streek, heeft in Wageningen food and health gestudeerd. Sietske heeft in klas 4 van het technasium het project Hippe Drank gegeven. Monica Mars, universitair docente, heeft hierbij geholpen en een practicum sensoriek gegeven. Sensoriek? Food and health? Wat is dat eigenlijk? Ik sprak Monica en Sietske hierover in het kantoor van Monica in het biotechnion en had een aantal erg slimme vragen bedacht. Kun je in één zin zeggen wat de studierichting inhoudt? Bij food and health houden we ons bezig met productontwikkeling van voedsel. We proberen door experimenteel te koken de gezondheidswaarde van voedsel te verbeteren. Experimenteel koken is koken op een laboratoriummanier, heel precies, zodat het altijd herhaalbaar is wat je doet. Je kunt voedsel chemisch manipuleren. Als je bijvoorbeeld het ijzergehalte van een product wilt verhogen, kun je meelworm toevoegen, maar hoeveel precies? Meer meelworm betekent meer ijzer, maar de Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

12 22 23 smaak wordt ook bitterder. Dus het product wordt wel gezonder, maar is niet te eten. Hoe los je dat dan weer op? Je moet de menselijke zintuigen dan zo beïnvloeden, dat het toch weer smaakvol wordt. Dat is waar de sensoriek zich mee bezig houdt. Waar is de interesse voor voeding en gezondheid begonnen? Dit blijkt voor Monica en Sietske min of meer hetzelfde te zijn: scheikunde, biologie en wiskunde zijn leuke vakken en het exact werken gaat hun gemakkelijk af. Beide bezochten ze de Open Dag van de WUR en waren verkocht. Wat doet een universitair docente? Monica: je besteedt grofweg de helft van de tijd aan onderzoek en de helft aan onderwijs. Dat laatste houdt in: college geven, practica en werkgroepen begeleiden. De studenten krijgen meer eigen verantwoordelijkheid dan de leerlingen op het voortgezet onderwijs. Monica vindt het gebruik van het mobieltje in de collegezaal geen probleem, zolang maar niemand er last van heeft. Omdat het merendeel van de studenten meisje is, wordt er serieus gewerkt. Als iemand praat onder de uitleg, wordt er dan ook massaal ssssst! geroepen. Het onderzoek bestaat uit het begeleiden van studenten en AJO s. Ze coacht hen als ze een onderzoeksopdracht uitwerken of een scriptie schrijven. Het betekent veel lezen en mailen. Hele grappige vraag: Wat zijn bij voeding en gezondheid de krenten in de pap? Sietske: ik vond het organiseren van de buitenlandse excursie het allerleukste. Een reis naar Duitsland, Denemarken en Zweden zelf inhoud geven en het programma samenstellen, dat was echt gaaf. We deden sowieso al heel veel in klassenverband, dus de onderlinge betrokkenheid was al groot, maar door die reis werd dat nog sterker. Monica: ik vond het onderzoek dat we in Cinemec gedaan hebben erg leuk. Studenten kregen een film te zien en mochten ondertussen zoveel chocoladedrank drinken als ze zelf wilden. Maar niet in alle pakken zat hetzelfde. Sommige studenten kregen een dunnere chocoladedrank, anderen een dikkere, meer vla-achtige drank. Een verschil in viscositeit (stroperigheid) dus, en dat is interessant. Het bleek dat de vla-studenten veel minder dronken dan de studenten met de dunnere drank. Ze hadden eerder een vol gevoel, terwijl de dikkere drank niet meer calorieën bevat. Dit kan dus een wapen zijn in de strijd tegen overgewicht. Tot slot: Waarom Wageningen? Monica en Sietske zijn unaniem: het is een kleine, gezellige stad, waar je elkaar heel snel leert kennen. Een groot verschil met andere studentensteden is ook dat bijna iedereen op kamers woont. Dus weinig spoorstudenten die alleen maar komen om te studeren, maar niet om vrienden te maken. De studenten staan open voor contacten en sociale activiteiten. Extra bijzonderheid is dat er erg veel buitenlandse studenten zijn. Je maakt kennis met andere culturen, eet soms samen en leert andere gewoontes waarderen. Of niet waarderen: om 9 uur s ochtends bijvoorbeeld vis met knoflook bakken in de studentenflat, dat is niet leuk wakker worden. Of studenten die nog nooit een wc gezien hebben, en daar staande op plassen. Meisjes ook! Maar de buitenlanders zijn wel fanatieke studenten, gezagsgetrouw, leergierig en dol op feitjes stampen. Als universitair docent neem je dat plassen dan op de koop toe. Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

13 The theatre of dreams De leerlingen van 4 technasium hebben niet meer, zoals in de onderbouw, klassikaal hetzelfde project. Ze kunnen kiezen uit een tiental onderwerpen. Ook moeten ze, nadat ze met de opdrachtgevers gesproken hebben, een plan van aanpak voor de hele periode (9 weken) maken. In de onderbouw gaat dat nog meer in stapjes. Cuyk (architect) en Verbeek (projectmanager) van het bouwteam. Nog voor de zomer willen ze weten hoe het theater kan worden ingepast in het gebouw. De opdracht: Jullie team krijgt de opdracht om de plaats waar het theater komt verder te onderzoeken. Licht, verduistering, akoestiek, multifunctionaliteit, toeschouwers en podium, alles moet nog uitgezocht worden. Je krijgt de beschikking over de bouwplannen en werkt in overleg met je opdrachtgevers een plan voor het theater uit, voorzien van visuele ondersteuning. Eén van de keuzeprojecten was het theatre of dreams. De omschrijving van de opdracht staat hieronder in zijn geheel afgedrukt. De situatie: De vmbo-locaties van Het Streek gaan nieuw bouwen aan de Zandlaan in Ede, tegenover de Praxis. Het ontwerp van het gebouw is zo goed als afgerond, maar er moeten nog een aantal belangrijke knopen worden doorgehakt. Het bouwteam wil bijvoorbeeld graag een multifunctioneel theater. Daar is ook al een plaats voor uitgezocht, maar het is nog onduidelijk hoe het theater moet worden ingericht en moet worden ingepast in het gebouw. De opdrachtgever: Jullie opdrachtgevers zijn de heren Winkelman (installatietechnicus), Van Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

14 Rasveredelaars Elke zaterdag treffen ze elkaar bij hun favoriete clubje ABC op het voetbalveld. Jaap Hoogstraten, Ron van der Laan en Ton Loogman zijn lid van de Anti Buik Club. Rasvoetballers zijn (waren) het, rasveredelaars zijn het ook. Want door de week zien ze elkaar bij Monsanto, een van de grootste plantenveredelaars van de wereld. Monsanto levert meer dan 3000 verschillende zaadvariëteiten in 156 landen. in de tuin. Na hun studie plantwetenschappen of hogere tuinbouwschool zijn ze plantenveredelaar geworden. Ton weet alles van bloemkolen, Ron van sla en Jaap van tomaten. Hoewel ze alledrie dus hun eigen specialisme hebben, passen ze toch dezelfde veredelingsprincipes toe. Hoe kweek je een goede plant? Laten we de bloemkolen nemen. De eerste stap is eigenlijk de natuurlijke selectie. Op een proefveld met bloemkolen zijn bodemgesteldheid en klimatologische omstandigheden min of meer hetzelfde. Toch zijn sommige planten beduidend mooier, voller en zitten beter in het blad. Het geoefende oog van de veredelaar kiest de beste planten uit. Daarmee wordt verder gekweekt. Er wordt een stukje van het wit van de bloemkool afgesneden en in een voedingsbodem met water, zouten en suikers gezet. Ook de andere omstandigheden, zoals belichting, beluchting, vochtigheid en temperatuur, Wie vanuit Wageningen over de dijk in de richting van de Blauwe Kamer rijdt, ziet rechts het bedrijf liggen: een modern kantoorgebouw, laboratoria, 5 hectare kassen en bijna 50 hectare proefvelden in de open lucht. Jaap, Ron en Ton behoren tot de ongeveer 100 werknemers. Op de middelbare school werd hun liefde voor de planten al gewekt, hetzij via biologie, hetzij door vakantiewerk in de kassen of gewoon door het plezier in het praktische werk Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

15 28 29 worden nauwkeurig geregeld. Soms is dit om tijdwinst te boeken, soms om ongewenste invloeden (ziektes) buiten te sluiten. Na een maand of twee heeft het bloemkooltje wortel geschoten en is een klein plantje ontstaan. Het plantje wordt nu verpot en in een grotere kas geplaatst, met nog steeds een zorgvuldige manipulatie van de natuurlijke omstandigheden. Na ongeveer een half jaar is de bloemkoolplant flink doorgeschoten en tot bloei gekomen. Opnieuw gaat de veredelaar nu selecteren: hij zet de beste planten van de ene bloemkoollijn bij een andere goede lijn om een nog sterker ras te krijgen. Eerst gaat hij testkruisingen uitvoeren om de combinatiegeschiktheid van verschillende ouderlijnen vast te stellen. Twee kwalitatief matige ouderlijnen kunnen als kruisingsresultaat een prima hybride opleveren. Vooral wanneer de beide ouders een grote genetische afstand (weinig verwantschap) hebben, dan kan dit het geval zijn. Het kruisen van de lijnen gebeurt door een aantal mannelijke en vrouwelijke planten bij elkaar te zetten onder een tent van gaas en daarin vliegen die voor de bevruchting zorgen, los te laten. Nadat uiteindelijk een superbloemkool gekweekt is moet nog getest worden of de bloemkool goed tegen ziektes bestand is. Dit is het werk van de fytopatholoog. Soms worden de planten opzettelijk besmet met schimmels of bacteriën. De ene plant blijkt dan aangetast te worden, de andere niet en is dus resistent. Dat is heel belangrijk. Niet alleen blijft de bloemkool gezond en kan flink groeien, ook zijn er minder bestrijdingsmiddelen nodig in het veld. Op deze manier draagt de veredelaar dus bij aan een duurzame manier van produceren. En misschien komen er ook vragen van boeren: kan de bloemkool ook met minder water of voedingsmiddelen groeien, kan hij ook sneller groeien. Of eten de consumenten liever broccoli en is de bloemkool minder in trek. Wat dan? Kortom, het veredelingsproces houdt nooit op. Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

16 30 31 De moderne DNA-technologie heeft het vak van de plantenveredelaar de laatste 20 jaar sterk veranderd. Belangrijk is de kennis van het gebruik van DNA-merkers (te vergelijken met een streepjescode die vertelt hoe de plant er uit gaat zien). Daarmee kan de veredelaar al in een vroeg stadium tussen de vele duizenden zaailingen díe plant identificeren die aan het gewenste ideaalbeeld voldoet. DNA-merkers zijn zeer nuttig om de efficiëntie van veredeling te vergroten. De veredelaar weet dus al wat voor vorm, smaak of kleur een bepaalde groente of bloem heeft nog voordat de plant op het veld heeft gestaan. In het verlengde hiervan ligt het genetisch manipuleren van organismen. Bij dieren is dat zeer omstreden, denk aan stier Herman of het gecloonde schaap Dolly. Hoe ligt dat bij planten? Over het genetisch gemodificeerde zetmeel in soja, dat verwerkt wordt in diervoeders, is al veel geschreven. Jaap vertelt: er is op zich niet zoveel mis met GMO s (genetically modified organisms), maar de consument en sommige regeringen willen er gewoon niet aan, zeker niet in West Europa. Een genetisch gemodificeerde tomaat, die lang houdbaar blijft, is bijvoorbeeld in de VS en Groot Britannië wel toegestaan, maar in Nederland niet. Als een plant niet op een vrij natuurlijke manier gekweekt is, dan sluit men de grenzen. Bij de WUR kun je plantwetenschappen studeren. Een goede veredelaar heeft naast kennis van genetica en statistiek ook gevoel voor consumentengedrag. Je moet tenslotte wel weten wat de consument wil, voor je aan een veredelingsprogramma begint. Als veredelaar moet je als het ware in de toekomst kunnen kijken om te bepalen wat de consument over 10 jaar graag zou willen eten (smaak, vorm en kleur van groenten bijvoorbeeld). Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

17 Ga toch fietsen! Een fietssnelweg, wordt dat de oplossing voor het fileprobleem? Nederland is wel het ideale land om dit uit te proberen: de afstanden zijn niet groot, het is grotendeels vlak en elke Nederlander heeft een fiets. Daar komt nog bij dat de elektronische fiets sterk in opkomst is. Afstanden tot 30 km zijn zonder veel inspanning binnen het uur te overbruggen. Goed te doen voor het woon-werkverkeer, gezond en milieuvriendelijk. Maar dan moet het wel een beetje soepel gaan, dus niet al te veel obstakels en stoplichten. Bart, Joey en Aswin uit 5 technasium kregen van Ron Schröder, verkeersdeskundige bij Goudappel Coffeng, de opdracht om te onderzoeken wat de beste fietssnelwegroute tussen Arnhem en Ede is, welke knelpunten er zijn en hoe die knelpunten kunnen worden opgelost. Hun eigen ervaringen hebben ze in een filmpje vastgelegd. De fietssnelweg was een van de keuzeprojecten in 5 vwo. De projectopdracht schrijven de leerlingen zelf, maar wel in samenspraak met de opdrachtgever. Zo kregen Joris, Aswin en Steven van Edwin Steinmeier van Promocompany de opdracht een handzaam apparaatje te Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

18 34 35 ontwerpen waarop boodschappen kunnen worden genoteerd. Het moet als relatiegeschenk kunnen worden gebruikt en mag niet duurder zijn dan 2 euro. Het gemaakte prototype was zo geslaagd, dat de heer Steinmeier serieuze mogelijkheden zag om het, bijvoorbeeld in China, te laten produceren. De andere keuzeprojecten waren: Hoe kan het Watermuseum in Arnhem aantrekkelijker gemaakt worden voor de oudere jeugd. Het vraagstuk van de handelsreiziger: hoe reis je zo efficiënt mogelijk langs een groot aantal steden in Nederland? Welke mogelijkheden zijn er om een drijvend hotel in het Veerse Meer te bouwen, dat doet denken aan een natuurlijk eiland. Passief wonen: hoe kun je aan energiebesparing in bestaande woningen te doen. Maak een stedenbouwkundig herinrichtingsplan voor een deel van het centrum van Amsterdam. Ontwerp een demontabele en veilige klimbaan als onderdeel van een indoorspeeltuin. Maak een ontwerp voor een nieuwe ongelijkvloerse kruising in Flevoland van een snelweg, 4 spoorbanen en een fietspad. 11. De Valley Trophy De Valley Trophy,wat is dat? Ede ligt midden in de Gelderse Vallei, ook wel de Food Valley genoemd. De Food Valley is nu al een internationaal kenniscentrum op het gebied van voeding en gezondheid. Maar de Vallei wil vooruit kijken en streeft naar veelzijdige werkgelegenheid en innovatieve bedrijvigheid. In 2020 moet De Vallei toonaangevend zijn in Nederland op het gebied van voeding, technologie, duurzaamheid en gezondheid. Het moet een merknaam worden: in de Vallei worden hoogwaardige producten en diensten geleverd. Een kenniseconomie gebaseerd op toekomstgerichte ondernemers en instellingen. Met de WUR heeft onze regio een prima basis om in de komende 10 jaar nieuwe werkgelegenheid aan te trekken en andere gebieden af te troeven. Diverse belangrijke partners binnen de Food Valley vragen de leerlingen van het technasium mee te denken. Hoe trekken we nieuwe werkgelegenheid aan? Elk jaar schrijft Technocentrum De Vallei namens deze partners een prijsvraag uit, waarbij innovatief ondernemerschap het uitgangspunt is. Dit is de eerste versie van die prijsvraag: de Valley Trophy. In de jury zitten vertegenwoordigers van de ondernemers, de gemeente, de provincie en de WUR. Dit jaar is de uitdaging gelegen in de ontwikkeling van het Valley Center aan de zuidzijde van de A12. Op de afsluitende Vall-Event mogen de winnende teams hun ideeën presenteren. Ouders, ondernemers en overheidsinstanties zullen hiervoor worden uitgenodigd. Het beste ontwerp wint de Valley Trophy. Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

19 Meesterproef Dinsdag 20 april heeft de eerste groep 6vwo-leerlingen van het technasium de Meesterproef gepresenteerd. Het was een belevenis in de ware zin van het woord. De opdrachtgevers die de presentatie bijwoonden waren enthousiast vanwege het niveau van het werk en de kwaliteit van presenteren. De feestelijkheid werd onderstreept met een meesterproef-konijnen taart. Vanaf september 2004, het jaar dat Het Streek met het technasium begon, hebben deze leerlingen gewerkt aan projecten met een realistische opdracht en een opdrachtgever uit het bedrijfsleven of Hoger Onderwijs. Deze proefkonijnen van het eerste uur hadden in hun eindopdracht alles uit de kast gehaald om een mooi resultaat neer te zetten. De opdrachtgevers, die zelf werkzaam zijn in het WO of HBO, roemden de kwaliteiten van deze technasiumleerlingen: er wordt zelfstandig, diepgravend en gestructureerd gewerkt. Ook de zelfreflectie van de leerlingen werd opmerkelijk genoemd. De opdracht van de meesterproef was dit laatste jaar gekoppeld aan de studierichting die de leerlingen aansprak. Het profielwerkstuk, al eerder gepresenteerd, was onderdeel van de meesterproef: het was een verdiepingsonderzoek, dat aanvullend voor de meesterproef is gedaan. De onderwerpen die zijn gekozen: Texel 2050, een onderzoek naar toekomstige ontwikkelingen van Texel Tragedie of Commons, een onderzoek naar boven- en ondergrondse concurrentie bij planten. Huid op huid contact, een onderzoek naar de relatie tussen huid op huid contact en borstvoeding. Greenergy, een ontwerpopdracht voor een duurzame kas. Uitbouw, een ontwerpopdracht voor een uitbouw aan een bestaand huis. Een hackende USB-stick, een onderzoek naar de mogelijkheden en gevaren omtrent misbruik van USB-sticks. Slaapproblemen, een onderzoek naar de relatie tussen eetgedrag en slaapstoornissen. UnoLight, een ontwerpopdracht voor een noodverlichting bij een ramp. Winglers, een onderzoek naar de voordelen van het gebruik van winglers (een opstaande verlenging van een vliegtuigvleugel) in de luchtvaart. Locatie Bovenbuurtweg Bovenbuurtweg XA Ede

20 38 39 Zoals al aangegeven zijn al deze onderwerpen tot stand gekomen in samenwerking met docenten van een universiteit of HBO-instelling. Het is verheugend dat vrijwel alle leerlingen de studierichting kiezen waarin ze ook hun meesterproef hebben gedaan. Het betekent dat ze gemotiveerd en gefundeerd voor een bepaalde studie kiezen en kennis hebben opgedaan van de manier van werken bij die studie. We hopen dat er weinig afvallers of omzwaaiers zullen zijn in het eerste studiejaar. Dat gaan we natuurlijk monitoren, zoals dat tegenwoordig heet. Wordt vervolgd. Nuttige websites https://www.monsantovegetables.com/pages/default.aspx Technasium werkt Jaargang 1 nummer 1 Samen leren, samen leven

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het Technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven.

Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Wat is het technasium? Het Technasium is een vorm van onderwijs waarbij leerlingen projectmatig en probleemoplossend werken aan echte opdrachten uit het bedrijfsleven. Hoe werkt het? De leerlingen krijgen

Nadere informatie

Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011

Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011 Nieuwsbrief Bètasteunpunt September 2011 Het Bètasteunpunt van de Hanzehogeschool is in 2009 opgezet om o.a. hulp te bieden aan leerlingen uit het voortgezet onderwijs die bezig zijn met hun profielwerkstuk.

Nadere informatie

Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo. Betaonderwijs

Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo. Betaonderwijs Christelijke Scholengemeenschap - gymnasium, atheneum, havo en vmbo Betaonderwijs 'Als je doet wat je altijd gedaan hebt, krijg je wat je altijd kreeg' Albert Einstein Wat is betaonderwijs? De bètarichting

Nadere informatie

HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM. Het Erasmus. Wanted! Nieuwsgierige types

HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM. Het Erasmus. Wanted! Nieuwsgierige types HET ERASMUS HAVO/VWO TECHNASIUM Het Erasmus Wanted! Nieuwsgierige types HET ERASMUS HAVO/VWO Wie kiest voor het Technasium van Het Erasmus, kiest voor Vijf uur per week het vak Onderzoek en Ontwerpen (O&O)

Nadere informatie

Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken?

Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken? Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontdekken? Bèta in bedrijf De terugloop van het aantal bètaleerlingen en -studenten is landelijk een bron van zorg. Ook u ervaart wellicht hoe moeilijk

Nadere informatie

Het technasium op het Dr. Nassau College

Het technasium op het Dr. Nassau College Het technasium op het Dr. Nassau College Locatie Quintus Locatie Beilen Locatie Oost-Drenthe Gieten Locatie Noord-Drenthe Norg Wat is het technasium? In de eerste jaren van het technasium zijn de opdrachten

Nadere informatie

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas

Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas Informatieavond over de profielkeuze in de 3 e klas 24 november 2015 26-06-14 1 Na vanavond begrijpt en weet U: Wat profielen zijn. Welke profielen er op het Cosmicus College zijn. Hoe een profiel gekozen

Nadere informatie

TECHNASIUM. Samen Cultureel Eigenzinnig Onderzoekend. mavo havo atheneum technasium gymnasium

TECHNASIUM. Samen Cultureel Eigenzinnig Onderzoekend. mavo havo atheneum technasium gymnasium TECHNASIUM Samen Cultureel Eigenzinnig Onderzoekend mavo havo atheneum technasium gymnasium Heeft u vragen met betrekking tot het Technasium op de OSG West-Friesland? Neem dan gerust contact op met onze

Nadere informatie

MAAK WERK VAN JOUW TALENT

MAAK WERK VAN JOUW TALENT MAAK WERK VAN JOUW TALENT Schatgraven heeft altijd iets spannends. Zeker als je weet dat je iets gaat vinden. Wat komt er tevoorschijn? De komende jaren ga jij schatgraven. Als het kan op onze school.

Nadere informatie

December 2013. Vriendelijke groet, betasteunpunt@org.hanze.nl d.j.schorren@pl.hanze.nl 050-595 7821 06-13 222 700/ 050-595 5552.

December 2013. Vriendelijke groet, betasteunpunt@org.hanze.nl d.j.schorren@pl.hanze.nl 050-595 7821 06-13 222 700/ 050-595 5552. December 2013 Het Betasteunpunt van de Hanzehogeschool is het eerste aanspreekpunt voor scholieren en docenten uit het voortgezet onderwijs (VO) met interesse voor techniek en ict. In het schooljaar 2013-2014

Nadere informatie

Samen het beste uit jezelf halen

Samen het beste uit jezelf halen Samen het beste uit jezelf halen Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag. 6 Technasium en bèta-onderwijs pag. 4 Kunst en Cultuur pag. 5 Talen en gymnasium pag.

Nadere informatie

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING

Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING Verslag ouderavond FIT(s) OP DE KRING In gesprek met elkaar. Uitwerking van de stellingen. De onderstaande stellingen hebben we deze avond besproken onder elke stelling staan een aantal opmerkingen die

Nadere informatie

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten.

Namens Max: Tops: Tips: soms had je een beetje een houding van dat komt wel, probeer volgend project daar op te letten. 360 graden feedback Hieronder wordt door ieder groepslid een feedback gegeven op al zijn groepsgenoten. Zo kan iedereen zijn mening geven op de werkhouding van de betreffende persoon. Feedback van de groep

Nadere informatie

PAL Student als Persoon lijk Assistent van Leraren. Voor vmbo, havo en vwo

PAL Student als Persoon lijk Assistent van Leraren. Voor vmbo, havo en vwo PAL Student als Persoon lijk Assistent van Leraren Voor vmbo, havo en vwo 3 Student als Persoonlijk Assistent van Leraren voor vmbo, havo en vwo is een initiatief van Platform Bèta Techniek, Sectorbestuur

Nadere informatie

Bèta in bedrijf. Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontwikkelen? Hoe?

Bèta in bedrijf. Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontwikkelen? Hoe? Bèta in bedrijf Helpt u mee technisch talent voor de toekomst te ontwikkelen? De terugloop van het aantal bètaleerlingen en studenten is landelijk een bron van zorg. Ook u ervaart wellicht hoe moeilijk

Nadere informatie

Inleiding Never a dull moment ik praat u een beetje bij Lissabon te veel studenten diploma-inflatie tegenhouden, wegsturen en kosten verhogen

Inleiding Never a dull moment ik praat u een beetje bij Lissabon te veel studenten diploma-inflatie tegenhouden, wegsturen en kosten verhogen Inleiding Wat doen wij? DeDecaan.net is opgezet voor decanen en scholieren in het VO. Elke school kan een site van ons afnemen. De site heeft allerlei functies om decanen te ondersteunen en hun werk te

Nadere informatie

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht

Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar. Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Kinderen in beweging 9 t/m 12 jaar Een groepsprogramma voor kinderen met overgewicht Vind je jezelf te dik? Wil je op je gewicht gaan letten, maar weet je niet zo goed hoe je dat kunt doen? Wij kunnen

Nadere informatie

11 april 2013 Probleem?

11 april 2013 Probleem? 11 april 2013 Probleem? 1 Werk mee aan de oplossing! 2 Doelen Technasium Leerlingen enthousiast maken voor techniek Leerlingen meer inzicht geven in beroepsgroepen en -opleidingen Grotere en beter gekwalificeerde

Nadere informatie

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt?

Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? Beste kinderen, Mijn naam is Fons. Ze noemen me een groene jongen. Weet je hoe dat komt? In mijn vrije tijd ben ik natuurgids. Met mijn verrekijker en vergrootglas trek ik naar allerlei plekjes om de natuur

Nadere informatie

Jouw praktische weg naar het hbo. Onderdeel van AOC Oost

Jouw praktische weg naar het hbo. Onderdeel van AOC Oost Jouw praktische weg naar het hbo Onderdeel van AOC Oost 2014 2015 2Informatie Het Groene Lyceum 2014-2015 Lekker praktisch bezig zijn maar wel op een hoog niveau. Is dat ook voor jou de leukste route naar

Nadere informatie

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres

Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak van staatssecretaris Dijksma bij het Groentecongres Toespraak 26-03-2015 Toespraak van de staatssecretaris Dijksma (EZ) bij het Groentecongres op 26 maart 2015 in het World Trade Centrum in Rotterdam.

Nadere informatie

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT

VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VOOR DE SCHOLIER DIE VERDER KIJKT NAAR VU PRE UNIVERSITY COLLEGE VERDIEPT, VERRIJKT EN VERBINDT De VU wil graag met u werken aan de versterking van de kwaliteit van het voortgezet

Nadere informatie

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 )

Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nie uwsb rie f Stichting OE R S T I C H T I N G O N D E R W I J S E V A L U A T I E R A P P O R T J A A R G A N G 4, NR. 3 ( M A A R T 2 0 1 1 ) Nieuwsbrief Stichting OER Stichting Onderwijs Evaluatie

Nadere informatie

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten

Gezond en duurzaam voedsel. Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Gezond en duurzaam voedsel Een folder ter inspiratie voor mbo-docenten Aan de slag met gezond en duurzaam voedsel in het mbo Werken aan gezondheid op school loont. Het draagt bij aan betere schoolprestaties,

Nadere informatie

I n l e i d i n g. Deze brochure bestaat uit twee delen: 1. Een verhaal waarin Kids in Action wordt uitgelegd voor kinderen (pagina 4 t/m 10).

I n l e i d i n g. Deze brochure bestaat uit twee delen: 1. Een verhaal waarin Kids in Action wordt uitgelegd voor kinderen (pagina 4 t/m 10). Leefstijlprogramma voor kinderen en jongeren met overgewicht (begeleiding door kinderarts, beweeg- & leefstijladviseur, fysiotherapeut en diëtist) Wat beweegt jou? Kids in Action 2 I n l e i d i n g Kids

Nadere informatie

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar

Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Alcoholgebruik Psychosociale gezondheid Genotmiddelen Voeding, bewegen en gewicht Seksueel gedrag Samenvatting en aanbevelingen Monitor jongeren 12 tot 24 jaar Jongerenmonitor In 2011 is in de regio IJsselland

Nadere informatie

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle

CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in Zwolle Onderzoekscentrum Preventie Overgewicht CheckTeen 2011: Eet- en beweeggedrag van leerlingen in het voortgezet onderwijs in ZWOLLE Een onderzoek naar het eet- en beweeggedrag van leerlingen van de 2 e klas

Nadere informatie

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht...

a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... a.roland holst c ollege QUEST een avontuurlijke zoektocht... de uitdaging... Hallo, ik ben Hanna. Dit jaar ben ik begonnen aan QUEST. QUEST past prima bij mij. Dat denk ik zelf, dat denken mijn ouders

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Kajmunk Science klas. Een VWO klas met een + voor natuurtalenten. Gestart schooljaar 2007/2008

Kajmunk Science klas. Een VWO klas met een + voor natuurtalenten. Gestart schooljaar 2007/2008 Kajmunk Science klas Een VWO klas met een + voor natuurtalenten Gestart schooljaar 2007/2008 Wat is VWO science? Een brugklas met een stevige + met meer aandacht voor bèta en techniek meer doen en meer

Nadere informatie

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl

Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl Evaluatierapport Terugkomdagen 2014 Nationale Opleiding MediaCoach Februari 2015 www.nomc.nl De terugkomdagen Najaar 2014 van de Nationale Opleiding MediaCoach werden als goed en zelfs uitstekend beoordeeld,

Nadere informatie

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten

Van de redactie. Namens de redactie Jacqueline van der Maten Van de redactie Wat wonen we toch in een prachtige wijk! Ja, zult u zeggen, dat weten we wel. Maar je kijkt toch anders naar je wijk wanneer een buitenstaander, die hier nooit eerder geweest is, dat zegt.

Nadere informatie

[ Te c hnasium] Denkers die doen! Fa s t L a n e Discover y. < A r tfac tor y > - Spor t s- Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo

[ Te c hnasium] Denkers die doen! Fa s t L a n e Discover y. < A r tfac tor y > - Spor t s- Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo [ Te c hnasium] N a a s t e e n s t e r k b a s i s p a k ke t, t i j d vo o r t a l e n t! Denkers die doen! < A r tfac tor y > - Spor t s- Locatie Wijdschildlaan voor atheneum, havo en mavo De typische

Nadere informatie

Waarom ga je dat doen volgend jaar?

Waarom ga je dat doen volgend jaar? Waarom ga je dat doen volgend jaar? Susanne de Haar, Marlien Douma, Jan-Willem Kalhorn, Michiel Tolboom, Lotte Bonsel Begeleider: Marja ter Wal Inleiding Aan het einde van de middelbare school komt voor

Nadere informatie

Docent: James M. Boekbinder

Docent: James M. Boekbinder Thema/Opdracht: Creëer een persona Ting Yuen (0777483) Klas 1A Docent: James M. Boekbinder Opdracht 1: Functional speciation Voor docenten - Het becijferen van het gemaakte werk - Feedback geven van het

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

Tweetalig vwo op Eijkhagen. That s interesting!

Tweetalig vwo op Eijkhagen. That s interesting! Tweetalig vwo op Eijkhagen That s interesting! Meer dan 75% van de lessen in het Engels Find out if TTO is right for you! Wat is tweetalig onderwijs? Als je kiest voor het tweetalige vwo van Eijkhagen

Nadere informatie

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A

Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A Presentatie Tekst Top plan (talentontwikkelingsplan) Amy Kouwenberg OABCE1A INLEIDING Ik heb vandaag een cadeautje meegenomen. Niet voor jullie, maar voor mijzelf. Het cadeautje staat voor de verrassingen

Nadere informatie

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht

Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht 1 Interview met de Spaanse arts Betty Cerda de Palou, 63 jaar oud en sinds 32 jaar in Maastricht Betty: Ik ben Betty Cerda de Palou. Ik woon in Maastricht al 32 jaar. Ik ben 63 jaar. Ik ben arts, maar

Nadere informatie

Te licht. Tips als uw kind niet wil eten. Eet- en beweegkalender

Te licht. Tips als uw kind niet wil eten. Eet- en beweegkalender Te licht Bij kinderen is het lastig om aan te geven wanneer er sprake is van ondergewicht. Uw kind kan heel veel eten en toch ondergewicht hebben. Dit kan komen door een groeispurt, of door veel sporten.

Nadere informatie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie

Een gezonde lunch. Een gezonde lunch. Ontbijt en energie Een gezonde lunch Een gezonde lunch Ga met folders van het Voorlichtingsbureau voor de Voeding een gezonde lunch voor jezelf maken. Zoek daarvoor eerst uit wat er precies in een gezonde lunch moet zitten.

Nadere informatie

Wie? Bart Veldhuizen. Basisschool, havo & hbo (small business en Retail management) Bedrijf: Spot-Art (sinds 2010)

Wie? Bart Veldhuizen. Basisschool, havo & hbo (small business en Retail management) Bedrijf: Spot-Art (sinds 2010) Wie? Bart Veldhuizen Basisschool, havo & hbo (small business en Retail management) Bedrijf: Spot-Art (sinds 2010) Bart weet al op jonge leeftijd wat hij later wil worden: Ondernemer. Op de middelbare schooltijd

Nadere informatie

Thema Kinderen en school

Thema Kinderen en school http://www.edusom.nl Thema Kinderen en school Lesbrief 20. Het adviesgesprek. Wat leert u in deze les? Advies vragen. / woorden die hetzelfde betekenen. Advies geven. / woorden die hetzelfde betekenen.

Nadere informatie

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde

Arbeidsmarkt. Bedrijfskunde. Technische bedrijfskunde wo bedrijfskunde Goede managers komen altijd aan de bak, ook in tijden van crisis. Maar nu het herstel tegen lijkt te vallen moet je wel voorbereid zijn op verrassingen. Veel bedrijfskunde-opleidingen

Nadere informatie

COSMETICA GEN- EN DIERPROEF VRIJ?

COSMETICA GEN- EN DIERPROEF VRIJ? COSMETICA GEN- EN DIERPROEF VRIJ? KORTE BESCHRIJVING:COSMETICA GEN- EN DIERPROEFVRIJ? Bedoeld voor VO onderbouw Doelgroep Vmbo/Havo/VWO Thema Genetische modificatie en dierproven Soort lesmateriaal Prakticum

Nadere informatie

Water 4U! Docentenbijlage. Inleiding. Beste docent,

Water 4U! Docentenbijlage. Inleiding. Beste docent, Water 4U! Docentenbijlage Inleiding Beste docent, In dit document vindt u extra informatie met betrekking tot het Eureka!cup-project waar uw leerlingen aan werken. Het betreft informatie over benodigdheden,

Nadere informatie

Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing!

Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing! Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing! Flavours to go Het flexibele concept voor uw interne catering waar u de smaak van te pakken krijgt! Flexibiliteit! Kwaliteit! Gastvrijheid! Kostenbesparing!

Nadere informatie

Evaluatie Dag van de Delftse Techniek

Evaluatie Dag van de Delftse Techniek Evaluatie Dag van de Delftse Techniek Dag van de Delftse Techniek heeft als doel leerlingen te laten zien dat techniek veelzijdig is en dat je hiermee heel veel kanten op kunt. Alle ingeleverde enquêteformulieren

Nadere informatie

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen

De Gemengde Leerweg. wellantcollege ll. Informatie voor leerkrachten basisscholen wellantcollege ll Informatie voor leerkrachten basisscholen De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Wellant vmbo 2 De leerwegen op een rijtje Het vmbo

Nadere informatie

Uitvinders Ontdekkers en hervormers Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Hoofdopdrachten

Uitvinders Ontdekkers en hervormers Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Hoofdopdrachten Uitvinders Ontdekkers en hervormers Groep 8 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over de ontdekkers en hervormers. De lesonderdelen

Nadere informatie

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014

Duurzaamheidk. Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Duurzaamheidk mpas Denken en doen over groente Duurzaamheidkompas meting #12 Mei 2014 Inleiding Het Duurzaamheidkompas Antwoord op duurzaamheidvragen In deze tijd van milieu-, klimaat-, voedsel- en economische

Nadere informatie

Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science

Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science Ontwikkel je specialiteit! TOPklas leerjaar 1 Cultuur, Sport, ICT en Science Op het Picasso Lyceum sta jij centraal. En de leraren doen er alles aan om jouw talenten verder te ontwikkelen. Daar staat natuurlijk

Nadere informatie

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing?

Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? Lessenplan C2C, dé duurzame oplossing? (gebaseerd op lessen van 50 minuten) Les 1 en 2: Bekijken van de DVD Afval is Voedsel (Vpro Tegenlicht 6 oktober 2006) Maken van de verwerkingsopdrachten. De DVD

Nadere informatie

Project Verwenmorgen voor ouderen organiseren Groepen van 5 leerlingen Totaal: 560 minuten

Project Verwenmorgen voor ouderen organiseren Groepen van 5 leerlingen Totaal: 560 minuten Project Verwenmorgen voor ouderen organiseren Groepen van 5 leerlingen Totaal: 560 minuten Inleiding en werkwijze: De meeste ouderen vinden het leuk om samen met jongeren iets te doen. Op deze manier hebben

Nadere informatie

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst!

Gymnasium. Op het Hondsrug College. Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Op het Hondsrug College Het Hondsrug College, een slimme start voor je toekomst! Gymnasium Hondsrug Het Gymnasium Hondsrug is een afdeling van het Hondsrug College. Het is onderdeel van het vwo,

Nadere informatie

Sectorwerkstuk 2012-2013

Sectorwerkstuk 2012-2013 Sectorwerkstuk 2012-2013 Namen: ---------------------------------------------------------------------------------------- Klas: -------------------- Sector: --------------------------------------------

Nadere informatie

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst

Demi Smit Sarah Lingaard. Atlas van de toekomst Demi Smit Sarah Lingaard Atlas van de toekomst 1 Introductie: Wij hebben de Atlas van onze toekomst gemaakt met daarin onze ideeën voor Nederland in 2040. Hierin hebben wij geprobeerd weer te geven hoe

Nadere informatie

Eigen eiland. laat de leerlingen zelf een begrippenlijstje maken met woorden die ze tegenkomen en niet kennen.

Eigen eiland. laat de leerlingen zelf een begrippenlijstje maken met woorden die ze tegenkomen en niet kennen. 7 en 8 Verhalend ontwerp Doelen Begrippen Materialen Duur De leerlingen: passen alle opgedane kennis van de afgelopen jaren toe op hun eigen duurzaam te ontwikkelen eiland. denken na over duurzame omgang

Nadere informatie

Vakantie Voetafdruk. finale-opdracht voor de

Vakantie Voetafdruk. finale-opdracht voor de Vakantie Voetafdruk finale-opdracht voor de Alympiade 2011 Garderen, 11 en 12 maart 2010 1 WERKWIJZER FINALE WISKUNDE A-LYMPIADE 2011 VOORAF: - Lees eerst de volledige tekst van de opdracht door zodat

Nadere informatie

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand

Antwoordenmodel. Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1. Oefening 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009. 255 euro per maand 272 euro per maand Antwoordenmodel Herhalingsoefeningen De Sprong, Thema 1 Oefening 1 1. studiejaar 2007/2008 studiejaar 2008/2009 255 euro per maand 272 euro per maand 182.000 studenten 200.000 studenten 5.800 Nederlandse

Nadere informatie

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route!

wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! wellantcollege ll De Gemengde Leerweg De theoretische leerweg met een praktische inslag. Een succesvolle route! Ben jij dit? ' Ik kan de theoretische leerweg aan, maar ik wil ook graag iets doen met gezond

Nadere informatie

hun familie, geachte aanwezigen,

hun familie, geachte aanwezigen, Toespraak van de minister van Defensie, J.S.J. Hillen, ter gelegenheid van de uitreiking van de eerste universitair erkende diploma s van de Nederlandse Defensie Academie op 26 maart 2012 te Den Helder.

Nadere informatie

Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo

Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo Live Communications Server en Office Communicator bij Bugaboo Innovatieve samenwerking bij Bugaboo: betere communicatie en minder e-mail Het designbedrijf Bugaboo bekend van de baanbrekende kinderwagens

Nadere informatie

NT 2 2003/2004 LUISTEREN EXAMEN I. Voorbeeldexamen Tijdsduur ± 70 minuten. Opgavenboekje. Examennummer kandidaat: Aanwijzingen

NT 2 2003/2004 LUISTEREN EXAMEN I. Voorbeeldexamen Tijdsduur ± 70 minuten. Opgavenboekje. Examennummer kandidaat: Aanwijzingen LUISTEREN Voorbeeldexamen Tijdsduur ± 70 minuten EXMEN I 2003/2004 Opgavenboekje Examennummer kandidaat: anwijzingen U gaat een luistertoets maken. Deze toets bestaat uit drie delen:, en. In onderdeel

Nadere informatie

Sensoren en maatschappij

Sensoren en maatschappij PROJECT Sensoren en maatschappij Informatie voor de leerlingen Inhoud 1 De opdracht 2 Het beroep 3 De organisatie 4 Begeleiding 5 Beoordeling en evaluatie [1] PROJECT Sensoren en maatschappij [Technasium]

Nadere informatie

DURF JIJ DE STAP AAN?

DURF JIJ DE STAP AAN? DURF JIJ DE STAP AAN? Naar leerjaar 3 vmbo op De Groene Campus www.degroenecampus.nl De Groene Campus: een leuke school met een goede sfeer D foto nog maken - food - design - groen - sport e Groene Campus?

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Introductie. In deze nieuwsbrief. Agenda 2012

Introductie. In deze nieuwsbrief. Agenda 2012 In deze nieuwsbrief 1 Introductie 2 Woord van de Teamleider 3 Aankondiging opening nieuwe kantoor 4 Evaluatie Startdag SK1op1 5 Het VHTO Deze nieuwsbrief is mede mogelijk gemaakt door: Introductie Beste

Nadere informatie

Het was even vroeg opstaan voor ons maar om 7.15 uur zaten wij samen in de trein met een grote thermoskan koffie.

Het was even vroeg opstaan voor ons maar om 7.15 uur zaten wij samen in de trein met een grote thermoskan koffie. Een nieuwe stageplek is altijd spannend, het is de week dat je heel veel indrukken krijgt, en een overload aan informatie. Ons stageproject begon met een briefing, waarin beknopt uitgelegd stond wat de

Nadere informatie

profieldelen Cultuur en Maatschappij Economie en Maatschappij Natuur en Gezondheid Natuur en techniek profiel natuur en techniek

profieldelen Cultuur en Maatschappij Economie en Maatschappij Natuur en Gezondheid Natuur en techniek profiel natuur en techniek 10. Inrichting profielen havo gemeenschappelijk deel Het gemeenschappelijk deel van elk profiel in het havo omvat de onderstaande vakken: Nederlandse taal en letterkunde Engelse taal en letterkunde maatschappijleer

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College

Talent. voor de Toekomst! Informatie Saenredam College Talent voor de Toekomst! Informatie Saenredam College 201 4 5 /201 Inhoudsopgave Dit hebben we speciaal voor jou geschreven 2 Openbare school Open avond VMBO bij het Saenredam College 3 Onderbouw Nieuwe

Nadere informatie

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT

Voedingsschema. Believe in. 12 sep t/m 18 sep FUNCTIONEEL FIT Voedingsschema FUNCTIONEEL FIT 12 sep t/m 18 sep Believe in GEZONDE LEVENSSTIJL Je bent nu in je bezit van een gezond voedingsschema. Dit voedingsschema helpt jou om de dagelijkse structuur en planning

Nadere informatie

Brainport 2020 wordt Brainport Network

Brainport 2020 wordt Brainport Network Een soepel draaiende arbeidsmarkt waar overheden, bedrijfsleven, werknemers en onderwijs moeiteloos hun weg kunnen vinden en constant beschikken over de meest actuele informatie, om de afstand tussen vraag

Nadere informatie

HAVO. HAVO op Lariks. op Lariks. csvincentvangogh.nl

HAVO. HAVO op Lariks. op Lariks. csvincentvangogh.nl HAVO HAVO op Lariks op Lariks csvincentvangogh.nl INHOudsopgave Welkom! Welkom! 3 Onderbouw 4 Bovenbouw 4 Internationalisering 6 Tweetalig havo 6 Ontwerpen 7 Informatie & aanmelding Colofon Havo is gezellig!

Nadere informatie

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS

ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS ECHT ETEN JONATHAN KARPATHIOS kok boer vader ondernemer IK BEN VADER, KOK, BOER EN ONDERNEMER. Het verhaal dat ik vandaag ga vertellen: Ik ben, kok, boer en ondernemer. JEUGD KEUZES, KEUZES, KEUZES. ACHTERGROND:

Nadere informatie

Agrotechnologie. 28 maart 2015

Agrotechnologie. 28 maart 2015 Agrotechnologie 28 maart 2015 Programma Agrotechnologie: wat is dat, wat word ik later en hoe kom ik daar? Eldert van Henten Agrotechnologie studeren in Wageningen Maaike Vollering Studieadviseur Joyce

Nadere informatie

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3

KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 KEUZEBEGELEIDING & PROFIELKEUZE KLAS 3 2014-2015 Belangrijke data i.v.m. profielkeuze schooljaar 2014 2015 9 dec. Ouderavond 10 dec. Mentoravond 26-30 jan. Elke derde klas gaat één dag op keuzedag 2 feb

Nadere informatie

Op 21 maart is er een dansvoorstelling voor onze groep: Wiewawit

Op 21 maart is er een dansvoorstelling voor onze groep: Wiewawit Kijk ook eens naar onze website met heel mooie foto s: www.sbodebrigantijn.nl Jaargang 16 Februari 2016 Nieuw gebouw Zondag 28 februari heeft de Brigantijn een opendag in het nieuwe gebouw de Vlieger.

Nadere informatie

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek

creating tomorrow Bouwkunde hva techniek creating tomorrow 2013 2014 Bouwkunde hva techniek HVA TECHNIEK bouwkunde 2013-2014 Bouwkunde: studeren in dé bouwplaats van Nederland Bouwkunde studeren in Amsterdam biedt veel uitdagingen. Want als er

Nadere informatie

Werknemersonderzoek. Bram Masselink Willem Minderhoud

Werknemersonderzoek. Bram Masselink Willem Minderhoud Werknemersonderzoek Bram Masselink Willem Minderhoud (Bij)baan in het onderwijs: een meerwaarde voor school, scholier en student. Wij hechten veel waarde aan de werkomstandigheden van studenten die door

Nadere informatie

BuroFit op het Herbert Visserscollege

BuroFit op het Herbert Visserscollege BuroFit op het Herbert Visserscollege 17 maart vroeg in de ochtend.. Sunny en Bertus pakken hun spullen en gaan op pad. De reis voert naar Hoofddorp waar zij in alle vroegte op het Herbert Visserscollege

Nadere informatie

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol

Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Jaap Bierman G&I Klas 1 A Sunday 24 January 2016 Ethische Dilemma s - 100% Presence - Richard van Tol Will you, push it to the limit? HKU Een week voordat het project van start ging kwam Tim Bosje naar

Nadere informatie

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd

Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Antwoorden Thema 5 Vrije tijd Luisteren Oefening 2 hobby Willem Linda hockeyen squashen tennissen voetballen bioscoop theater ballet kroegbezoek concertbezoek popmuziek jazz klassieke muziek Spreken Oefening

Nadere informatie

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo)

Figuur 1: Aantal gediplomeerde studenten lerarenopleidingen studiejaar 2004-2008 (bronnen: hbo-raad en vsnu, bewerkt door sbo) Aantal gediplomeerden aan de lerarenopleidingen in Nederland Ondanks huidige en verwachte lerarentekorten is er geen sprake van een substantiële groei van aantal gediplomeerden aan de verschillende lerarenopleidingen.

Nadere informatie

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum:

O&O-competentietest. Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: O&O-competentietest Ben je een onderzoeker of een ontwerper, een denker of een doener? O&O-competentietest van: Ingevuld door: Datum: Ontwikkeld door Expertisecentrum technasium Januari 007 Vormgeving

Nadere informatie

Het vak biologie kennis MN001 Een biologische tekening maken praktijk MN005 Werken met een loep praktijk MN008

Het vak biologie kennis MN001 Een biologische tekening maken praktijk MN005 Werken met een loep praktijk MN008 Biologie Over Bloqs Wie is Bloqs? Bloqs is een educatieve uitgeverij die innovatieve producten en diensten aanbiedt. Bloqs staat voor bouwen aan leren. Onze visie is dat u als docent of school zelf het

Nadere informatie

Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN. Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins

Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN. Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins Vakoverstijgend project ONTDEKKINGSREIZEN Eva Barendregt & Isabelle Blankendaal Lerarenopleiding Wiskunde Docent: Marieke Collins 1 VOORWOORD Dit is een project over ontdekkingsreizen. Het is een bestaan

Nadere informatie

Voorjaarseditie Nieuws uit de Groepen

Voorjaarseditie Nieuws uit de Groepen Nr. 13 Voorjaarseditie Nieuws uit de Groepen Onze groepen 1 zijn na de herfstvakantie gestart met het project: Dit ben ik, naar aanleiding van het boek: Kikker is kikker. Eerst hebben de kinderen een gebeurtenissenketting

Nadere informatie

Winkelen, uit eten, vakantie en barbecueën en tips

Winkelen, uit eten, vakantie en barbecueën en tips Winkelen, uit eten, vakantie en barbecueën en tips Deel 4 Etiketten Claims Neem claims zoals: bevat uitsluitend natuurlijke ingrediënten of zonder suiker niet al te serieus. Bedenk dat producenten van

Nadere informatie

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff

duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff Voeding in 2020 Gezond en duurzaam eten November 2010 Kim Paulussen Marcel Temminghoff 1 Inleiding 2 Resultaten 3 Samenvatting 1 Inleiding Achtergrond en opzet onderzoek Aanleiding: het Voedingscentrum

Nadere informatie

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven.

Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. Dit is een gatentoets die een selectie van teksten bevat die geleerd zijn in de cursus Nederlands voor buitenlanders. Er zijn 100 opgaven. U hebt voor deze toets maximaal een uur. Wacht tot u mag beginnen

Nadere informatie

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011

Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Pumadrivers nieuwsbrief 3/2011 Van de voorzitter Ik heb in de eerste nieuwsbrief van dit jaar gezegd dat er nieuws moet zijn voor een nieuwe nieuwsbrief En nieuws hebben we zeker weer. Nieuwe bestuursleden

Nadere informatie

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach

Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Test: Je ouders als studie oriëntatiecoach Je ouders kunnen perfecte last minute studie oriëntatiecoaches zijn, maar weten ze eigenlijk wel wat je dromen en ambities zijn? En omgekeerd: weet jij hoe jouw

Nadere informatie

christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later

christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later christelijke school voor mavo-havo-vwo met elkaar voor elkaar voor nu en later Onderwijs met aandacht voor iedereen! Op mavo, havo of drie jaar vwo onderbouw: Engels PLUS Sport PLUS Science PLUS Business

Nadere informatie

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna

Werkboekje. Natuur en milieu educatie. Groep 7. Naam: Fruit in de mix. Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkboekje Natuur en milieu educatie Naam: Groep 7 Fruit in de mix Dit is een product van Stichting Vogelpark Avifauna Werkblad 1 Waar komt ons fruit vandaan? Vul 1. Teken het klassikale woordenweb die

Nadere informatie

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW

RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW RAPPORTAGE WACHTKAMERINTERVIEW Huisartsenpraktijk Heino Rapportage wachtkamerinterview Inleiding Onder de cliënten van huisartsenpraktijk Heino zijn de afgelopen 2 jaren tevredenheidsonderzoeken uitgevoerd.

Nadere informatie