STELLIN G KOERIER NIEUWSBRIEF VAN DE S T ELL I N G V AN AMS TER D A M [ UNES C O WERELDERF G OED]

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "STELLIN G KOERIER NIEUWSBRIEF VAN DE S T ELL I N G V AN AMS TER D A M [ UNES C O WERELDERF G OED]"

Transcriptie

1 JULI STELLIN G KOERIER NIEUWSBRIEF VAN DE S T ELL I N G V AN AMS TER D A M [ UNES C O WERELDERF G OED] In deze STELLINGKOERIER: 2 Bijzonder complex in hart van Stelling van Amsterdam Geheugen van de Stelling Fort bij Spijkerboor na 100 jaar veroverd 4 Archeologisch aspecten van de Stelling van Amsterdam In 1979 kwam ik in het mooie Noord-Hollandse De Rijp te wonen, een dorp waar enkele bekende Nederlanders zoals Leeghwater vandaan komen. Na een tijd van gewenning volgde mijn onderzoek van de omgeving. Tijdens het fietsen en wandelen rondom het dorp zag ik kanonnen op de heuvel. Ze hadden niet meteen een grote aantrekkingskracht. Toch woon ik nu al veertien jaar in de voormalige commandantenwoning, nu de fortwachterswoning. En mag ik de functie van fortwachter namens Natuurmonumenten vervullen. 5 Reinwardt studenten maken kennis met de Stelling van Amsterdam 6 Publieksprojecten 7 nieuwe producten 8 Vrijwilligers in de Stelling In het begin van mijn werk als fortwachter kwamen op de vaste openstelling, de laatste zaterdag van de maand, een tiental bezoekers. Zij kregen een excursie van de gidsen, waarna de deur weer op slot ging tot de volgende laatste zaterdag van de maand. Het fort ging negen keer open per jaar, in de winter was het fort gesloten in verband met de overwintering van vleermuizen. Zo n mooi gebouw met zijn uitgebreide geschiedenis verdiende meer, was mijn gedachte. Meer bezoekers die door de gidsen het verhaal over de geschiedenis van dit fort en de Stelling van Amsterdam konden meekrijgen en beleven. Het enthousiasme van de vrijwilligers leidde tot verdere invulling van het verhaal middels het inrichten van exposities. Om het publiek extra mogelijkheden te bieden het fort te bezoeken, is het gebruik van de locatie verder uitge breid. Zo kan Vrijwilligers aan het werk bij Fort bij Spijkerboor men er nu feestjes en bedrijfsuitjes geven. Er is een samen werking met het Museum In t Houten Huis in De Rijp tot stand gekomen. Zij varen met een historische boot vanuit het dorp en brengen en halen de fort be zoekers. Voor de basisschool kinderen uit de Beemster is het natuurbeleving project ontwikkeld Karel de Kikkerkoning en wij zijn deelnemer van het spel Spion in de Stelling. Op 15 juni doen wij samen met de gemeente Beemster mee aan het Werelderfgoed weekend. Als klap op de vuurpijl wordt Ali B ingevlogen voor de prijsuitreiking aan de winnaars van de muziek workshops die die dag plaatsvinden. Lees verder op pagina 2

2 Vervolg van pagina 1 De meest bijzondere ervaring bij Fort Spijkerboor deed ik dit jaar op. De zeer betrokken gids en vrijwilliger Cor Kornman overleed helaas veel te vroeg. In de kapel, zijn vaste verhaalplek voor de bezoekers, is afscheid genomen van Cor. Zo is de kapel voor het eerst gebruikt als locatie voor een afscheidsdienst, compleet met een geestelijke van de Russisch-Orthodoxe kerk. Ontdek de Stelling van Amsterdam Deze aanmoediging leest u wellicht vaker. En niet voor niets. De Stelling van Amsterdam is enorm uitgebreid met haar 46 forten en batterijen die in meer en mindere mate verscholen liggen in een groene cirkel rond Amsterdam. Maar er is meer om te ontdekken. Ook in Zaandam bevinden zich onderdelen van de Stelling, zoals het Hembrugterrein. En wat te denken van de voorlopers van de verdedigingslinie zoals de recent teruggevonden toren van Napoleon bij Halfweg. Archeologisch is de oude verdedigingslinie een interessant gebied waar nog veel te ontdekken valt. En wat ervaren jongeren bij hun eerste kennis making met de Stelling? Na hun inzet voor stage cultureel ondernemen bij Festival Op de Bres geven studenten van de Reinwardt Academie tips hoe jongeren te prikkelen zijn tot een bezoek aan de Stelling. Bijzonder complex in In deze lijst van ontwikkelingen ont breekt nog een belangrijke gebeurtenis. Fort Spijkerboor is nog nooit veroverd! Nu, na 100 jaar, moet dat eindelijk maar eens gebeuren. Wij vieren op 31 augustus en 1 september 2013 het 100-jarig bestaan van het fort met sport en spel, een hindernisbaan, klimmen en abseilen, vlotvaren en de fortgracht oversteken over een touwbrug. Deelname staat voor de verovering. Ook voor de allerkleinsten is er een leuk programma. Zo ziet u hoe het kan gaan. En de ontwikkeling van deze bijzondere locatie is nog niet tot stilstand gekomen. Samen met de vrijwilligers blijf ik onderzoeken hoe de verdere opening van het machtige Fort bij Spijkerboor gestalte kan krijgen. Niet alleen voor vertier en vermaak. Maar juist door een combinatie van excursies en vrije openstellingen kan het verhaal doorverteld worden. Ik geef de pen door aan Guus Kroon van het Muider Muizenfort om in de volgende Stellingkoerier een persoonlijk verhaal over de Stelling van Amsterdam op te tekenen. Hembrugterrein wordt informatiecentrum Holland Route In het hart van de Stelling van Amsterdam ligt het Hembrugterrein. Ver van de fortencirkel verwijderd, maar er niettemin onlosmakelijk mee verbonden. In een bosrijk deel van Zaanstad ligt een verzameling van honderd gebouwen verscholen. Deze huisvestte sinds het laatste kwart van de negentiende eeuw het Staatsbedrijf der Artillerie Inrichtingen. Hier werd geschut onderhouden en munitie geproduceerd, granaatlichamen gehard, lopen veredeld, karabijnen en pistolen gefabriceerd, sabels voor leger en politie en klewangs voor het KNIL in de koloniën en gasmaskers en fietsen voor het regiment wielrijders gemaakt. Het 45 hectare grote complex is grotendeels aan het zicht onttrokken. Maar wie zich onder begeleiding van een gids van het Hembrug museum en na vervullen van een reeks formaliteiten achter de hekken wagen mag, treft allerhande bouwsels aan. Voor de beschouwer die de juiste kennis mist, is de samenhang ondoorgrondelijk. Al zijn sommige gebouwen vervallen, zijn de ruiten stuk, het metselwerk gemolesteerd en is de machinerie ooit ruw verwijderd, ze stralen allen in meer of mindere mate de trots uit van industrieel erfgoed. Afgelopen voorjaar ging de Stichting Militair Erfgoed Groot-Amsterdam, kortweg MEGA, op excursie naar het voormalige Algemeen Verdedigingspark van de Stelling van Amsterdam. Het bezoek op een zonnige zondagmiddag had als doel kennis over dit Het enige restant van de opendraaibare spoorbrug die voor de aanleg van de spoortunnel ter hoogte van het Hembrugterrein het Noordzeekanaal overspande. Xander Meijers Fortwachter Spijkerboor 2

3 Waar ooit onderhoud werd verricht aan geschut, kan de gerestaureerde Artilleriehal nu plaats bieden aan evenementen. Door het raam is een pantserstalen uitkijk te zien. hart van Stelling van Amsterdam Peter de Vries richtte een museum in over de geschiedenis van de Artillerie Inrichtingen en Eurometaal. bijzondere terrein te verspreiden onder de gidsenpool van MEGA. Zodat de gidsen tijdens hun rondleidingen op de forten bezoekers over de relatie met het Hembrugterrein kunnen vertellen en wellicht in Zaandam worden ingezet als gids. Meer mensen besmetten met het Hembrugvirus is nodig, omdat het terrein de komende jaren grotere aantallen bezoekers gaat trekken. Dat is althans de verwachting van Peter de Vries van het Hembrugmuseum, gastheer tijdens de excursie. Eurometaal, wegens gebrek aan opdrachten, werd alles geveild en gesloopt. Wij zagen met tranen in onze ogen hoe alles verdween in containers en afgevoerd werd, vertelt De Vries. Met wat kon worden gered, of door oud-werknemers werd ingebracht, stelde hij het museum samen. Het Goederenontvangstgebouw staat er nog en wordt vanwege de overkapping die vroeger tot over het spoor reikte Stationsgebouw genoemd. Er is een bezoekerscentrum in gepland om de (dag)toeristen te ontvangen die dit routepunt van de Holland Route aan zullen doen. Want daar wordt het Hembrugterrein er een van, zegt voorzitter Hildebrand de Boer van de Stichting Holland Route. In het zuidelijk deel van de provincie Al zijn sommige vervallen, de monumenten stralen de trots uit van industrieel erfgoed. komen 48 van dergelijke routepunten. Attracties waarvoor veel belangstelling bij (buitenlandse) bezoekers bestaat, zoals de Museumstoomtram Hoorn-Medemblik, het Scheepvaartmuseum, de Heineken Experience, Gassan Diamonds en de Westergasfabriek. Dat het Goederenontvangst gebouw het centrale informatiepunt van de Holland Route wordt, vindt hij wel een fascinerende gedachte. Goederen worden mensen, lacht hij. Peter Schat Voorzitter Stichting MEGA In 1971 betrad hij het terrein voor het eerst. Als werknemer van de Artillerie Inrichtingen, dat in 1973 werd gesplitst in Eurometaal en Gereedschap Werktuigen Industrie Hembrug. Hij ging aan de slag bij de Expeditie in het Goederenontvangstgebouw, in 1939 neer gezet langs de vroegere spoorlijn naar Amsterdam. Hier werd bijvoorbeeld messing uitgeladen, nodig voor de fabricage van munitie. In 2003 sloot hij zijn carrière af. Na het sluiten van 3

4 Napoleontische toren bij Halfweg Bij Halfweg stond in de Franse tijd een zware toren, die was gebouwd als onderdeel van de Linie van Amsterdam, de voorloper van de huidige Stelling. De toren verdween alweer vrij snel, maar vanwege de bouw van station Halfweg zijn onlangs belangrijke resten van deze toren in de bodem teruggevonden. Hoewel de archeologen van Bureau RAAP maar een deel van de goed bewaard gebleven funderingen konden vrij leggen, ontstond een duidelijk beeld van het bouwwerk. Er zijn bakstenen muren, vloeren en tongewelven aangetroffen, soms op nog geen halve meter diepte. De toren bleek door binnenmuren in drie of vier ruimten te zijn verdeeld en onder een gewelf bevond zich een holle ruimte van circa twee meter diepte. Ook lagen er sporen van een vermoedelijk bruggenhoofd. Behalve van de toren werden ook houten palen en een natuursteenplaat gevonden die waar schijnlijk afkomstig zijn van versterkingen van de nabijgelegen Spaarndammerdijk uit de 18e eeuw. Het werd duidelijk dat de zware toren was teruggevonden die men in 1812 op last van keizer Napoleon bouwde om Amsterdam beter te verdedigen tegen aanvallen vanuit het westen. Het ging om een zogenaamde Réduit défensif waarvan de vormgeving was gebaseerd op de toen gebruikelijke Tours-Modèles. Uit de bewaard gebleven bouwtekeningen blijkt dat de muren rondom voorzien waren van talloze schietgaten. Het gebouw was ongeveer tien bij achttien meter groot. Er waren kantelen en een plat dak waarop kanonnen werden geplaatst achter een borstwering. De funderingen reikten tot vier meter diep in de bodem. Aan drie zijden van de toren lag een droge gracht van twee meter diepte, terwijl de ingang van de toren bereikt kon worden via een ophaalbrug. Ter weerszijden van de toren bevonden zich aarden wallen. In 1815 werd het bouwwerk gesloopt. bijzonder strategische plek: een smalle strook land gelegen bij hoofdverbindingen over weg en water en bij sluizen tussen IJ en Haarlemmermeer. Het station is nu zo gebouwd, dat de resten in de bodem behouden kunnen blijven. De torenresten zijn voor Nederland vrij uniek, want indertijd zijn maar een paar van deze torens gebouwd in ons land. De gemeente Haarlemmerliede en Spaarnwoude zet zich dan ook in voor behoud van de resten. Cultuurcompagnie Noord-Holland ondersteunt de gemeente daarbij. Er zijn plannen om op het station voor de reizigers een informatiepaneel over de vondst te maken. Gerard Alders Senior Archeoloog Cultuurcompagnie Noord-Holland Dat de toren juist hier werd gebouwd was niet verwonderlijk, want dit was een Archeologisch aspecten van de Stelling van Amsterdam Tijdens de aanleg van de Stelling van Amsterdam vanaf 1880 heeft men tal van oudere elementen in de verdedigingslinie opgenomen. Zo kregen bestaande dijken een nieuwe militaire functie, zoals de middeleeuwse Assendelver Zeedijk, waarin remises werden aangelegd. Ook is de Stelling een vernieuwing van de oudere Linie van Amsterdam, de posten van Krayenhof, die was ontstaan vanaf de 18e eeuw. Voordat de huidige Stelling van Amsterdam werd gebouwd, waren echter al verschillende delen van die Linie verdwenen, bijvoorbeeld de Napoleontische toren bij Halfweg. Onlangs kwamen bij archeologisch onder zoek de resten van deze toren aan het licht. Van een ander soort voorgeschiedenis is sprake in de Beemster, waar drie forten waren aangelegd op de plek van voor malige buitenplaatsen. Hier zijn nog sporen in de bodem onder de forten van aanwezig. Maar ook van de huidige Stelling van Amsterdam van na 1880 zijn bepaalde onderdelen in de loop der tijd verdwenen, zoals loopgraven, militaire dijkjes en het vlechtwerk bij batterijen. Omdat archeologisch onderzoek verrassende nieuwe inzichten kan opleveren, is het belangrijk dat hier bij graafwerk in en rond de onderdelen van de Stelling rekening mee wordt gehouden. En dat vooraf wordt vastgesteld of er archeologische waarden in het geding zijn. De geschiedenis van de ver dedigings linie kan daarmee worden verrijkt en men zal minder snel voor (on) aangename verrassingen komen te staan. 4

5 Locatiebezoek door studenten onder begeleiding van Mascha Dammers van Cultuurcompagnie Noord-Holland Reinwardt studenten maken kennis met de Stelling van Amsterdam Samen met negentien andere derdejaarsstudenten van de opleiding Cultureel Erfgoed aan de Amsterdamse Reinwardt Academie, koos ik in mijn derde studiejaar voor de specialisatie cultureel ondernemen. Naast een kennismaking met dit nieuwe vak, kwam ik zo ook voor het eerst in aanraking met de Stelling van Amsterdam. Vanwege de bezuinigingen in de erfgoedsector wordt ondernemerschap steeds belangrijker. Naast het behouden, presenteren en verzamelen van cultureel erfgoed, moeten erfgoedorganisaties steeds meer hun eigen inkomsten werven. Omdat ondernemen lastig uit een boek te leren is, mochten wij zelf proefdraaien bij twee locaties: het Vestingmuseum in Naarden en de Stelling van Amsterdam. Voor de Stelling mochten we op Fort aan de St. Aagtendijk de programmering van Festival Op de Bres voorbereiden en uitvoeren. Onze opdrachtgever was Cultuurcompagnie Noord-Holland en onze samenwerkingspartners waren Stichting Fortpop en Landschap Noord-Holland. Een organisatie opzetten met twintig man en het onder houden van de externe contacten, vormden een leerproces op zich. Alle partners hebben natuurlijk een eigen agenda en in de praktijk kruisen die elkaar wel eens. Zo past luide muziek wel bij een festival, maar minder bij broedende vogels. We hebben veel geleerd van deze praktijkervaring en geven graag terug wat ons is opgevallen. De hoeveelheid forten en de creatieve benutting ervan sprak ons als cultureel ondernemers in de dop erg aan. En wat zijn er veel partijen betrokken bij het behoud van dit Werelderfgoed. We raakten geïnspireerd door de passie en betrokkenheid van alle partijen en vrij willigers. Hoewel we in Amsterdam studeren, kenden velen van ons de Stelling niet. We waren aangenaam verrast na onze eerste fietstocht. Het kan niet anders dan dat meer mensen uit Amsterdam de Stelling als een mooie ontdekking zullen ervaren. Het is onze taak als erfgoedspecialisten om zoveel mogelijk mensen kennis te laten maken met erfgoed. Voor jongeren is de Stelling momenteel niet erg toegankelijk. Dit kan komen door de locaties, de (on) bekendheid of de invulling van de forten. De beste manier om aan te sluiten op wat jongeren willen, is om ze te betrekken bij de organisatie. De inzet van studenten is dus een stap in de goede richting. Projectdocent Marjan Otter Het mooiste was dat de studenten zoveel partijen die betrokken zijn bij erfgoed op verschillende manieren hebben leren kennen en waar deren. Ook hebben zij de complexiteit van het in de lucht houden van zo n grote site kunnen ervaren. Daarnaast hebben de studenten leren samenwerken met meerdere partijen. Zo zien zij hoe ingewikkeld het is om een afgelegen site aantrekkelijk te maken voor een groot publiek en dat zet ze op scherp voor de toekomst. Floor Vierhalm Studente Reinwardt Academie 5

6 Publieksprojecten Het thema communicatie bleek een inspirerend uitgangspunt voor de Seizoen opening op 1 april. Een zestal forten werd verbonden door de openingsboodschap die gedeputeerde Joke Geldhof met behulp van radiozendamateurs de ether inzond. De activiteiten zoals morse seinen, code s kraken, verhalen vertellen, postduifdemonstraties en het leggen van radioverbindingslijnen trokken ruim 900 bezoekers. Bezoekers van Festival Op de Bres waren enthousiast over het geboden programma waarin de zintuigen horen, voelen en zien een belangrijke rol speelden. Wie herkent er met zijn ogen dicht op de tast een kielvlak van een M-110 August Hauptmann Geiger? En hoe klinken overvliegende vliegtuigen in een fort? Helaas speelde het slechte weer in het pinksterweekend een grote rol bij de hoeveelheid bezoekers. Op 15 juni was de Stelling verbonden met de acht andere Werelderfgoederen in Nederland. Fort Spijkerboor, het knooppunt tussen de Stelling en de Beemster, was het podium voor rap-, dans- en muziekworkshops voor kinderen en een optreden van Ali B. 6

7 Nieuwe producten Veldgids wijst de weg De veldgids van de Stelling van Amsterdam biedt een beknopt en verhelderend overzicht van de Stelling en de forten. Met kleurrijke illustraties en QR-codes om de verhalen en activiteiten rondom de Stelling te ontdekken. De veldgids is de ultieme handleiding voor wie zich lopend of fietsend in het Stelling gebied begeeft. Uitgegeven in opdracht van de provincie Noord-Holland, in samen werking met Cultuurcompagnie Noord-Holland. Te bestellen via en via boekhandels Gillissen & Co in Haarlem, Erasmus in IJmuiden, de BoekenArk in Weesp, Athenaeum en de Nieuwe Boekhandel in QR-fietsroute De QR-route Stelling van Amsterdam komt langs alle 46 forten en batterijen van de 135 kilometer lange verdedigingslinie. Om de QR-route overzichtelijker en toegankelijker te maken, is deze onderverdeeld in zeven verschillende delen, de zogenaamde fronten. Elk front bestaat uit een verzameling van forten, batterijen, sluizen en liniedijken die tezamen een ruimtelijk verdedigingssysteem vormden. Bij ieder fort staat een informatiepaneel met daarop een QR-code. Onderweg kan de bezoeker ook andere objecten tegenkomen waar een soortgelijk Amsterdam, het Zaandamse Boekhuis in Zaandam en VVV Midden beemster, Kunstfort bij Vijfhuizen en forteiland Pampus. ISBN , 14,95. bord is geplaatst. Een bezoeker die de code scant met een smartphone komt op de mobiele website van Oneindig Noord-Holland waarop het achterliggende verhaal over het object te vinden is. Informatie: Stellingfolders De Nederlandse folder is momenteel in herdruk. Binnenkort volgen de herdruk van de Engelstalige folder en een nieuwe Franstalige folder. Bent u geïnteresseerd in het aanvullen van uw voorraad, dan kunt bij contact opnemen met Cultuurcompagnie Noord-Holland via en (072) Franstalige website Met de Franstalige versie is de website in vier taalvarianten afgerond. De website blijft natuurlijk in ontwikkeling. Uw vragen en opmerkingen worden op prijs gesteld. Nu het meertalige informatie online beschikbaar is kunnen buitenlandse bezoekers hier op gewezen worden door onderstaande url s op te nemen in het publiciteitsmateriaal. Ook kan men binnen- en buitenlandse bezoekers attenderen op het gastenboek op de website, een belangrijk instrument voor het trekken van publiek. 7

8 Vrijwilligers in de Stelling Op woensdagmiddag 13 maart 2013 vond een kennisbijeenkomst plaats met als thema vrijwilligers in de Stelling van Amsterdam. Op deze eerste kennisbijeenkomst, georganiseerd door het Programmabureau Stelling van Amsterdam, kwamen zo n 45 mensen af die door hun betrokkenheid bij de Stelling van Amsterdam direct en indirect te maken hebben met vrijwilligers. Sociale media Fortbeheerders kunnen hun activiteiten onder de aandacht brengen van het publiek door berichten te plaatsen op Stellingvanamsterdam. Deze pagina is een ontmoetingsplaats van ruim 300 geïnteresseerde bezoekers. Cultuurcompagnie Noord-Holland roept u als forteigenaar, -gebruiker en vrijwilliger op om de Stelling te promoten door de pagina te liken. Mocht uw fort geen twitteraccount hebben, dan bericht Cultuurcompagnie graag aan 350 volgers over uw activiteiten. Geef uw berichten door aan: Colofon Uitgave: Cultuurcompagnie Noord-Holland Bergerweg 1, 1815 AC Alkmaar Postbus 3043, 1801 GA Alkmaar T (072) E I De middag in het Kunstfort bij Vijfhuizen ging van start met een presentatie door Arthur Schaafsma van Landschap Noord-Holland. Zijn presentatie gaf een goede indruk hoe Landschap Noord- Holland met zijn vrijwilligers omgaat op het gebied van werving en scholing, en hoe belangrijk vrijwilligers zijn voor het beheer en onderhoud van het landschap en de forten. Marian Boellaard, coördinator marketing en vrijwilligers, gaf de tweede presentatie Vele gezichten van Kunstfort bij Vijfhuizen. Op het Kunstfort zijn 32 actieve vrijwilligers werkzaam. Zonder hen is de open stelling van het Kunstfort onmogelijk en kunnen veel activiteiten niet plaats vinden. De groep is zeer divers en bestaat uit mensen die stoppen met het arbeidsproces, verplicht vrijwilligers werk doen, mensen die het erbij willen doen of in between jobs zijn. Vrijwilligers helpen mee aan het opknappen van het fortterrein, de bouw van tentoon stellingen, bezoekersontvangst, administratieve taken en hand en spandiensten bij festivals en evenementen. De vrijwilligers komen voornamelijk uit het omringend stedelijk gebied van Haarlem, waarbij de Vrijwilligerscentrale Haarlem partner is in het vinden van nieuwe vrijwilligers. Christa Rabbers van de Vrijwilligerscentrale Haarlem gaf de workshop Vinden en binden van vrijwilligers. Met de opdracht Wat doen jullie aan het vinden en binden van vrijwilligers? gingen de aanwezigen in groepen uiteen om hierover ervaringen uit te wisselen en te brainstormen. Uit de evaluatie bleek dat deze brainstormsessies erg gewaardeerd werden. Rabbers verdeelde de antwoorden van de groepen in de rubrieken: Binnenhalen, Begeleiden, Behouden, Belonen, Beëindigen. Zij gaf per rubriek handige tips en bood vrijwilligersbegeleiding aan. Alle presentaties zijn na te lezen in de toolkit van de website van de Stelling van Amsterdam. Daarnaast zijn daar ook handige documenten te vinden van de Vrijwilligerscentrale Haarlem over het thema vrijwilligers. Ook in de toekomst zal de provincie in haar beleid voor de Stelling van Amsterdam aandacht blijven besteden aan de rol van vrijwilligers. Zo wordt ondersteuning verleend aan een collectief groenonderhoudsproject van vrijwilligers bij forten in Muiden, Weesp en Bussum. Bijdragen: Xander Meijers, Peter Schat, Gerard Alders, Floor Vierenhalm, Geertje van Emmerik, Iris Georgiades Eindredactie: Geertje van Emmerik, Mascha Dammers Fotografie: Archeologisch Adviesbureau RAAP, Edwin Kaptein, Peter Saal, Peter Schat/Stichting MEGA (foto s Hembrugterrein), Kenneth Stamp. Kunstfort, erfgoed en kunst in de polder In het Kunstfort bij Vijfhuizen komt het militaire erfgoed samen met hedendaagse (inter)nationale kunst en het landschap van de Haarlemmermeerpolder. In de zomertentoonstelling OPEN CITY van 7 juli t/m 29 september staat kunst in de openbare ruimte centraal, de plaats waar mensen samen komen en democratie gestalte krijgt. Fortwachter 1 Vijfhuizen, Vormgeving: The KEY Agency, Schiphol-Rijk Druk: Krijgsman Drukwerk Cultuurcompagnie Noord-Holland Ontwikkelaars in kunst en erfgoed 8

Waterlinies in Nederland

Waterlinies in Nederland Waterlinies in Nederland Cultuurhistorisch erfgoed Mysterieuze verhalen en beleving Schitterende natuur Economische bedrijvigheid en werkgelegenheid Culturele, zakelijke en sportieve activiteiten Een betere

Nadere informatie

Vind de mooiste fietsroutes op www.route.nl. Fietsroute 121570 Badhoevedorp, Spaarndam en Haarlem

Vind de mooiste fietsroutes op www.route.nl. Fietsroute 121570 Badhoevedorp, Spaarndam en Haarlem Fietsroute 121570 Badhoevedorp, Spaarndam en Haarlem Praktische informatie Dichtstbijzijnde parkeerplaats winkelpolder De Ronde Venen Dichtstbijzijnde parkeerplaats vanaf eindpunt winkelpolder De Ronde

Nadere informatie

FORT KIJKUIT. Een nieuwe blik op de toekomst van het fort. Plan: Tony de Haan Natuurmonumenten juli 2009

FORT KIJKUIT. Een nieuwe blik op de toekomst van het fort. Plan: Tony de Haan Natuurmonumenten juli 2009 FORT KIJKUIT Een nieuwe blik op de toekomst van het fort Plan: Tony de Haan Natuurmonumenten juli 2009 De Nieuwe Hollandse Waterlinie Fort kijkuit is een fort dat deel uitmaakt van de Nieuwe Hollandse

Nadere informatie

Iedereen is van harte welkom Zie hieronder

Iedereen is van harte welkom Zie hieronder NIEUWSBRIEF Secr. Cor Knoop Fresiastraat 24 4921 HC Made Tel 062-683642 e.mail: caknoop@hetnet.nl jaargang 15 nummer 4, augustus 2012 Uitnodiging 1 Hierbij nodigen wij U uit voor de dagexcursie naar de

Nadere informatie

Voorbereidende les bij:

Voorbereidende les bij: Voorbereidende les bij: 1 U heeft een bezoek aan de tentoonstelling 24 uur met Willem in het Nationaal Archief gepland. Wij verheugen ons op uw komst, u bent van harte welkom! Om uw bezoek aan het Nationaal

Nadere informatie

TStichting Marketing Haagse Binnenstad

TStichting Marketing Haagse Binnenstad TStichting Marketing Haagse Binnenstad de Etalage Den Haag Wanneer samen meer is Is samen een succes En smaakt samen naar meer Wat zijn de uitgangspunten? Gericht op we in plaats van ik Durven zoeken

Nadere informatie

KUNST & AMBACHT 12 & 13 SEPTEMBER 2015 OPEN MONUMENTENWEEKEND MAASTRICHT

KUNST & AMBACHT 12 & 13 SEPTEMBER 2015 OPEN MONUMENTENWEEKEND MAASTRICHT KUNST & AMBACHT 12 & 13 SEPTEMBER 2015 OPEN MONUMENTENWEEKEND MAASTRICHT KUNST & AMBACHT Met het thema Kunst & Ambacht zal tijdens het Open Monumentenweekend op 12 en 13 september 2015 zowel de kunst als

Nadere informatie

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI

VERHALEN RONDLEIDINGEN WORKSHOPS ARCHEOLOGIE ONDER WATER FORT DE SCHANS KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI VERHALEN RONDLEIDINGEN FORT DE SCHANS WORKSHOPS 2015 ARCHEOLOGIE ONDER WATER KAAP SKIL MUSEUM VAN JUTTERS & ZEELUI Kaap Skil, de Vuurtoren, de Oudheidkamer en Ecomare zijn onderdeel van Stichting Texels

Nadere informatie

Nieuwsbrief 1 maart 2012

Nieuwsbrief 1 maart 2012 Nieuwsbrief 1 maart 2012 De Heemshof Het gebied rond De Heemshof in Heemskerk wordt bedreigd door nieuwbouwplannen van de gemeente. Op verzoek van Lambert Koppers, eigenaar van De Heemshof en deelnemer

Nadere informatie

Sponsorplan 2014 Museum Kennemerland

Sponsorplan 2014 Museum Kennemerland Sponsorplan 2014 Museum Kennemerland Huis van de Geschiedenis in Gemeente Beverwijk Bestuur van Museum Kennemerland, januari 2014 Westerhoutplein 1, 1943 AA Beverwijk, mk@museumkennemerland.nl www.museumkennemerland.nl

Nadere informatie

Expeditie Mooi Noord-Holland Den Helder

Expeditie Mooi Noord-Holland Den Helder Expeditie Mooi Noord-Holland Den Helder Processchema voor ruimtelijke ontwikkeling Is er behoefte aan ontwikkeling? (Bepalen op basis van prognoses en actuele trends en vastleggen in regionale afspraken)

Nadere informatie

Programma gebiedsfestival 2/3 oktober 2015

Programma gebiedsfestival 2/3 oktober 2015 Programma gebiedsfestival 2/3 oktober 2015 Week van 28-9 t/m 2-10 De basisscholen gaan op een creatieve manier aan de slag met een thema uit het NLIJD. We denken hierbij aan het thema water, bijv. eventueel

Nadere informatie

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011

Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden. Datum 2 mei 2011 Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Datum 2 mei 2011 Colofon Projectnaam Cultuurhistorische verkenning Zandwijksingel Woerden Auteur Willem de Bruin Datum 2 mei 2011 1. Inleiding 1.1

Nadere informatie

Bron: De Oosterhoutse tijdmachine

Bron: De Oosterhoutse tijdmachine 1813 Aanleg Napoleonsbaan De grote weg Parijs-Amsterdam liep door Oosterhout. Hij werd aangelegd in de jaren 1813-1816. Napoleon begon met de aanleg, koning Willem I maakte hem af. Het traject maakte in

Nadere informatie

Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde. Naam:.

Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde. Naam:. Veldwerk Haarlem Aardrijkskunde Naam:. Klas:... De opzet: Op 11 juni gaan wij voor de vakken geschiedenis en aardrijkskunde naar Haarlem. De aardrijkskunde opdracht gaan jullie voor een deel in de klas/thuis

Nadere informatie

Cursus Klantgericht denken en handelen NUMMER 93, 20 MAART 2015

Cursus Klantgericht denken en handelen NUMMER 93, 20 MAART 2015 NUMMER 93, 20 MAART 2015 IN DIT NUMMER Cursus Klantgericht denken en handelen lees verder Molen zoekt molenaar (m/v) lees verder Maand van de geschiedenis 2015 lees verder Officiële aftrap Knoal! lees

Nadere informatie

Marine Artillerie Waffenkommando op Huisduinen te Den Helder.

Marine Artillerie Waffenkommando op Huisduinen te Den Helder. Marine Artillerie Waffenkommando op Huisduinen te Den Helder. Doel van het project. Binnen Den Helder zijn een aantal Stichtingen en Verenigingen die zich bezig houden met het Cultureel Erfgoed van Den

Nadere informatie

KUNST & AMBACHT 12 & 13 SEPTEMBER 2015 OPEN MONUMENTENWEEKEND MAASTRICHT

KUNST & AMBACHT 12 & 13 SEPTEMBER 2015 OPEN MONUMENTENWEEKEND MAASTRICHT KUNST & AMBACHT 12 & 13 SEPTEMBER 2015 OPEN MONUMENTENWEEKEND MAASTRICHT KUNST & AMBACHT Met het thema Kunst & Ambacht zal tijdens het Open Monumentenweekend op 12 en 13 september 2015 zowel de kunst als

Nadere informatie

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht

levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum Utrecht Voorbeeld Ondernemers van gezocht, een titel over die programma s twee regels en activiteiten Voorbeeld willen van leveren een subtitel voor een levendige voorziening in Naam Leidsche auteur Rijn Centrum

Nadere informatie

Huizen. Actieve, gezonde Vereniging van Eigenaren. Dichtbij de binnenstad. luxe keuken en modern sanitair. Zo te betrekken. Parkeerplaats in onderbouw

Huizen. Actieve, gezonde Vereniging van Eigenaren. Dichtbij de binnenstad. luxe keuken en modern sanitair. Zo te betrekken. Parkeerplaats in onderbouw Huizen vanhendriks Amsterdamseweg 8 E, 3812 RS Amersfoort Dichtbij de binnenstad Zo te betrekken luxe keuken en modern sanitair Actieve, gezonde Vereniging van Eigenaren Parkeerplaats in onderbouw H47

Nadere informatie

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk

Nieuwsbrief mei 2013. Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk Onderzoek naar resten Kasteel Rietwijk In de kastelenbuurt van Heemskerk werd in november 2012 vanwege de sloop en nieuwbouwplannen een proefsleuvenonderzoek verricht. Dit werd uitgevoerd door het archeologische

Nadere informatie

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet

Te veel, te rijk, te weinig. Waterpark Lankheet Waterpark Lankheet Erfgoed/NME project voor groep 8 Handleiding leerkracht Opdrachtgever: Waterpark Lankheet en Commissie Culturele Vorming Haaksbergen Bronmateriaal: Waterpark Lankheet/Historische Kring

Nadere informatie

Wonen in groene omgeving Ruime woonkamer + zonnig balkon

Wonen in groene omgeving Ruime woonkamer + zonnig balkon Huizen vanhendriks Keesomstraat 33 B, 3817 JX Amersfoort Wonen in groene omgeving Goed onderhouden Nieuwe cv installatie (2014) Ruime woonkamer + zonnig balkon H47 Kenmerken Soort Kamers Woonoppervlakte

Nadere informatie

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan

ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan ZaanIJ Unieke locaties aan de oevers van de Zaan 2 schiereiland de Hemmes (Wijde Zaan) Unieke locaties aan de oever van de Zaan De Metropoolregio Amsterdam heeft een grote aantrekkingskracht op mensen

Nadere informatie

Toeristen in Nederland

Toeristen in Nederland Toeristen in Nederland Het is bijna zomer. Veel Nederlanders gaan lekker op vakantie naar het buitenland. Maar er komen ook heel veel buitenlandse toeristen naar Nederland. Hoeveel zijn dat er eigenlijk?

Nadere informatie

Cluster Beheer en Onderhoud Team BBG September 2008. Historisch onderzoek plangebied Schiphol

Cluster Beheer en Onderhoud Team BBG September 2008. Historisch onderzoek plangebied Schiphol Cluster Beheer en Onderhoud Team BBG September 2008 Historisch onderzoek plangebied Schiphol Inhoudsopgave Fout! Geen indexgegevens gevonden. HOOFDSTUK 1: Inleiding... 1 HOOFDSTUK 2: Historie... 1 2.1.

Nadere informatie

Jaarplan Vereniging Oud Valkenburg 2012 (inclusief financiel inzicht)

Jaarplan Vereniging Oud Valkenburg 2012 (inclusief financiel inzicht) Jaarplan Vereniging Oud Valkenburg 2012 (inclusief financiel inzicht) Jaarplan Vereniging Oud Valkenburg 2012 Inleiding Met die jaarplan geeft het bestuur van de Vereniging Oud Valkenburg aan wat de plannen

Nadere informatie

Stand van Zaken projecten Land van Leeghwater

Stand van Zaken projecten Land van Leeghwater Bijlage 5 Agendapunt CONCEPT Onderwerp Overzicht projecten 2005-2007 Datum Stuurgroepbijeenkomst d.d. 27 augustus 2007 Stand van Zaken projecten Land van Leeghwater Land van Leeghwater is het toeristisch

Nadere informatie

Dongen s Gravenmoer Klein-Dongen Vaart. Wandel mee in Dongen en s Gravenmoer! MET KALENDER 2015!

Dongen s Gravenmoer Klein-Dongen Vaart. Wandel mee in Dongen en s Gravenmoer! MET KALENDER 2015! Dongen s Gravenmoer Klein-Dongen Vaart Wandel mee in Dongen en s Gravenmoer! MET KALENDER 2015! 1 Laat je rondleiden in Dongen en s Gravenmoer! In de gemeente Dongen kun je heerlijk wandelen. Zelf of onder

Nadere informatie

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten

Vestingstad Hulst. De omwalling en de poorten WSV Zelden Rust ( Aktivia nr 261) organiseert: Zaterdag mei 20?? Omloop Vestingstad Hulst Start: Reynaertcollege Gildenstraat 1 Hulst ( Zeeuws-Vlaanderen) Afstanden: 7,15,21 en 28 km. Starturen: 07.30

Nadere informatie

De Aankomst: Molukkers naar Nederland

De Aankomst: Molukkers naar Nederland www.prismaproject.nl Fris je geheugen op 1 De Aankomst: Molukkers naar Nederland Op 19 maart 2004 werd de website De Aankomst: Molukkers naar Nederland gelanceerd. Dit was een gezamenlijk product van het

Nadere informatie

FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D AMSTERDAM STEDELIJK MUSEUM WAT IS BEWEGING?

FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D AMSTERDAM STEDELIJK MUSEUM WAT IS BEWEGING? STEDELIJK MUSEUM FAMILIES EN KINDEREN 2012 2013 G R O E N E R U I T E R O P B L A U W P A A R D WAT IS BEWEGING? AMSTERDAM WELKOM! Het Stedelijk, Nederlands grootste museum voor moderne en hedendaagse

Nadere informatie

Levensloopje. Een wandeling van 7,2 km

Levensloopje. Een wandeling van 7,2 km Levensloopje Een wandeling van 7,2 km 1 Levensloopje De wandeling maakt onderdeel uit van het project Gedenkparken. Het vormt de verbinding tussen de twee deelprojecten Levensbomenbos en de oude begraafplaats

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 7 Nederland Utrecht De Ronde Venen 49.7 (ongeveer 2:53 u.) Fietsroute 181296 1km 2015 Falkplan BV 2 van 7 Nederland Utrecht De Ronde Venen 49.7 (ongeveer 2:53 u.) Fietsroute 181296 Falk-VVV fietskaarten,

Nadere informatie

Slimmer met je geld omgaan. Lesbrief voor groep 8 en de brugklas

Slimmer met je geld omgaan. Lesbrief voor groep 8 en de brugklas Slimmer met je geld omgaan Lesbrief voor groep 8 en de brugklas Inhoudsopgave 1. Historisch Museum Haarlem Inleiding 3 1.1 Leerdoelen 4 2. Lesprogramma Slimmer met je geld omgaan 5 Voorbereiding 5 Museumbezoek

Nadere informatie

Als u naar aanleiding van deze berichten vragen of opmerkingen hebt, bel of mail ons dan. We zullen u graag te woord staan.

Als u naar aanleiding van deze berichten vragen of opmerkingen hebt, bel of mail ons dan. We zullen u graag te woord staan. Geachte belangstellende, Allereerst bieden wij u bij het begin van dit nieuwe jaar onze beste wensen voor 2015 aan. Graag brengen wij u ook nu weer op de hoogte van het laatste nieuws over de activiteiten

Nadere informatie

Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid

Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid CRKC Gezocht én gevonden: vrijwilligers met een hart voor religieus erfgoed Lothar Casteleyn, Coördinator Erfgoedbeleid Programma 23 april 2015 Kennismaking Erfgoedcel Brugge Vrijwilligerswerking religieus

Nadere informatie

Landbouwmuseum Tiengemeten

Landbouwmuseum Tiengemeten Landbouwmuseum Tiengemeten Cultuureducatiepakket Basisscholen Landbouw Tiengemeten Landbouwmuseum Tiengemeten Cultuureducatiepakket Basisscholen Landbouw Museum Tiengemeten Tekst: Landbouw Museum Fotografie:

Nadere informatie

Te koop wegens vrede

Te koop wegens vrede Te koop wegens vrede Ondernemers gezocht Fort Everdingen staat te koop. De huidige eigenaar, de Dienst Landelijk Gebied van het ministerie van Economische Zaken, daagt (een groep van) ondernemers uit om

Nadere informatie

FORT ZOEKT ONDERNEMER

FORT ZOEKT ONDERNEMER FORT ZOEKT ONDERNEMER INLEIDING Rondom Amsterdam ligt op een steenworp afstand een bijzondere verdedigingsring: de Stelling van Amsterdam. De Stelling, bestaande uit 42 forten, is aangelegd tussen 1880

Nadere informatie

GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer.

GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer. GPS wandeling over landgoed Rhijnauwen, lengte ongeveer 4 kilometer. 1. Start bij de Veldkeuken, Koningslaan 1, 3981 HD Bunnik Coördinaten: N 52.04.052 E 005.10.224 De Veldkeuken: Puur, ambachtelijk &

Nadere informatie

2. Wat er voor de mijngebouwen in de plaats is gekomen, bestaat uit groenvoorziening, woonwijken en zakelijk beton. Er is tijdens de grootscheepse

2. Wat er voor de mijngebouwen in de plaats is gekomen, bestaat uit groenvoorziening, woonwijken en zakelijk beton. Er is tijdens de grootscheepse 1. Als je vroeger voorbij Sittard over de Limburgse heuvels kwam dan zag je in het dal het trotse mijnencomplex liggen. Daar is tegenwoordig niets meer van over. Ik ben als kind opgegroeid in de tijd dat

Nadere informatie

POPERINGE SINT JANSSTRAAT

POPERINGE SINT JANSSTRAAT Archeologisch onderzoek POPERINGE SINT JANSSTRAAT Uitvoerder : Begeleiding : Financiering : Monument Vandekerckhove nv Archeo7 en Agentschap Onroerend Erfgoed Paletten De Backer Timing veldwerk : juli

Nadere informatie

TIPS. voor een succesvolle. beurs. Kom naar de beurs om iets te brengen en te halen.

TIPS. voor een succesvolle. beurs. Kom naar de beurs om iets te brengen en te halen. TIPS voor een succesvolle Kom naar de beurs om iets te brengen en te halen. Ondernemers doen graag mee aan een beurs omdat ze verwachten er nieuwe klanten te vinden. Ze komen er iets halen. Maar wees je

Nadere informatie

Gezinsaanbod. speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg!

Gezinsaanbod. speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg! gezinsactiviteiten Gezinsaanbod speciaal voor families met kinderen tot 12 jaar vlieg wijst je de weg! 29 UNIVERSITEITS- BIBLIOTHEEK Mgr. Ladeuzeplein 21 3000 Leuven Universiteitsbibliotheek bib.kuleuven.be

Nadere informatie

Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land.

Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. Thema: Slag om de Schelde en de invloed op het Nieuwe land. Op 6 juni 1944 is het D Day, dat wordt nog steeds gevierd want het is het begin van de bevrijding van West Europa. Eigenlijk betekent D Day de

Nadere informatie

Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen

Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Informatie voor de geschiedenislessen Kastelen Steden en staten Groep 7 Handleiding voor de leerkracht Deze handleiding en de opdrachten zijn bedoeld als aanvulling op de geschiedenislessen over de steden en staten. De lesonderdelen beschreven

Nadere informatie

Projectinformatie. Haarlemmerliede

Projectinformatie. Haarlemmerliede Projectinformatie Haarlemmerliede VRIJBLIJVENDE PROJECTINFORMATIE Object Te koop, kavels gelegen op het businesspark PolanenPark te Haarlemmerliede. PolanenPark is een representatief bedrijventerrein,

Nadere informatie

De Spaarneschool. een dijk van een school

De Spaarneschool. een dijk van een school De Spaarneschool een dijk van een school Bent u op zoek naar een goede en vriendelijke basisschool voor uw kind(eren)? Kom dan eens kijken op onze openbare basisschool in de oude dorpskern van Spaarndam.

Nadere informatie

Overzicht daguitstappen voor groepen. 2. Dagje Oudenaarde. Bezoek tentoonstelling 'De erfenis van Karel de Grote' Karel de Grote-Menu

Overzicht daguitstappen voor groepen. 2. Dagje Oudenaarde. Bezoek tentoonstelling 'De erfenis van Karel de Grote' Karel de Grote-Menu Overzicht daguitstappen voor groepen 1. Dagje Ename 2. Dagje Oudenaarde 3. Geschiedenis met een natje 4. Voor en achter de schermen Voormiddag Lunch Bezoek tentoonstelling 'De erfenis van Karel de Grote'

Nadere informatie

Goud in handen. Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën

Goud in handen. Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën Goud in handen Oude plekken en scheppen ruimte voor nieuwe ideeën eën Hoeveel aandacht besteedt u eigenlijk aan cultuurhistorie, monumenten, musea of archeologie? Of aan religieus en industrieel erfgoed?

Nadere informatie

E E R H U C3 O \A^ A A R D

E E R H U C3 O \A^ A A R D E E R H U C3 O Raadsvergadering^ b WLl 2UU9 19 Besluit: ^ V ^^«^r- eft2^oa-o^ \A^ A A R D Agendanr. Voorstelnr. Onderwerp 8 2009-044 City Marketing Aan de Raad, Heerhugowaard, 6 aprit 2009 Beknopt voorstel

Nadere informatie

Informatie verkoop woon - werk kavels Bloemenzoom Swifterbant

Informatie verkoop woon - werk kavels Bloemenzoom Swifterbant Informatie verkoop woon - werk kavels Bloemenzoom Swifterbant 2 Welkom in Bloemenzoom te Swifterbant. Over de gemeente. De gemeente Dronten, met bijna 40.000 inwoners, biedt u de mogelijkheid te wonen

Nadere informatie

Nieuwsbrief Vrijwilligers Groote Sluis

Nieuwsbrief Vrijwilligers Groote Sluis Nieuwsbrief nummer 2 / 2013 In deze nieuwsbrief: 1. Opknappen Weerhuis 2. Kijkje in de keuken Zaandijkersluis 3. Vakantieperiode Opknappen Weerhuis Door Madelon Mantel Op dinsdag 2 juli jl. hebben wij

Nadere informatie

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Groene vingers. Kindvriendelijk. Nabij uitvalswegen Amsterdam. Naar eigen smaak aan te passen. Na bij het Spaarne

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Groene vingers. Kindvriendelijk. Nabij uitvalswegen Amsterdam. Naar eigen smaak aan te passen. Na bij het Spaarne Huizen van Hoekstra & van Eck Dillestraat 29, 2034 MN Haarlem Kindvriendelijk Naar eigen smaak aan te passen Nabij uitvalswegen Amsterdam Groene vingers Na bij het Spaarne H26 Kenmerken Soort Type Kamers

Nadere informatie

VERBODEN KRINGEN. Docentenhandleiding

VERBODEN KRINGEN. Docentenhandleiding DE LINIE? ME WA W Docentenhandleiding Lesdoelen - Leerlingen kunnen omschrijven wat Verboden kringen zijn en weten dat een vrij schootsveld belangrijk was om het fort te verdedigen. - Leerlingen weten

Nadere informatie

PERSBERICHT ARCHIVIEW HET 3D FULL-DOME THEATER. architectengroep JULI 2014

PERSBERICHT ARCHIVIEW HET 3D FULL-DOME THEATER. architectengroep JULI 2014 PERSBERICHT JULI 2014 HET 3D FULL-DOME THEATER VOOR KUNST, CULTUUR, WETENSCHAP EN BUSINESS Maak een spectaculaire reis door het Infoversum! Nederlands eerste 3D full dome theater verrast door vorm en functie

Nadere informatie

Mentor Datum Groep Aantal lln

Mentor Datum Groep Aantal lln Lesvoorbereidingsformulier Fontys Hogeschool Kind en Educatie, Pabo Eindhoven Bron: Didactisch model van Gelder Student(e) Klas Stageschool Plaats Rachel van der Pijl P14EhvADT De Springplank. Eindhoven

Nadere informatie

MUSEUMSTOOMTRAM HOORN-MEDEMBLIK IN 2013

MUSEUMSTOOMTRAM HOORN-MEDEMBLIK IN 2013 MUSEUMSTOOMTRAM HOORN-MEDEMBLIK IN 2013 Museumstoomtram Hoorn-Medemblik Postbus 137 1620 AC Hoorn Tel. 0229-214862 Fax: 0229-216653 Web: www.museumstoomtram.nl E-mail: info@museumstoomtram.nl Contactpersoon:

Nadere informatie

Product voor internationale bezoeker uit Amsterdam. Anne Marie Dees

Product voor internationale bezoeker uit Amsterdam. Anne Marie Dees Product voor internationale bezoeker uit Amsterdam Anne Marie Dees Programma 15.00-16.00 Workshop 16.00-16.30 Pauze 16.30-17.30 Themabijeenkomst 17.30-18.30 Borrel 2 Amsterdam Bezoeken, Holland Zien Gefinancierd

Nadere informatie

De ARC14 Architectuurprijs

De ARC14 Architectuurprijs De ARC14 Architectuurprijs inzending bunkerq v.o.f. Utrecht, augustus 2014 bunkerq v.o.f. bureau voor erfgoedontwikkeling, restauratie en architectuur project: opdrachtgever: werkzaamheden bunkerq: hoofdaannemer:

Nadere informatie

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST!

OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! ietsroute Hoogland West OPDRACHTEN bij de FIETSEXCURSIE van het project MOOI HOOGLAND-WEST! 5 4 6 3 2 1 Let op het verkeer en zet je fiets goed aan de kant! Mooi Hoogland-West! 1 Bolle akker locatie 1

Nadere informatie

Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier. Interne Rapportages Archeologie Deventer 55

Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier. Interne Rapportages Archeologie Deventer 55 Interne Rapportages Archeologie Deventer 55 Mei 2012 Project 434: Bureaustudie Actualisering archeologische verwachting nieuwbouwlocatie Stadhuiskwartier COLOFON 2012, Gemeente Deventer, Deventer. Auteur:

Nadere informatie

Nieuwsbrief Vrienden van Elisabeth

Nieuwsbrief Vrienden van Elisabeth Nieuwsbrief Vrienden van Elisabeth Beste vrienden en vriendinnen, EDITIE 7, november 2012 De koude dagen staan weer voor de deur. Maar de heeft genoeg positieve energie om er de winter mee door te komen!

Nadere informatie

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Geschikt voor motorrijders. Grote achtertuin. Gezellige woonkeuken. Gelegen nabij Hekslootpolder

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Geschikt voor motorrijders. Grote achtertuin. Gezellige woonkeuken. Gelegen nabij Hekslootpolder Huizen van Hoekstra & van Eck Eksterlaan 177, 2026 XE Haarlem Grote achtertuin Gezellige woonkeuken Gelegen nabij Hekslootpolder Geschikt voor motorrijders Kindvriendelijke woonomgeving H26 Kenmerken Soort

Nadere informatie

Verslag Themabijeenkomst Recreatie en Toerisme

Verslag Themabijeenkomst Recreatie en Toerisme Verslag Themabijeenkomst Recreatie en Toerisme Datum bijeenkomst: 22 oktober 2012 Auteur: Els Holsappel Locatie: Landal GreenParks Coldenhove in Eerbeek (met dank aan gastheer Martin Bes) Aanwezig: 60

Nadere informatie

De Ronde Venen, december 2014 -----------------------------------------------------------------------------------------------------------------

De Ronde Venen, december 2014 ----------------------------------------------------------------------------------------------------------------- Nieuwsbrief Historische Vereniging De Proosdijlanden Door middel van deze nieuwsbrief willen wij u met enige regelmaat een aanvulling geven op het verenigingsnieuws in ons kwartaalblad de Proosdijkoerier.

Nadere informatie

Deel 1 Toen en nu 13

Deel 1 Toen en nu 13 Deel 1 Toen en nu 13 14 Historie Het huidige typisch Nederlandse landschap met polders en dijken kent een lange historie. Na de laatste grote ijstijd, ongeveer 10.000 jaar geleden, werd door een stijgende

Nadere informatie

Rotterdam Inside Out: Wij Rotterdammers houden van onze stad en hebben er wat over te vertellen.

Rotterdam Inside Out: Wij Rotterdammers houden van onze stad en hebben er wat over te vertellen. Rotterdam Inside Out: Wij Rotterdammers houden van onze stad en hebben er wat over te vertellen. Met Rotterdam Inside Out nemen wij deel aan het Stadsinitiatief met een plan dat niet alleen innovatief

Nadere informatie

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen

L ang geleden zag de Achterhoek er. De geschiedenis van Doetinchem, Wehl en Gaanderen Vuurstenen werktuigen steentijd [Stadsmuseum] L ang geleden zag de Achterhoek er heel anders uit dan tegenwoordig. Er waren uitgestrekte heidevelden, moerassen en veel bossen. Kortom, een ruig en onherbergzaam

Nadere informatie

Saving Mes Aynak Docenten

Saving Mes Aynak Docenten Doelgroep: 5 e en 6 e klassen van HAVO en VWO Voor u ligt de lesbrief die hoort bij een bezoek aan het wetenschapsfilmfestival InScience. Tijdens het festivalbezoek gaan uw leerlingen de documentaire Saving

Nadere informatie

de kunst van het leven

de kunst van het leven de kunst van het leven Woon- en zorgcentrum Franciscus De Meierij 1 7631 AM Ootmarsum T 0541-280 888 franciscus@zorggroepsintmaarten.nl www.zorggroepsintmaarten.nl de kunst van het leven De kunst van het

Nadere informatie

Provinciale ledendag Noord-Holland 9 november 2013

Provinciale ledendag Noord-Holland 9 november 2013 Voorstellen Wie ben ik Digitale media in natuureducatie Mogelijkheden en ervaringen Gerrit Lammers, IVN Oost-Veluwezoom En wie zijn jullie? Ervaringen met gebruik digitale hulpmiddelen GPS Smartphone Apps

Nadere informatie

Goud in handen. Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst

Goud in handen. Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst Goud in handen Gebruik het verleden, schep ruimte voor de toekomst Hoeveel aandacht besteedt u eigenlijk aan cultuurhistorie, monumenten, musea of archeologie? Of aan groen, religieus en industrieel erfgoed?

Nadere informatie

17 september 1944 1 juni 1975 Goederenvervoer: 1 februari 1905 2 maart 1970

17 september 1944 1 juni 1975 Goederenvervoer: 1 februari 1905 2 maart 1970 pagina 1 van 5 Halte Bergentheim Gewijzigd: e:10-07-2010 Inhoud: Gegevens halte Exploitatie Gebouwen Emplacement Spoorweghaven Personeel Gegevens plaats Links: Fabrieksaansluitingen: Turfstrooiselfabriek

Nadere informatie

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Nieuw, modern sanitair. Gemoderniseerde benedenwoning. Woonkamer met massief eiken houten vloer

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Nieuw, modern sanitair. Gemoderniseerde benedenwoning. Woonkamer met massief eiken houten vloer Huizen van Hoekstra & van Eck Esschilderstraat 12 zwart, 2012 BD Haarlem Gemoderniseerde benedenwoning Gelegen in Het Rozenprieel Woonkamer met massief eiken houten vloer Nieuw, modern sanitair Nabij het

Nadere informatie

Regionaal Beeldverhaal Noord-Holland. Joris Pieter Neuteboom EZ/Toerisme

Regionaal Beeldverhaal Noord-Holland. Joris Pieter Neuteboom EZ/Toerisme Regionaal Beeldverhaal Noord-Holland Joris Pieter Neuteboom EZ/Toerisme Gebiedsgericht werken Ambitie Gemeenten/regio s ondersteunen bij het vaststellen van hun identiteit (IM) Behoud door ontwikkeling

Nadere informatie

Een etalage Geen depot. Basisprincipes voor een museumwebshop

Een etalage Geen depot. Basisprincipes voor een museumwebshop Een etalage Geen depot Basisprincipes voor een museumwebshop ONLINE RETAIL IN NEDERLAND - BRON: THUISWINKEL.ORG 9 Miljard Euro Digital shoppers In 2011 hebben 10,2 miljoen mensen een of meer online aankopen

Nadere informatie

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken

2 e Mini conferentie. Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs. Verslag 13-02-2014. Innovatieve Visualisatie Technieken e Mini conferentie Digitale visualisatie technieken in het kunstonderwijs Verslag 3--4 Innovatieve Visualisatie Technieken Tweede mini-conferentie Lectoraat Innovatieve Visualisatie Technieken Op donderdag

Nadere informatie

1- meting imago onderzoek Stichting Marketing Zaanstreek

1- meting imago onderzoek Stichting Marketing Zaanstreek 1- meting imago onderzoek Stichting Marketing Zaanstreek Imago onderzoek 2013 Stichting Marketing Zaanstreek 1 Definitie onderzoeksdoelgroep A. Inwoners Zaanstreek (Zaankanters) (n=249): Inwoners van de

Nadere informatie

Bijeenkomst 1 Zet je eigen Jong ontmoet oud op! Tijdens deze bijeenkomst ontdekken de leerlingen hoe je van de activiteit een succes maakt.

Bijeenkomst 1 Zet je eigen Jong ontmoet oud op! Tijdens deze bijeenkomst ontdekken de leerlingen hoe je van de activiteit een succes maakt. Lesmateriaal: jong ontmoet oud In een lessenreeks van vier bijeenkomsten bereidt u de leerlingen voor op het project Jong Ontmoet Oud: een activiteit dat jong en oud met elkaar in contact brengt. Tijdens

Nadere informatie

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Schuifpui naar de tuin. Tuin in 2013 aangelegd. Grote zolder met dakkapel. Kunststof draai-/kiepramen op 1e verdieping

Hoekstra & van Eck. Huizen van. Schuifpui naar de tuin. Tuin in 2013 aangelegd. Grote zolder met dakkapel. Kunststof draai-/kiepramen op 1e verdieping Huizen van Hoekstra & van Eck Lijndraaier 93, 1625 ZP Hoorn Tuin in 2013 aangelegd Kunststof draai-/kiepramen op 1e verdieping Grote zolder met dakkapel Schuifpui naar de tuin Eengezinswoning met carport

Nadere informatie

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes

Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes Route.nl - Meer dan 1900 gratis fietsroutes 1 van 7 Nederland Zuid-Holland Bodegraven-Reeuwijk 900m 35.7 (ongeveer 2:04 u.) Fietsroute 115186 2015 Falkplan BV 2 van 7 Nederland Zuid-Holland Bodegraven-Reeuwijk

Nadere informatie

Schetsontwerp voor kunsttoepassing bij nieuwbouwscholen aan de Amstelstraat te Alkmaar

Schetsontwerp voor kunsttoepassing bij nieuwbouwscholen aan de Amstelstraat te Alkmaar Schetsontwerp voor kunsttoepassing bij nieuwbouwscholen aan de Amstelstraat te Alkmaar Eline Janssens januari 2013 1 Gekozen locatie voor kunstwerk Door middel van een smalle groenstrook wordt de scheiding

Nadere informatie

Midden-Delflandroute. Route. 47.1 km

Midden-Delflandroute. Route. 47.1 km Route 6 47.1 km Midden-Delflandroute Midden-Delfland is een mini-groen Hart, dat ingeklemd ligt tussen Den Haag, Rotterdam en Delft. Het is nog steeds verrassend rustig en landelijk in dit mooie polderland.

Nadere informatie

Fietsen rondom Chiang Mai Zaterdagmiddag 16 november 13:00 uur - 17:30 uur

Fietsen rondom Chiang Mai Zaterdagmiddag 16 november 13:00 uur - 17:30 uur Fietsen rondom Chiang Mai Zaterdagmiddag 16 november 13:00 uur - 17:30 uur Tijdens deze tour maakt u kennis met de facetten van het rijke culturele en culinaire leven in Chiang Mai. U fietst door nostalgische

Nadere informatie

Marketing en Media 2016/2017

Marketing en Media 2016/2017 novacollege.nl/marketingmedia Evenementenorganisatie Junior accountmanagement Marketing en communicatie Media Marketing en Media 2016/2017 Mijn droom is ondernemer worden. De eerste stappen op het pad

Nadere informatie

voor jong en oud Zondag 20 december MAANDAG 21 december

voor jong en oud Zondag 20 december MAANDAG 21 december Programma voor jong en oud Zondag 20 december De door Bredanaars geschilderde verdwenen schilderijen Vang jouw verloren geraakte schilderij Vincent vertelt over herinneringen aan Brabant Verbeelding van

Nadere informatie

Fotopuzzels. Vianen. kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma. domein: Gebouwde omgeving Landschap en natuur. discipline: Audiovisuele Vorming

Fotopuzzels. Vianen. kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma. domein: Gebouwde omgeving Landschap en natuur. discipline: Audiovisuele Vorming groep 1-2 Fotopuzzels Vianen kunst- en cultuurmenu: Cultuurprogramma domein: Gebouwde omgeving Landschap en natuur discipline: Audiovisuele Vorming 2012-2013 Colofon Dit is een uitgave van: Kunst Centraal

Nadere informatie

Een doos vol spullen. Colofon. In het kort

Een doos vol spullen. Colofon. In het kort N E L L U P S L O V S O O EEN D Project voor groep 3 en 4 In het kort Er is op school een telefoontje gekomen van Historisch Museum Haarlemmermeer, met de vraag of de leerlingen ergens mee willen helpen.

Nadere informatie

weesp, wij en de stelling

weesp, wij en de stelling JUNI 201 4 35 stellingkoerier NIEUWSBRIEF VAN DE S T ELL I N G V AN AMS TER D A M [ UNES C O WERELDERF G OED] IN DEZE STELLINGKOERIER: 3 Nieuwe producten GEHEUGEN VAN DE STELLING weesp, wij en de stelling

Nadere informatie

Utrecht voor... schoolexcursies

Utrecht voor... schoolexcursies Utrecht voor... schoolexcursies utrechtvoorgroepen.nl Welkom in Utrecht Ook voor scholen is de Domstad dé bestemming van Nederland! Op zoek naar de leukste activiteiten voor je school of voor uw onderwijsinstelling?

Nadere informatie

Factsheet UITpunt van Uit-in-Noord-Holland

Factsheet UITpunt van Uit-in-Noord-Holland Factsheet UITpunt van Uit-in-Noord-Holland Augustus 2012 Karina Brouwer 2 Inhoudsopgave Wat is Uit-in-Noord-Holland?... 5 Bezoekersaantallen...5 Agenda...7 Editorial...7 Tips...7 Acties...7 Nieuwsbrief...7

Nadere informatie

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed

Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Heemkundekring Willem Snickerieme en Museum Zwaluws Erfgoed Vastgesteld door het bestuur van de heemkundekring op 9 maart 2015. Wat is het Museum Zwaluws Erfgoed? Het museum Zwaluws Erfgoed is een etnografisch

Nadere informatie

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6

Naam: De Romeinen. Vraag 1. De Romeinen hebben veel gebouwd. Noem vijf verschillende toepassingen. pagina 1 van 6 Naam: De Romeinen De Romeinse bouwkunst. De Romeinen behoren tot de beste bouwers uit de geschiedenis. Ze bouwden tempels, riolen, waterleidingen, wegen, kanalen, huizen, aquaducten, havens, bruggen en

Nadere informatie

Docentenhandleiding Buitenspel

Docentenhandleiding Buitenspel Docentenhandleiding Buitenspel Museumles bij de tentoonstelling De heksen van Bruegel (19 september 2015 t/m 31 januari 2016) Museum Catharijneconvent Utrecht Museum Catharijneconvent, 2015 Inleiding U

Nadere informatie

VOORBEREIDING DOCENTENHANDLEIDING INFORMATIE

VOORBEREIDING DOCENTENHANDLEIDING INFORMATIE VOORBEREIDING DOCENTENHANDLEIDING INFORMATIE 1 Utrecht, 2013 Beste docent, Wij hopen u en uw groep binnenkort te mogen verwelkomen in het Centraal Museum, waar u met de groep deelneemt aan het programma

Nadere informatie

k a s t e l e n i n n e d e r l a n d

k a s t e l e n i n n e d e r l a n d k a s t e e l Inhoudsopgave k a s t e l e n i n n e d e r l a n d Wat is een kasteel? Blz. 2-3 Ringwalburchten Blz. 4 Motteburchten Blz. 5 Ronde Waterburchten Blz. 6 Vierhoekige Waterburchten Blz. 7 Woon-

Nadere informatie

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is

Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is rcheobode Opwindende ontdekkingen in oud-oosterhout! Wo uter is archeoloog. Hij hoort bij de groep archeologen die nu aan het opgraven is in Oosterhout in het gebied Vrachelen. Daar wordt over een jaar

Nadere informatie

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE

Lesbrief BIJZONDERE SCHATTEN OPDRACHT 1 - SCHATGRAVEN IN DE NOORDZEE Lesbrief Tweede fase voortgezet onderwijs - HAVO/VWO BIJZONDERE SCHATTEN De haven van Rotterdam wordt te klein. Voor de in- en uitvoer van goederen is meer ruimte nodig in de haven. Daarom komt er een

Nadere informatie