Adaptive skill Building in High-Functioning

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Adaptive skill Building in High-Functioning"

Transcriptie

1 Adaptive Skill Building in Highfunctioning Youth Youth with ASD with ASD Adaptive skill Building in High-Functioning Het aanleren van adaptieve vaardighedenbij hoog-functionerende jongerenen jong-volwassenenmet ASS Drs. AnnemiekPalmen orthopedagoog/gz-psycholoog Dr. Leo Kannerhuis Doorwerth RadboudUniversiteit Nijmegen Uitgangspunten onderzoekslijn Beperkingenin adaptievevaardigheden - DiscrepantieIQ -adaptieve vaardigheden (Bolte & Poustka, 22) -Adaptiefgedrag (VABS) hoogste correlatiemet sociaal en zelfstandig functioneren (Farley ea, 29) Beperkt onderzoekbij jongeren/volwassenen -Edwards e.a. (212) : 146 interventiestudies: 11% leeftijd15-2 jr, 4% >2 jr -Interventiestudies adaptief gedraggering: ASS met/zondervb (Matson e.a., 1996, 212) Toegepaste GedragsAnalyse (ABA) als invalshoekvoor interventie-procedures Review Behavioral Intervention Research Periode: (augustus) RASD: Palmen, Didden, & Lang 212 Inclusiecriteria: -minimaal 1 persoon>16jr met ASS en IQ > 7 -minimaal 1 afhankelijk variabelebetreft adaptiefgedrag -interventie: componenten gebaseerd op ABA, (cognitive-) behavioral -systematischedataverzamelinggerichtop gedrag Twintig studies (16 sindsnuari 2): -97 deelnemers conform criteria: 12 vrouwen (12%) -IQ range: ; leeftijd range: 16-55jr -Steekproefgrootte: 1-22 deelnemers; 7 studies > 6 -Doelgedragingen: vier categorieën sociaal interactievevaardigheden (n = 8) academische vaardigheden (n = 6) werkvaardigheden (n = 5) huishoudelijke vaardigheden(n = 1) Inhoud (1) Uitgangspunten Onderzoekslijn (2) Overzicht studies (3) Inhoud en resultaten 4 studies (4) en Aandachtspunten Onderwerpen van studies Systematische Review: -Gedragsinterventie-studies (augustus) Directeinterventie: - Vragenstellen : generalisatie-effect van een groepsprogramma -VrijeTijds vaardigheden: effect van een ambulant groepsprogramma -Transitie-gedragin het dagprogramma: effect van digitale agendacoach Indirecte interventie: -Trainen van arbeidstrainers:effecten op gedrag van trainers en trais Het gebruikvan Prompts (hulpvormen) in de begeleiding: -Prompt-gebruik bij het aanleren van zelfredzaamheidsvaardigheden -Rangordein Prompts: onderscheidin hoeveelheid hulp - Prompts als maatvoor gedrag in een Meetschaal Zelfredzaamheid Review: Resultaten Analyse Studies I Categorie vaardigheden Sociaal interactief (8) Academisch (6) Werk (5) Huishoudelijk (1) Interventie Procedures - Socials Skills Training Groups (5) - Behavioral Skills Training (1), - Power Card Strategy (Social scripts) (1) - Self-managementstrategy(1) - ipod (2), Video self-modelling (1) - Strategie-training (1) - Specific Instruction (2) - Video-modelling (3) - Supported Employment (2) - Self-promptingmet ipod (1) 1

2 Review: ResultatenAnalyse Studies II Designs: Variaties op n = 1 designs (15) Variaties op groepdesigns (5); 1 studiepre-post met controlegroep Dataverzameling: Directe Observatie (16) in reguliere- of trainingsituatie, rollenspel Self-reports of (semi-) structured interviews bij deelnemer (3) Vragenlijst ingevuld door verwant (1) Uitkomsten: Positief Gemixt Negatief : 13 (65%): 4 sociaal, 5 academisch, 3 werk, 1 huishoudelijk : 6 (3%): 3 sociaal, 1academisch, 2 werk, : 1 (5%): sociaal Generalisatie-effecten: 11 (55%) Follow-up: 8 (4%) Positief : 7 Kortetermijn: handhaving Gemixt : 3 Lange termijn: afname Negatief : 1 Aantal studies beperkt; oageen studies Vrije TijdVaardigheden Resultaten gedragsinterventies bemoedigend voor doelgroep Veelbelovende procedures: Gebruik hulpmiddelenen self-management Specific Instruction en Differential Reinforcement Social Skills: correctievefeedback met prompting? Toekomstigonderzoek: Externe validiteit Experimentelecontroleen methodologischetransparantie (oasupported employment, SSTGs) Dataverzamelingen generalisatiein natural setting Follow up Lange Termijn Overige Methodologische Kenmerken Criteria CorrecteVraag: -Vraagbinnen5 s naintroductieonderwerp -Vraagbetreft onderwerp, -Vraagstart met vragend voornaamwoordof werkwoord Condities: -5-s Silence prompts in Baseline en Interventie -Common stimuli bij training: flow-chart, gespreksitems (Stokes & Osnes, 1989) Design: MBD over groepen Dataverzameling: -Audio tapes van begeidingsgesprekken -Partial Interval Recording: 2sec, criteria en opportunity 5 s Certainty of Evidence Bewijskracht (oalang et al., 21) Conclusive, overtuigend: 5 studies, 25% Categorie: Sociaal (2), Academisch (2), Huishoudelijk (1) Preponderant, veelbelovend: 7 studies, 35% Categorie: Sociaal (2), Academisch (3), Werk (2) Suggestive, suggestief: 8 studies, 4%: -Pre- of quasi experimentele designs (n = 6) Categorie: Sociaal (3), Academisch (1), Werk (2) -Procedure nietduidelijk omschreven en geenprocedurele betrouwbaarheid (n =2) Categorie: Sociaal (1), Werk (1) VragenStellen in Begeleidingsgesprek Autism: Palmen, Didden, & Arts (28) Effect van een Groepstraining op gedragin Natural Setting Deelnemers: 9 jongeren, leeftijd ar, IQ: 8-131; 2 vrouwen Interventie: Groepstraining: groepen van 3 personen, 6 weken 1 uur per week Inhoud: -Concept Instruction, introductiecriteria -Evaluatiegesimuleerdeconversaties (visual cue, modelling, correctievefeedback) -Rollenspel met trainer: 5 scenario s per deelnemer (flowchart, least-to-most prompting, reinforcement) -Beoordeling rollenspel (correctievefeedback, reinforcement) -Feedback EindresultaatSessie Flowchart Introductie onderwerp Heb je een vraag over het onderwerp? START Bepaal gespreksonderwerpen met begeleider yes Heb je meer vragen over dit no onderwerp? no Stel je vraag: - over onderwerp - binnen 5 s - start met vragend voornaamwoord..of werkwoord. Antwoord begeleider - Zeg het - Wacht op antwoord Stelt begeleider vraag? Beantwoord vraag Afhankelijkevariabelen: - in begeleidingsgesprek -% response-efficientie Laatste onderwerp? STOP 2

3 Resultaten I Basislijn Interventie Follow-up Resultaten II Dagen Observaties Kortegroeps-interventieheeft generalisatie-effect Gedragsinterventiemeerwaardeboven silence-prompts Communicatieprobleem als Performance Deficit (Warreyn et al., 27) Spel en feedback houden deelnemers actief betrokken Aandachtspunten: Trainingspakket: welk element verklarend? Geen data betreffendeprompts van groepsleiding Toenamebeperkt bij 2 clienten (basislijn> 5%): normen? Effectiviteit bij andere Initiatie-vaardigheden? Vrije Tijds Besteding in woon-setting EG CG EG CG Dagbesteding Woonsituatie School/universiteit 2 3 Bijouders 4 4 Regulier werk 2 1 Begeleid wonen 2 1 Supported employment 2 Studentenhuis 1 Vrijwilligerswerk 2 2 Geen 1 1 Dataverzameling: vragenlijsten deelnemers en verwanten (1) Ondersteuningsbehoefte VT-management 8 items, hoe vaak hebjij begeleidingnodig bij ; 5-puntsschaal: bijnanooit.. vrijwel altijd (2) Patroon VT-Invulling 8 items, hoe vaak m jij deel aan ; 5-puntsschaal (3) VT-tevredenheid 15 items, in hoeverre ben jij tevreden over ; 6-puntsschaal: zeer ontevreden zeer tevreden (4) Vragenlijstverwanten 16 items, 5-puntsschaal Dick Tom Kees Rob Linda Piet Sarah Jan Klaas Gemiddelde percentage per deelnemer en voor groep Correcte Vragen Respons-efficiëntie Naam Basislijn Training Follow-up Basislijn Training Follow-up Dick Tom Kees Rob Linda Piet Sarah Jan Klaas GROEP Resultaten Tijdserie Data: statistisch significante toename t(11) = 3.58, p =.4 Vrije TijdsBesteding in woon-setting Developmental Neurorehabilitation: Palmen, Didden, & Korzilius 211 Effect van een ambulantegroepsprogramma: Een pilot-studie Samenwerking Dr. Leo Kannerhuis en Provincie Gelderland Criteria deelname: jr, ASS en IQ > 85, VT-moeilijkheden, wens VT-bestedingte veranderen, ervaringmet groepen Werving: Locale media Deelnemers: 12 (2 vrouwen), leeftijd16-31 ar Design: Pre-test-post-test controlegroepdesign (quasi-experimenteel) Experimentele groep n = 7, M lft: 22.7, range: jr, 2 vrouwen Controle groep n = 5, M lft: 18.4, range: 16-2 jr, geen vrouwen Bijeenkomstenen procedures Bijeenkomsten: 15 in 6 maanden, 2 à 2.5 uur afbouw van wekelijks naar 1x per 6 weken Twee subprogramma s: VT-Invullingcentraal (8 bijeenkomsten) VT-Management centraal (7 bijeenkomsten) Cognitieve-gedragsmatige procedures - Concept instructie - Praktische oefening oa rollenspel, VT-plan maken - Positieveen correctievefeedback (prompting) door trainer - Feedback en ondersteuning door deelnemers onderling - Aandacht voor generalisatie: self-managementstrategieën: zelf-analyse, zelf-evaluatie visueel materiaal commonstimuli: programma setting, gebeurtenissen in natural setting huiswerk, VT-portfolio uitfadenbijeenkomsten 3

4 Resultaten ResultatenVerwanten-schaaln Programma gevolgd: Begeleidingsbehoefte minder? Experimentele groep (EG) Controle groep (CG) M Tot 3.1 ( ) 2.2* ( ) 2.6 (2.-3.) 2.4 (2.-3.6) * p =.2 Programma gevolgd: Meer regulier patroon VT-besteding? Experimentele groep (EG) Controle groep (CG) M Tot 1.8 ( ) 2.1* 1.6 (1.-2.2) 1.8** * p =.1; ** p =.3 Programma gevolgd: Meer tevreden met VT? Experimentele groep (EG) Controle groep (CG) M Tot * * p =.2 Bevindingen en beperkingen -Resultatensuggereren effectief pogramma: begeleidingsbehoefteen tevredenheid; resultatenvt-invulling: minder overtuigend -Verwantensignaleren trends -Geen at random toewijzinggroepen; geen data verwantencontrole groep -Data nietgedifferentieerd per sub-groep -Schalen zelfontwikkeld Toekomstig Onderzoek -Sensitiviteitschaal VT-invulling? frequenties en/of items specificeren (oa Orsmond ea, 24) -Watis accurate visie? Gebruik van actuelegedragsmaten -Normenadequate VT-invulling? -Procedurele betrouwbaarheidsmetingen -Reguliere Ondersteunings Systeem betrekken bij programma: generalisatie (Orsmond et al., 24) -Follow up metingen Digitale Agendacoachen transitie-gedrag Deelnemers uit 2 groepen dagbehandeling -4 jongeren, leeftijd14-2 ar; IQ 84-14; 2 vrouwen -6 regulieregroepsleiding (registratie en interventie) Transitiegedrag Problematisch -Lage frequentie(<4%) zelfstandige transities in dagprogramma, of -Zeer variabel patroon Voorwaarden -minimaal 5 transitiemomentenper dag -geensystematische training in transitiegedrag Materiaal -PDA : Apple ipod Touch 8 GB met WIFI verbinding naarsoftware Coach2Care Agendacoach van Rephrase BV (http://www.re-phrase.com/nl/home.html).google Calendar - Instructiemateriaal: programmerenpda, gedragsregistratie en toepassing interventie Schaalingevuld door 5 verwanten experimentele groep Bevindingen -Geen significante pre-post wijzigingen -Trends tot afname begeleidingsbehoefte: met name KiezenVT-activiteiten (-.8) -Trends meer regulier patroonvt besteding: met name Deelnameaandezelfde activiteiten (+.8) -Geen significante verschillenin pre-post changes tussen deelnemers en verwanten -In algemeen: participantenmeerpositief over resultaten -Interrater agreement (ICC) in pre-test scores deelnemers en verwanten, oa: Begeleiding: VT-Planning weekend :.8, p =.9 KiezenVT-activiteiten :.69, p =.3 Vrije tijdsbesteding Frequentie Thuis-activiteiten :.71, p =.3 Digitale Agendacoachen Transitie-gedrag Palmen, Didden, & Verhoeven, submitted Transitie-problemen oa Hendricks & Wehman, 29, Cihak ea., 21 Interventies -Traditionele prompting procedures (oamacduffea., 21) -(Technische) Visuele hulpmiddelen (oabanda & Grimmett, 28) Digitale Coach (Personal Digital Assistant, PDA) -Toename zelfstandig functioneren (oasmith Myles, 27) -CognitiefHulpmiddel (Gentry ea., 21) PDAals hulpmiddel bij Transities tussen Activiteiten -Twee studies in doelgroep(ferguson ea., 25; Gentry ea., 21) Onderhavige studie: - Toename zelfstandige transities in programma dagbehandeling? -Afname gebruik aanvullende prompts groepsleiding? -Follow-up resultaten? Methode I Dataverzameling per transitiemoment: welk hulpmiddel, welkeprompt(s) 8 registratiecategoriën transitiebinnende geplandetijd (= correct) Betrouwbaarheid observatie: M = 93%, range 87-1% Afhankelijkevariabelen % correcte, zelfstandige transities per dag % incorrecte, gepromptetransitiesper dag % incorrecte, niet geprompte transities per dag Design: MBD over personen Pre-Basislijn, Basislijn, Pre-Interventie, Interventie, Post-Interventie, Follow-up 4

5 Methode II Resultaten Interventie: -deelnemerheeft PDA -na PDA-alarm: groepsleidingwacht1s op initiatief geeninitiatiefof incorrect zonderpda: non-specifiekeprompt geen/incorrect initiatief napda-prompt: reguliere prompt correct initiatief: reguliere reactie Procedurele Betrouwbaarheid: -Flowchart procedure -Feedback tijdens reguliere groepsvergadering -Procedurele Betrouwbaarheidsmetingen: 3 aspecten M = 86%, range 64-98% Resultaten Gemiddeld percentage incorrecte, geprompte transities per dag, per prompt type Persoon Baseline Interventie Post-Interventie Follow-up BV NSP VI FB BV NSP VI FB BV NSP VI FB BV NSP VI FB * Groep NB. BV = bevestiging; NSP = non-specifieke prompt; VI = verbale instructie; FB = fysieke begeleiding; * Conditie Follow-up gelijk aan Baseline Statistische Analyse Tijdseriedata: Afname Respons-Correctie met NSP tussen Basislijn en Interventie significant, p =.2 M % Incorrecte, niet geprompte transities: 1, 2, 2, 8, respectievelijk II Prompt-gebruik door groepsleiding Verbale instructies meest gebruikt (MacDuff, 21) Visueel schema slechts 1 persoon Oordeel Groepsleiding algemeen: enige afnamesinds PDA Weinigniet geprompte, incorrecte transities: response correctiegrl. hoog Zelfstandigheid hoger, maar in 32-53% transities per dag nogprompts nodig -aandachtbij prompts, mogelijk eenbekrachtiger? -PDA als middel mogelijk bekrachtigend, consequentieniet? -Interventie: intensiever? (van Laarhoven ea, 29) -Belang Functional Assessment Overig: 4 data-points missenbij 2 personen geen generalisatie data individuele verschillen: striktere inclusie criteria Gemiddeld Percentage Correcte, Zelfstandige Transities per dag. Part. Basislijn Interventie Post-Interventie Follow-up M Range M Range M Range M Range * Groep Statistische analyse tijdseriedata F(1,3) = 23.87, p =.7 Gebruik PDA: M = 29% interventie, 26% post-interventie Gebruik no help : M = 39% basislijn, 27% interventie (p=.1367), 3% PI I Korte eenvoudige interventie in gebruik PDA: effectief significantetoenamezelfstandige transities significanteafnamegebruik non-specifieke prompts (NSP) FU 2 personen: verdere toenameen stabilisatie Post-interventie: geensystematische interventie, diverse prompts in gebruik PDA, geensignificante verschillen Verdere toename1 deelnemer: mogelijke verklaringen Significante afname gebruik No Help in interventie: PDA mt controle over, wachtenop automatischeprompt? Post-interventie: bij 2 deelnemers met name gebruik No Help -bekend zijnmet PDA instructies, technischeproblemen? - vermijden PDA gebruik en consequentie niet reageren? en Aandachtspunten Grootte onderzoeksgroepen4-9 deelnemers, Review: 35% > 6 deelnemers Gedragsinterventieseffectief Generalisatie: Common stimuli, Betrekken systeem Promptafhankelijkheid ondanksvooruitgang Belang prompt fading in natural setting: staff training (Palmen, Didden, & Korzilius, 21) Gebruik (technische) hulpmiddelen Individueleverschillen: Skill deficit versus Performance deficit Verklaringen, Normen Implementatie procedures in praktijkbehandeling Ervaringen, belemmeringen? 5

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met ASS. Zelfredzaamheidstraining bij ASS

Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met ASS. Zelfredzaamheidstraining bij ASS Ontwikkelingen in de behandeling van volwassenen met ASS Zelfredzaamheidstraining bij ASS Annemiek Palmen Dr. Leo Kannerhuis Research, Development & Innovation Zelfredzaamheid Alledaagse praktische vaardigheden

Nadere informatie

De inzet van robots in de behandeling van autisme. Bibi Huskens en Rianne Verschuur

De inzet van robots in de behandeling van autisme. Bibi Huskens en Rianne Verschuur De inzet van robots in de behandeling van autisme Bibi Huskens en Rianne Verschuur In samenwerking met: Emilia Barakova TU/e Jan Gillesen TU/e Tino Lourens TiViPe Met dank aan: Agentschap NL Deelnemende

Nadere informatie

Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB

Laag intensieve gedragstherapie voor kinderen met ASS en VB Promotieonderzoek (2007-2012) voor kinderen met ASS en VB Drs. Behavioural Science Institute, Radboud Universiteit Nijmegen Fostering development in young children with autism spectrum disorders and intellectual

Nadere informatie

Doe workshop ABA. Caroline Peters BCABA, 8-11-2012

Doe workshop ABA. Caroline Peters BCABA, 8-11-2012 Doe workshop ABA Caroline Peters BCABA, 8-11-2012 1 Inhoud Historie ABA Instituut Wat is ABA? Versterken van gewenst gedrag Uitdoven van ongewenst gedrag Gewenst gedrag opwekken door omgeving aan te passen

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Families First Deelcommissie: 1 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 11 april 2014 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie De commissie

Nadere informatie

Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen. Linda Zijlmans Jill van den Akker

Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen. Linda Zijlmans Jill van den Akker Kennismarkt 26-5-2011 2011 Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen Linda Zijlmans Jill van den Akker Projectgroep Onderzoek Linda

Nadere informatie

weekendtraining voor jongeren met een autismespectrumstoornis verder met autisme dr. leo kannerhuis Informatie voor cliënten, ouders en verwijzers

weekendtraining voor jongeren met een autismespectrumstoornis verder met autisme dr. leo kannerhuis Informatie voor cliënten, ouders en verwijzers weekendtraining voor jongeren met een autismespectrumstoornis (ASS) Informatie voor cliënten, ouders en verwijzers november 2014 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme Weekendtraining

Nadere informatie

Doelgroep. Peilers consortium: Consortium Coping LVB. Inhoud. Begeleiders in Beeld. Impact gedragsproblemen

Doelgroep. Peilers consortium: Consortium Coping LVB. Inhoud. Begeleiders in Beeld. Impact gedragsproblemen Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen Linda Zijlmans Jill van den Akker Doelgroep Begeleiders van mensen met een licht verstandelijke

Nadere informatie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier. Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie Interventie: Taallijn Deelcommissie: 3 Erkenningscommissie Interventies Beoordelingsformulier Datum vergadering: 8 oktober 2015 / 2 juni 2016 Eindoordeel van de erkenningscommissie over de interventie

Nadere informatie

Effectstudie KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie

Effectstudie KLINc: Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie : Kinderen Leren Initiatieven Nemen in communicatie drs. Margje van der Schuit Interreg Benelux Middengebied 4-BMG-V-I=31 Interventie Start bij sociale en cognitieve competenties Sensomotorische, multimodale

Nadere informatie

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema

Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen. Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Kennissynthese arbeid en psychische aandoeningen Dr. F.G.Schaafsma Dr. H. Michon Prof. dr. J.R. Anema Ernstige Psychische Aandoeningen (EPA) Definitie consensus groep EPA¹ - Sprake van psychische stoornis

Nadere informatie

Helpt het hulpmiddel?

Helpt het hulpmiddel? Helpt het hulpmiddel? Het belang van meten Zuyd, Lectoraat Autonomie en Participatie Faculteit Gezondheidszorg Dr. Ruth Dalemans, Prof. Sandra Beurskens 08-10-13 Doelstellingen van deze presentatie Inzicht

Nadere informatie

Kleinschalig wonen voor ouderen met dementie. Department of Health Care and Nursing Science

Kleinschalig wonen voor ouderen met dementie. Department of Health Care and Nursing Science Kleinschalig wonen voor ouderen met dementie Achtergrond Toename aantal ouderen met dementie Verandering in zorgconcept Van oudsher: medisch-somatisch gericht Momenteel: veel aandacht voor welzijn en kwaliteit

Nadere informatie

Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden en aanpak aan de hand van theorie

Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden en aanpak aan de hand van theorie FEEDBACK FORMULEREN & STRUCTUREREN Andries Vroegrijk 6 juni 2014 Programma Introductie Oefening feedback geven Video Overleg Feedback Vergelijken met de theorie Beoordelen en waarderen van eigen denkbeelden

Nadere informatie

1-jarige opleiding ABA

1-jarige opleiding ABA 1-jarige opleiding ABA Onze opleiding bestaat uit een basisworkshop en 6 verdiepende workshops, die elk 1 weekend beslaan. De kosten voor de gehele opleiding bedragen 1.600,00. Alle workshops bestaan uit:

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington

1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington 1. Inleiding tot The Assessment of Basic Language and Learning Skills: The ABLLS-R. James W. Partington 2. Autisme: Kwalitatieve verschillen op 3 gebieden: taalvaardigheden, sociale vaardigheden en beperkte/

Nadere informatie

Child Care Quality in The Netherlands: From Quality Assessment to Intervention K.O.W. Helmerhorst

Child Care Quality in The Netherlands: From Quality Assessment to Intervention K.O.W. Helmerhorst Child Care Quality in The Netherlands: From Quality Assessment to Intervention K.O.W. Helmerhorst Samenvatting en Conclusies Samenvatting van het onderzoeksproject De studies die in dit proefschrift worden

Nadere informatie

De relationele en seksuele ontwikkeling van pubers met autisme: Gestandaardiseerde assessment en behandeling

De relationele en seksuele ontwikkeling van pubers met autisme: Gestandaardiseerde assessment en behandeling De relationele en seksuele ontwikkeling van pubers met autisme: Gestandaardiseerde assessment en behandeling Sophia Kinderziekenhuis 18 november 2015 Linda Dekker & Kirsten Visser Disclosure Linda Dekker

Nadere informatie

Begeleiders in Beeld

Begeleiders in Beeld Begeleiders in Beeld Een training voor begeleiders van mensen met een verstandelijke beperking en gedragsproblemen Linda Zijlmans Jill van den Akker Begeleiders in Beeld Projectgroep Linda Zijlmans Petri

Nadere informatie

Nederlandse Samenvatting

Nederlandse Samenvatting Nederlandse Samenvatting Samenvatting (Summary in Dutch) Achtergrond Het millenniumdoel (2000-2015) Education for All (EFA, onderwijs voor alle kinderen) heeft in ontwikkelingslanden veel losgemaakt. Het

Nadere informatie

Dr. Linda Zijlmans. Trainer/Science Practitioner

Dr. Linda Zijlmans. Trainer/Science Practitioner Dr. Linda Zijlmans Trainer/Science Practitioner Begeleiders in Beeld bij triple diagnose: je belangrijkste instrument ben je zelf. Even voorstellen Begeleiders in Beeld Inleiding Emotionele intelligentie

Nadere informatie

Erkenning van interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018

Erkenning van interventies. Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018 Erkenning van interventies Criteria voor gezamenlijke kwaliteitsbeoordeling 2015-2018 1 Algemeen De erkenningscommissie kan een interventie op de volgende niveaus erkennen: 1. Goed onderbouwd 2.1 Effectief

Nadere informatie

Waar leiden wij toe op?

Waar leiden wij toe op? Waar leiden wij toe op? Presentatie klinische vakken PWO netwerkdag 19 maart 2016 Nicole Krol Edward van Aarle Melou Jansen Nicole van As Wim de Munck Waar leiden wij toe op? In hoeverre sluit onze opleiding

Nadere informatie

Behandeling van executieve stoornissen bij mensen met hersenletsel. Danielle Boelen St. Maartenskliniek Nijmegen UMC St.

Behandeling van executieve stoornissen bij mensen met hersenletsel. Danielle Boelen St. Maartenskliniek Nijmegen UMC St. Behandeling van executieve stoornissen bij mensen met hersenletsel Danielle Boelen St. Maartenskliniek Nijmegen UMC St. Radboud Nijmegen Agenda Definitie executieve functies Behandeling van executieve

Nadere informatie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie

Samenvatting. Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese. Een 3-jarige follow-up studie * Samenvatting Beloop van dagelijkse activiteiten bij adolescenten met cerebrale parese Een 3-jarige follow-up studie Samenvatting Tijdens de periode van groei en ontwikkeling tussen kindertijd en volwassenheid

Nadere informatie

SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN

SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen. Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN SMART4U: een app om sociale contacten uit te breiden voor mensen met ernstige psychische aandoeningen Dr. Willeke Manders Léon van Woerden MScN Inhoud presentatie Wat is Smart4U Doel van het onderzoek

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

23-1-2014. Classificeren en meten. Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795. Raymond Ostelo, PhD. Klinimetrie

23-1-2014. Classificeren en meten. Overzicht van de officiële definities van de meter sinds 1795. Raymond Ostelo, PhD. Klinimetrie Raymond Ostelo, PhD Professor of Evidence-Based Physiotherapy Dept. Health Sciences EMGO+ Institute for Health and Care Research VU University Amsterdam, the Netherlands r.ostelo@vumc.nl 1 Classificeren

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING SAMENVATTING Het is niet te laat, het is nimmer te laat. Het is pas te laat als er geen weg terug is en zelfs dan is er berouw en kun je denken hoe het ooit zou zijn geweest Anna Eva op het

Nadere informatie

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008

Symposium Zorg en onderwijs. Annemarie Tadema 8 april 2008 Symposium Zorg en onderwijs Annemarie Tadema 8 april 2008 Aanleiding onderzoek Burgerschapsparadigma: participeren in de samenleving KDC: segregatie Onderwijs: integratie/ inclusie Wet op de leerlinggebonden

Nadere informatie

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE

MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MINDFULNESS EN ACT INTERVENTIES ALS E-HEALTH: EEN META-ANALYSE MARION SPIJKERMAN VGCT CONGRES, 13 NOVEMBER 2015 OVERZICHT Introductie Methode Resultaten Discussie Mindfulness en ACT interventies als ehealth:

Nadere informatie

COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN

COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN COACH methode EEN EVIDENCE BASED METHODE OM MENSEN MET BEWEGINGSARMOEDE TE STIMULEREN OM MEER TE BEWEGEN - wetenschappelijke eindrapportage SAMENVATTING Dr. M.H.G. de Greef Interfacultair Centrum Bewegingswetenschappen,

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing

Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Evidence-based interventies voor agressieregulatie en woedebeheersing Hoe vergelijk je methodieken op basis van welke criteria? Marjolein Oudhof Mariska van der Steege 23 april 2009 Inhoud workshop Werken

Nadere informatie

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen

218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongen Samenvatting 217 218 SAMENVATTING De prevalentie van overgewicht en obesitas bij kinderen is de laatste jaren sterk toegenomen. In Nederland hebben 12.8% van de jongens en 14.8% van de meisjes overgewicht,

Nadere informatie

Informatie Certificering. voor het

Informatie Certificering. voor het Informatie Certificering voor het werken met persolog Profielen juli 2014 INHOUD 1. Waarom profielen van persolog? 2. Certificering modules Module 1 Assessment met Online profielen Module 2 Training Module

Nadere informatie

Duurzame Re-integratie

Duurzame Re-integratie Duurzame Re-integratie van mensen met aanhoudende vermoeidheidsklachten Margot Joosen Monique Frings-Dresen Judith Sluiter Coronel Instituut voor Arbeid en Gezondheid Academisch Medisch Centrum, Amsterdam

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

Het model is gebaseerd op de dimensies van kwaliteit van zorg van Donabedian (1985) welke zijn

Het model is gebaseerd op de dimensies van kwaliteit van zorg van Donabedian (1985) welke zijn Dit proefschrift is een uitgave van het NIVEL in 2003. Het gebruik van cijfers en/of tekst als toelichting of ondersteuning in artikelen, boeken en scripties is toegestaan, mits de bron duidelijk wordt

Nadere informatie

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg

Screening en behandeling van psychische problemen via internet. Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Viola Spek Universiteit van Tilburg Screening en behandeling van psychische problemen via internet Online screening Online behandeling - Effectiviteit

Nadere informatie

1-jarige opleiding ABA 2015-2016

1-jarige opleiding ABA 2015-2016 1-jarige opleiding ABA 2015-2016 Onze opleiding bestaat uit een basisworkshop en 6 verdiepende workshops, gegeven op zaterdagen. U kunt zich inschrijven voor de gehele opleiding, of voor losse workshops.

Nadere informatie

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 4 4-1

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 4 4-1 Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken Dagdeel 4 4-1 Wat stond in dagdeel 3 centraal? Terugval en noodmaatregelen Aanvullingen functie-analyse Omgaan met trek 4-2 Programma

Nadere informatie

PCIT opleidingsinformatie 2011

PCIT opleidingsinformatie 2011 PCIT opleidingsinformatie 2011 PCIT opleiding Inleiding Sinds maart 2007 is in Nederland een effectief aanbod voorhanden voor ouders met kinderen van 2-7 jaar met gedragsstoornissen. Vele ouders en kinderen

Nadere informatie

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011

Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op 25 mei 2011 Effective leesprogramma s voor leerlingen die de taal leren en anderssprekende leerlingen samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 2 februari 2009 Nederlandse samenvatting door TIER op

Nadere informatie

Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD. Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie

Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD. Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie Plannen en organiseren bij adolescenten met ADHD Prof.dr. Saskia van der Oord klinische psychologie Inhoud v Theoretische verklaringen ADHD v Plannen en organiseren bij ADHD v In het dagelijkse leven?

Nadere informatie

Samenvatting. Moving towards independence? 103

Samenvatting. Moving towards independence? 103 Samenvatting Moving towards independence? 103 In dit proefschrift wordt verslag gedaan van de evaluatie van het bewegingsgerichte Amerikaanse curriculum Mobility Opportunities Via Education (MOVE) bij

Nadere informatie

College 5 Experimentele en Quasi- Experimentele Proefopzetten

College 5 Experimentele en Quasi- Experimentele Proefopzetten College 5 Experimentele en Quasi- Experimentele Proefopzetten - Leary Hoofdstuk 9, 10, 13 en 14 - Aanvullende tekst 5 Jolien Pas ECO 2012-2013 Het Experiment Doel: Causaal verband vastellen door te laten

Nadere informatie

training van basis naar brug

training van basis naar brug training van basis naar brug een extra steuntje in de rug voor kinderen met autisme bij de overstap van de basisschool naar de brugklas een aanbod van de Polikliniek in Doorwerth informatie voor cliënten,

Nadere informatie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie

Pillen? Praten? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Pillen?? Trainen! Over de aanvullende rol die cognitieve trainingen kunnen spelen in de psychotherapie Reinout Wiers Hoogleraar ontwikkelingspsychopathologie UvA r.wiers@uva.nl Huidige praktijk: Pillen

Nadere informatie

De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden

De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden De effectiviteit van technologie op verbetering van de leesprestaties: een meta-analyse Samenvatting voor onderwijsgevenden Mei 2011 Nederlandse samenvatting door TIER op 28 juni 2011 Dit overzicht beoordeelt

Nadere informatie

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk

Werkgeheugen - Onderzoek - Praktijk Het trainen van het werkgeheugen bij ontwikkelingsstoornissen: waarom zou je? Drs. B.J.L.Gerrits, psycholoog-psychotherapeut Presentatie Werkgeheugen wetenswaardigheden Onderzoek naar werkgeheugentrainingen

Nadere informatie

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen

deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder verder met autisme dr. leo kannerhuis locatie Nijmegen deeltijdbehandeling voor jongeren met ASS van 12 jaar en ouder locatie Nijmegen informatie voor jongeren, ouders en verwijzers september 2013 centrum voor autisme dr. leo kannerhuis verder met autisme

Nadere informatie

Handleiding LIFE-NL (Listening Inventories For Education, Nederlandse vertaling) Vragenlijsten naar effect van geluidsapparatuur

Handleiding LIFE-NL (Listening Inventories For Education, Nederlandse vertaling) Vragenlijsten naar effect van geluidsapparatuur Handleiding LIFE-NL (Listening Inventories For Education, Nederlandse vertaling) Vragenlijsten naar effect van geluidsapparatuur Introductie Langere tijd was het de gewoonte om het effect van geluidsapparatuur

Nadere informatie

INDIVIDUELE PLAATSING EN STEUN

INDIVIDUELE PLAATSING EN STEUN INDIVIDUELE PLAATSING EN STEUN Ellen Otto IPS projectcoördinator Kenniscentrum Phrenos docent IPS leergang Phrenos Arbeidsrehabilitatie Traditionele aanpak: langdurige, stapsgewijze voorbereiding (SV)

Nadere informatie

Executieve functies in vogelvlucht (met autisme als voorbeeld)

Executieve functies in vogelvlucht (met autisme als voorbeeld) Executieve functies in vogelvlucht (met autisme als voorbeeld) Hilde M. Geurts Universiteit van Amsterdam Dr. Leo Kannerhuis Boodschap 1. Bij mensen met verschillende diagnoses zien we meer EF problemen

Nadere informatie

Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn

Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn Change Your Mindset! Petra Helmond & Fenneke Verberg Research & Development, Pluryn Doel Change Your Mindset! Korte online interventie om jongeren te leren dat ze de potentie hebben om te veranderen! Theoretische

Nadere informatie

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen

CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen CGt binnen de ambulante forensische GGz: nieuwe ontwikkelingen Achtergrond symposium Criminaliteit heeft grote gevolgen voor samenleving: -Fysieke verwondingen -Psychische klachten -Materiële schade -Kosten:

Nadere informatie

oudertraining contact & communicatie

oudertraining contact & communicatie oudertraining contact & communicatie gebaseerd op de Pivotal Respons Treatment (PRT) methode een aanbod van de Polikliniek in Doorwerth en de Polikliniek in Amsterdam februari 2013 centrum voor autisme

Nadere informatie

Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders

Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders Effectiviteit en bruikbaarheid van verschillende werkvormen EVS in de opleiding van jeugdsportbegeleiders J. De Bouw, K. De Martelaer, K. Struyven en L. Haerens 31/12/2011 Inleiding Aanleiding onderzoek:

Nadere informatie

Werkbelevingsonderzoek 2013

Werkbelevingsonderzoek 2013 Werkbelevingsonderzoek 2013 voorbeeldrapport Den Haag, 17 september 2014 Ipso Facto beleidsonderzoek Raamweg 21, Postbus 82042, 2508EA Den Haag. Telefoon 070-3260456. Reg.K.v.K. Den Haag: 546.221.31. BTW-nummer:

Nadere informatie

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met

Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Cognitieve Gedragstherapie en Mindfulness Based Stress Reduction Therapie voor Angst en Depressie klachten bij volwassenen met Autismespectrumstoornissen: ADASS Achtergrond ADASS Veelvuldig voorkomen van

Nadere informatie

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek

Deel I Het startpunt van het Vital@Work onderzoek De babyboomer generatie, een langere levensverwachting en lagere geboortecijfers hebben als gevolg dat de samenleving vergrijst. Om de gevolgen van de vergrijzende samenleving, zowel vanuit bedrijfs- als

Nadere informatie

18-4-2013. Werkgeheugen en executieve functies. Opzet presentatie. 1. Executieve functies. 1. Executieve functies. 1. Werkgeheugen. 1.

18-4-2013. Werkgeheugen en executieve functies. Opzet presentatie. 1. Executieve functies. 1. Executieve functies. 1. Werkgeheugen. 1. Opzet presentatie Werkgeheugen en executieve functies Wat moeten we ermee in de klinische praktijk? 1. Werkgeheugen en executieve functies werkgeheugen en executieve functies 12 april 2013 Brigitte Vugs

Nadere informatie

The Disability Assessment Structured Interview

The Disability Assessment Structured Interview RIJKSUNIVERSITEIT GRONINGEN The Disability Assessment Structured Interview Its reliability and validity in work disability assessment Proefschrift ter verkrijging van het doctoraat in de Medische Wetenschappen

Nadere informatie

Stressgerelateerde stoornissen

Stressgerelateerde stoornissen Stressgerelateerde stoornissen Werkhervatting en effectiviteit Prof. dr. R.W.B. Blonk Inleiding Stressgerelateerde stoornissen Effectstudies Stressgerelateerde stoornissen Even recapituleren Volgens de

Nadere informatie

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen

E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen E-health4Uth: extra contactmoment vanuit de Jeugdgezondheidszorg voor 15/16 jarigen Effectevaluatie Door: Rienke Bannink (Erasmus MC) E-mail r.bannink@erasmusmc.nl i.s.m. Els van As (consortium Rivas-Careyn),

Nadere informatie

Dia 1. Dia 2. Dia 3. Aspecten van cognitief functioneren in Autisme Spectrum Stoornissen. Executieve functies en autisme (Hill, 2004)

Dia 1. Dia 2. Dia 3. Aspecten van cognitief functioneren in Autisme Spectrum Stoornissen. Executieve functies en autisme (Hill, 2004) Dia 1 Aspecten van cognitief functioneren in Autisme Spectrum Stoornissen Een reactie van Bibi Huskens Dia 2 Executieve functies en autisme (Hill, 2004) Problemen in: Planning Inhibitie Schakelvaardigheid

Nadere informatie

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 1 1-1

Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken. Dagdeel 1 1-1 Individuele Cognitieve Gedragstherapie bij Middelengebruik en Gokken Dagdeel 1 1-1 Voorstellen Naam Kennis en kunde in Cognitieve gedragstherapie Eventuele specifieke leerwensen Maximaal 2 minuten 1-2

Nadere informatie

Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda

Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda Aantrekkelijke interventies: Gaming voor mentale gezondheid (2) Marlou Poppelaars, promovenda Waarom video games? Nadelen van huidige interventies Effectiviteit Toegankelijkheid Stigmatisering Didactische

Nadere informatie

Emotionele ontwikkeling van jonge dove kinderen met een Cochleair Implantaat (CI)

Emotionele ontwikkeling van jonge dove kinderen met een Cochleair Implantaat (CI) Emotionele ontwikkeling van jonge dove kinderen met een Cochleair Implantaat (CI) Drs. Lizet Ketelaar Leiden Universiteit Ontwikkelingspsychologie www.emoties1tot5.nl Deze presentatie Kinderen met een

Nadere informatie

Vraagstuk: Sterk vermoeden dat de communicatie van de school niet meer bij de cursisten doelgroep past en verbeterd kan worden.

Vraagstuk: Sterk vermoeden dat de communicatie van de school niet meer bij de cursisten doelgroep past en verbeterd kan worden. Vraagstuk: Sterk vermoeden dat de communicatie van de school niet meer bij de cursisten doelgroep past en verbeterd kan worden. Huidige communicatie school : Electronische Leer Omgeving (ELO): informatie

Nadere informatie

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie)

De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Improving Mental Health by Sharing Knowledge De begeleiding bij chronische angst en depressie (resultaten van de ZemCAD studie) Jan Spijker, Maringa de Weerd, Henny Sinnema, Bauke Koekkoek, Ton van Balkom,

Nadere informatie

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven

Bio (EEG) feedback. Reflecties vanuit de klinische praktijk. Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Bio (EEG) feedback Reflecties vanuit de klinische praktijk Kannercyclus 09-05-2011 Dr. EWM (Lisette) Verhoeven Neurofeedback -Een vraag uit de spreekkamer- Minimaal 1500 Literatuur 2008 literatuur search

Nadere informatie

Presentatie Onderzoek MijnCOPD Coach

Presentatie Onderzoek MijnCOPD Coach Presentatie Onderzoek MijnCOPD Coach ONLINE WERKEN AAN VERBETERD ZELFMANAGEMENT VOOR COPD PATIENTEN Chantal Hillebregt Onderzoeker Jan van Es Instituut 1 Toename ziektelast van COPD 3 de plaats ranglijst

Nadere informatie

Inhoud. Voorwoord 1 0

Inhoud. Voorwoord 1 0 Inhoud Voorwoord 1 0 1 Autisme in de dagelijkse praktijk 1 3 Inleiding 1 3 Op weg naar een diagnose 1 4 Vroegtijdige onderkenning 1 6 Hulpverlenende instanties 1 8 Na de diagnose 1 9 Behandeling 2 0 Samenvatting

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleiding.

Hoofdstuk 1. Inleiding. 159 Hoofdstuk 1. Inleiding. Huisartsen beschouwen palliatieve zorg, hoewel het maar een klein deel van hun werk is, als een belangrijke taak. Veel ongeneeslijk zieke patiënten zijn het grootse deel van

Nadere informatie

Training van impulscontrole bij oudere bestuurders: Effecten op impulscontrole en rijvaardigheid

Training van impulscontrole bij oudere bestuurders: Effecten op impulscontrole en rijvaardigheid Training van impulscontrole bij oudere bestuurders: Effecten op impulscontrole en rijvaardigheid Ariane Cuenen Ellen M.M. Jongen Tom Brijs Kris Brijs Robert A.C. Ruiter Ramona Guerrieri Geert Wets Vlaams

Nadere informatie

Wat werkt voor de oudere werknemers?

Wat werkt voor de oudere werknemers? Wat werkt voor de oudere werknemers? Hoe houdenwe mensenlangergezondaanhet werk Drs Wendy Koolhaas Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG) Disciplinegroep Gezondheidswetenschappen, Sociale Geneeskunde

Nadere informatie

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen

PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen PDF hosted at the Radboud Repository of the Radboud University Nijmegen The following full text is a publisher's version. For additional information about this publication click this link. http://hdl.handle.net/2066/102476

Nadere informatie

Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg. Marielle Brenninkmeijer

Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg. Marielle Brenninkmeijer Verslaving de baas bij Tactus verslavingszorg Marielle Brenninkmeijer Inhoud workshop Online alcoholdebaas.nl Onderzoek en resultaten Verslaving de baas Oefening Online Wat is www.alcoholdebaas.nl? Website

Nadere informatie

Neurofeedback: een geschikte behandeling voor autisme?

Neurofeedback: een geschikte behandeling voor autisme? Neurofeedback: een geschikte behandeling voor autisme? Mirjam Kouijzer, MSc Radboud Universiteit Nijmegen Het programma Controversiële behandelingen Wat is biofeedback? Mijn onderzoek naar de effecten

Nadere informatie

Executieve functies binnen de vroegbehandeling. Evelien Dirks NSDSK

Executieve functies binnen de vroegbehandeling. Evelien Dirks NSDSK Executieve functies binnen de vroegbehandeling Evelien Dirks NSDSK Van der Lem symposium september 2015 De6initie Executieve functies = parapluterm Executieve functies: Vaardigheden die nodig zijn om een

Nadere informatie

- 172 - Prevention of cognitive decline

- 172 - Prevention of cognitive decline Samenvatting - 172 - Prevention of cognitive decline Het percentage ouderen binnen de totale bevolking stijgt, en ook de gemiddelde levensverwachting is toegenomen. Vanwege deze zogenaamde dubbele vergrijzing

Nadere informatie

The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys

The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys The development of ToM and the ToM storybooks: Els Blijd-Hoogewys Een reactie door Hilde M. Geurts Lezing Begeer, Keysar et al., 2010: Advanced ToM 50 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 Autisme (n=34) Controle

Nadere informatie

Het meten van functioneren op het werk bij psychische klachten

Het meten van functioneren op het werk bij psychische klachten Het meten van functioneren op het werk bij psychische klachten Femke Abma, PhD Universitair Medisch Centrum Groningen, Rijksuniversiteit Groningen, afdeling Sociale Geneeskunde Symposium Goed Gestemd aan

Nadere informatie

College 4 Experimenteel Onderzoek en Experimentele Controle

College 4 Experimenteel Onderzoek en Experimentele Controle College 4 Experimenteel Onderzoek en Experimentele Controle - Leary: Hoofdstuk 9 en 10 - MM&C: Hoofdstuk 2.4 (p.129-130), 2.6 en 3.1 - Aanvullende tekst 4 Jolien Pas ECO 2012-2013 Doel experimenteel onderzoek:

Nadere informatie

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten

Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Engelse Verpleegster Gebruikt HeartMath met Multiple Sclerose patiënten Een verpleegkundige in Engeland die is gespecialiseerd in patiënten met multiple sclerose / MS voerde een informele studie uit waarbij

Nadere informatie

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training

De plaats van e-learning. Aanpak. Modaal. Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? Voordelen van online training Wat kan E-learning onderwijskundig nu echt bijdragen? De plaats van e-learning dr. Wiebe de Vries Aanpak Waarom Onderwijsmethode Educatie items Evidence based Nadelen Treatment recommendation. Instruction

Nadere informatie

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Dr Karen Nieuwenhuijsen Dr Paul Kuijer Coronel Instituut, Academisch Medisch Centrum Amsterdam Programma

Nadere informatie

Cognitieve strategietraining

Cognitieve strategietraining Cognitieve strategietraining CO-OP, PRPP en apraxierichtlijn Marieke Lindenschot Ergotherapeut, MSc De Vogellanden, Centrum voor Revalidatie te Zwolle Congres Vernieuwde Ergotherapierichtlijn CVA 7 maart

Nadere informatie

SPRINT NIEUWSBRIEF MAART 2015

SPRINT NIEUWSBRIEF MAART 2015 SPRINT NIEUWSBRIEF MAART 2015 SPRINT-nieuwsbrief In deze nieuwsbrief komen de volgende onderwerpen aan bod: Uitkomsten evaluatie SPRINT SPRINT in 2015 Onderzoek naar de uitvoering van de SPRINT-screening

Nadere informatie

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden

CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden CSRQ Center Rapport over onderwijsondersteunende organisaties: Samenvatting voor onderwijsgevenden Laatst bijgewerkt op 25 november 2008 Nederlandse samenvatting door TIER op 5 juli 2011 Onderwijsondersteunende

Nadere informatie

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?!

Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Kennis en rolopvatting van professionals gedurende Alcohol mij n zorg?! Integrale aanpak vroegsignalering alcoholgebruik bij ouderen in de eerstelijn Drs. Myrna Keurhorst Dr. Miranda Laurant Dr. Rob Bovens

Nadere informatie

Wachtdagen en ziekteverzuim

Wachtdagen en ziekteverzuim Wachtdagen en ziekteverzuim 1 Inhoud presentatie Onderzoeksvraag Uitvoering onderzoek Betrouwbaarheid van de gegevens Uitkomsten Hoofdvraag Neveneffect (verlof) Controlevariabelen Stijgers/dalers Conclusie

Nadere informatie

Behandeling van Executieve Functies bij kinderen met TOS Bevindingen en implicaties van een pilot-studie

Behandeling van Executieve Functies bij kinderen met TOS Bevindingen en implicaties van een pilot-studie Behandeling van Executieve Functies bij kinderen met TOS Bevindingen en implicaties van een pilot-studie Pleun Huijbregts 13 november 2014 Opzet presentatie 1. Executieve functies (EF) 2. EF en TOS 3.

Nadere informatie

Hoofdrekenen of cijferen? Een blik op het Vlaamse onderwijs en onderzoek op het domein van het meercijferig aftrekken

Hoofdrekenen of cijferen? Een blik op het Vlaamse onderwijs en onderzoek op het domein van het meercijferig aftrekken Hoofdrekenen of cijferen? Een blik op het Vlaamse onderwijs en onderzoek op het domein van het meercijferig aftrekken Joke Torbeyns Centrum voor Instructiepsychologie en -Technologie, KU Leuven, België

Nadere informatie

Implementatie Gezonde Leefstijl bij mensen met een verstandelijke beperking

Implementatie Gezonde Leefstijl bij mensen met een verstandelijke beperking Implementatie Gezonde Leefstijl bij mensen met een verstandelijke beperking Aly Waninge Fysiotherapeute Koninklijke Visio De Brink Lector Participatie en gezondheid van mensen met een visuele en verstandelijke

Nadere informatie