Ondernemingen en industrie SBA-Factsheet 2014

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Ondernemingen en industrie SBA-Factsheet 2014"

Transcriptie

1 NL Ondernemingen en industrie SBA-Factsheet 2014 BELGIË Kort samengevat In 2013 zag de Belgische economie een verder herstel van de economische crisis van 2008 en nu heeft ze het reële bbp-niveau van vóór de crisis zelfs iets overschreden. In overeenstemming met dit herstel blijkt uit recente geschatte gegevens een aanzienlijke toename van het aantal kmo's en de bijbehorende werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Het is echter onwaarschijnlijk dat de arbeidsmarktsituatie zich in de onmiddellijke toekomst zal verbeteren. Dit komt omdat bedrijven eerst hun productiviteitsniveau willen herstellen voordat ze nieuw personeel aanwerven. Als gevolg daarvan heeft het werkloosheidspercentage 8,5 % bereikt hoger dan het in de periode was en zal het naar verwachting in 2014 blijven stijgen. Tegen deze achtergrond is het SBA-profiel van België grotendeels in overeenstemming met het gemiddelde van de andere EU-lidstaten. Hoewel vaardigheden en innovatie de kracht van de Belgische kmo's blijven en verdere maatregelen zijn getroffen om de ondernemers een tweede kans te geven, zijn meer doelgerichte maatregelen nodig op andere gebieden. De overheid heeft weliswaar tal van maatregelen genomen sinds de inwerkingtreding van de SBA, maar toch kunnen ondernemerschap en internationalisering verder worden verbeterd met nog beter gecoördineerde acties met een bredere impact. Zoals bijna overal in Europa het geval was, moesten Belgische kmo's meer inspanningen leveren dan de grotere bedrijven om krediet te krijgen. Bovendien zien de Belgische belanghebbenden de productie- en arbeidskosten (twee niet door de SBA behandelde thema s), de administratieve lasten en de kosten van internationaal zakendoen als de belangrijkste problemen. 1 Over de SBA-factsheets 2 De Small Business Act for Europe (SBA) is het kerninitiatief van de EU ter ondersteuning van kleine en middelgrote ondernemingen (kmo's). Het bestaat uit een reeks beleidsmaatregelen georganiseerd rond tien principes, variërend van 'ondernemerschap' en 'adequaat reagerende overheid' tot 'internationalisering'. Om het beheer van de SBA te verbeteren, werd in de evaluatie van de SBA in 2011 aangedrongen op een beter toezicht. De SBA-factsheets worden jaarlijks gepubliceerd en hebben als doel een beter inzicht te verschaffen in recente trends alsook in de en nationale en regionale beleidsmaatregelen ten aanzien van kmo's. Ondernemin gen en Industrie

2 1. Kmo's in België basiscijfers Aantal ondernemingen Aantal werknemers Toegevoegde waarde België EU 28 België EU 28 België EU 28 Aantal Aandeel Aandeel Aantal Aandeel Aandeel Miljard EUR Aandeel Aandeel Micro % 92.4% % 29.1% % 21.6% Klein % 6.4% % 20.6% % 18.2% Middelgroot % 1.0% % 17.2% % 18.3% Kmo's % 99.8% % 66.9% % 58.1% Groot % 0.2% % 33.1% % 41.9% Totaal % 100.0% % 100.0% % 100.0% Dit zijn schattingen voor 2013 opgesteld door DIW Econ op basis van cijfers voor van de structurele bedrijfsstatistieken van Eurostat. De gegevens hebben betrekking op de 'bedrijfseconomie', die de industrie, de bouw, de handel en de dienstverlening omvat (NACE Rev. 2, secties B tot J, L, M en N). Ze hebben geen betrekking op ondernemingen in de landbouw, bosbouw, visserij of grotendeels publieke diensten zoals onderwijs en gezondheidszorg. Het voordeel van het gebruik van Eurostat-gegevens is dat de statistieken geharmoniseerd zijn en vergelijkbaar tussen landen. Het nadeel is dat voor sommige landen de gegevens kunnen afwijken van de door de nationale autoriteiten gepubliceerde gegevens. Net als het voor de EU berekende gemiddelde domineren de kmo's de Belgische bedrijfseconomie waar ze ongeveer 61 % van de toegevoegde waarde en ruim 69 % van de werkgelegenheid vertegenwoordigen. Hoewel hun percentage van alle ondernemingen gelijk is aan het EU-gemiddelde van 99,8 %, dragen ze 2,7 % meer bij aan werkgelegenheid en 3,4 % meer aan de totale toegevoegde waarde dan hun EU-collega's. Dit is vooral het gevolg van de bijdrage van microondernemingen. In 2013 zag de Belgische economie een verder herstel sinds de economische crisis van 2008 en heeft ze het reële bbp-niveau van vóór de crisis zelfs overschreden. 3 Hogere particuliere consumptie en meer uitvoer hebben een impuls gegeven aan het vertrouwen van ondernemers en consumenten. In overeenstemming met dit herstel blijkt uit recente geschatte gegevens een aanzienlijke toename van het aantal kmo's en de bijbehorende werkgelegenheid en toegevoegde waarde. Tussen 2009 en 2013 steeg het aantal kmo's met ongeveer 10 %, terwijl de toegevoegde waarde met 11 % en de werkgelegenheid met 5 % toenamen. In diezelfde periode is de toegevoegde waarde van grote ondernemingen ook aanzienlijk toegenomen, namelijk met 11 %. Aangezien zij harder door de crisis waren getroffen dan de kmo's, steeg hun toegevoegde waarde echter slechts met 5 % en daalde de werkgelegenheid met 8 % in vergelijking met het niveau van vóór de crisis. De actuele herstructureringen en consolidaties van grote ondernemingen en hun verplaatsing naar andere landen blijken uit een daling met 4 % van het aantal grote ondernemingen ten opzichte van Daardoor 5 werd in 2013 een werkloosheidspercentage van 8,5 % bereikt, hoger dan in de periode De meeste Belgische kmo's zijn actief in de groot- en kleinhandel (26 %), de professionele dienstensector (19 %) en de bouwnijverheid (18 %). De grootste toegevoegde waarde werd gegenereerd door kmo's in de groot- en kleinhandel (27 %, ruim boven het EUgemiddelde) en de industriesector (met 17 % onder het EU-gemiddelde van 21 %). Hoewel de bouwsector erg belangrijk is voor de Belgische economie en de scores ongeveer een kwart hoger liggen dan het EU-gemiddelde wat betreft het percentage kmo's en werknemers, genereren deze kmo's slechts 14 % meer toegevoegde waarde dan de kmo's in de rest van de EU. Anders dan in de meeste andere Europese landen profiteert de bouwsector van het herstel van de Belgische economie, wat blijkt uit een sterke groei. Tussen 2009 en 2013 steeg de door kmo's gegenereerde toegevoegde waarde met 6 % en de werkgelegenheid van kmo's met 13 %. Dit is vooral het gevolg van de toename van het aantal microondernemingen. Tussen 2009 en 2013 steeg alleen al hun aantal met 16 %, terwijl hun toegevoegde waarde met 31 % en hun werkgelegenheid met 12 % toenamen. In tegenstelling tot andere landen had België niet echt met een vastgoedcrisis te maken en groeide de bouwsector gestaag door tot 2013, met een vertraging in 2010 en De algemene neiging SBA-Factsheet 2014 België 2

3 Kmo-trends in België 10 naar zelfstandig ondernemerschap en outsourcing verklaart het toenemend aantal microondernemingen. In 2013 had de bouwsector echter ook te kampen met een toenemend aantal faillissementen (en bijbehorende werkloosheid 6 ), waardoor het positieve nettosaldo tussen oprichting en sluiting van bedrijven afnam tot slechts 0,7 %. 7 Ondanks het herstel van de Belgische economie was het aantal faillissementen in 2013 hoog. In september 2013 bereikte het een historisch record dat 12 % hoger lag dan in dezelfde periode in Dit was gedeeltelijk toe te schrijven aan de structurele problemen van Belgische ondernemingen, met name lage winstmarges, solvabiliteitsproblemen als gevolg van betalingsachterstanden van consumenten en andere bedrijven en de stijgende kosten van productiemiddelen. 9 Het aantal regionale faillissementen in de tweede helft van 2013 steeg met ongeveer 9 % in Vlaanderen, bijna 20 % in Wallonië en bijna 4 % in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest. De uitvoeractiviteiten herstelden zich tot het niveau van vóór de crisis, maar de stijging van de uitvoer blijft gering. De netto-uitvoer steeg in 2012 en 2013 echter met slechts 0,5 % en zal naar verwachting de komende jaren verder achteruitgaan, waardoor de bijdrage ervan aan de bbp-groei verder zal teruglopen. De zwakke ontwikkeling van de uitvoer is hoofdzakelijk te wijten aan het verlies van marktaandeel in de internationale uitvoermarkten door het gebrekkige concurrentievermogen van de Belgische economie, dat aan kosten- en nietkostenfactoren is toe te schrijven. De belangrijkste uitvoersectoren betreffen de chemische, mineralenen materieelsectoren. Na een lichte daling aan het eind van 2013 zag de zakelijke barometer van de Nationale Bank van België in januari 2014 weer een lichte stijging. Uit een conjunctuurenquête van de Belgische werkgeversorganisatie bleek dat meer dan de helft van de genoemde sectoren het hoogste resultaat in zeven jaar verwacht dat de economische bedrijvigheid in de eerste helft van 2014 zal verbeteren. SBA-Factsheet 2014 België 3

4 2. Het SBA-profiel van België 11 Het algemene SBA-profiel van België komt op de meeste vlakken overeen met het EU-gemiddelde. De positie van België is echter in 2013 als gevolg van de sterkere vooruitgang in andere lidstaten en de invoering van nieuwe variabelen bij bepaalde indicatoren verzwakt. België presteerde vorig jaar nog steeds ver boven het gemiddelde op vier beleidsterreinen, maar in 2013 bleven alleen 'vaardigheden en innovatie' en 'tweede kans' boven het gemiddelde. Aangezien België een federale staat is, zijn de regionale overheden van het Brussels Hoofdstedelijk Gewest, Vlaanderen en Wallonië verantwoordelijk voor de meeste bevoegdheden. De drie bestuursorganen zijn actief in het bevorderen van kmo-vriendelijk beleid op alle niveaus. Federale en regionale SME Envoys helpen met de tenuitvoerlegging van de SBA. Vlaanderen en Wallonië hebben regionale strategieën voor ondernemerschap/kmo's doorgevoerd die worden toegepast in samenwerking met plaatselijke belanghebbenden. De Europese Commissie heeft de strategie van de Waalse SBA wegens zijn unieke regionale ontwerp ervan als een voorbeeld van goede praktijken erkend. Het Vlaamse gewest kreeg dan weer de European Entrepreneurial Region (EER) award van het Comité van de regio s voor haar innoverende ondernemerschapsbevorderende maatregelen. De federale overheid blijft verantwoordelijk voor de coördinatie van het SBA-aspect van het beleid met betrekking tot markttoezicht, concurrentie, regelgeving, statistieken en internationaal concurrentievermogen. Het federale KMO-plan van 2012 bevatte veel relevante maatregelen. In 2013 en het eerste kwartaal van 2014 werden veel maatregelen doorgevoerd die gericht zijn op de 10 beginselen van de SBA. De drie regionale overheden waren vooral in dit opzicht actief. Tijdens de beoordelingsperiode waren de belangrijkste maatregelen gericht op ondernemerschap, met 21 doelgerichte maatregelen, waarvan de meeste gericht waren op de ondersteuning van vooral jongeren maar ook vrouwen en immigrantenondernemers. In totaal werden acht milieugerelateerde maatregelen genomen (vijf in Vlaanderen en drie in Wallonië). Op het gebied van adequaat reagerende overheid, de eengemaakte markt en staatssteun en overheidsopdrachten werden slechts enkele nieuwe beperkte maatregelen genomen. Ondanks het hoge aantal (59) maatregelen in 2013 geven de belanghebbenden de algemene vooruitgang een matige score. Ondernemerschap en internationalisering zouden verder profiteren van gecoördineerde, coherente maatregelen met een bredere impact. Belgische kmo's profiteren over het algemeen van een ondernemersvriendelijk klimaat, ondersteund door actieve overheden op alle niveaus. De voornaamste problemen met betrekking tot het ondernemingsklimaat, zoals een zwakkere competitiviteit, zijn te wijten aan andere factoren zoals arbeidskosten en overige kosten die buiten het toepassingsgebied van de SBA vallen. SBA-Factsheet 2014 België 4

5 SBA-prestatie van België: status quo en trends tussen 2008 en 'Denk eerst klein'-beginsel (Think Small First) Dit beginsel is bedoeld om de belangen van kmo's te integreren in wetgeving en beleid op EU- en nationaal niveau. Van beleidsmakers op alle niveaus wordt verwacht dat zij kleine bedrijven raadplegen en rekening houden met hun behoeften en beperkingen in alle fasen van het wetgevings- en beleidsproces. Het doel is ervoor te zorgen dat de regelgeving geen onnodige of overdadige belasting vormt voor kmo's of hun concurrentievermogen belemmeren. De analyse van de mogelijke gevolgen van wetgevingsvoorstellen inzake kmo's (de kmo-test) is een essentieel onderdeel van dit beginsel. Op Belgisch federaal niveau werd een kmo-test ingevoerd onder de wet van 15 december 2013 inzake administratieve vereenvoudiging. Krachtens die wet werden begin 2014 verschillende effectbeoordelingen van voorgestelde reglementaire maatregelen verenigd in een geïntegreerde effectbeoordeling. Ter vereenvoudiging van de Regulatory Impact Assessment (RIA)-procedure werden de twee bestaande tests en drie nieuwe tests samengevoegd: een test ter bepaling van de omvang van de administratieve lasten (de Kafka-test), een duurzaamheidseffectbeoordeling, een gendertest, een test ter bepaling van de samenhang van het ontwikkelingsbeleid en een kmo-test. Sinds begin 2014 is een geïntegreerde effectbeoordeling verplicht voor alle ontwerpverordeningen, ontwerpwetgeving en koninklijke en ministeriële ontwerpbesluiten die krachtens de wet het optreden van de raad van ministers vereisen. De Dienst Administratieve Vereenvoudiging (DAV) heeft in januari 2014 de criteria voor de kmo-test in zijn RIAhandleiding opgenomen en deze zijn sindsdien op alle regelgevende beoordelingen toegepast. De DAV heeft verschillende van deze beoordelingen op zijn website gepubliceerd. SBA-Factsheet 2014 België 5

6 De belanghebbenden hebben de invoering van de kmo-test goed onthaald, maar waren van mening dat het huidige model zou kunnen worden verbeterd door de kmo's meer te raadplegen. Momenteel voeren de verantwoordelijke autoriteiten de test uit op basis van zelfbeoordeling. Een eerste evaluatie van een geïntegreerde effectbeoordeling wordt momenteel uitgevoerd. Ondernemerschap Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) Ondernemerschap in de beginfase (%); 2013; België: 4.9; EU-gemiddelde: 8 Ondernemerschap in de beginfase voor de vrouwelijke bevolking (%); 2013; België: 3; EU-gemiddelde: 6 Percentage gevestigde eigen bedrijven (%); 2013; België: 5.9; EU-gemiddelde: 6.4 Op kansen gebaseerd ondernemerschap (%); 2013; België: 43.9; EU-gemiddelde: 47 Intenties om ondernemer te worden (% van de volwassenen dat binnen 3 jaar een bedrijf wil starten); 2013; België: 7.8; EU-gemiddelde: 13.5 Mate waarin schoolonderwijs heeft geholpen een ondernemingsgeest te ontwikkelen; 2012; België: 53; EU-gemiddelde: 50 Ondernemerschap als een aantrekkelijke carrièrekeuze (%); 2013; België: 54.8; EUgemiddelde: 56.9 Hoge status toegekend aan succesvol ondernemerschap (%); 2013; België: 52.2; EU-gemiddelde: 65.5 Media-aandacht voor ondernemerschap (%); 2013; België: 43.9; EU-gemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. Op basis van de dit jaar beoordeelde nieuwe indicatoren blijft ondernemerschap een gebied waarop België ver onder het EU-gemiddelde scoort. Zich bewust zijnde van dit culturele probleem heeft België zich tijdens de beoordelingsperiode geconcentreerd op ondernemerschap door 21 doelgerichte maatregelen te introduceren. De enige indicator die boven het EU-gemiddelde blijft, is het percentage mensen dat van mening is dat het schoolonderwijs hen heeft geholpen een ondernemingsgeest te ontwikkelen. Uit feedback van belanghebbenden over het onderwerp blijkt dat de bestaande onderwijsprogramma's voor de ontwikkeling van ondernemersvaardigheden op jonge leeftijd en van continue opleidingsprogramma's voor de ontwikkeling van ondernemersvaardigheden onvoldoende bekend zijn. België sluit aan bij het EU-gemiddelde voor het percentage van actieve ondernemers en het percentage van ondernemers dat ondernemen als een carrièrekeuze beschouwt in plaats van het slechts te zien als een alternatief voor het vinden van een baan. Activiteiten in de beginfase (in totaal en voor vrouwelijke ondernemers) en de intentie om in de komende drie jaar een bedrijf te starten, liggen daarentegen ver onder het EU-gemiddelde. Dit komt deels door de voortslepende gevolgen van de crisis maar is ook te wijten aan de heersende mentaliteit in België, waar men meer voordelen ziet in een veilige, reguliere baan als werknemer met een hoog niveau van bescherming en sociale zekerheid dan in het opstarten van een bedrijf starten of een baan als zelfstandige, met alle bijbehorende risico's. Dit wordt bevestigd door het geringe respect voor ondernemerschap in België (ver onder het EUgemiddelde) en een laag percentage van de mensen dat ondernemerschap als een aantrekkelijke carrièrekeuze ziet. Dit komt omdat ondernemerschap maar weinig media-aandacht krijgt. Initiatieven ter SBA-Factsheet 2014 België 6

7 bevordering van ondernemerschap slagen er niet in om deze situatie te veranderen. In 2013 werd een indrukwekkend aantal maatregelen aangekondigd of ingevoerd. Verwacht wordt dat deze op de middellange tot lange termijn impact zullen hebben. Op federaal niveau is de sociale zekerheid voor zelfstandigen verder aangepast om deze in overeenstemming te brengen met de rechten van werknemers. Op regionaal niveau zijn maatregelen doorgevoerd in verband met begeleiding, bewustmaking, oprichting van zakelijke platforms en de toekenning van ondernemersprijzen. Hoewel zij betrekking hebben op aspecten die de belanghebbenden belangrijk vinden, zoals de verbetering van educatieve vaardigheden en stimulering van ondernemerschap voor specifieke groepen, hebben dezelfde belanghebbenden ook gezegd dat de maatregelen op een gecoördineerdere wijze hadden kunnen worden doorgevoerd. Voorbeelden van maatregelen op dit gebied in Vlaanderen zijn de vier mentorprojecten van het Agentschap Ondernemen die gericht zijn op vrouwelijke ondernemers, zoals 'PLATO Ladies' van VOKA, 'Vrouwen in de bouw' van Bouwunie Limburg, 'Onderneemstersforum Detailhandel' van de Stichting Onderwijs en Ondernemen en het 'SOFIA'-project dat is gericht op vrouwelijke managers in de privésector, georganiseerd door de stichting Plus van de particuliere Universiteit Hasselt. Het Brussels Hoofdstedelijk Gewest heeft een 'Women in business'-platform in het leven geroepen om vrouwelijk ondernemerschap in Brussel te bevorderen en onder de aandacht te brengen. Het doel van het project is om door middel van voorbeelden van verschillende vrouwelijke ondernemers vrouwen te inspireren om ondernemer te worden. Begin 2013 startte in Vlaanderen het Agentschap Ondernemen met het aanbieden van structurele steun voor samenwerking tussen Vlaamse Jonge Ondernemingen (Vlajo) en de Stichting Onderwijs en Ondernemen. Door specifieke opleidingen in ondernemen aan te bieden voor leerkrachten, willen de organisaties de werelden van het bedrijfsleven en het onderwijs samenbrengen. Wallonië heeft een soortgelijk project gestart dat is gericht op een betere aansluiting van het onderwijs bij de economische realiteit en het ondernemerschap. Een nieuwe stichting die de Waalse Unie van Ondernemingen, haar Brusselse tegenhanger en vijf openbare educatieve netwerken verenigt, biedt een platform voor onderwijs- en bedrijfsnetwerken om bestaande goede praktijken te delen. Tweede kans Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) Tijd voor het oplossen van insolventie (in jaren); 2014; België: 0.9; EU-gemiddelde: 2 Kosten voor het oplossen van insolventie (kosten van de inning van schuld als percentage van het vermogen van de debiteur); 2014; België: 4; EU-gemiddelde: Mate van steun voor een tweede kans (%); 2012; België: 81; EU-gemiddelde: 82 Percentage angst voor mislukking (%); 2013; België: 46.6; EU-gemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. Hoewel België op dit gebied nog steeds ver boven het gemiddelde van de EU ligt, is zijn relatieve positie in het afgelopen jaar verzwakt. Dit komt voornamelijk door verbeteringen in andere lidstaten. Ook het hoge risico voor mislukking die uit de nieuwe voorgestelde indicator voor ondernemerschap naar voren komt, heeft een negatieve invloed op de prestaties van België op dit gebied. SBA-Factsheet 2014 België 7

8 De tijd die nodig is om insolventie op te lossen en de daaraan verwante kosten liggen nog steeds onder het Europees gemiddelde. Op dit vlak zijn geen verdere verbeteringen te zien. De belanghebbenden beschouwen de vooruitgang van het beleid op dit gebied als matig. Er zijn federale en regionale maatregelen genomen om faillissementen te voorkomen en failliete ondernemingen en ondernemers te ondersteunen. Hoewel de belanghebbenden deze maatregelen en de geboekte vooruitgang op dit gebied goed ontvangen, zijn zij van mening dat er een doeltreffend mechanisme voor vroegtijdige waarschuwing moet worden ingevoerd. In maart 2013 heeft de federale overheid een wijziging in de verordening betreffende de verzekering in geval van faillissement goedgekeurd, waarmee het sociale vangnet wordt uitgebreid tot een aantal situaties van gedwongen beëindiging. De kmo-portefeuille om kmo's die met faillissement worden geconfronteerd te helpen een doorstartplan toe te passen, is in juli 2013 door het Agentschap Ondernemen in Vlaanderen hernieuwd. Ondernemingen krijgen onder meer hulp bij de analyse van de problemen die hun continuïteit bedreigen, advies over de wijze waarop ze die problemen moeten aanpakken en hulp bij de toepassing van een doorstartplan. Ook heeft Wallonië in 2013 een Centrum voor ondernemingen in moeilijkheden opgericht. Dit centrum heeft als taak advies en bijstand te verlenen aan ondernemingen die worden geconfronteerd met faillissement, met als doel de negatieve gevolgen voor het bedrijf, de ondernemer en derden (leveranciers, klanten enz.) te beperken. SBA-Factsheet 2014 België 8

9 Adequaat reagerende overheid Tijd nodig om een bedrijf te starten (kalenderdagen); 2013; België: 1.5; EUgemiddelde: 4.2 Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) Kosten om een bedrijf te starten (in euro); 2013; België: 517; EU-gemiddelde: 318 Volgestort minimumkapitaal (percentage van het inkomen per hoofd van de bevolking); 2014; België: 18.2; EU-gemiddelde: Tijd nodig voor de overdracht van vastgoed (kalenderdagen); 2014; België: 64; EUgemiddelde: 27.7 Kosten voor de overdracht van vastgoed (percentage van de vastgoedwaarde); 2014; België: 12.7; EU-gemiddelde: 4.7 Aantal belastingbetalingen per jaar; 2014; België: 11; EU-gemiddelde: Tijd nodig voor belastingbetaling (uren per jaar); 2014; België: 160; EU-gemiddelde: Kosten voor het afdwingen van contracten (percentage van vordering); 2014; België: 17.7; EU-gemiddelde: Snel veranderende wetgeving en beleid zijn een probleem voor het bedrijfsleven (percentage van de respondenten die het hiermee eens zijn); 2013; België: 77; EUgemiddelde: 70 De complexiteit van administratieve procedures is een probleem voor het bedrijfsleven (percentage van de respondenten die het hiermee eens zijn); 2013; België: 76; EU-gemiddelde: 63 Kmo s die online contact hebben met de overheid (%); 2013; België: 88.3; EUgemiddelde: Licenties en vergunningen (1 = laagste complexiteitsniveau, 26 = hoogste complexiteitsniveau); 2011; België: 13.8; EU-gemiddelde: Lasten door overheidsregulering (1 = lastig, 7 = niet lastig); 2013; België: 2.6; EUgemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. Op dit gebied blijven de prestaties van België onder het EU-gemiddelde en er is nog ruimte voor verbetering. Net als voor de vorige indicator komt dit niet zozeer doordat de situatie in België is verslechterd, maar eerder doordat zij in andere lidstaten is verbeterd. In de afgelopen jaren is het EUgemiddelde voor veel indicatoren op dit gebied verbeterd, terwijl het Belgische gemiddelde is gestagneerd. De indicatoren voor de kosten om een bedrijf te starten, de tijd die nodig is voor de overdracht van eigendom en de daarmee verbonden kosten liggen ver onder het EU-gemiddelde (de laatste twee zijn bijna driemaal zo hoog als het EU-gemiddelde). Bepaalde gebieden die van invloed zijn op de lopende activiteiten van bedrijven, zoals de last van overheidsvoorschriften, de complexiteit van administratieve procedures en de snelheid waarmee de wetgevingen veranderen, maken het moeilijk om aan alle administratieve verplichtingen van de verschillende autoriteiten te voldoen. Hoewel de prestaties van België op dit gebied maar net onder het EU-gemiddelde liggen, zouden betere prestaties het ondernemingsklimaat ten goede komen. België presteert niettemin iets boven het EUgemiddelde voor wat betreft het aantal belastingbetalingen en de daarvoor benodigde tijd en de complexiteit van het verkrijgen van licenties en SBA-Factsheet 2014 België 9

10 vergunningen. Kmo's werken net zoveel online samen met de autoriteiten als hun EU-collega's. Belanghebbenden vinden echter dat elektronische overheidsdiensten niet altijd efficiënt zijn. De beleidsmaatregelen zijn beperkt, met slechts enkele initiatieven op dit gebied. De federale overheid heeft een wet inzake belastingvereenvoudiging aangenomen waarmee de drempel voor belastingplichtigen wordt verhoogd naar een jaarlijkse omzet van 2,5 miljoen EUR (voorheen 1 miljoen EUR), hetgeen een afname van het aantal in te vullen btw-aangiften per jaar tot gevolg heeft. In 2013 heeft Leefmilieu Brussel een maatregel aangenomen waarmee organisaties die zich laten registreren in het milieubeheer- en milieuauditsysteem (EMAS) van de EU, hier niet voor moeten betalen. In Wallonië wordt de dematerialisatie van de toekenning van milieuvergunningen getest. Het is de bedoeling dat andere soorten vergunningen volgen. Het Agentschap Ondernemen heeft in Vlaanderen de procedure voor de afgifte van vergunningen vereenvoudigd door de voorwaarden voor ecologische stedelijke planning in één verzoek te combineren. Staatssteun en overheidsopdrachten Percentage van kmo s in de totale waarde van geplaatste overheidsopdrachten (%); 2013; België: 37; EU-gemiddelde: 29 Percentage van bedrijven dat aan openbare aanbestedingen deelneemt (%); 2013; België: 27; EU-gemiddelde: 37 Gemiddelde vertraging bij uitbetaling door de overheid (in dagen); 2013; België: 24; EU-gemiddelde: Percentage van ondernemingen die voorstellen in een openbaar elektronisch systeem voor aanbesteding indienen (elektronisch aanbesteden) (%); 2013; België: 11.69; EU-gemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. Hoewel de totale deelname van bedrijven aan openbare aanbestedingen ver onder het EUgemiddelde ligt, met slechts 27 % van alle bedrijven die aan openbare aanbestedingen deelnemen (het EU-gemiddelde bedraagt 37 %), is het relatieve percentage van Belgische kmo's ten opzichte van de totale waarde van toegekende overheidsopdrachten duidelijk hoger dan het EU-gemiddelde (29%). De gemiddelde tijd die nodig is om door de overheid te worden betaald, is in overeenstemming met het EU-gemiddelde, maar bedrijven zouden vaker gebruik kunnen maken van elektronische aanbestedingsprocedures bij overheidsopdrachten. Er zijn zeer weinig maatregelen genomen om de situatie te verbeteren, waardoor vooruitgang beperkt is gebleven. Onder meer door de omzetting van Europese richtlijnen ter zake heeft de federale overheid verschillende wijzigingen aangebracht in de Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) voorschriften betreffende elektronische aanbestedingen. Vooral bepalingen betreffende het verplichte gebruik van elektronische aanbestedingsprocedures en de administratieve vereenvoudiging werden gewijzigd door de verbetering van de mogelijkheden voor een elektronische verzamelaanvraag ('telemarc') voor alle contracterende partijen en de invoering van het beginsel van 'plechtige verklaring'. Deze maatregelen zijn ook opgenomen in het 'Doorstartplan' van de federale overheid, dat 40 maatregelen omvat ter verbetering van het concurrentievermogen van ondernemingen en ter ondersteuning van kmo's. De Waalse overheidsdiensten hebben in hun beleid inzake overheidsopdrachten nieuwe clausules opgenomen om hun milieueffecten te verminderen en meer sociale arbeidsplaatsen in de regio te creëren. De federale overheid heeft voorts het concept van duurzame ontwikkeling op overheidsopdrachten SBA-Factsheet 2014 België 10

11 toegepast. Sociale, ethische en milieuaspecten worden geleidelijk in alle strategische beleidsgebieden in aanmerking genomen. Toegang tot financiering Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) Geweigerde kredietaanvragen en onaanvaardbare kredietvoorstellen (percentage van kredietaanvragen door kmo's); 2013; België: 9.8; EU-gemiddelde: 14.4 Toegang tot financiële staatssteun met inbegrip van garanties (percentage van respondenten dat een achteruitgang meldde); 2013; België: 16.1; EU-gemiddelde: 17.3 Bereidheid van banken om krediet te verstrekken (percentage van respondenten dat een achteruitgang meldde); 2013; België: 31.3; EU-gemiddelde: 24.6 Kosten van kleine leningen vergeleken met grote leningen (%); 2013; België: 14.56; EU-gemiddelde: Totale betalingstermijn (in dagen); 2013; België: 50.33; EU-gemiddelde: Wanbetalingen (percentage van totale omzet); 2013; België: 2.8; EU-gemiddelde: 3.83 Durfkapitaalinvesteringen (percentage van bbp); 2012; België: 0.03; EU-gemiddelde: 0.04 Rechtsbeschermingsindex (0-10); 2014; België: 6; EU-gemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. De positie van België, in de buurt van het EUgemiddelde, is ongewijzigd gebleven. Algemeen gesproken vertoont België een gemengd profiel met enkele indicatoren die net boven en andere die net onder het gemiddelde liggen. Belgische kmo's zijn niet van mening dat toegang tot financiering hun grootste probleem is. Het algehele investeringsklimaat is in de loop van 2013 verder verslechterd en er worden alternatieve manieren van financiering gebruikt. Twee nauwverwante indicatoren zijn sinds vorig jaar van plaats gewisseld. Het percentage van kredietaanvragen door de Belgische kmo's die worden afgewezen is aanzienlijk gedaald van 18% in 2012 naar 9,8% in In vergelijking bedroeg het EU-gemiddelde in ,4%. Echter zou volgens de perceptie van de Belgische respondenten (31,3% tegen 22% het vorige jaar) de bereidheid van banken om leningen toe te kennen verslechterd zijn, terwijl het Europees gemiddelde op dit vlak lichtjes verbeterd is, van 27 % naar 24,6 %. Desondanks zijn de kosten van kleine leningen vergeleken met die van grote leningen in België lager dan in verschillende andere lidstaten en wordt de toegang tot financiële staatssteun als toereikend beschouwd. In combinatie met een kortere tijd om betaald te worden en minder wanbetalingen dan het EU-gemiddelde, is het algemene financiële klimaat voor Belgische kmo's verbeterd. Verbeteringen in het kader van durfkapitaalinvesteringen en het rechtskader voor schuldvoorziening en garanties zouden de financieringsmogelijkheden voor startende en innovatieve ondernemingen verder verbeteren. België heeft op het gebied van beleid aanzienlijke vooruitgang geboekt. Er zijn meerdere maatregelen getroffen, waaronder een nieuwe federale financieringswet voor kmo's, die de bankwereld dichter bij ondernemingen brengt door banken ertoe te verplichten kredietweigeringen te motiveren. De wet stelt ook een kader vast voor adequate bescherming SBA-Factsheet 2014 België 11

12 van kmo's in het geval van een eenzijdige schending van het krediet. De Vlaamse overheid heeft een maatregel aangenomen voor het verstrekken van bedrijfsmiddelen in het kader van een omvangrijk bankenplan (via Gigarant). In het kader van dit plan hebben verscheidene banken zich ertoe verbonden hun bestaande portefeuilles van langlopende leningen voor kmo's uit te breiden. De Waalse maatschappij Sowalfin die kmo's van financiering en waarborgen voorziet, staat op het punt lid te worden van het grensoverschrijdende EuroQuity-platform dat investeerders en kmo's uit Duitsland en Frankrijk samenbrengt. Eengemaakte markt Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) Kmo s met intra-eu-uitvoer van goederen (percentage kmo s in de industrie); 2011; België: 30.28; EU-gemiddelde: Kmo s met intra-eu-invoer van goederen (percentage kmo s in de industrie); 2011; België: 57.74; EU-gemiddelde: Door kmo s in het buitenland verworven overheidsopdrachten (percentage van de totale waarde van overheidsopdrachten); 2013; België: 5.4; EU-gemiddelde: 2.6 Aantal internemarktrichtlijnen dat nog niet is omgezet; 2013; België: 30; EUgemiddelde: 8.69 Gemiddelde vertraging bij omzetting van achterstallige richtlijnen (in maanden); 2013; België: 15.3; EU-gemiddelde: 8 Aantal aanhangige inbreukprocedures; 2013; België: 49; EU-gemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. België heeft een uiterst gemengd profiel op dit gebied, met zeer goede grensoverschrijdende prestaties door zijn kmo's maar scoort onder het EU-gemiddelde wat betreft het wetgevende kader. Hoewel de beschikbare gegevens over kmo's met invoer of uitvoer binnen de EU niet erg recent zijn en alleen betrekking hebben op goederen en niet op diensten, zijn er geen aanwijzingen dat deze sinds 2011 vastgestelde positieve tendens is veranderd. Zoals ook blijkt uit de bovengemiddelde prestaties van kmo's bij het bemachtigen van overheidsopdrachten in het buitenland is de situatie op dit gebied gunstig vergeleken met die van aangrenzende lidstaten. De belanghebbenden bevestigen dit ook. Zij zijn van mening dat het voornaamste obstakel voor kmo's de gebrekkige omzetting van internemarktrichtlijnen in andere landen ('overregulering') is, wat voor buitenlandse ondernemingen extra voorwaarden creëert die vooral kmo's moeilijk kunnen nakomen. De Belgische prestaties met betrekking tot het aantal uitstaande internemarktrichtlijnen en de tijd die nodig is voor hun omzetting, plaatsen het land op een slechte plaats in de EU. Hoewel Belgische kmo's algemeen zeer actief zijn in het internationale bedrijfsleven, zou de omzetting van internemarktrichtlijnen het juridische kader verder versterken. De recent genomen beleidsmaatregelen bleven beperkt tot een voorlichtingscampagne en acht seminars over de harmonisering van normen, waarmee kmo's ertoe werden aangemoedigd deze normen beter te gebruiken. SBA-Factsheet 2014 België 12

13 Vaardigheden en innovatie Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) Percentage van kmo's dat product- of procesinnovaties doorvoert; 2010; België: 50.34; EU-gemiddelde: Percentage van kmo's dat op organisatorisch of marketinggebied innovaties doorvoert ; 2010; België: 41.73; EU-gemiddelde: 40.3 Percentage van kmo's dat intern innoveert; 2010; België: 39.8; EU-gemiddelde: Percentage van innovatieve kmo's dat met andere samenwerkt; 2010; België: 20.15; EU-gemiddelde: Verkoop van innovaties die nieuw op de markt en nieuw voor het bedrijf zijn (percentage van omzet); 2010; België: 12.36; EU-gemiddelde: Percentage van kmo s dat online verkoopt; 2013; België: 19.95; EU-gemiddelde: Percentage van kmo's dat online koopt; 2010; België: 50.35; EU-gemiddelde: Omzet uit elektronische handel; 2012; België: 13.99; EU-gemiddelde: Percentage van alle ondernemingen dat werknemers opleidingen aanbiedt; 2010; België: 78; EU-gemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. België presteert nog steeds zeer goed op dit gebied en staat in de EU-top drie voor Het gebied dat de meeste aandacht vereist is de nog steeds lage prestaties van het land bij het op de markt brengen van nieuwe innovatieve producten en diensten. Belgische kmo's scoren hier onder het EUgemiddelde. Belgische kmo's zijn vergeleken met hun EU-collega's bijzonder actieve vernieuwers, zowel met betrekking tot product- en procesinnovatie als interne innovatie. Belanghebbenden menen dat de troeven inzake onderzoek en innovatie in België veel beter kunnen worden benut door betere coördinatie en door de wereld van het beroeps- en onderzoeksonderwijs te verbinden met het bedrijfsleven. Betere toegang tot en een beter gebruik van onderzoeksresultaten door kmo's zouden hun technologische innovatie verder stimuleren. Op het gebied van elektronische handel presteren Belgische kmo's ver boven het EU-gemiddelde met één op vijf kmo's die online verkopen en zelfs één op twee die online kopen. Dit contrasteert echter met de omzet van elektronische handel, die verrassend genoeg maar net overeenstemt met het EUgemiddelde dit laat vermoeden dat de belangrijkste transacties nog steeds op traditionele wijze plaatsvinden. Vooruitgang op beleidsgebied was matig. Innoviris (Brussel) heeft een systeem van innovatievouchers geïntroduceerd waarmee een bedrijf tot EUR per jaar kan ontvangen voor onderzoek- en ontwikkelingsstudies. In Vlaanderen heeft de Herculesstichting () een maatregel aangenomen ter ondersteuning van O&Oinfrastructuur door middel van nieuwe subsidies voor starterscentra. Starterscentra krijgen hiermee de gelegenheid om initiatieven te ondersteunen die onderdak bieden aan spin-offs en startende ondernemingen met een O&O-profiel. Dit moet ervoor zorgen dat er behoorlijke huisvestingsmogelijkheden aanwezig zijn, dat deze startende ondernemingen doeltreffend, op maat gesneden advies krijgen en dat mogelijkheden voor investering in gezamenlijke onderzoeksinfrastructuur kunnen worden gebundeld. Het achterliggende doel van de subsidies is kennisinstellingen tot het logistieke centrum van dergelijke O&O-bedrijfsomgevingen te maken. Daarnaast hebben Vlaanderen, Wallonië en 13 andere Europese regio's als eersten het initiatief genomen om zich toe te leggen op slimme specialisatie in grensoverschrijdende clusters. Een van de hoofddoelstelling is om de kmo s die tot een van deze clusters behoren aan grotere bedrijven, universiteiten en kenniscentra te koppelen. SBA-Factsheet 2014 België 13

14 Het door de Waalse overheid gelanceerde 'Living Labs' biedt speciale omgevingen om open innovatie in de regio te bevorderen. Een living lab is een op de gebruiker gericht ecosysteem voor open innovatie waarin gelijklopende onderzoeks- en innovatieprocessen in een publiek-privaat partnerschap kunnen worden geïntegreerd. Er is een oproep gepubliceerd voor de selectie van twee living labs voor e-gezondheidszorg en OpenLab. Milieu Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) Percentage van kmo's dat maatregelen heeft genomen op het vlak van grondstofefficiëntie; 2013; België: 97; EU-gemiddelde: 95 Percentage van kmo's dat baat heeft gehad bij overheidssteunmaatregelen voor activiteiten aangaande grondstofefficiëntie; 2013; België: 43; EU-gemiddelde: 35 Percentage van kmo's dat groene producten of diensten levert; 2013; België: 28; EU-gemiddelde: 26 Percentage van kmo's dat meer dan 50 % van de omzet uit groene producten of diensten haalt; 2013; België: 11; EU-gemiddelde: 22 Percentage van kmo's dat baat heeft gehad bij publieke steunmaatregelen voor de productie van groene producten; 2013; België: 35; EU-gemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. Op dit gebied bevindt België zich boven het EUgemiddelde, hoewel zijn relatieve positie iets is verslechterd ten opzichte van vorig jaar. België doet het echter net iets beter dan de andere EU-lidstaten wat betreft het aantal kmo's dat verklaart hulpbronnenefficiëntiemaatregelen te hebben getroffen (97 %) of groene producten of diensten aan te bieden (28 %). Van de eerste groep zei 43 % dat ze hiervoor staatssteun hadden gekregen, van de tweede groep 35 %. Toch ligt het percentage Belgische kmo's dat minstens de helft van hun omzet uit groene producten of diensten haalt, maar half zo hoog als het EUgemiddelde. Vooruitgang op het gebied van beleid wordt als matig beschouwd. In Vlaanderen heeft het Agentschap Ondernemen een maatregel aangenomen om de indirecte kosten van CO 2 -emissie te verrekenen. Deze maatregel moet worden gezien in het kader van de EU-regeling voor de handel in emissierechten en is bedoeld om indirecte koolstoflekkage door de verplaatsing van bepaalde ondernemingen die CO 2 - kosten proberen te vermijden, te voorkomen. Het Agence wallonne de Stimulation Economique heeft in samenwerking met vier publieke en particuliere organisaties een maatregel vastgesteld ter ondersteuning van kmo's in hun keuze voor korte ketens. Het biedt know-how in de vorm van subsidies, aangepast advies en een netwerk dat de opkomst van innovatieve, duurzame 'korte cyclus'-projecten bevordert en Waalse bedrijven voorlicht over de kringloopeconomie. Zakelijke ondersteuning en bijstand bij de oprichting van projecten zullen worden ontwikkeld. Financiële steun zal worden voorgesteld in de vorm van subsidies voor de kringloopeconomie. De steunregeling Ecologiepremie Plus, waarmee Vlaamse ondernemingen worden aangemoedigd hun productieproces op een milieuvriendelijke en energieefficiënte wijze te organiseren, werd in 2013 door het Agentschap Ondernemen aangenomen. SBA-Factsheet 2014 België 14

15 Internationalisering Afwijking van het EU-gemiddelde (gemeten in standaardafwijkingen, EU-gemiddelde=0) Kmo s met extra-eu-uitvoer van goederen (percentage van kmo s in de industrie); 2011; België: 9.64; EU-gemiddelde: 9.68 Kmo s met extra-eu-invoer van goederen (percentage van kmo s in de industrie); 2011; België: 13.67; EU-gemiddelde: 8.18 Voor invoer vereiste kosten (in USD); 2014; België: 1400; EU-gemiddelde: Voor invoer vereiste tijd (in dagen); 2014; België: 8; EU-gemiddelde: Aantal voor invoer vereiste documenten; 2014; België: 4; EU-gemiddelde: 4.68 Voor uitvoer vereiste kosten (in USD); 2014; België: 1240; EU-gemiddelde: Voor uitvoer vereiste tijd (in dagen); 2014; België: 9; EU-gemiddelde: Aantal voor uitvoer vereiste documenten; 2014; België: 4; EU-gemiddelde: Opmerking: gegevensbalken die naar rechts wijzen, tonen een sterkere prestatie dan het EU-gemiddelde en gegevensbalken die naar links wijzen, een zwakkere prestatie. Op het gebied van 'internationalisering' stemmen de SBA-prestaties van België overeen met het EUgemiddelde. De algemene situatie is stabiel, met weinig merkbare verbeteringen op nationaal of EUniveau. België scoort over het algemeen goed voor de meeste indicatoren, behalve die in verband met kosten, waar nog het een en ander kan worden verbeterd. Invoerkosten liggen nog steeds 20 % hoger dan het EU-gemiddelde, terwijl de uitvoerkosten ruim 30 % hoger liggen. Naast het verlies van marktaandeel in de internationale uitvoermarkt, worden deze uitvoerkosten ook gezien als één van de redenen voor de blijvende daling van de bijdrage van de uitvoer aan het bbp. De Belgische uitvoer blijft zich voornamelijk richten op de EU-27. De daling van zijn exportmarktaandeel is in 2013 vertraagd, na een aanmerkelijke afname in de nasleep van de economische crisis. Dit komt door stabiliserende grondstoffenprijzen en de sterke handelsbetrekkingen met Duitsland, wat de uitvoer door de chemische en metaalverwerkende sectoren heeft gestimuleerd. In Nederland en Frankrijk, twee van de grootste exportmarkten van België, nam de totale vraag echter af. De uitvoer naar opkomende markten steeg weliswaar, maar de cijfers maskeren een daling in de traditionele exportmarkten. Kmo's doen vaak indirect zaken met opkomende markten door met buurlanden in halffabricaten te handelen. Daarom worden zij harder getroffen door de kosten van exportdocumenten, die in België hoger liggen dan in de buurlanden. Wat betreft de administratieve lasten en de tijd die nodig is om internationaal zaken te doen, doet België het beter dan het EU-gemiddelde. Stimulansen op dit gebied zouden de relatieve positie van Belgische kmo's op internationale markten verbeteren en hun exportaandeel, dat momenteel net zo hoog is als het EU-gemiddelde, verhogen. Vooruitgang dit beleidsgebied was beperkt. Gezien het belang van dit SBA-gebied moet er meer worden gedaan om onbenut potentieel te gebruiken. Daarom wordt een steeds grotere nadruk gelegd op kmo's in de Gewesten.. Wallonië heeft het etiket 'entreprise exportatrice citoyenne' geïntroduceerd. Deze maatregel is bedoeld om kmo's die zich willen internationaliseren, in contact te brengen met bedrijven die hun ervaringen willen delen. In 2013 kregen 13 ondernemingen het etiket en profiteerden vijf kmo's van hun ervaringen. SBA-Factsheet 2014 België 15

16 3. Goede praktijken Hieronder volgen enkele voorbeelden van goede praktijken uit België om te laten zien wat regeringen kunnen doen ter ondersteuning van kmo's: Wet inzake financiering voor kmo's (Federaal) Deze wet beoogt een specifiek kader te creëren voor het verstrekken van leningen aan kleine ondernemingen teneinde een transparantere en evenwichtigere contractuele relatie tussen kredietgever en contractant tot stand te brengen en het voor kmo's makkelijker te maken om toegang tot financiering te krijgen. Aangezien kmo's over het algemeen niet over specifiek personeel beschikken voor het toezicht op en de onderhandeling van contracten voor ingewikkelde leningen, beoogt deze wetgeving kredietaanbiedingen transparanter te maken door kredietgevers ertoe te verplichten te onderzoeken welke soort lening geschikt is voor het bedrijf ('geschiktheid') en de eventuele weigering van een lening te motiveren. De wet stelt ook een kader vast voor de adequate bescherming van kmo's in het geval van een eenzijdige schending van het krediet. De praktische toepassing van sommige bepalingen wordt overgelaten aan de werkgeversorganisaties die de kmo's vertegenwoordigen en aan de kredietsector door middel van een gedragscode. De wet en de gedragscode zullen om de twee jaar worden geëvalueerd. De overheid behoudt zich het recht voor om dit gebied verder te reguleren indien zelfregulering niet efficiënt blijkt. Referenties: Nest'up (Wallonië) Het project Nest'up van Creative Wallonia wil bijdragen aan de ontwikkeling van een echt ecosysteem van innovatieve en creatieve ondernemers. Het is de eerste Belgische opstartversneller, die is geïnspireerd op TechStars, een ondersteuningsprogramma voor de oprichting van startende ondernemingen. Het brengt zes teams van ondernemers gedurende negen weken samen met ruim 50 coaches, mentoren en deskundigen, met als doel in Wallonië en België een ondernemersecosysteem te helpen ontwikkelen. Het project krijgt steun in de vorm van media-aandacht, een 'lean fund' van 15 particuliere en publieke investeerders en een 'lean reactor' die de mentorperiode laat voortduren tot negen maanden na afloop van het programma. Sinds 2012 zijn 20 startende ondernemingen, bestaande uit 42 ondernemers, opgericht. In de eerste drie sessies werden ruim 850 mensen geïnformeerd en opgeleid. De activiteiten van Nest'Up hebben een impact gehad op mensen. Referenties: Kmo-portefeuille 2.0 (Vlaanderen) De kmo-portefeuille, een bestaande subsidieregeling voor Vlaamse kmo's, is aangepast om de problemen van kmo's zoals de overdracht of verwerving van hun bedrijven beter te kunnen aanpakken en de Vlaamse economie milieuvriendelijker te maken. De huidige regeling voor 'strategisch advies' wordt uitgebreid met transformatiestrategieën, de opstelling van een beheers-, milieu- of energieplan en de analyse van groeimogelijkheden. Financiering varieert tussen 50 % en 75 % van de kosten en de algemene begroting is verhoogd naar 38 miljoen EUR. Referenties: SBA-Factsheet 2014 België 16

17 Platform "Women in Business" (Brussels Hoofdstedelijk Gewest) Dit onlineplatform werd in januari 2013 door de organisatie Impulse Brussels opgericht. Het beoogt bestaande initiatieven ter ondersteuning van vrouwelijke ondernemers samen te brengen, voorbeelden van goede praktijken onder de aandacht te brengen en nuttige informatie en ervaringen uit te wisselen. Het algemene doel is de aanmoediging en ondersteuning van vrouwen die in het Brussels Hoofdstedelijk Gewest een eigen bedrijf willen starten. Referenties: Belangrijke opmerkingen De Small Business Act (SBA) Factsheets worden opgesteld door het DG Ondernemingen en industrie als onderdeel van het Prestatieoverzicht van kmo's (SPR), voor het DG het belangrijkste instrument voor de economische analyse van de problemen van kmo's. De factsheets combineren de recentste statistische en beleidsinformatie over de 28 EU-lidstaten en over negen niet-lidstaten die ook deelnemen aan het Programma voor concurrentievermogen en innovatie (CIP) van de EU. De factsheets worden jaarlijks opgesteld en helpen de beschikbare informatie zodanig te organiseren dat de analyse van het kmo-beleid en de opvolging van de uitvoering van de SBA eenvoudiger verlopen. De factsheets maken een balans op en leggen vorderingen vast. Zij vormen geen beoordeling van het beleid van de lidstaten maar moeten worden beschouwd als een extra informatiebron die bedoeld is om de op de praktijk gebaseerde beleidsvorming te verbeteren. Zo worden in de factsheets bijvoorbeeld alleen die beleidsmaatregelen vermeld die door lokale deskundigen op het gebied van kmo-beleid relevant worden geacht. Niet alle maatregelen die een overheid tijdens de referentieperiode heeft genomen, worden of kunnen worden weergegeven. Meer beleidsinformatie is beschikbaar in een database die toegankelijk is via de SPR-website. Raadpleeg hiervoor de eindnoten op de volgende pagina. Voor meer informatie Prestatieoverzicht van kmo's: Small Business Act: Europese portaalsite voor kleine en middelgrote ondernemingen: 1 Nationale Bank van België, jaarverslag Het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek (JRC) van de Europese Commissie in Ispra (Italië) heeft een belangrijke bijdrage geleverd aan de opstelling van de SBA-factsheets voor Het heeft met name belangrijke verbeteringen aangebracht in de methodologische aanpak, de statistische verwerking van de gegevens en de visuele presentatie ervan. 3 Nationale Bank van België, voorwoord van de gouverneur bij het jaarverslag SBA-Factsheet 2014 België 17

18 4 Graydon-studie, Evoluties in het bedrijvenlandschap in Nationale Bank van België, Verslag 2013 Economische en financiële ontwikkeling. 6 Graydon-studie, Evoluties in het bedrijvenlandschap in Graydon, persbericht Graydon, persbericht De drie grafieken hieronder geven een beeld van de ontwikkeling van de variabelen in de tijd. Zij bevatten geïndexeerde waarden voor de jaren 2008 tot en met 2014, waarbij het basisjaar 2008 de waarde 100 heeft gekregen. Vanaf 2012 tonen de grafieken ramingen van de evolutie berekend door DIW Econ op basis van cijfers voor afkomstig uit de structurele bedrijfsstatistieken van Eurostat. De gegevens hebben betrekking op de 'bedrijfseconomie', die de industrie, de bouw, de handel en de dienstverlening omvat (NACE Rev. 2, secties B tot J, L, M, N). Ze hebben geen betrekking op ondernemingen in de financiële sector, landbouw, bosbouw, visserij of grotendeels publieke dienstensectoren zoals onderwijs en gezondheidszorg. Een gedetailleerde methodiek kan worden geraadpleegd op: 11 De in deze SBA-factsheet besproken beleidsmaatregelen zijn slechts een selectie uit de maatregelen die de overheid in 2013 en het eerste kwartaal van 2014 heeft genomen. De selectie is gemaakt door de nationale deskundigen voor kmo-beleid, aangesteld door CARSA Spanje (de hoofdaannemer van het DG Ondernemingen en industrie voor de Factsheets van 2014). De deskundigen werden gevraagd alleen die maatregelen te selecteren die zij het belangrijkst vonden, d.w.z. waarvan zij verwachtten dat ze de grootste impact zouden hebben op het specifieke SBA-gebied. De volledige reeks maatregelen die de deskundigen voor de factsheets van dit jaar hebben verzameld, zullen samen met de factsheets op de website van het DG Ondernemingen en industrie worden gepubliceerd in de vorm van een beleidsdatabase. 12 In het kwadrantendiagram worden twee soorten gegevens gecombineerd. Ten eerste toont het de huidige prestaties op basis van de gegevens van de recentste beschikbare jaren. Die informatie is uitgezet op de X- as en gemeten als standaardafwijking ten opzichte van het enkelvoudige, niet-gewogen wiskundige gemiddelde voor de EU-27. Ten tweede wordt de evolutie in de tijd getoond, d.w.z. de gemiddelde jaarlijkse groeipercentages voor de periode De groeipercentages worden afgezet tegen de individuele indicatoren waaruit de gemiddelden voor de verschillende SBA-gebieden zijn samengesteld. Daarom geeft de plaats van het gemiddelde voor een bepaald SBA-gebied in één van de vier kwadranten niet alleen informatie over de positie van het land voor dit SBA-gebied ten opzichte van de rest van de EU op een bepaald tijdstip, maar ook over de vooruitgang die in de periode is geboekt. SBA-Factsheet 2014 België 18

(Index: 2008=100, schattingen vanaf 2013) 120

(Index: 2008=100, schattingen vanaf 2013) 120 SBA-Factsheet 2015 België Kernpunten Behaalde en toekomstige prestaties van kmo's 1 : De Belgische bedrijfseconomie herstelt van de crisis. In de periode 2009-2014 nam de door kmo's gecreëerde toegevoegde

Nadere informatie

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s

Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s Samenvatting Flanders DC studie Internationalisatie van KMO s In een globaliserende economie moeten regio s en ondernemingen internationaal concurreren. Internationalisatie draagt bij tot de economische

Nadere informatie

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU?

Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Factsheet 1 WAAROM EEN INVESTERINGSPLAN VOOR DE EU? Als gevolg van de wereldwijde economische en financiële crisis heeft de EU met een laag investeringsniveau te kampen. Alleen met gezamenlijke gecoördineerde

Nadere informatie

Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (2014-2020) (Europees Globaliseringsfonds)

Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (2014-2020) (Europees Globaliseringsfonds) Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (2014-2020) (Europees Globaliseringsfonds) Met behulp van het Europees fonds voor aanpassing aan de globalisering (EFG) kan de Europese Unie steun verlenen

Nadere informatie

Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo

Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo Cultura Creative (RF) / Alamy Stock Photo DE EUROPESE STRUCTUUR- EN INVESTERINGSFONDSEN (ESI-FONDSEN) EN HET EUROPEES FONDS VOOR STRATEGISCHE INVESTERINGEN (EFSI) HET VERZEKEREN VAN COÖRDINATIE, SYNERGIEËN

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013

PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 PERSBERICHT Brussel, 20 december 2013 Werkgelegenheid stabiel, werkloosheid opnieuw in stijgende lijn Arbeidsmarktcijfers derde kwartaal 2013 Na het licht herstel van de arbeidsmarkt in het tweede kwartaal

Nadere informatie

Polsslag Ondernemend Limburg januari 2015

Polsslag Ondernemend Limburg januari 2015 Polsslag Ondernemend Limburg januari 2015 VKW Limburg en UNIZO-Limburg houden vinger aan de pols van de Limburgse economie Wat is de POL? Online bevraging bij Limburgse ondernemers en bedrijfsleiders Op

Nadere informatie

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland

Vierde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Zeeland Vierde kwartaal 2012 Conjunctuurenquête Nederland Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen Winstgevendheid Toelichting De Conjunctuurenquête Nederland

Nadere informatie

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk

67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 28 oktober 67,3% van de 20-64-jarigen aan het werk Tegen 2020 moet 75% van de Europeanen van 20 tot en met 64 jaar aan het werk zijn.

Nadere informatie

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren?

Januari 2013. Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Januari 2013 Krediet en overmatige schuldenlast: wat leren wij uit de cijfers 2012 van de Centrale voor Kredieten aan Particulieren? Analyse uitgevoerd voor het Observatorium Krediet en Schuldenlast Duvivier

Nadere informatie

Instituut voor de nationale rekeningen

Instituut voor de nationale rekeningen Instituut voor de nationale rekeningen 2015-02-17 Links: Publicatie BelgoStat Online Algemene informatie Broos herstel in 2013 na krimp in 2012 in Brussel en Wallonië; verdere groeivertraging in 2013 in

Nadere informatie

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling

Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen bij bedrijven onderling Analyse voor: Ministerie van Economische Zaken 24 augustus 2015 Dun & Bradstreet Inhoud Dun & Bradstreet Onderzoek naar betalingstermijnen

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 28.10.2016 COM(2016) 694 final 2016/0343 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD inzake de sluiting, namens de Europese Unie, van een overeenkomst tot wijziging van de Overeenkomst

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 30 september 2013

PERSBERICHT Brussel, 30 september 2013 PERSBERICHT Brussel, 30 september 2013 Licht herstel van de arbeidsmarkt? Arbeidsmarktcijfers tweede kwartaal 2013 67,5% van de 20- tot 64-jarigen is aan het werk. Dat percentage stijgt met 0,8 procentpunten

Nadere informatie

86,3 87,7 +1,66% -8,62%

86,3 87,7 +1,66% -8,62% Vastgoed, familie, vennootschappen januari maart Trimester 1-21 www.notaris.be 1. Index van de vastgoedactiviteit in België n 4 12 12 11 18,2 11 1 94,3 11,1 11,6 94,4 99,2 1, 99,7 1 86,3 9 87,7 9 8 27

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Januari 2012 Jan van Nispen Inleiding Sinds 2008 zijn woorden zoals crisis, financieringsproblemen, waarborgen en bailouts niet meer uit de

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015

COUNTRY PAYMENT REPORT 2015 COUNTRY PAYMENT REPORT 15 Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia Intrum Justitia verzamelt informatie bij duizenden bedrijven in Europa en krijgt op die manier inzicht in het betalingsgedrag

Nadere informatie

Groene kredieten stuwen hypotheekmarkt in 2011 naar ongekende hoogte

Groene kredieten stuwen hypotheekmarkt in 2011 naar ongekende hoogte Persbericht Groene kredieten stuwen hypotheekmarkt in 2011 naar ongekende hoogte Brussel, 7 februari 2012 De belangrijkste vaststellingen voor het volledige jaar 2011: De hypothecaire kredietverlening

Nadere informatie

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen

Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Kredietverlening aan Vlaamse ondernemingen Monitoring Rapport: Mei 212 Jan van Nispen Inleiding De start van de financiële crisis ligt nu al enkele jaren achter ons, maar in 211 voelden we nog steeds de

Nadere informatie

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG

Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ONTWERPVERSLAG PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS-EU Commissie economische ontwikkeling, financiën en handel ACP-UE/101.868/B 19.3.2015 ONTWERPVERSLAG over de financiering van de investeringen en de handel, met

Nadere informatie

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING. bij

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING. bij EUROPESE COMMISSIE Straatsburg, 8.3.2016 SWD(2016) 53 final WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING bij Voorstel voor een Richtlijn van het Europees Parlement

Nadere informatie

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context

CRB CCR SR/LVN Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context CRB 2016-0510 SR/LVN 03.02.2016 Conclusies van de sociale gesprekspartners op basis van de documentatienota Macro economische context 2 CRB 2016-0510 Overzicht groei sinds 1996 Onder invloed van de conjuncturele

Nadere informatie

Commissie economische en monetaire zaken ONTWERPVERSLAG. over betere toegang tot financiering voor kmo's (2012/2134(INI))

Commissie economische en monetaire zaken ONTWERPVERSLAG. over betere toegang tot financiering voor kmo's (2012/2134(INI)) EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie economische en monetaire zaken 2012/2134(INI) 19.9.2012 ONTWERPVERSLAG over betere toegang tot financiering voor kmo's (2012/2134(INI)) Commissie economische en monetaire

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 22 december 2015

PERSBERICHT Brussel, 22 december 2015 PERSBERICHT Brussel, 22 december 2015 Positieve arbeidsmarktevoluties in het derde kwartaal van 2015 De werkgelegenheidsgraad bij de 20- tot 64-jarigen bedroeg in het derde kwartaal van 2015 67,4% en steeg

Nadere informatie

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006).

Deze nota bevat ook een planning voor de verdere behandeling van dit dossier in de aanloop naar de zitting van de Raad TTE (8-9 juni 2006). RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 24 februari 2006 (16.03) (OR. en) 6682/06 ENER 61 NOTA Betreft: Werking van de interne energiemarkt - Ontwerp-conclusies van de Raad De delegaties treffen in bijlage

Nadere informatie

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van EUROPESE COMMISSIE Brussel, 11.3.2014 C(2014) 1410 final GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE van 11.3.2014 tot aanvulling van Verordening (EU) nr. 1301/2013 van het Europees Parlement

Nadere informatie

Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid

Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Brussels Observatorium voor de Werkgelegenheid Juli 2013 De evolutie van de werkende beroepsbevolking te Brussel van demografische invloeden tot structurele veranderingen van de tewerkstelling Het afgelopen

Nadere informatie

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO)

Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) Prof. Hans Crijns Impulscentrum Groeimanagement 1. Inleiding Dit is de eerste editie van de Entrepreneurial Growth Monitor (EGMO) een overzicht van de trends in ondernemingsgroei

Nadere informatie

Belangrijkste evoluties van de Centrale voor kredieten aan particulieren aan het einde van het derde kwartaal 2012

Belangrijkste evoluties van de Centrale voor kredieten aan particulieren aan het einde van het derde kwartaal 2012 Oktober 2012 Belangrijkste evoluties van de Centrale voor kredieten aan particulieren aan het einde van het derde kwartaal 2012 Analyse uitgevoerd door het Observatorium Krediet en Schuldenlast Duvivier

Nadere informatie

Betalingsachterstand bij handelstransacties

Betalingsachterstand bij handelstransacties Betalingsachterstand bij handelstransacties 13/05/2008-20/06/2008 408 antwoorden 0. Uw gegevens Land DE - Duitsland 48 (11,8%) PL - Polen 44 (10,8%) NL - Nederland 33 (8,1%) UK - Verenigd Koninkrijk 29

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 2 maart 2015 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 2 maart 2015 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 2 maart 2015 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2015/0051 (NLE) 6144/15 VOORSTEL van: ingekomen: 3 maart 2015 aan: Nr. Comdoc.: Betreft: SOC 70 EMPL 31 ECOFIN 97 EDUC

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 11 juni 2015

PERSBERICHT Brussel, 11 juni 2015 PERSBERICHT Brussel, 11 juni 2015 Vacatures in loondienst in België in 2014 In 2014 hadden Belgische ondernemingen 83.010 vacatures en 3.645.420 bezette arbeidsplaatsen volgens de definities van Eurostat.

Nadere informatie

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland

Derde kwartaal 2012. Conjunctuurenquête Nederland. Provincie Gelderland Derde kwartaal 212 Conjunctuurenquête Nederland Conjunctuurenquête Nederland I rapport derde kwartaal 212 Inhoud rapport COEN in het kort Economisch klimaat Omzet Export Personeelssterkte Investeringen

Nadere informatie

Gegevens over het jaar 2013

Gegevens over het jaar 2013 Jaarverslag over de toepassing van de organieke ordonnantie van 13 december 2007 betreffende de steun voor de bevordering van de economische expansie (BS van 10/01/2008) Gegevens over het jaar 2013 betreffende

Nadere informatie

Overheid en economie

Overheid en economie Overheid en economie Overheid en economie Het aandeel van de overheid in de economie, de overheid als actor en de overheid op regionaal niveau, een verkenning Inleiding Het begrip economische groei komt

Nadere informatie

Matige groei, grote bezorgdheid

Matige groei, grote bezorgdheid Matige groei, grote bezorgdheid Conjunctuurenquête Expeditiesector 2e kwartaal 2016 Matige groei, grote bezorgdheid Conjunctuurenquête Expeditiesector 2e kwartaal 2016 De 3-maandelijkse conjunctuurenquête

Nadere informatie

Polsslag Ondernemend Limburg januari 2017

Polsslag Ondernemend Limburg januari 2017 Polsslag Ondernemend Limburg januari 2017 VKW Limburg en UNIZO Limburg houden de vinger aan de pols van de Limburgse economie POL Themabevraging januari 2017 Outlook 2017 1 Evaluatie 2016 volgens sector

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 oktober 2010 (08.10) (OR. en) 14377/10 Interinstitutioneel dossier: 2010/0198 (CNS) PI 114

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 6 oktober 2010 (08.10) (OR. en) 14377/10 Interinstitutioneel dossier: 2010/0198 (CNS) PI 114 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 6 oktober 2010 (08.10) (OR. en) 14377/10 Interinstitutioneel dossier: 2010/0198 (CNS) PI 114 NOTA van: het voorzitterschap aan: de Raad (concurrentievermogen) nr. vorig

Nadere informatie

Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk 4 mei Herman Daems

Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk 4 mei Herman Daems Financieel Forum West-Vlaanderen Kortrijk 4 mei 2010 Na de financiële storm Hoe gaan we verder? Herman Daems Deze presentatie is onvolledig zonder de mondelinge toelichting. Gelieve niet te citeren zonder

Nadere informatie

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019

Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 2014/6 Regionale economische vooruitzichten 2014-2019 Dirk Hoorelbeke D/2014/3241/218 Samenvatting Dit artikel geeft een bondig overzicht van enkele resultaten uit de nieuwe Regionale economische vooruitzichten

Nadere informatie

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN. Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD COMMISSIE VAN DE EUROPESE GEMEENSCHAPPEN Brussel, 29.4.2003 COM(2003) 219 definitief 2003/0084 (COD) Voorstel voor een RICHTLIJN VAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD tot wijziging van Richtlijn 2002/96/EG

Nadere informatie

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 18 september 2008 (18.09) (OR. en) 13187/08 FSTR 20 FC 5 REGIO 25 SOC 516

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 18 september 2008 (18.09) (OR. en) 13187/08 FSTR 20 FC 5 REGIO 25 SOC 516 RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 18 september 2008 (18.09) (OR. en) 13187/08 FSTR 20 FC 5 REGIO 25 SOC 516 VOORSTEL van: de Commissie d.d.: 16 september 2008 Betreft: Voorstel voor een Verordening (EG)

Nadere informatie

Regionale verdeling van de Belgische in- en uitvoer van goederen en diensten,

Regionale verdeling van de Belgische in- en uitvoer van goederen en diensten, PERSCOMMUNIQUÉ 2014-07-18 Links BelgoStat On-line Algemene informatie Regionale verdeling van de Belgische in- en uitvoer van goederen en diensten, 1995-2011. De drie Gewesten en de Nationale Bank van

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 21 januari 2016 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 21 januari 2016 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 21 januari 2016 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2015/0287 (COD) 15251/1/15 REV 1 (bg,cs,da,el,es,et,fi,hr,hu,it,lt,lv,mt, nl,pl,pt,ro,sk,sl,sv) JUSTCIV 290 CONSOM

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. incl Kwartaal 4

Graydon Kwartaalmonitor. incl Kwartaal 4 Graydon kwartaal monitor incl Kwartaal 4 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Per branche Overzicht Q2, Q3 en Q4 8 Starters per branche 9 Opheffingen per branche 1 Faillissementen per branche 11 Netto-Groei

Nadere informatie

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013

Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Evolutie van het arbeidsongevallenrisico in de privésector in België tussen 1985 en 2013 Verschillende factoren bepalen het aantal arbeidsongevallen. Sommige van die factoren zijn meetbaar. Denken we daarbij

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EUROPA - ADR A2 Brussel, 26 mei 2011 MH/SL/AS A D V I E S over DE RAADPLEGING VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET GEBRUIK VAN ALTERNATIEVE GESCHILLENBESLECHTING

Nadere informatie

Werkloosheid in de Europese Unie

Werkloosheid in de Europese Unie in de Europese Unie Diana Janjetovic en Bart Nauta De werkloosheid in de Europese Unie vertoont sinds 2 als gevolg van de conjunctuur een wisselend verloop. Door de economische malaise in de jaren 21 23

Nadere informatie

BEST BOSS BELEIDSNOTA Aanbevelingen voor een succesvolle bedrijfsopvolging van KMO s in toerisme

BEST BOSS BELEIDSNOTA Aanbevelingen voor een succesvolle bedrijfsopvolging van KMO s in toerisme Aanbevelingen voor een succesvolle bedrijfsopvolging van KMO s in toerisme www.bestboss-project.eu Grant Agreement No.: 2014-1-DE02-KA200-001608 Dit project werd gefinancierd met de steun van de Europese

Nadere informatie

Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD

Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 11.4.2016 COM(2016) 208 final 2016/0111 (NLE) Voorstel voor een VERORDENING VAN DE RAAD tot wijziging van Verordening (EU) nr. 1370/2013 houdende maatregelen tot vaststelling

Nadere informatie

de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese Commissie

de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese Commissie Raad van de Europese Unie Brussel, 8 februari 2017 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2017/0018 (NLE) 6080/17 FISC 37 VOORSTEL van: ingekomen: 7 februari 2017 aan: Nr. Comdoc.: Betreft: de heer Jordi

Nadere informatie

Atradius Landenrapport

Atradius Landenrapport Atradius Landenrapport Nederland November 214 Overzicht Algemene informatie Belangrijkste sectoren (213, % van bbp) Hoofdstad: Amsterdam Diensten: 72% Regeringsvorm: Constitutionele monarchie Industrie:

Nadere informatie

De handelsbetrekkingen van België met Moldavië

De handelsbetrekkingen van België met Moldavië De handelsbetrekkingen van België met Moldavië Algemeen: 2009 BBP (schatting) 5,4 miljard USD Groeipercentage van het BBP -6,5% Inflatie -0,1% Uitvoer van goederen (FOB) Invoer van goederen (FOB) Handelsbalans

Nadere informatie

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8

notarisbarometer 2012 : meer vastgoedtransacties in België Vastgoedactiviteit in België www.notaris.be 106,4 106,8 101,6 99,2 100 99,2 99,8 notarisbarometer Vastgoed, vennootschappen, familie www.notaris.be A B C D E n 15 Oktober - december Trimester 4 - Vastgoedactiviteit in België Prijsevolutie Registratierechten Vennootschappen De familie

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 27.6.2016 COM(2016) 414 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT EN DE RAAD met de beoordeling zoals vereist op grond van artikel 24, lid 3, en artikel 120,

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 28 maart 2013

PERSBERICHT Brussel, 28 maart 2013 PERSBERICHT Brussel, 28 maart 2013 De Belgische arbeidsmarkt in 2012 Nieuwe cijfers Enquête naar de Arbeidskrachten Hoeveel personen verrichten betaalde arbeid? Hoeveel mensen zijn werkloos? Hoeveel inactieve

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013

PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 PERSBERICHT Brussel, 25 juni 2013 Meer 55-plussers aan het werk Arbeidsmarktcijfers eerste kwartaal 2013 66,7% van de 20- tot 64-jarigen is aan het werk. Dat percentage daalt licht in vergelijking met

Nadere informatie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie

1.4 Factoren die bepalend zijn voor reële convergentie Productiviteit, concurrentiekracht en economische ontwikkeling Concurrentiekracht wordt vaak beschouwd als een indicatie voor succes of mislukking van economisch beleid. Letterlijk verwijst het begrip

Nadere informatie

De arbeidsmarkt klimt uit het dal

De arbeidsmarkt klimt uit het dal Trends en ontwikkelingen arbeidsmarkt en onderwijs De arbeidsmarkt klimt uit het dal Het gaat weer beter met de arbeidsmarkt in, ofschoon de werkgelegenheid wederom flink daalde. De werkloosheid ligt nog

Nadere informatie

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T

EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T EUROPESE U IE HET EUROPEES PARLEME T DE RAAD Brussel, 4 februari 2009 (OR. en) 2008/0026 (COD) PE-CO S 3706/08 STATIS 156 CODEC 1456 WETGEVI GSBESLUITE E A DERE I STRUME TE Betreft: VERORDENING VAN HET

Nadere informatie

Graydon Kwartaalmonitor. incl Kwartaal 4

Graydon Kwartaalmonitor. incl Kwartaal 4 Graydon kwartaal monitor incl Kwartaal 4 1 Inhoud Inleiding 3 Persbericht 4 Per branche Overzicht Q2, Q3 en Q4 6 Starters per branche 7 Opheffingen per branche 8 Faillissementen per branche 9 Netto-Groei

Nadere informatie

Hypothecair krediet: duurzame groei

Hypothecair krediet: duurzame groei Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet: duurzame groei Brussel, 6 mei 2011 In het eerste trimester van 2011 werden 24% meer hypothecaire kredieten verstrekt dan in het eerste

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT. Nederland

COUNTRY PAYMENT REPORT. Nederland COUNTRY PAYMENT REPORT 216 Nederland Country Payment Report 216: NEDERLAND Het Country Payment Report is ontwikkeld door Intrum Justitia. Intrum Justitia verzamelt gegevens van duizenden bedrijven in Europa

Nadere informatie

Huidig economisch klimaat

Huidig economisch klimaat Huidig economisch klimaat 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers, 49). Het aandeel

Nadere informatie

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler

Exportmonitor 2011. Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Exportmonitor 2011 Het noordelijke bedrijfsleven wordt steeds internationaler Uit de Exportmonitor 2011 blijkt dat het noordelijk bedrijfsleven steeds meer aansluiting vindt bij de wereldeconomie. De Exportmonitor

Nadere informatie

RAPPORT. Groeimonitor. Hoe doen de Limburgse bedrijven het op vlak van internationalisering, samenwerking, opleiding en innovatie?

RAPPORT. Groeimonitor. Hoe doen de Limburgse bedrijven het op vlak van internationalisering, samenwerking, opleiding en innovatie? RAPPORT Groeimonitor Hoe doen de Limburgse bedrijven het op vlak van internationalisering, samenwerking, opleiding en innovatie? 3 juli 2014 Dit rapport is gebaseerd op de resultaten van een bevraging

Nadere informatie

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020

Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 EUROPESE COMMISSIE Samenvatting van de partnerschapsovereenkomst voor Nederland, 2014-2020 Algemene informatie De partnerschapsovereenkomst (PO) van Nederland is het overkoepelende strategische document

Nadere informatie

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING. bij

WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING. bij EUROPESE COMMISSIE Brussel, 10.9.2014 SWD(2014) 274 final WERKDOCUMENT VAN DE DIENSTEN VAN DE COMMISSIE SAMENVATTING VAN DE EFFECTBEOORDELING bij het voorstel voor een verordening van het Europees Parlement

Nadere informatie

De regionale impact van de economische crisis

De regionale impact van de economische crisis De regionale impact van de economische crisis Damiaan Persyn Vives Beleidspaper 11 Juli 2009 VIVES Naamsestraat 61 bus 3510 3000 Leuven - Belgium Tel: +32 16 32 42 22 www.econ.kuleuven.be/vives De regionale

Nadere informatie

Meting economisch klimaat, november 2013

Meting economisch klimaat, november 2013 Meting economisch klimaat, november 2013 1.1 Beschrijving respondenten Er hebben 956 ondernemers meegedaan aan het onderzoek, een respons van 38. De helft van de respondenten is zzp er (465 ondernemers,

Nadere informatie

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt

7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen. Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt PERSBERICHT Hasselt, 12 april 2012 Onderzoek UNIZO-Limburg en VKW Limburg: 7 op 10 internationale bedrijven ondervinden problemen Vlaamse exportondersteuning onvoldoende gekend en gebruikt UNIZO-Limburg

Nadere informatie

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 17.7.2014

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 17.7.2014 EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.7.2014 C(2014) 4580 final GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE van 17.7.2014 betreffende de voorwaarden voor de indeling in klassen zonder tests van bepaalde

Nadere informatie

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015

PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 PERSBERICHT Brussel, 24 september 2015 Lichte daling werkloosheid Arbeidsmarktcijfers tweede kwartaal 2015 De werkloosheidgraad gemeten volgens de definities van het Internationaal Arbeidsbureau daalde

Nadere informatie

Een goed 2015, een aarzelend

Een goed 2015, een aarzelend Een goed 2015, een aarzelend 2016 Conjunctuurenquête Expeditiesector 1e kwartaal 2016 Een goed 2015, een aarzelend 2016 Conjunctuurenquête Expeditiesector 1e kwartaal 2016 De 3-maandelijkse conjunctuurenquête

Nadere informatie

Centrale voor kredieten aan ondernemingen

Centrale voor kredieten aan ondernemingen Centrale voor kredieten aan ondernemingen Brussel, woensdag 16 oktober 2013 Rudy TROGH Inleiding Kredieten zijn belangrijk en zelfs noodzakelijk voor de economie... maar houden een risico in van niet-betaling

Nadere informatie

BIJLAGE. bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S

BIJLAGE. bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN DE REGIO'S EUROPESE COMMISSIE Brussel, 2.12.2015 COM(2015) 614 final ANNEX 1 BIJLAGE bij MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE RAAD, HET EUROPEES ECONOMISCH EN SOCIAAL COMITÉ EN HET COMITÉ VAN

Nadere informatie

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995.

Hierbij gaat voor de delegaties Commissiedocument SEC(2008) 1995. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 12 juni 2008 (13.06) (OR. fr) Interinstitutioneel dossier: 2008/0110 (COD) 10637/08 ADD 2 AGRILEG 104 CODEC 769 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 20.10.2016 COM(2016) 665 final 2016/0326 (NLE) Voorstel voor een UITVOERINGSBESLUIT VAN DE RAAD tot wijziging van Beschikking 2009/790/EG waarbij Polen wordt gemachtigd een

Nadere informatie

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010

Allochtonen op de arbeidsmarkt 2009-2010 FORUM Maart Monitor Allochtonen op de arbeidsmarkt 9-8e monitor: effecten van de economische crisis In steeg de totale werkloosheid in Nederland met % naar 26 duizend personen. Het werkloosheidspercentage

Nadere informatie

COHESIEBELEID 2014-2020

COHESIEBELEID 2014-2020 GEÏNTEGREERDE TERRITORIALE INVESTERING COHESIEBELEID 2014-2020 De nieuwe wet- en regelgeving voor de volgende investeringsronde van het EU-cohesiebeleid voor 2014-2020 is in december 2013 formeel goedgekeurd

Nadere informatie

INLEIDING. Deelrapport Samenwerken voor Innovatie Innovatiemonitor Noord-Nederland Pagina 2 van 10

INLEIDING. Deelrapport Samenwerken voor Innovatie Innovatiemonitor Noord-Nederland Pagina 2 van 10 1 INLEIDING SAMENWERKINGSPROJECT NOORD-NEDERLANDSE INNOVATIEMONITOR Dit rapport is opgesteld in het kader van de Noord-Nederlandse Innovatiemonitor. De monitor is het resultaat van een strategische samenwerking

Nadere informatie

Hypothecair krediet : het recordjaar 2010

Hypothecair krediet : het recordjaar 2010 Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecair krediet : het recordjaar 2010 Brussel, 9 februari 2011 - De Beroepsvereniging van het Krediet (BVK), lid van Febelfin, de Belgische federatie van

Nadere informatie

Heel gunstige arbeidsmarktevolutie in Nieuwe cijfers Enquête naar de Arbeidskrachten -

Heel gunstige arbeidsmarktevolutie in Nieuwe cijfers Enquête naar de Arbeidskrachten - ALGEMENE DIRECTIE STATISTIEK EN ECONOMISCHE INFORMATIE PERSBERICHT 14 mei 2008 Heel gunstige arbeidsmarktevolutie in 2007 - Nieuwe cijfers Enquête naar de Arbeidskrachten - In 2007 Zijn 4,38 miljoen in

Nadere informatie

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik

CBS: economie krimpt door lager gasverbruik Persbericht PB14-032 15 mei 2014 9.30 uur CBS: economie krimpt door lager gasverbruik - Sterke afname binnenlands verbruik en export van aardgas door milde winter - Mede hierdoor economische krimp van

Nadere informatie

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008

Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 PERSBERICHT Belgische kledingsector : redelijk goed klimaat in 2007 maar dreigende onweerswolken in 2008 Het jaar 2007 kan voor de kledingsector worden samengevat als een stabiel jaar. De omzetdaling was

Nadere informatie

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld.

Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Preview. De vragenlijst kan uitsluitend online worden ingevuld. Vragenlijst "Een tussentijdse herziening van Europa 2020 - het standpunt van de EU-regio's en -steden" Achtergrond De tussentijdse herziening

Nadere informatie

De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie

De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie De evolutie van het arbeidsvolume in België, de gewesten en de Europese unie In het kader van de Jaarreeks 2000 verscheen een studie over de evolutie van het arbeidsvolume in België, het Vlaams en het

Nadere informatie

COUNTRY PAYMENT REPORT. België

COUNTRY PAYMENT REPORT. België COUNTRY PAYMENT REPORT 216 België Country Payment Report 216: België Het Belgisch Betalingsrapport wordt ontwikkeld door Intrum Justitia. Intrum Justitia zamelt gegevens in van duizenden bedrijven over

Nadere informatie

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN DE RAAD

Voorstel voor een RICHTLIJN VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 14.12.2015 COM(2015) 646 final 2015/0296 (CNS) Voorstel voor een RICHTLIJN VAN DE RAAD tot wijziging van Richtlijn 2006/112/EG betreffende het gemeenschappelijke stelsel van

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N KMO beleid - BVBA Starter A04 Brussel, 22.10.2009 MH/MG/JDH ADVIES OP EIGEN INITIATIEF over EEN WETSONTWERP TOT WIJZIGING VAN HET WETBOEK VAN VENNOOTSCHAPPEN

Nadere informatie

VR DOC.1027/2

VR DOC.1027/2 VR 2015 0910 DOC.1027/2 Besluit van de Vlaamse Regering betreffende het subsidiëren van operationele groepen inzake het Europees Partnerschap voor Innovatie - netwerk voor de productiviteit en duurzaamheid

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 4 februari 2010 (OR. en) 6056/10 Interinstitutioneel dossier: 2010/0028 (NLE) ANTIDUMPING 8 COMER 16

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 4 februari 2010 (OR. en) 6056/10 Interinstitutioneel dossier: 2010/0028 (NLE) ANTIDUMPING 8 COMER 16 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 4 februari 2010 (OR. en) 6056/10 Interinstitutioneel dossier: 2010/0028 (NLE) ANTIDUMPING 8 COMER 16 VOORSTEL van: de Commissie d.d.: 4 februari 2010 Betreft: Voorstel

Nadere informatie

Hypothecaire kredietverlening neemt verder toe in tweede trimester

Hypothecaire kredietverlening neemt verder toe in tweede trimester Beroepsvereniging van het Krediet Persbericht Hypothecaire kredietverlening neemt verder toe in tweede trimester Brussel, 9 september 2010 - De Beroepsvereniging van het Krediet (BVK), lid van Febelfin,

Nadere informatie

Polsslag Ondernemend Limburg juli 2015: +4,8 Ondernemersvertrouwen op hoogste peil in 4 jaar Nog geen hitterecords voor Limburgse economie

Polsslag Ondernemend Limburg juli 2015: +4,8 Ondernemersvertrouwen op hoogste peil in 4 jaar Nog geen hitterecords voor Limburgse economie Ieder kwartaal peilen VKW Limburg en UNIZO-Limburg naar het aanvoelen van de Limburgse ondernemers en bedrijfsleiders over de economische gang van zaken in de bedrijven. De resultaten van deze bevraging

Nadere informatie

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks

Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 2010 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks ANNEX Voortgangsrapportage Onderwijs en Opleiding 21 Beschrijving prestaties Nederland en andere lidstaten op EU benchmarks 1. Deelname voor- en vroegschoolse educatie (VVE) De Nederlandse waarde voor

Nadere informatie

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind

Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Europese Commissie - Persbericht Economische voorjaarsprognoses 2015: herstel wint aan kracht dankzij economische rugwind Brussel, 05 mei 2015 De economie in de Europese Unie profiteert dit jaar van een

Nadere informatie

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 19.9.2014

GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE. van 19.9.2014 EUROPESE COMMISSIE Brussel, 19.9.2014 C(2014) 6515 final GEDELEGEERDE VERORDENING (EU) Nr. /.. VAN DE COMMISSIE van 19.9.2014 tot aanvulling van Richtlijn 2014/17/EU van het Europees Parlement en de Raad

Nadere informatie

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO

HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO HOGE RAAD VOOR DE ZELFSTANDIGEN EN DE KMO N EU - Contractenrecht A03 Brussel, 9 december 2010 MH/SL/AS A D V I E S over DE CONSULTATIE VAN DE EUROPESE COMMISSIE OVER HET EUROPEES CONTRACTENRECHT VOOR CONSUMENTEN

Nadere informatie

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014

Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 2014 Resultaten Conjunctuurenquete 1e helft 214 Willemstad, Maart 214 Inleiding In juni 214 zijn in het kader van de conjunctuurenquête (CE) de bedrijven benaderd met vragenlijsten op Curaçao. Doel van deze

Nadere informatie