Duurzaamheid grondstoffen, energiebronnen en biodiversiteit

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Duurzaamheid grondstoffen, energiebronnen en biodiversiteit"

Transcriptie

1 Duurzaamheidsnotitie Algemeen Van duurzaamheid bestaan verschillende definities. In het dagelijks taalgebruik is duurzaamheid inmiddels een soort containerbegrip geworden en wordt er een betekenis aan gegeven die ver af kan staan van de oorspronkelijke bedoeling. Duurzaamheid wil zeggen dat mensen in hun behoeften voorzien zonder dat zij daarmee de behoeften van toekomstige generaties in gevaar brengen. Dit betekent dat er bij productie en consumptie evenwicht moet zijn tussen ecologische, economische en sociale belangen zonder dat dit leidt tot uitputting van grondstoffen en energiebronnen. Dit principe wordt ook wel vertaald in de 3 P s. Planet, dat staat voor de kwaliteit van natuur en leefomgeving. People, dat staat voor sociaal maatschappelijke kwaliteit en Prosperity, dat staat voor economische kwaliteit en welbevinden, de mate waarin en de wijze waarop mensen kunnen voorzien in hun behoeften. RUIMTE SOCIAAL Integrale afweging ECONOMIE Duurzaamheid grondstoffen, energiebronnen en biodiversiteit LEEFBAARHEID voor huidige en toekomstige generaties Duurzaamheid kan dus voor gemeente De Bilt betekenen dat er wordt gewerkt aan een evenwichtige balans tussen de economische, sociale en ruimtelijke kwaliteit van beleid en activiteiten. Belangrijke randvoorwaarde daarbij is dat de keuze tevens wordt afgewogen op de aspecten energie- en grondstoffenverbruik en behoud van biodiversiteit. De gemeente De Bilt kan niet alleen bijdragen aan de grote uitdagingen van deze tijd. Zij kan doet niet alleen, maar bijvoorkeur met de binnen de gemeente aanwezige deskundigheid, organisaties en bedrijven. Wel kan deze gemeente binnen haar eigen grondgebied, door de besluiten die worden genomen en het beleid dat wordt uitgezet, steentjes bijdragen aan het veel grotere thema dat duurzaamheid heet. De kaders en de keuzen waarmee dat mogelijk is worden in deze notitie voorgelegd. 1

2 De Bilt, een karakteristiek De positie van De Bilt in de regio is een bijzondere, een groene buffer tussen de stedelijke agglomeraties van Utrecht en Hilversum. Binnen de gemeentegrenzen bevindt zich een complete landschappelijke gradiënt. Het gemeentelijk grondgebied strekt zich uit van beboste, schrale en droge dekzandgronden in het oosten tot natte verveningen en moerassen (zodden) en veenweide gebieden in het westen. Deze positie maakt De Bilt rijk aan landschappelijke waarden en natuurwaarden. Het westen van de gemeente valt onder EU - natuurbeschermingsregels en herbergt landelijk bijzondere en zeldzame moerasvegetaties, zoals trilvenen. De oostelijke bosgebieden vallen onder de ecologische hoofdstructuur (EHS) van de Utrechtse Heuvelrug. Binnen de landschappelijke gradiënt bevinden zich zes bebouwingskernen met elk hun eigen ontstaansgeschiedenis en vorm, die mede is bepaald door de geografische omstandigheden. De bevolking ( circa inwoners) heeft zich met name geconcentreerd in het overgangsgebied tussen bossen en natte veenweiden. De Bilt is geen gemeente met grootschalige, industriële bedrijvigheid en de bijbehorende problematiek voor de leefomgeving. De bedrijvigheid en werkgelegenheid in de gemeente kenmerken zich door kennis- en onderzoeksinstituten, kunst en zorg en welzijn. Daarnaast is er een gedifferentiërde groep kleine en middelgrote bedrijven, veelal in de lichtere milieucategorieën. Desalniettemin laat de gemeente zich kenschetsen als een groene forenzengemeente met een goede leefomgeving. De werkgroep duurzaamheid, onder leiding van een aantal raadsleden, heeft in het kader van duurzaamheid een globale analyse uitgevoerd van de sterkten/zwakte en kansen/bedreigen: een zgn. SWOT-analyse. Dit levert het volgende beeld op: Zwak Veel doorgaand verkeer en sluipverkeer Van de personenauto s zijn er relatief veel grote auto s met veel CO2 uitstoot Voor vrachtverkeer moeilijk toegankelijke winkelcentra rond station Gebied De Bilt verdeeld over 3 waterschappen. Overlast geluid en fijn stof langs de grote autowegen A27 en A28 (On)veiligheid verkeersovergang station Bilthoven Sterk Rode contouren beperkt woningbouw Hooggewaardeerd woonmilieu Veel natuurmonumenten en een sterke EHS Vestigingsmilieu voor hoogwaardige (schone) dienstverlenende bedrijven goed Veel dienstverlenende bedrijven en kantoor aan huis Kennisintensieve instellingen op het gebied van groen: RIVM, KNMI, Grondmij Breed onderwijsaanbod 2 stations: Bilthoven en Hollandsche Rading Bedreiging Files tijdens spits bij toegangswegen en in Bilthoven Druk om meer grootschalige woningbouw toe te laten Veel agrariërs die bedrijf (willen) beëindigen. Een krimpend gemeentelijk apparaat met veel langlopende dossiers Beperkte financiële mogelijkheden van de gemeente om nieuw belei te ontwikkelen Kansen Grote maatschappelijke en politieke steun voor behoud van natuur Aanwezige kennis over duurzaamheid bij bewoners en instellingen Gunstige vestigingsvoorwaarden voor kleine dienstverlenende bedrijven Verbetering openbaar vervoer? 2

3 Veel grotere en kleinere winkelcentra, waardoor verkeer beperkt wordt Winning van drinkwater Lokaties waar koude/warmteopslag toegepast wordt Duurzaamheid, een korte stand van zaken Uit de milieuverslagen over meerdere jaren komt het beeld naar voren dat De Bilt al de nodig grotere en kleinere acties op het gebied van duurzaamheid heeft ondernomen. De Bilt heeft uitvoering gegeven aan het idee van de lokale agenda 21 door op initiatief van de St. Ontwikkelingssamenwerking mee inhoud te geven aan een watercampagne en een energiecampagne. In 1999 was De Bilt landelijk koploper met een grote energiebesparingscampagne, waarmee de landelijke energieprijs de energy award werd gewonnen. Als één van de eerste gemeenten in de provincie heeft De Bilt in 2000 een convenant voor duurzaam bouwen afgesloten en zijn initiatieven genomen op gebied van bedrijfsinterne milieuzorg en duurzaam inkopen. Duurzaamheid heeft met name aandacht en invulling gekregen via milieubeleidsthema s als energiebeleid, duurzaam bouwen, interne milieuzorg, milieueducatie e.d. De enkele jaren geleden noodzakelijke bezuinigingen hebben de uitvoering van duurzaamheid via de milieubeleidsthema s in belangrijke mate beperkt. De daarbij gemaakte keuzes zijn ook doorvertaald in het geldende gebiedsgerichte milieubeleidsplan ( ). De implementatie van duurzaamheid is echter verder gegaan dan alleen via de milieubeleidsthema s. Een ( niet uitputtend) overzicht : Water: er wordt uitvoering gegeven aan het afkoppelplan om schoon hemelwater te scheiden van vuiler water en te infiltreren in de bodem (tevens verdrogingsbestrijding). Het Hoogheemraadschap geeft samen met de gemeenten invulling aan de EKRW. WMO: vanuit het oogpunt van samenleven, sociale samenhang en zorg wordt bij gedragen aan de sociale kwaliteit van de samenleving. Natuur en landschap : via de diverse ontwikkelingen die de EHS moeten versterken en met het opstellen van een LOP (landschapsontwikkelingsplan) wordt invulling gegeven aan de aspecten kwaliteit van de leefomgeving en biodiversiteit. Openbare Verlichting : er is een beleidsplan in voorbereiding om de keuzen en het niveau bij openbare verlichting af te wegen in een breder kader, dat bestaat uit energiebesparing, sociale en verkeersveiligheid en kostenbesparing. Gebiedsgericht milieubeleid : versterking van de samenhang van ruimtelijke ontwikkelingen en milieukwaliteit. Kiezen voor duurzaamheid Een gemeente kan vanuit drie invalshoeken invulling geven aan duurzaamheidsbeleid. De gemeentelijke organisatie Ten eerste is de gemeente fysiek een organisatie, een bedrijf dat aankopen doet en beslissingen neemt om te kunnen werken. Deze fysieke gemeente kan invulling geven aan duurzaamheid via de beslissingen die zij neemt op het gebied van bedrijfsmilieuzorg, inkopen, fairtrade, gebouwbeheer, energieverbruik, woon-werkverkeer en dienstreizen. Zij kan daaraan ambities koppelen en financiële kaders meegeven. De gemeente als beslisser. Ten tweede is de gemeente als lokaal bestuursorgaan verantwoordelijk voor het beleid en de besluiten waarmee zij richting en inrichting geeft aan de maatschappelijke ontwikkeling en dus ook aan de mate waarin daarbij rekening wordt gehouden met duurzaamheid. Het gaat hier om de rol van de gemeente als beslisser. In die rol kan de gemeente zich een aantal vragen stellen om te toetsen of en in hoeverre duurzaamheid wordt meegenomen in het beleid en de uitvoering van besluiten. Een leidraad daarvoor kan zijn de z.g. 10 voor duurzaamheid : 3

4 Een tien voor duurzaamheid : Heeft, indien van toepassing, bij het nemen van het besluit / vaststellen van beleid de afweging plaats gevonden voor: 1. een zuiniger gebruik van energie en grondstoffen, 2. de mogelijkheden om duurzame energie of hernieuwbare grondstoffen toe te passen, 3. de minste belasting voor groen, natuur en landschap, 4. de kansen voor versterking van natuur en landschap, 5. een bijdrage aan een gezonde leefomgeving door het beperken van de belasting van lucht, water en bodem, 6. een bijdrage aan een veilige leefomgeving, 7. de sociale, economische en ruimtelijke gevolgen in hun samenhang, 8. de betrokkenheid van de doelgroep, 9. de vermindering van de milieubelasting in andere landen, 10. de bijdrage aan duurzame ontwikkeling elders. De gemeente als uitvoerder van overheidstaken. Naast het hanteren van een tien voor duurzaamheid als leidraad heeft de gemeente de keuze om duurzaamheid via verschillende beleidsthema s te vertalen en uit te voeren. Met die keuze kan zowel ten aanzien van beleid als ten aanzien van de beschikbare middelen de prioriteit worden aangegeven. De thema s waarin duurzaamheid verder kan worden uitgewerkt : Ruimtelijke ordening. Natuur, landschap en groen. Bouwen en wonen. Werken en ondernemen. Onderwijs. Verkeer en vervoer. Energie en klimaat. Milieuthema s water, bodem, lucht en licht. Afvalinzameling en verwerking Internationale samenwerking. Keuze menukaart duurzaamheidsbeleid. Toelichting op de menukaart. De keuzemenukaart van deze nota geeft een invulling voor de drie rollen van de gemeente, waarbij per thema een drie ambitieniveaus zijn beschreven. De menukaart is een keuze instrument en geeft op hoofdlijnen richting aan hoe je duurzaamheidsbeleid voor de verschillende beleidsvelden kunt invullen. Dit ter ondersteuning van de te maken keuzen en te stellen prioriteiten. Na de prioriteitstelling zullen de gemaakte keuzen voor het duurzaamheidsbeleid verder worden uitgewerkt in operationeel beleid met een uitvoeringsprogramma. De aangegeven samenhang tussen actief, voorlopend en koploper is ten dele cumulatief. Waar een blauw blok om de ambitie staat, daar is de huidige stand van beleid en uitvoering ongeveer vergelijkbaar met het in de kaart aangegeven ambitieniveau. Bij indicatie middelen wordt globaal aangegeven of : * uitvoering van een bepaald thema kosten vooral met zich meebrengt, * kosten met zich meebrengt, maar dat deze terugverdiend kunnen worden en op termijn winst kunnen opleveren, * het thema kostenneutraal, door implementatie in de werkzaamheden, kan worden uitgevoerd. Tot slot is in de laatste kolom een aanduiding gegeven voor de mogelijke actoren die bij het realiseren van de activiteiten binnen het thema betrokken zijn. Actief. Uitvoering geven op het niveau zoals naar de huidige stand van beleid en techniek algemeen gebruikelijk is en /of is aangegeven in het rijks- en provinciale beleid. 4

5 Voorlopend. Uitvoering geven met beleid en oplossingen die nog niet algemeen worden toegepast en waarbij de gemeente zich onderscheidt van anderen en naar de bevolking een voorbeeldfunctie vervult. Koploper. Uitvoering geven aan een ambitieus, vernieuwend beleid, waarbij nieuwe oplossingen of technieken worden uitgeprobeerd en waarbij de gemeente provinciaal of landelijk een voorbeeldfunctie vervult. 5

6 Keuzemenukaart. Actief Voorlopend Koploper Indicatie middelen Actoren Ambitie Thema De fysieke gemeente Bedrijfsinterne milieuzorg Er wordt informatie verstrekt over beperking van energieverbruik en afval. Apparaten worden zo afgesteld dat deze zo min mogelijk energie verbruiken. Door voorlichting, gerichte inkoop en digitalisering wordt het materiaalverbruik met 10 % terug gebracht. Door voorlichting, gerichte inkoop en digitalisering wordt het materiaalverbruik met 20 % terug gebracht. Gezamenlijk : Kosten (aankoop) + terugverdienen (reductie) Gemeente Duurzaam inkopen De gemeente zal overeenkomstig het Rijksprogramma Duurzaam Inkopen voor 50 % van haar inkopen de richtlijnen uit dit programma toepassen. Fairtrade producten dingen mee bij de keuze voor aanschaf van kantoormaterialen en andere producten. De gemeente zal overeenkomstig het Rijksprogramma Duurzaam Inkopen voor 75 % van haar inkopen de richtlijnen uit dit programma toepassen. Er komen prestatieafspraken met de catering over duurzame inkoop. Als er bij inkoop fairtrade alternatieven beschikbaar zijn, dan streeft de gemeente er naar 30 % fairtrade produkten te kopen De gemeente zal overeenkomstig het Rijksprogramma Duurzaam Inkopen voor 100 % van haar inkopen de richtlijnen uit dit programma toepassen. Bij de inkoop van kantoormaterialen en andere producten is cradle to cradle in principe leidraad. Als er bij inkoop fairtrade alternatieven beschikbaar zijn dan kiest de gemeente kiest in principe voor fairtrade producten, tenzij deze geen gelijkwaardig alternatief vormen. Gemeente en contractpartners Duurzaam gebouwbeheer Bij onderhoud en renovatie zal de gemeente voor materialen en technieken Bij onderhoud en renovatie kiest de gemeente voor materialen en technieken met Bij onderhoud en renovatie kiest de gemeente voor materialen en technieken met de meest Kosten + terugverdienen Gemeente en contractpartners 6

7 Lca score meewegen bij haar keuze. Voor onderhoud en renovatie wordt het convenant dubo toegepast. Duurzaam vervoer Bij aanschaf van voertuigen worden bruikbaarheid, investering en milieubelasting afgewogen. De gemeente doet mee aan fiets naar je werk. Er zijn dienstfietsen ter beschikking. Bij vergoeding van dienstreizen wordt het gebruik van openbaar vervoer gestimuleerd. Er is een fietsenplan Energiebewuste organisatie de meest gunstige Lca score en een terugverdientijd van 7 jaar. GPR-gebouw wordt toegepast. Schoonmaak vindt plaats met biologische afbreekbare en of milieuvriendelijke middelen. Bij vervanging in het wagenpark kiest de gemeente voor voertuigen uit de A klasse. De gemeente stimuleert actief het gebruik van OV en de fiets voor dienstreizen en woonwerkverkeer. De gemeente voldoet in De gemeente heeft als eigen haar eigen bedrijfsvoering doelstelling de CO2 uitstoot aan het rijksbeleid van 30 % van haar eigen bedrijfvoering CO2-reductie en het gebruik met 60 % te reduceren en het van 20 % energie gebruik van 40 % energie afkomstig van duurzame afkomstig van duurzame bronnen bronnen in In Vermogensbeheer Onderzoek de mogelijkheden om sociale en milieucriteria te hanteren bij het uitzetten van vermogen. Gemeentelijk vermogen wordt, binnen verantwoorde financiële kaders, voor tenminste 15 % duurzaam uitgezet. gunstige Lca score als deze binnen de levensduur worden terugverdiend.bij de keuze voor materialen wordt de wijze van schoonmaak meegewogen. Schoonmaak vindt plaats met biologische afbreekbare en of milieuvriendelijke middelen. Bij vervanging in het wagenpark kiest de gemeente voor voertuigen op biobrandstof of hybride of alternatieve technieken. De vergoedingen voor dienstreizen en woonwerkverkeer bevorderen gebruik van OV en fiets. De gemeente maakt haar bedrijfvoering CO2 neutraal en voorziet daarin voor 5 % van haar energieverbruik d.m.v. eigen duurzame bronnen in Gemeentelijk vermogen wordt, binnen verantwoorde financiële kaders, voor tenminste 25% duurzaam uitgezet. Kosten (investering) Kosten (investering) + terugverdienen Kosten (onderzoek)/ neutraal Gemeente Gemeente Gemeente /provincie De gemeente als beslisser Duurzaamheid als In de advisering aan college principe voor en raad worden beleid en besluiten duurzaamheidsaspecten uit In de advisering aan college en raad wordt duurzaamheid aangegeven vanuit de De samenhang tussen economische, sociale en ruimtelijke kwaliteit uitgewerkt Neutraal Gemeente intern 7

8 relevante beleidsvelden aan gegeven. samenhang tussen economische, sociale en/of ruimtelijke kwaliteit. in tien uitgangspunten voor duurzaamheid is in principe leidend bij beleidsvoorbereiding en bij de besluitvorming door college en raad. Communicatie De gemeente voldoet aan de wettelijke vereisten omtrent informatie over plannen en besluiten. Er wordt actief voorlichting gegeven over ontwikkelingen binnen de gemeente. De gemeente raadpleegt externe partijen en burgers bij het opstellen van plannen en weegt deze mening mee bij de besluitvorming. De gemeente heeft een Kosten participatienota. Externe partijen (communicatie) en burgers worden geraadpleegd en actief betrokken bij het opstellen en uitvoeren van beleid. De adviezen maken deel uit van de besluitvorming. Gemeente en maatschappelijk veld De gemeente als uitvoerder overheidstaken Ruimtelijke plannen In de bestemmingsplannen zijn beschrijvingen opgenomen ten aanzien het gemeentelijk beleid voor water en duurzaam bouwen. In ruimtelijke plannen worden waar mogelijk duurzame doelstellingen t.a.v. energie, water, bouwen, landschap biodiversiteit en mobiliteit beschreven. Er wordt getoetst aan het gebiedsgerichte milieubeleid. Het principe van duurzaamheid (PPP) is kaderstellend bij het opstellen van strategische ruimtelijke plannen. Neutraal Gemeente en externe partijen Natuur,landschap en groen De gemeente zet zich samen met externe partijen in om de kwaliteit van natuur en landschap te behouden en ecologische verbindingen te realiseren. Voor het beheer van starten en gemeentelijk groen worden geen bestrijdingsmiddelen gebruikt. Bij voorkeur worden streekeigen bomen en struiken toegepast. De gemeente heeft een landschapsontwikkelingsplan en daarop aansluitend een groenstructuurplan voor de bebouwde kom. Behoud en versterking van Kosten biodiversiteit is onderdeel van (stimulering, ruimtelijke plannen. De communicatie en ecologiescan wordt uitgewerkt in uitvoering) lokaal ecologisch raamwerk voor inrichting en beheer om de ecologische samenhang te versterken. Waardevolle landschappen kunnen als monument worden beschermd. Bij groenaanleg en beheer wordt rekening gehouden met de ecologische functie / verbinding binnen de bebouwde kom. Gemeente, andere overheden en div belangenorganisat ies 8

9 Bouwen en wonen De gemeente neemt overeenkomstig het duboconvenant (in overleg met de initiatiefnemer) doelstellingen voor duurzaam bouwen op bij ruimtelijke ontwikkelingen. Bomenbeleid en beheer is gebaseerd op duurzaamheid. De gemeente heeft met De gemeente heeft met bouwpartners een convenant bouwpartners een convenant voor duurzaam bouwen voor duurzaam bouwen afgesloten. De ambitie is afgesloten. De ambitie is woningen te bouwen met een woningen te bouwen met een score van 7,5 volgens de GPR score van 8 volgens de GPR systematiek. Het toepassen van systematiek. Bij bouwplannen duurzame energietechnieken van 20 woningen of meer wordt wordt bevorderd. het opstellen van een Ontwikkelaars worden hierop energievisie gevraagd. Sociale beoordeeld. aspecten als sociale samenhang, zorg, ontmoeting en groen zijn criteria, die in de planvorming van ruimtelijke ontwikkelingen tot uiting komen. Neutraal Gemeente en marktpartijen voor bouwen en wonen Onderwijs Scholen kunnen gebruik maken van de lespakketten en leermiddelen van het NME centrum Zeist. Scholen krijgen vanuit het NME-centrum Zeist een nme aanbod dat ook is gericht op ondersteuning van activiteiten uit het duurzaamheidsprogramma. Scholen en burgers krijgen ondersteuning op maat van het NME-centrum Zeist bij acties en educatie op gebied van natuur en milieu. Kosten (contract nmeondersteuning) Gemeente, nmecentrum Zeist en scholen Werken en ondernemen Ondernemers worden gestimuleerd om duurzame oplossingen en technieken toe te passen. Bij milieucontroles wordt gekeken naar de staat van installaties en water en energieverbruik. Bij vestiging en verhuizing van bedrijven wordt het gebruik van een milieuscan gestimuleerd om milieu en grondstoffen besparende processen en technieken toe te passen. De vestiging van duurzame bedrijven wordt actief gestimuleerd. Bestaande bedrijven worden actief benaderd om bij investeringen duurzame oplossingen te kiezen. Bedrijven worden gestimuleerd het woon-werkverkeer d.m.v. OV of de fiets te bevorderen. Kosten (stimulering en communicatie) Gemeente, milieudienst en bedrijven en bedrijfsorganisatie s Verkeer en vervoer Doorgaand verkeer wordt zoveel mogelijk uit woonwijken geweerd Binnen regionaal verband worden gebruik en verbetering van openbaar vervoer De gemeente zet actief in op het terugdringen van autoverkeer d.m.v. bevoordeling van Kosten (onderzoek + uitvoering) Gemeente, belangenorganisat ies, regio 9

10 d.m.v. inrichtings- en snelheidsmaatregelen. Goede en veilige fiets en wandelroute s worden benut en waar mogelijk versterkt. gestimuleerd. De gemeente onderzoekt en stimuleert de mogelijkheden voor carpoolen en auto - OV verbindingen. langzaam verkeer, parkeerplaatsen beleid, stimuleren bezorgdiensten en bedrijfspendel-diensten t.b.v. woon-werkverkeer. Daartoe wordt mobiliteitsbeleid opgezet. Energie en klimaat Gemeente voert enkele energiemaatregelen uit voor te selecteren doelgroepen en toetst energiebesparing bij bedrijven Gemeente kiest voor het opstellen van een samenhangend klimaatbeleid conform BANS en vertaalt energiedoelstellingen door naar andere beleidsvelden (zoals wonen, RO, BWT, economie en sociale zaken) Gemeente kiest voor het zijn van klimaat-bestendige organisatie, kiest voor innovatief niveau BANS-aanvraag en werkt aan internationale duurzame energieprojecten Kosten (stimulering en communicatie) Gemeente en maatschappelijke veld Milieu Water De gemeente hanteert de In ruimtelijke plannen wordt watertoets voor ruimtelijke rekening gehouden met plannen, heeft haar capaciteit om hemelwater te basistaken op orde en voert bergen en infiltreren. Het de activiteiten uit nodig voor verharde oppervlak wordt het behalen van de EKRW zoveel mogelijk beperkt. Water doelstellingen. wordt waar mogelijk als zichtbaar element ontwikkeld. Tegengaan van verontreiniging door diffusebronnen. Met duurzaam bouwen zet de gemeente in op besparing van hoogwaardig drinkwater. Afkoppelen van hemelwaterafvoer door particulieren wordt gestimuleerd. De plusmaatregelen t.b.v de EKRW worden samen met het waterschap uitgevoerd. Herstel ecohydrologische kwaliteit door inrichting en beheer van oevers. Kosten (communicatie + uitvoering) Gemeente, HDSR, agrariërs en burgers Bodem Handhaven van de huidige bodemkwaliteit uit het BKK Verbeteren bodemkwaliteit ten opzichte van vastgestelde BKK en opstellen bodembeleid Verbeteren bodemkwaliteit t.o.v. vastgestelde BKK en opstellen van vergaand bodembeleid Gemeente Geluid Verminderen van aantal geluidgehinderden door: Dezelfde doelstellingen met de volgende ambitieniveaus: Nog ambitieuzere geluiddoelstellingen nastreven Gemeente, SSGM en burgers 10

11 wegverkeer, railverkeer en door bedrijven wegverkeer (45-50 dba) railverkeer (52-57 dba) bedrijven (44-48 dba) en nieuwe methoden toepassen om geluidreductie te realiseren, snelheidsbeperkende maatregelen invoeren Lucht Voldoen aan de grenswaarden zoals opgenomen in het Besluit luchtkwaliteit ug/m3 NO ug/m3 PM10 Nog ambitieuzere doelstellingen hanteren, voorlichting naar de burgers over te nemen maatregelen, meetmethoden toepassen Afvalinzameling en verwerking Gemeente voldoet aan eisen uit landelijk afvalstoffenplan m.b.t. scheiding van afval Gemeente streeft naar verbetering scheidingsdoelstellingen. Voorlichting naar burgers, extra inzamelfaciliteiten door gemeente. Gemeente participeert in landelijke voorlichtingscampagnes. Burgers, bedrijven en scholen worden betrokken bij verbetering afvalinzameling, vermindering afvalvorming en grondstoffenverspilling. Zo hoog mogelijke afvalscheiding wordt nagestreefd. Kosten (communicatie) Gemeente en burgers Internationale samenwerking Op ad hoc basis uitwisseling en activiteiten De gemeente faciliteert activiteiten van particuliere comité s. Samenwerking door gezamenlijk te kiezen projecten. Actief participeren, met partners Kosten programma opstellen (gebaseerd op millenniumdoel- uitvoering) (planvorming en stellingen). Gezamenlijke aanpak van gemeente, bedrijven en particuliere comité s Gemeente en div organisaties m.b.t. intern. Samenwerking. 11

12 Uitwerking in de beleidsprogramma s. De uiteindelijke keuze voor de onderwerpen waarop de gemeente met duurzaamheid gaat inzetten zal zijn doorvertaling moeten vinden in de diverse beleidsprogramma s van de raad. Thema Beleidsprogramma De fysieke gemeente Bedrijfsinterne milieuzorg Milieu Duurzaam inkopen Milieu Fairtrade / mondiaal bewust Milieu Duurzaam gebouwbeheer Beheer Openbare Ruimte Duurzaam vervoer Milieu Energiebewuste organisatie Milieu / Beheer Openbare Ruimte Vermogensbeheer Bestuurlijke aangelegenheden De gemeente als beslisser Duurzaamheid als leidend principe bij beleid en besluiten Communicatie Bestuurlijke aangelegenheden Bestuurlijke aangelegenheden De gemeente als uitvoerder overheidstaken Ruimtelijke ordening Natuur,landschap en groen Bouwen en wonen Zorg en samenleving Werken en ondernemen Verkeer en vervoer Energie en klimaat Water, bodem,lucht, geluid en licht Afval en afvalstoffen Internationale samenwerking Ruimtelijke ordening Milieu / Beheer Openbare Ruimte / Ruimtelijke Ordening Ruimtelijke Ordening Maatschappelijke ondersteuning Economische zaken Verkeer en bereikbaarheid Milieu, (verkeer en bereikbaarheid, economische zaken en ruimtelijke ordening) Milieu Milieu Maatschappelijke ondersteuning Uitgangspunten voor het financiële kader Het opstellen en uitvoeren van duurzaamheidsbeleid is niet alleen een gemeentelijke verantwoordelijkheid. Sterker nog de gemeente kan wel als initiator optreden, maar kan duurzaamheid niet alleen bereiken. Het is een gezamenlijke opgave voor burgers en overheid, waarvan niet alleen de lasten, maar juist ook de kansen en successen worden gedeeld. De gemeente vervult daarin een stimulerende en regisserende rol. Meerinvesteringen in duurzame technieken kunnen door lager verbruik of minder onderhoud worden terugverdiend. Meerinvesteringen in duurzame materialen en artikelen kunnen ook worden terugverdiend door reductie van materiaalgebruik en afval. Naast de afweging op basis van beschikbare middelen is ook fasering in tijd een mogelijkheid om met begrensde middelen een zekere ambitie te realiseren. 12

13 Op dit moment is voor milieubeleid sec 0,5 fte voor beleid en uitvoering van milieuthema s uit het beleidsplan beschikbaar. Voor het opstellen en bewaken van het duurzaamheidsprogramma is dus formatie nodig, die op dit moment niet binnen de huidige formatie beschikbaar is. Voor het opstellen en bewaken van het programma duurzaamheid zal los van de inzet op de uitvoering (beperkt) formatie nodig zijn. Daarnaast zal het uitvoeren van diverse activiteiten van het op te stellen uitvoeringsprogramma nog bijdragen aan de vraag naar formatie. Met name dit laatste hangt samen met de ambitie binnen het vast te stellen kader. Een verdere uitwerking vindt plaats na de kaderstelling door de raad. Daarbij zal worden gekeken naar de betrokkenheid van externen, de mogelijkheden om kosten terug te verdienen, subsidies, prioritering binnen het thema en de fasering in tijd. Dit om de benodigde eigen middelen enerzijds beperkt te houden en anderzijds zo efficiënt mogelijk aan te wenden. Voorts zal beoordeeld moeten worden of de benodigde formatie zich moet beperken tot de regierol van de gemeente, het opstellen en bewaken van het programma, waarbij de benodigde capaciteit voor uitvoering van het programma via uitbesteding wordt gerealiseerd. 13

14 Bijlage 1 Achtergrondinformatie per beleidsthema : Energie/klimaat: Rijksbeleid Een van de speerpunten van het huidige Kabinetsbeleid is het beleid omtrent klimaat en energie. Het Kabinet wil van Nederland een van de schoonste en zuinigste energielanden in Europa maken. Deze ambities zijn opgenomen in het werkprogramma Schoon en zuinig: nieuwe energie voor het klimaat. Men wil een schone en energiezuinige huishouding realiseren om de klimaatverandering tegen te gaan. Volgens het Kabinet dienen alle belangrijke vervuilende landen hieraan een bijdrage te leveren en ook Nederland dient een voorbeeldfunctie te vervullen. De concrete ambities van het werkprogramma Schoon en zuinig zijn: de uitstoot van broeikasgassen, met name CO2, in 2020 met 30% te verminderen vergeleken met 1990; het tempo van energiebesparing de komende jaren te verdubbelen van 1% nu naar 2% per jaar; het aandeel duurzame energie in 2020 te verhogen van ongeveer 2% nu naar het totale energiegebruik. Van de gemeenten wordt verwacht dat zij ook een bijdrage leveren aan de realisatie van deze klimaatdoelstellingen. In november 2007 hebben het rijk en de VNG (namens de gemeenten) een klimaatakkoord afgesloten. Gemeenten, die zorgen voor een schone en zuinige omgeving en die ruimte bieden aan innovatieve initiatieven, versterken volgens dit akkoord hun toekomstige aantrekkingskracht voor bedrijven en burgers. Men ziet voor gemeenten diverse rollen op het gebied van klimaatbeleid, namelijk: een voortrekkersrol bij het agenderen van klimaatverandering, het ontwikkelen van een visie hierop en het tonen van leiderschap bij het stimuleren van innovatie. Daarnaast hebben gemeenten een voorbeeldrol. Bijvoorbeeld door bij opdrachtverlening voor openbare gebouwen te investeren in energiebesparing en duurzaam in te kopen. In de derde plaats staan gemeenten dichtbij de burgers en hebben zij daarmee een voorlichtende en faciliterende rol. De gemeente is immers het loket voor burgers en bedrijven. Ten slotte hebben gemeenten ook een rol als vergunningverlener en handhaver, bijvoorbeeld bij het verlenen van vergunningen voor het plaatsen van windmolens. In het klimaatakkoord is vastgelegd dat rijk en gemeenten burgers en bedrijven stimuleren om energiebesparende maatregelen te nemen door middel van voorbeelden, communicatie en educatie, het faciliteren van initiatieven, financiële prikkels en wet- en regelgeving. Gemeenten dienen voor hun burgers, te onderscheiden naar verschillende doelgroepen, jaarlijks minimaal een educatieve activiteit te organiseren over klimaat en energie. Voor de volgende terreinen zijn er afspraken gemaakt: duurzame overheid; duurzame energieproductie; schone en zuinige mobiliteit; energiezuinige gebouwde omgeving; duurzame (agrarische) bedrijven; klimaatbestendige organisatie. Gemeenten dienen te streven naar een klimaatneutrale huisvesting en organisatie. Zowel rijk als gemeenten dienen in te zetten op duurzaam inkopen en op energiebesparing bij verwarming, verlichting en energiezuinige energie en wagenpark. Gemeenten dienen actief aan de slag te gaan met energiezuinige verlichting. Ook wordt van gemeenten onder meer verwacht dat ze zich inzetten voor duurzaam inkopen, duurzaam bouwen (o.a. energiezuinig), duurzame energie (windenergie, zonneboilers e.d.) en een schoon wagenpark. Zoals u weet, heeft in december 2007 de klimaatconferentie in Bali plaatsgevonden. Geïndustrialiseerde landen en ontwikkelingslanden zijn het eens geworden over de aanpak van klimaatverandering. Men heeft ingestemd met een actieplan, dat moet leiden tot een mondiaal klimaatbeleid vanaf Dan loopt het huidige klimaatverdrag af. Er is een agenda opgesteld om in twee jaar nieuwe klimaatafspraken te maken. In 2009 moeten de rijke landen komen met acties en concrete percentages om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. 14

15 De ontwikkelingslanden moeten tevens met acties komen om klimaatverandering tegen te gaan, maar dan met technologische en financiële steun van de rijke landen. Er moet ook internationale samenwerking tot stand om de gevolgen van klimaatverandering op te vangen. Beleid Provincie Utrecht In juli 2007 heeft de provincie Utrecht besloten dat men een klimaatneutrale organisatie wil worden. De provincie kiest onder meer voor groene stroom, bedrijfsauto s op schonere brandstof en duurzame bouw van de nieuwe huisvesting. De overblijvende uitstoot van broeikasgassen neutraliseert de provincie door te compenseren met investeringen in bos en duurzame energieprojecten. Daarnaast gaat men klimaatneutraal handelen door per 2010 de inkopen voor 100% duurzaam uit te voeren. Dit betreft de inkoop van alle producten en aanbestedingen, zoals wegen, verkeer en vervoer. De provincie roept de gemeenten op hierin haar voorbeeld te volgen. Men ziet een klimaatneutrale organisatie als kans voor verbetering van de leefomgeving en voor een economische impuls voor de regio. Verder zet de provincie klimaatambassadeurs in om organisaties (diverse branches) in de provincie Utrecht uit te dagen zich aan te sluiten bij de Utrechtse kopgroep door klimaatneutraal te worden. De provincie richt zich onder meer op de zorgsector, MKB-bedrijven, de bouw- en transportsector en scholen. In het collegeakkoord van de provincie van juli 2007 is ten aanzien van duurzaamheid onder meer opgenomen dat de provincie duurzaam bouwen en wonen wil stimuleren en een actieplan duurzaamheid gaat opstellen. Tevens zal men een stimuleringsregeling voor gemeenten instellen om deze te ondersteunen bij het uitvoeren van projecten op het gebied van duurzame energie en energiebesparing. Ook zal een bewustwordingsproject worden opgezet, waarbij duurzaamheid onder de aandacht wordt gebracht bij de inwoners van de provincie. Gemeentelijk beleid In januari 2006 is het gebiedsgerichte milieubeleidsplan van de gemeente De Bilt vastgesteld. Dit plan bevat het geldende beleid. In verband met de vastgestelde bezuinigsopgave voor het taakveld milieu zijn er verschillende ambitieniveaus bepaald voor de diverse milieuthema s. Er is een hoog ambitieniveau vastgesteld voor de thema s: geluid, bodem, externe veiligheid en water. Het hoge ambitieniveau houdt in dat de gemeente alle nieuwe beleidsontwikkelingen vanuit wet, rijk en provincie vertaalt en hieraan uitvoering probeert te geven. Het gaat om vervulling van een voorbeeldfunctie. Er is tevens een volgend ambitieniveau vastgesteld. Dit betekent dat de gemeente voldoet aan rijksen provinciaal beleid en aan wetgeving, maar bekijkt op welke wijze en op welke moment hieraan uitvoering wordt gegeven. Prioriteiten worden gesteld en zaken worden gefaseerd in de tijd. Dit ambitieniveau is vastgesteld voor: vergunningverlening en handhaving Wet milieubeheer, natuur- en milieu-educatie, luchtkwaliteit en afvalstoffen. Verder is een laag ambitieniveau vastgesteld voor de milieuthema s: duurzame energie/klimaatbeleid, licht, duurzaam bouwen en gemeentelijke interne milieuzorg. Het lage ambitieniveau houdt in dat er in principe geen uitvoering wordt gegeven aan dit thema. Voor sommige projecten wordt bekeken of de gemeente op ad hoc basis kan deelnemen. Huidige activiteiten op het gebied van klimaat/energie Allereerst is de gemeente nog steeds lid van het Klimaatverbond. Dit is een vereniging van gemeenten en provincies, die verantwoordelijkheid dragen voor het versterken van het (inter)nationaal milieu- en klimaatbeleid. Deze vereniging richt zich op concrete doelstellingen en resultaten voor een gezond milieu en heeft verantwoordelijkheid voor de levensomstandigheden en de cultuur van de bewoners van de tropische regenwouden. Sinds de bezuinigingstaakstelling en vaststelling van het milieubeleidsplan heeft de gemeente geen activiteiten uitgevoerd, waarmee het lidmaatschap van het Klimaatverbond wordt uitgedragen. Wel heeft de gemeente steeds actief de ontwikkelingen op het gebied van wetgeving en beleid rondom klimaat en energie gevolgd. Daarnaast is eind 2006/2007 gestart met het opstellen van een beleidsplan Openbare verlichting, waarbij energiebesparing en het voorkomen van lichthinder uitgangspunten zijn. In het kader van het RAAM (Regionale Activiteiten Agenda Milieu) van de 15

16 provincie Utrecht werden gemeenten gestimuleerd om een dergelijk plan op te stellen. De uren voor de inventarisatiefase van het plan heeft de provincie vergoed aan onze gemeente. Het conceptbeleidsplan heeft een vernieuwend karakter en is inmiddels bijna gereed. Verder is veel tijd besteed aan de realisatie van warmte- en koudeopslag op Larenstein. Helaas is dit uiteindelijk niet gelukt vanwege financiële redenen. Op dit moment wordt nog wel onderzocht of warmte- en koudeopslag voor een deel van het terrein haalbaar is. Ook doet de gemeente nog steeds mee aan de actie fietsen naar je werk. Deze actie heet nu fietsen scoort en is gericht op het stimuleren van het fietsgebruik (ten koste van het autogebruik) en het verminderen van de CO2-uitstoot. In verband met afspraken uit het verleden worden ten slotte op dit moment panelen voor zonne-energie besteld voor Miescisko. In het verleden was de gemeente ook heel actief op het gebied van duurzame energie en duurzaam bouwen, onder meer bij het realiseren van bouwprojecten. Verder is er groene stroom ingekocht voor alle gemeentelijke gebouwen (dit contract geldt nog steeds) en werd het energieverbruik van de gemeentelijke gebouwen bijgehouden en indien nodig werden er maatregelen getroffen. Doordat de mensen die de registratie bijhielden van de VUT-regeling gebruik gingen maken en er een laag ambitieniveau voor energie is vastgesteld, is verder geen uitvoering meer gegeven aan de energiebesparing van de gemeentelijke gebouwen. BANS In de periode is er al eens een Bestuurlijk Akkoord Nieuwe Stijl (BANS) gesloten tussen rijk en gemeenten. Dit was onder meer gericht op het opstellen van klimaatbeleid. Het huidige kabinet heeft recent opnieuw een BANS gesloten. Het BANS bevat een belangrijke subsidieregeling, die gemeenten kan ondersteunen bij het opstellen van gemeentelijk klimaatbeleid en het invoeren van duurzame energie voor de periode De regeling houdt in dat het ministerie van VROM 50% van de uitvoeringskosten (uren, onderzoek en communicatie) vergoedt aan de gemeenten. Deze gemeenten moeten dan wel beschikken over een vastgesteld klimaatbeleidsplan. In het kader van BANS kan gekozen worden voor de volgende thema s: 1. eigen gebouwen, voorzieningen, wagenpark, dienstreizen, woon-werkverkeer en inkoop; 2. woningen; 3. utiliteitsgebouwen; 4. bedrijven; 5. verkeer en vervoer; 6. grootschalige duurzame energie-opties. Mogelijke activiteiten Zoals gezegd, wordt van gemeenten nu een actieve opstelling verwacht. Op dit moment wordt de gemeente ook vaak benaderd om deel te nemen aan allerlei activiteiten. De gemeente kan actief worden door beleid op te stellen of allerlei activiteiten te organiseren. Het gaat bijvoorbeeld om: het opstellen van klimaatbeleid om gebruik te maken van de BANS-regeling (dit kan ook in regionaal verband); het realiseren van duurzame energie (energiezuinige woningbouw en bouw van bedrijven, biomassa, zonneboilers). Het kan zowel gaan om binnen onze gemeentegrenzen als internationaal in het kader van de stedenbanden, die de gemeente onderhoudt; het geven van voorlichting aan burgers over op welke wijze energiebesparing gerealiseerd kan worden (rondom woning, meer met de fiets e.d.) en het zorgen van bewustwording over het onderwerp klimaatverandering; het geven van voorlichting aan burgers over het energielabel: vanaf 1 januari 2008 moet de eigenaar bij verkoop of verhuur van een woning een energielabel leveren aan de koper of de nieuwe huurder; het zorgen voor een schoner eigen wagenpark; het bevorderen van gebruik van fiets en openbaar vervoer voor woon-werkverkeer en dienstreizen van gemeentelijke werknemers; het wederom monitoren van het energieverbruik van de gemeentelijke gebouwen en energiebesparende maatregelen treffen; het vaststellen van het beleidsplan openbare verlichting en hieraan actief uitvoering geven; 16

17 het organiseren van een spaarlampenactie voor minder bemiddelde huishoudens (actie van Greenpeace); het opstellen van een milieugeoriënteerd verkeer- en vervoerplan met gunstige effecten voor doorstroming en de luchtkwaliteit; het voorlichten van bedrijven binnen de gemeente over energiebesparing; het realiseren van energiebesparing bij supermarkten door het afdekken van koel- en vriesmeubelen; het organiseren van een regentonnenactie (in regenton kan water opgevangen worden, dat gebruikt kan worden voor auto wassen of tuin besproeien, resultaat: waterbesparing); het zorgen voor voldoende waterberging en het vasthouden van gebiedsgebonden water om verdroging tegen te gaan en in te spelen op de veranderingen van het klimaat; het meedoen aan de jaarlijkse warme truiendag : op die dag wordt de verwarming op scholen een paar graden lager gezet en wordt de aandacht gevestigd op het klimaat en wordt energiebesparing gerealiseerd (gemeente kan ook voorbeeldfunctie vervullen); het meedoen aan het planten van klimaatbosjes voor de toekomst; het meedoen aan de week van de vooruitgang. het meedoen aan de actie met belgerinkel naar de winkel. Klimaatbosjes voor de toekomst We zijn als gemeente benaderd door de Landschappen (samenwerkingsverband van de 12 provinciale landschappen en Landschapsbeheer Nederland) om mee te doen aan het project klimaatbosjes voor de toekomst. Dit project is onderdeel van een landelijke klimaatcampagne en de bedoeling is om het Nederlandse publiek bewust te maken van klimaatverandering door het planten van 700 klimaatbosjes verspreid over het land. De bosjes staan symbool voor de grote compensatiebossen die o.a. in de tropen worden gerealiseerd. Men is op zoek naar locaties. De bomen en een bepaald herkenningsteken/informatiepaneel worden gefinancierd vanuit het project. Omdat er in Nederland geen ruimte is voor grote compensatiebossen (om de CO2-uitstoot zoveel mogelijk te binden) stelt men de klimaatbosjes voor. Ze moeten tot nadenken stemmen en dat mensen vervolgens iets doen aan het klimaatprobleem, bv. door de auto vaker te laten staan. Week van de vooruitgang Milieudefensie organiseert elk jaar in de derde week van september een week van de vooruitgang. Deze week is gericht op duurzame mobiliteit (lopen, fietsen, O.V. en zuinig autogebruik) en op bewustwording van het klimaatbeleid en luchtkwaliteit. Er zijn gemeenten die o.a. burgers stimuleren om die week zoveel mogelijk gebruik te maken van de fiets en hierbij zelf ook een voorbeeldfunctie vervullen. Ook kan gestimuleerd worden dat kinderen in die week zoveel mogelijk te voet of met de fiets naar school gaan. Verder behoort deelname aan de autovrije zondag tot de mogelijkheden. Gemeente De Bilt doet al jaren mee aan de actie fietsen naar je werk, waarmee een bijdrage wordt geleverd aan vermindering van de CO2-uitstoot en aan bepaalde doelen in derde wereldlanden. Een aantal jaren geleden heeft de gemeente steeds deelgenomen aan de week van de vooruitgang door sommige wegen af te sluiten en hier spelactiviteiten voor kinderen te organiseren en onder meer een skatemanifestatie door de gemeente te organiseren. Campagne met belgerinkel naar de winkel Vanaf mei 2008 organiseren de provincie Utrecht en het IVN de campagne met belgerinkel naar de winkel. De gemeenten worden gestimuleerd hieraan mee te doen. Kern van de campagne is dat gemeenten gedurende zeven weken hun inwoners stimuleren om boodschappen op de fiets te doen in plaats van met de auto. Hiermee dragen de gemeenten concreet bij aan een betere luchtkwaliteit, een gezondere leefomgeving en minder CO2-uitstoot. Deze campagne sluit aan bij het eerder genoemde klimaatakkoord. Het werkt zo dat als inwoners tijdens de campagneperiode bij deelnemende winkels boodschappen doen, dan ontvangen zij een stempel op een kaart. Op deze spaarkaart kunnen inwoners ook suggesties doen voor een fietsvriendelijker gemeente. Na afloop van de periode worden uit ingeleverde spaarkaarten prijswinnaars getrokken en worden prijzen verstrekt, zoals fietsmanden, zadels en LED-verlichtingssetjes. 17

18 Reeds bekend is dat in 2008 de volgende gemeenten aan deze campagne zullen deelnemen: Breukelen, Bunschoten, De Ronde Venen, Houten, Montfoort, Nieuwegein, Oudewater, Renswoude, Soest, Veenendaal en Woerden. Reeds besloten is om dit jaar aan deze campagne deel te nemen. De deelnamekosten zijn opgebouwd uit een vast bedrag (eigen bijdrage), afhankelijk van de grootte van de gemeente. De kosten voor de gemeente De Bilt bedragen 1500,-. Daarnaast dient campagnemateriaal voor deelnemende winkels betaald te worden. Het gaat om ongeveer 1000,-. De gemeenten Breukelen, Houten, Nieuwegein en IJsselstein hebben reeds aan deze actie meegedaan. Op basis van hun ervaringscijfers is bekend dat de gemeente met een tijdsinvestering van ca. 240 uur rekening moet houden. Licht Ook aan het thema licht is een laag ambitieniveau gekoppeld. Er wordt aan het voorkomen van lichthinder gewerkt door het controleren van milieuvoorschriften van inrichtingen (bv. sportterreinen) en door het opstellen van beeldkwaliteitsplannen (zoals voor Larenstein). Daarnaast is het voorkomen van lichthinder een belangrijke doelstelling in het beleidsplan Openbare verlichting. De gemeente zou kunnen overwegen om deel te nemen aan de Nacht van de nacht. Deze wordt georganiseerd door de NMU (Natuur- en milieufederatie Utrecht) en is gericht op bewustwording van mensen inzake in hoeverre Nederland ook s nachts verlicht is en wat hiervan de effecten zijn voor flora en fauna. Tijdens deze nacht wordt door deelnemers de (buiten)verlichting van gemeentehuizen, bruggen, kerktorens en bedrijven uit gedaan. Er zijn ook gemeenten, die expliciet meedoen. Ook worden er avondexcursies georganiseerd, waarbij het publiek van de schoonheid van de nacht kan genieten en er voorlichting gegeven wordt. Deze excursies zijn zowel in het bos, de polder als de stad. In gemeente De Bilt zijn er zeker mogelijkheden om dergelijke excursies te organiseren. Duurzaam inkopen Rijksbeleid Duurzaam inkopen houdt in: het toepassen van milieu- en sociale aspecten in alle fasen van het inkoopproces, zodat dit uiteindelijk leidt tot de daadwerkelijke levering van een product, dienst of werk dat aan deze milieu- en sociale aspecten voldoet. Er zijn de volgende duurzaamheidscriteria: energiegebruik bij productie en toepassing; materiaalgebruik; gebruik product; recyclebaarheid en genereren van afval; levensduur; arbo en leefomstandigheden van de productie. Het Kabinet heeft bepaald dat alle overheden duurzaamheid moeten meenemen als criterium bij inkopen en aanbestedingen. Dit moet ertoe leiden dat in 2010 door de rijksoverheid 100% duurzaam wordt ingekocht. In het DUIV-overleg is afgesproken dat o.a. gemeenten in 2010 voor ten minste 50% moeten inkopen. Dit is een resultaatsverplichting. Provincie Utrecht Zoals al eerder aangegeven, streeft de provincie Utrecht ernaar in 2010 al haar inkopen op een duurzame wijze te laten geschieden (100%). Gemeenten wordt opgeroepen dit voorbeeld te volgen. Gemeentelijk beleid Voor gemeentelijke interne milieuzorg is in het milieubeleidsplan een laag ambitieniveau vastgesteld, waardoor er weinig uitvoering is gegeven aan dit thema. Wel beschikt de gemeente over een duurzaam inkopen scan. In 2006 heeft Milieuzorg Utrecht de gemeente benaderd om een dergelijke scan op te stellen. Vanaf september 2006 is deze scan opgesteld en in februari 2007 gereed gekomen. De scan bevat o.a. een inventarisatie van het draagvlak binnen de gemeente voor duurzaam inkopen, op welke wijze nu wordt ingekocht en welke mogelijkheden er zijn voor duurzaam inkopen. De situatie is zo dat binnen de gemeente weinig bekend is over duurzaam inkopen en dat 18

19 duurzaamheid slechts incidenteel bij het inkoopproces wordt betrokken. De gemeente kan in het inkoopbeleid een duurzaamheidsparagraaf opnemen en in diverse fasen van het inkoopproces duurzaamheid meewegen. Ook kan de gemeente bij de inkoop van zaken, die nu in de planning staan, ervaring opdoen met duurzaamheid. Wij zijn van mening dat het van belang is dat de gemeente De Bilt werk maakt van duurzaam inkopen. In verband hiermee wordt voorgesteld de bijgevoegde beleidsverklaring duurzaam inkopen te ondertekenen en zaken uit de scan te gaan oppakken. Hiervoor is formatie van milieu en inkoop noodzakelijk. De vraag is hoe dit georganiseerd moet worden. In 2007 is in onze provincie de DUIK-club gestart. Adviesbureau BECO begeleidt de provincie en een aantal gemeenten bij de activiteiten op het gebied van duurzaam inkopen. Het gaat om kennisoverdracht voor inkoop- en milieumedewerkers en om de uitwisseling van ervaringen. De provincie levert een financiële bijdrage aan de financiering van deze DUIK-club. Het traject is nu halverwege, maar volgens de provincie is het mogelijk en nuttig als de gemeente De Bilt nog gaat deelnemen. De provincie heeft een gereduceerd aanbod gedaan: voor een bedrag van 2500,- dit jaar kunnen wij alsnog aansluiten. Voorgesteld wordt hiervan gebruik te maken en een inkoop- en milieumedewerker te laten deelnemen. Fair trade gemeente Duurzaamheid gaat onder meer over milieu, maar ook over sociale aspecten (zoals arbeidsomstandigheden e.d.). Sinds vorig jaar loopt de campagne om fair trade gemeente te worden. Een fair trade gemeente is een stad of dorp waarvan bewoners, bedrijven, instellingen, organisaties en het gemeentebestuur zich inzetten voor eerlijke handel. Handel waarbij goede prijzen worden betaald aan de producenten zodat zij een menswaardig inkomen hebben, waar geen kinderarbeid aan de orde is, waar werknemers vakbondsrechten hebben etc. Eerlijke handel draagt zo bij aan armoedebestrijding en laat zien hoe iedereen daar een steentje aan kan bijdragen. Elke gemeente kan fair trade worden. Hiervoor gelden zes criteria: er is een lokale werkgroep actief, die initiatieven neemt om de titel te behalen en nadien zorgt voor de continuïteit van de fair trade gemeente; de gemeente moet zich uitspreken voor fair trade. De gemeenteraad, college en diverse gemeentelijke afdelingen verwoorden fair trade in hun beleid en handelen hiernaar; in de plaatselijke winkels worden eerlijke producten duidelijk zichtbaar verkocht. De plaatselijke horeca serveert fair trade producten; lokale organisaties (zoals scholen, kerken en verenigingen) en bedrijven gebruiken fair trade producten. Er worden activiteiten georganiseerd om de kennis over en de betrokkenheid bij fair trade te vergroten; media-aandacht. Er wordt een evenement georganiseerd bij het behalen van de titel en een strategie ontwikkeld om de campagne lang in het nieuws te houden; maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO): in de gemeente wordt een nieuw idee gelanceerd op dit gebied. Maatschappelijk verantwoord ondernemen betekent dat naast het streven naar winst (profit) ook rekening wordt gehouden met het effect van de bedrijfsactitiveiten op het milieu (planet) en dat men oog heeft voor menselijke aspecten binnen en buiten het bedrijf (people). Het gaat o.m. om inkoopbeleid, energiebesparing, arbeidsomstandigheden en wellicht kan men een project steunen in een ontwikkelingsland. In het kader van Samen voor De Bilt werken bedrijven en organisaties samen om een maatschappelijke functie te vervullen. In dit kader zou ook aan MVO gewerkt kunnen worden. Er zijn al diverse gemeenten, die hebben besloten fair trade gemeente te willen worden. In onze regio gaat het om Houten. Verder gaat het om gemeenten, zoals Groningen, Eindhoven, Goes, Tilburg en Leeuwarden. Duurzaam vermogensbeheer Sinds eind 2004 ontplooit provincie Utrecht initiatieven om te inventariseren welke mogelijkheden en beperkingen lokale overheden hebben voor duurzaam vermogensbeheer. Deze initiatieven hebben vorm gekregen via een onderzoek (deskstudie en interviews), een politiek besluit tot verdere 19

20 beleidsvoorbereiding (september 2005) en een seminar met overheden, financiële instellingen en maatschappelijke organisaties (november 2005). Er blijken goede kansen te zijn voor overheden om duurzaam vermogensbeheer in te voeren, zoals hieronder wordt toegelicht. Het rendement van duurzaam beleggen blijkt volgens internationaal onderzoek gelijkwaardig te kunnen zijn aan dat van conventioneel beleggen. De stijl van het beleggen en de omvang van het beleggingsuniversum zijn van invloed op het rendement. Duurzame beleggingsmethoden bieden mogelijkheden om investeringen te richten op milieu en sociaal gedrag van ondernemeningen met het doel om op lange termijn een solide en hoog rendement te behalen op aandelen portefeuilles. De stijl van het beleggen is, net als bij conventioneel beleggen, afhankelijk van de fondsbeheerder. Binnen het wettelijke kader, zoals onder andere bepaald door de Wet Financiering decentrale overheden (Wet Fido), hebben overheden een beperkte bewegingsvrijheid in het kiezen van beleggingsproducten. Er gelden echter geen bijzondere bepalingen voor duurzaam beleggen. Wel zullen overheidspartijen zich moeten beperken tot een obligatieproduct of producten met een rendementsgarantie. De markt biedt deze producten tot nu toe beperkt aan, mar dat hangt samen met de vraag vanuit de overheden. Binnen het vermogensbeheer bestaan ook andere financiële producten die verduurzaamd kunnen worden, maar daar is nog geen onderzoek naar gedaan. De inhoudelijke selectie van producten kan plaatsvinden op basis van eigen te ontwikkelen criteria. Bijvoorbeeld door aan te sluiten bij bestaand (inter)nationaal overheidsbeleid ten aanzien van klimaat, arbeid, enz. Daarentegen kunnen overheden ook uitgaan van het duurzaam product dat financiële instellingen aanbieden Millenniumgemeente In mei vorig jaar heeft het internationale bureau van de VNG alle gemeenteraden en colleges van B&W benaderd om een zogenaamde millenniumgemeente te worden. Millenniumgemeente heeft te maken met de vastgestelde acht millenniumdoelen. In september 2000 kwamen de wereldleiders in VN-verband bij elkaar voor de millenniumtop. Er werd afgesproken om gezamenlijk te vechten tegen armoede en honger, ongelijkheid tussen man en vrouw, milieuverontreiniging en HIV /AIDS en om in te zetten op verbering van de toegang tot onderwijs, gezondheidszorg en schoon water. Deze zaken zijn samengevat in acht millenniumdoelen, die in 2015 gehaald moeten zijn. Het gaat om de volgende doelen: extreme armoede en honger zijn uitgebannen; alle jongens en meisjes gaan naar school; mannen en vrouwen hebben dezelfde rechten; kindersterfte is sterk afgenomen; minder vrouwen sterven door zwangerschap; de verspreiding van ziektes als AIDS en malaria is gestopt; er leven meer mensen in een duurzaam leefmilieu; er is meer eerlijke handel, schuldverlichting en hulp. De eerste zeven doelen moeten hoofdzakelijk gerealiseerd worden in de ontwikkelingslanden. Het achtste millenniumdoel beoogt verandering in de relaties tussen rijke en arme landen. De gemeenten kunnen aan deze doelen bijdragen door een stedenband op te zetten of te intensiveren, mee te doen aan duurzaam inkopen, fair trade, klimaatbeleid op te zetten, de wereldwinkel te steunen, duurzaam te beleggen, lespakketten voor middelbare scholen beschikbaar te bestellen etc. Er zijn al diverse gemeenten, die zich millenniumgemeente noemen. In onze provincie gaat het onder meer om de gemeenten Utrecht, Nieuwegein, Breukelen en de Ronde Venen. Zoals u weet, heeft de gemeente De Bilt een stedenband met Coesfeld (Duitsland) en Miescisko (Polen). Ook heeft de gemeente een vriendschapsband met Gakpé (Benin, Afrika). Bij de eerste twee stedenbanden gaat het met name om het onderhouden van contact met de plaatselijke bevolking en de gemeentebesturen, het organiseren van culturele en sportieve activiteiten en het over en weer elkaar bezoeken (zowel bestuur, scholen als verenigingen). Ook vinden uitwisselingen plaats tussen beroepsgroepen. Voor het uitvoeren van deze activiteiten zijn stichtingen opgericht. Voor Coesfeld 20

VNG Raadsledencampagne

VNG Raadsledencampagne Duurzaam Drimmelen VNG Raadsledencampagne Klimaat niet zonder de Raad Invloed raadsleden Borging beleid Collegiaal bestuur Collegeakkoord 2010-2014 Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien

Nadere informatie

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013.

Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn. Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. Samen werken aan een duurzaam Hellendoorn Collegebesluit 14 mei 2013. Raadsbesluit 29 oktober 2013. 1 Samenvatting Definitie duurzaamheid volgens Brundtland Aanmelden als Millenniumgemeente Speerpunten:

Nadere informatie

Duurzame ontwikkeling:

Duurzame ontwikkeling: Duurzaam Tynaarlo Duurzame ontwikkeling: Een ontwikkeling die kan voorzien in de behoeften van de huidige generaties zonder die van de toekomstige generaties in gevaar te brengen. (Our common future 1987)

Nadere informatie

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen

Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Klimaat- en energiebeleid Gemeente Nijmegen Fons Claessen sr.adviseur klimaat, energie & duurzaamheid Gemeente Nijmegen Waarom moeten we iets doen?? 1: Klimaatverandering 2: Energie en grondstoffen 3.

Nadere informatie

Jaarverslag Millenniumplatform

Jaarverslag Millenniumplatform Jaarverslag Millenniumplatform Jaarverslag Millenniumplatform 2013 In 2008 heeft de gemeenteraad unaniem besloten onze gemeente uit te roepen tot Millenniumgemeente. Dit betekent dat de gemeente zich conformeert

Nadere informatie

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. :

Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : INTERN MEMO Van : L. de Ridder DMS nr: 11.04347 Aan : Gemeenteraad Datum : 19 mei 2011 Onderwerp : Start duurzaamheidsbeleid c.c. : Aanleiding Duurzaamheid is een speerpunt in het coalitieakkoord en het

Nadere informatie

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen

Een 10 puntenplan gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Een 10 puntenplan voor gemeenten die echt iets aan het klimaatprobleem willen doen Doet uw gemeente voldoende aan het klimaatprobleem? Iedere aanpak van het klimaatprobleem begint lokaal. Internationaal

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad

Gemeente Langedijk. Voorstel aan de raad Gemeente Langedijk Raadsvergadering : 22 januari 2013 Agendanummer : 15 Portefeuillehouder Afdeling Opsteller : H.J.M. Schrijver : Beleid en Projecten : Schutten Voorstel aan de raad Onderwerp : Nota Langedijk

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen

Pagina 2 van 5. Financiële toelichting Lasten / baten Dekking in. Plan van aanpak Groene Energie in de Schappen Adviescommissie 4 april 2011 Dagelijks bestuur 13 april 2011 Algemeen bestuur 14 december 2011 Aantal bijlagen: 1 Agendapunt: 22 Onderwerp: Groene Energie in Spaarnwoude Het algemeen bestuur besluit: 1.

Nadere informatie

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest

DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest POSTADRES Postbus 20 7500 AA Enschede BEZOEKADRES Hengelosestraat 51 Aan de Gemeenteraad TELEFOON 14 0 53 DATUM ONS KENMERK BEHANDELD DOOR 22 januari 2015 1400334664 B.J. van Oosten - Bronsgeest UW BRIEF

Nadere informatie

Klimaatbestendige steden

Klimaatbestendige steden Klimaatbestendige steden Klimaatbeleid en praktijk in Nederland Inspiratie voor Amersfoort Michaël Meijer Introductie Michaël Meijer Tuin- en Landschapsinrichting @ IAH Larenstein Planologie @ Radboud

Nadere informatie

Bijlage 5: Provinciale menukaart

Bijlage 5: Provinciale menukaart Bijlage 5: menukaart PROVINCIALE MENUKAART DUURZAME ENERGIE EN ENERGIEBESPARING Aandachtsveld Doelgroep Ambitieniveau Indicator Energie in beleid Hoofdlijnen in omgevingsbeleid (bijvoorbeeld energieparagraaf

Nadere informatie

Klimaatakkoord Rijk en UvW

Klimaatakkoord Rijk en UvW Klimaatakkoord Rijk en UvW Politieke en beleidsmatige context (klimaatbeleid) Rafaël Lazaroms 25 mei 2010 1 Inhoud presentatie Voorstellen Internationaal en nationaal klimaatbeleid Positie waterschappen

Nadere informatie

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid

Duurzaamheid in Amersfoort: kansen en inspiratie Het Amersfoorts Afwegingskader Duurzaamheid Duurzaamheid in : kansen en inspiratie Het s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid s Afwegingskader Duurzaamheid Leefomgeving Dit project draagt bij aan een gezond woon- en werkklimaat

Nadere informatie

Aan de Gemeenteraad. 17 december 2009. Raad. : Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen. Opiniërend. Status. Punt no.

Aan de Gemeenteraad. 17 december 2009. Raad. : Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen. Opiniërend. Status. Punt no. Aan de Gemeenteraad Raad Status 17 december 2009 Opiniërend Onderwerp Beleidsvisie Duurzaamheid Achtkarspelen Punt no. 22 Korte toelichting In deze beleidsvisie willen wij u een beeld schetsen van de mogelijkheden

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV december 2011 2010.0001-15 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03

http://enquete.groenepeiler.nl/admin/statistics.aspx?inquiry=47 1 van 13 5-7-2011 17:03 1 van 13 5-7-2011 17:03 Enquête Enquête beheer Ingelogd als: aqpfadmin Uitloggen Enquête sta s eken Enquête beheer > De Klimaat Enquête van het Noorden > Statistieken Algemene statistieken: Aantal respondenten

Nadere informatie

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011

Workshop J De kracht van een klimaatfonds. 05 april 2011 Workshop J De kracht van een klimaatfonds 05 april 2011 Presentatie Ad Phernambucq Zeeuws Klimaatfonds: Klimaatneutraal met Zeeuwse Projecten Nationaal Energie- en klimaatbeleid Doelstelling: Duurzame

Nadere informatie

Per milieuonderwerp is gekozen voor een ambitieniveau. Hierbij gaat het om volgende drie ambitieniveau s:

Per milieuonderwerp is gekozen voor een ambitieniveau. Hierbij gaat het om volgende drie ambitieniveau s: Bijlage 1: Projectenboek 1. Inleiding Voor u ligt bijlage 1 van het milieubeleidsplan, het Projectenboek. In het projectenboek worden de projecten voor het milieubeleid benoemd die in de periode van 2009

Nadere informatie

Fairtrade Gemeente Weert

Fairtrade Gemeente Weert Fairtrade Gemeente Weert Hans Kreutzer, Trijnie Helfferich, Henrieke Graven 17 april 2013 Fairtrade Gemeente Fairtrade Gemeente is een eretitel die aangeeft dat de gemeente bijzonder veel aandacht heeft

Nadere informatie

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen

Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen De Meeuw Nederland Industrieweg 8 Postbus 18 5688 ZG Oirschot T +31 (0)499 57 20 24 F +31 (0)499 57 46 05 info@demeeuw.com www.demeeuw.com De Meeuw en MVO Wijzer worden van Maatschappelijk Verantwoord

Nadere informatie

VVP 2005 VVP 2005 VVP 2005. De kaders voor het Verkeers- en Vervoerbeleid 2005-2015 van de gemeente Amersfoort

VVP 2005 VVP 2005 VVP 2005. De kaders voor het Verkeers- en Vervoerbeleid 2005-2015 van de gemeente Amersfoort 4 4 De kaders voor het Verkeers- en Vervoerbeleid 2005-2015 van de gemeente Amersfoort Bereikbaar en bewegen Voorwoord van H. Brink, Wethouder verkeer gemeente Amersfoort Hoe houden we Amersfoort bereikbaar

Nadere informatie

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede

Wijk bij Duurstede, 16 september 2013. Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo. Van: Wethouder Robbert Peek. Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede Wijk bij Duurstede, 16 september 2013 Betreft: Plan van aanpak duurzaamheid. Memo Van: Wethouder Robbert Peek Aan: Gemeenteraad Wijk bij Duurstede behandeld door Jelger Takken toestelnummer 609 bijlagen

Nadere informatie

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012

Februari 2010. Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Februari 2010 Kadernotitie duurzame ontwikkeling Smallingerland 2009 2012 Inleiding Het college van Smallingerland heeft de nota Duurzame Ontwikkeling in Smallingerland, periode 2009-2012 vastgesteld

Nadere informatie

Grave gaat voor Groen

Grave gaat voor Groen Grave gaat voor Groen Projectenboek 2015-2018 In de Kadernota 2015 is de volgende doelstelling opgenomen: Duurzaamheid moet een steviger plek krijgen binnen de eigen organisatie en planvorming van nieuwe

Nadere informatie

VOORSTEL AB AGENDAPUNT :

VOORSTEL AB AGENDAPUNT : VOORSTEL AB AGENDAPUNT : PORTEFEUILLEHOUDER : F.K.L. Spijkervet AB CATEGORIE : B-STUK (Beleidsstuk) VERGADERING D.D. : 26 november 2013 NUMMER : WM/MIW/RGo/7977 OPSTELLER : R. Gort, 0522-276805 FUNCTIE

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma. Behorende bij het milieubeleidsplan 2008-2011

Uitvoeringsprogramma. Behorende bij het milieubeleidsplan 2008-2011 Uitvoeringsprogramma Behorende bij het milieubeleidsplan 2008-2011 Inleiding Dit document omvat het uitvoeringsprogramma dat bij het milieubeleidsplan 2008 2011 van de gemeente Tynaarlo behoort. De in

Nadere informatie

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid

gemeente Eindhoven Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid gemeente Eindhoven Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer Bijlage bij RIB Einddoelen programma Duurzaamheid Uitleg bij de indicatoren behorende bij de einddoelen van het programma Duurzaamheid Energie

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Raadsvergadering van 21 januari 2010. Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente. Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING

Raadsvergadering van 21 januari 2010. Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente. Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING RAADSVOORSTEL Agendanummer Raadsvergadering van 21 januari 2010 Onderwerp: Uitvoeringsnota Millenniumgemeente Verantwoordelijke portefeuillehouder: W.J.M. Vissers SAMENVATTING Naar aanleiding van een motie

Nadere informatie

Besluit college van Burgemeester en Wethouders

Besluit college van Burgemeester en Wethouders Registratienr: 2013/4543 Registratiedatum: Afdeling: Leefomgeving Agendapunt: 49-Va-09 Openbaar: Ja X Nee Reden niet openbaar: Onderwerp: Windpark gemeente Kranenburg (DE) Besluit: Kennis te nemen van

Nadere informatie

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding

Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer. 1. Inleiding Voorstel ontwikkeling duurzaamheidsparagraaf Zoetermeer 1. Inleiding Zoetermeer wil zich de komende jaren ontwikkelen tot een top tien gemeente qua duurzaam leefmilieu. In het programma duurzaam Zoetermeer

Nadere informatie

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans

Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans Partij voor de Dieren Gouda Tav Corina Kerkmans directie/afdeling RO/afdeling RBA contactpersoon E. ten Cate telefoon 0182-588976 uw kenmerk onderwerp reactie op uw vragen over klimaatdoelstellingen Gouda

Nadere informatie

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom

Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom Raadsinformatieavond invulling sociale randvoorwaarden windenergie Zonzeel Welkom 19 november 2015 1 Opzet presentatie 1. Inleiding 2. Terugblik/voorgeschiedenis 3. Gemeentelijke ambitie vertaald naar

Nadere informatie

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur

Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling. Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Duurzaamheid als drager voor gebiedsontwikkeling Drs. ing. Bert Krikke Projectdirecteur Inhoud presentatie 0. Hoe omgaan met ambities 1. Wat is het Ecomunitypark 2. Voor wie is het park 3. Van samenwerking

Nadere informatie

Initiatiefvoorstel. de raad der gemeente EDE. Initiatiefvoorstel van de fractie

Initiatiefvoorstel. de raad der gemeente EDE. Initiatiefvoorstel van de fractie Initiatiefvoorstel de raad der gemeente EDE Verzameling Raadsstukken registratienummer sector datum: 2011 / 110 685552 Fractie GL/PE oktober 2011 Cie. n.v.t. betreft Raad 15-12-2011 Initiatiefvoorstel

Nadere informatie

Raadsvoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Afweging:

Raadsvoorstel Inleiding: Feitelijke informatie: Afweging: College V200801012 Onderwerp: Millennium gemeente Raadsvoorstel Inleiding: In september 2000 kwamen de wereldleiders in VN-verband bij elkaar voor de Millenniumtop. Er werd afgesproken om gezamenlijk te

Nadere informatie

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten

Raadsvoorstel. Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Raadsvoorstel Vergadering: : 28 april 2008 Agendanummer : 7 Opiniërende vergadering : 14 april 2008 Portefeuillehouder : L.C.J. Lijmbach Onderwerp : uitvoeringsprogramma Groen Blauwe Diensten Aan de raad,

Nadere informatie

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019

ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 Brief aan de leden T.a.v. het college en de raad informatiecentrum tel. (070) 373 8393 betreft Ondersteuningsprogramma Energie uw kenmerk ons kenmerk ECFD/U201400578 Lbr. 14/019 bijlage(n) 2 datum 20 maart

Nadere informatie

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO

Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Ab Arbo-advisering i en duurzaamheid + MVO Esther Loozen Atze Boerstra (Stanley Kurvers) NvvA Symposium 2010 1 Programma Introductie door Esther Loozen Korte inleiding over duurzaamheid+ MVO door Atze

Nadere informatie

Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5

Ontwerpbesluit pag. 3. Toelichting pag. 5 S T A T E N V O O R S T E L Datum : 10 oktober 2006 Nummer PS : PS2006WEM10 Dienst/sector : WEM/MSM Commissie :WEM/BEM Registratienummer : 2006WEM004017i Portefeuillehouder : Binnekamp Titel : Eindrapportage

Nadere informatie

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht)

(hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Bijlage: Projecten in de provincie Utrecht (hoofdstuk uit Inspiratiegids Adviseur Ruimtelijke Kwaliteit Provincie Utrecht) Inleiding In de Provinciale Ruimtelijke Structuurvisie 2013-2028 en de Verordening

Nadere informatie

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider

Milieudienst West-Holland. Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012. Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Holland Rijnland en Rijnstreek 2008-2012 Gerrit Jan Schraa Programmaleider Klimaatprogramma Vervolg op Klimaatbeleid 2003-2007 Waarom een Klimaatprogramma? Wat houdt het programma in?

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL Millenniumgemeente

RAADSVOORSTEL Millenniumgemeente RAADSVOORSTEL Millenniumgemeente Inhoud 1. Inleiding 2. Millenniumgemeente wat is dat? 3. Landelijke VNG-campagne 4. Wat doet de gemeente al? 5. Waarom meedoen? 6. Waarom dit raadsvoorstel? 7. Wat gaat

Nadere informatie

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers

Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Wat kunnen we in Pijnacker-Nootdorp doen tegen klimaatverandering? Richard Smokers Hoeveel CO 2 -reductie is nodig? doel nieuwe kabinet: in 2020 30% minder CO 2 -uitstoot dan in 1990 UN-IPCC: stabilisatie

Nadere informatie

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente

Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente Samen werken aan een klimaatbestendige en energieneutrale gemeente 3 Doel 1: Een klimaatbestendig en energieneutraal Sliedrecht 4 Mileubeleidsplan en uitvoeringsprogramma 2010-2011 De gemeente vindt duurzaamheid

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen

Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen Utrechtse Energie! Duurzaam Lage Weide Een bedrijventerrein vol kansen Verbeter de werel Lage Weide op de kaart zetten als duurzaam bedrijventerrein dat wilt u toch ook? Een milieubewuste benadering van

Nadere informatie

Maart 2014. Bladzijde 2 geeft het pakket, bladzijden 3,4 en 5 geven een toelichting op het pakket.

Maart 2014. Bladzijde 2 geeft het pakket, bladzijden 3,4 en 5 geven een toelichting op het pakket. Maatregelenpakket voor de periode 2014-2018 ter verbetering van de Eindhovense luchtkwaliteit en vermindering van de negatieve gevolgen, voorgesteld door de Werkgroep Luchtkwaliteit en Klimaat van de vereniging

Nadere informatie

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013

CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 CO 2 -reductiedoelstelling 2011-2013 Cauberg-Huygen Raadgevende Ingenieurs BV juni 2011 2010.0001-07 Inleiding Cauberg-Huygen is sinds 1975 koploper in oplossingen voor de bouw- en infrasector, industrie

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Bestaand budget ja/ nee. Extra budget tov huidig per jr. Bestaande capaciteit ja/nee. ja nes Binnen extra uren communicatie en coördinatie

Bestaand budget ja/ nee. Extra budget tov huidig per jr. Bestaande capaciteit ja/nee. ja nes Binnen extra uren communicatie en coördinatie Speerpunt/ onderwerp Doelstelling speerpunt Verantwoordelijk Team/onderdeel activiteiten Bestaand budget / nee Extra budget tov huidig per jr Bestaande capaciteit /nee Extra Capaciteit tov huidig per jr

Nadere informatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie

Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Sector- en keteninitiatieven 2014-2016 CO 2 -prestatie Cable Partners B.V. Venneveld 34 4705 RR ROOSENDAAL tel. 0031 165 523 000 fax 0031 165 520 033 www.cablepartners.nl Opgesteld d.d.: Mei 2015 Revisie:

Nadere informatie

Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede

Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Verslag van de informatieavond over het Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Datum: Onderwerp: Aanwezig: Notulist: 26 oktober 2009, 19.30-21.30 uur Milieubeleidsplan Wijk bij Duurstede Henk Muis, wethouder

Nadere informatie

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl

WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl WKO in duurzame gebiedsontwikkeling case Westland Ir. Marion Bakker SenterNovem 030 2393677 m.m.c.bakker@senternovem.nl 12-11-2007Sheet nummer 1 Ontwikkelingen wereldwijd Heeft de Al Gore film impact?

Nadere informatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie

CO2-Prestatieladder Participatieplan Invalshoek D: Participatie Titel: CO2-Prestatieladder Participatieplan Rapport: CO2-2014/R-05; rev. 0; d.d. 07-04-2015 Auteur: J.A.C. van Dijk Verificateur: A.L.J. Timmermans Vervolgblad : 1 van 4 Inhoudsopgave 1 Inleiding... 2

Nadere informatie

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten

tot eind 2025 - LED verlichting bij vervanging - inzet slimme verlichtingsconcepten Doelstelling Actie Doorlooptijd Wat gaan we doen Eigenaarschap Eigen organisatie 20% energiebesparing t.o.v. 2015 Energiebesparing gemeentelijke gebouwen 20% transitie naar hernieuwbare energie t.o.v.

Nadere informatie

Provinciale Staten van Overijssel

Provinciale Staten van Overijssel www.prv-overijssel.nl Provinciale Staten van Overijssel Postadres Provincie Overijssel Postbus 10078 8000 GB Zwolle Telefoon 038 425 25 25 Telefax 038 425 75 02 Uw kenmerk Uw brief Ons kenmerk Datum EMT/2005/1830

Nadere informatie

Naar een klimaatneutrale sportvereniging

Naar een klimaatneutrale sportvereniging Naar een klimaatneutrale sportvereniging Leidraad voor het maken van een eigen projectplan of Plan van Aanpak Inleiding Steeds meer sportverenigingen met een eigen accommodatie komen in actie om energie

Nadere informatie

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015

Almere. Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Uitkomsten van de zoektocht naar dé klimaatneutrale gemeente in Flevoland 2015 Natuur en Milieufederatie Flevoland heeft ook dit jaar weer een verkenning gedaan naar het klimaatneutrale gehalte van de

Nadere informatie

Datum 29 september 2011

Datum 29 september 2011 Beleidsnotitie duurzame openbare verlichting 2011-2016 Kerngegevens Projectleider Afdeling B.I.C. Stolk Ruimte 3 Datum 29 september 2011 3 Behandeling Gemeenteraad Planstatus Casenummer Vastgesteld AB11.00502

Nadere informatie

Factsheet Energie en Klimaat

Factsheet Energie en Klimaat Factsheet Energie en Klimaat 1. Inleiding Deze factsheet heeft betrekking op het klimaatbeleid (de reductie van CO 2 )en het energiebeleid (inzetten op zeven speerpunten) van Den Haag. Voor deze factsheet

Nadere informatie

Verduurzaming afvalinzameling

Verduurzaming afvalinzameling Verduurzaming afvalinzameling Overzicht presentatie Wat doet Avri? Doelstellingen Avri 2011-2015 Waarom verduurzaming? Projecten Avri Beoogde resultaten 1 Wat doet Avri Afvalbeheer: Inzameling huishoudelijk

Nadere informatie

Vragenlijst met scores in procenten

Vragenlijst met scores in procenten Vragenlijst met scores in procenten Het percentage tussen haakjes is het aandeel respondenten dat de vraag heeft beantwoord. De gemeente Amersfoort wil als stad in 2030 CO2-neutraal te zijn. Dit betekent

Nadere informatie

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma

Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Hoofdstuk 31. Klimaatprogramma Samenvatting Ruim zeven op de tien Leidenaren is van mening dat het klimaat de laatste tien jaar aan het veranderen is. Dit is iets minder dan vorig jaar. Qua belangrijkheid

Nadere informatie

Informatie voor duurzaam inkopen van. Hulp in het Huishouden. Datum: 20 mei 2010

Informatie voor duurzaam inkopen van. Hulp in het Huishouden. Datum: 20 mei 2010 Informatie voor duurzaam inkopen van Hulp in het Huishouden Datum: 20 mei 2010 Colofon Dit document voor duurzaam inkopen is ontwikkeld door NL Milieu en Leefomgeving in opdracht van het Ministerie van

Nadere informatie

Raadscommissievoorstel

Raadscommissievoorstel Raadscommissievoorstel Status: Voorbereidend besluitvormend Agendapunt: 7 Onderwerp: Meerjarenprogramma Duurzaamheid 2014-2015 Datum: 12 november 2013 Portefeuillehouder: dhr. N.L. Agricola Decosnummer:

Nadere informatie

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst

Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst r 2018 Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Versie: Definitief (inclusief aangenomen amendementen) Duurzaamheidvisie Gemeente Staphorst Pagina 1 van 6 Inhoudsopgave 1. Verrekijker 2018 2. Essentie Duurzaamheidvisie

Nadere informatie

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary)

Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015. Versie 3.0 (Summary) Energiezorgplan Van Dorp installaties bv 2011 2015 Versie 3.0 (Summary) Auteurs: Van Dorp Dienstencentrum Datum: Update: Augustus 2013 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 2 2. Energiebeleid... 3 2.1 Continue

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV juni 202 Gegenereerd op 26-0-202 - pagina van voor Van Dijk Groenvoorzieningen BV Rapportage VHG MVO Wijzer Van Dijk Groenvoorzieningen BV Maatschappelijk

Nadere informatie

De Politieke Ledenraad van de PvdA op 14 november 2015 bijeen te Amersfoort,

De Politieke Ledenraad van de PvdA op 14 november 2015 bijeen te Amersfoort, Korten op EU subsidies Solidariteit éen van de belangrijkste principes is in de sociaaldemocratie, In Europa grote verdeeldheid heerst aangaande het opvangen en herverdelen van vluchtelingen; Enkele landen

Nadere informatie

2013, peiling 2 juli 2013

2013, peiling 2 juli 2013 resultaten 2013, peiling 2 juli 2013 Van 14 mei tot en met 26 mei 2013 is een peiling onder het HengeloPanel gehouden. Van de 2.715 panelleden die waren uitgenodigd, hebben 1.615 leden de vragenlijst ingevuld.

Nadere informatie

Stichting Ommen Millenniumgemeente activiteitenplan 2012-2013. morgen is nu!

Stichting Ommen Millenniumgemeente activiteitenplan 2012-2013. morgen is nu! Stichting Ommen Millenniumgemeente activiteitenplan 2012-2013 morgen is nu! Stichting Ommen Millenniumgemeente (SOM) Ommen, juni 2012 1 inleiding Veel woorden zijn er geschreven over het zijn van een Millenniumgemeente.

Nadere informatie

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020

Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Blik op Leidschendam-Voorburg 2020 Een toekomstvisie voor Leidschendam-Voorburg De voormalige gemeenten Leidschendam en Voorburg kennen elk een eeuwenlange historie. Als gefuseerde gemeente gaat Leidschendam-Voorburg

Nadere informatie

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK)

Deelname van gemeente Heusden aan landelijke Stimuleringsregeling voor lokale Klimaatinitiatieven (SloK) Samenvatting: Inleiding: In de voorbereiding van de Duurzaamheidsagenda heeft uw college ingestemd met de indiening van een gemeentelijke aanvraag ter verkrijging van een uitkering uit het Gemeentefonds

Nadere informatie

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012

Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Tussenevaluatie Zutphen energieneutraal anno 2012 Forum 23 april 2012 Sabine van Galen-Avegaart Agenda 1. De opgave Zutphen energieneutraal 2. Resultaat van ons beleid in cijfers 3. Wat hebben we in 2010-2011

Nadere informatie

Werkgroep Duurzame Energie

Werkgroep Duurzame Energie AANLEIDING Tijdens de raadsvergadering van 7 juni 2011 heeft de gemeenteraad raadsbreed een motie aangenomen, waarin het college wordt opgedragen een raadsconferentie te organiseren over de mogelijkheid

Nadere informatie

Gemeente Utrechtse Heuvelrug

Gemeente Utrechtse Heuvelrug Gemeentelijke Duurzaamheidsindex GDI 2.0 Gemeente Utrechtse Heuvelrug en de buurgemeenten Bunnik Buren Renswoude Rhenen Veenendaal Wijk bij Duurstede Woudenberg Zeist 10 maart 2015 Ontwikkeling naar duurzaamheid

Nadere informatie

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016

Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen 2015-2016 Van verbruik naar gebruik Pagina 1 van 5 Inleiding: Voor u ligt het MVO beleid van ABIRD Industrial Rental Services. Maatschappelijk Verantwoord en Duurzaam

Nadere informatie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie

Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Evaluatie Uitvoeringsprogramma 2009-2012 versie: 29-jan Doelen Doelstelling bereikt? reductie Project Doelstelling wel deels niet anders ingevuld CO2- uitstoot verlaging woon- /bdrf.lasten creatie nieuw

Nadere informatie

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug

Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug Notitie Duurzame energie per kern in de gemeente Utrechtse Heuvelrug CONCEPT Omgevingsdienst regio Utrecht Mei 2015 opgesteld door Erwin Mikkers Duurzame energie per Kern in gemeente Utrechtse Heuvelrug

Nadere informatie

Rapportage VHG MVO Wijzer

Rapportage VHG MVO Wijzer Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. 9 april 202 Gegenereerd op 9-04-202 - pagina van 0 voor Aardoom Hoveniers B.V. Rapportage VHG MVO Wijzer Aardoom Hoveniers B.V. Maatschappelijk verantwoord

Nadere informatie

PLAN VAN AANPAK TEN BOER MILLENNIUMGEMEENTE januari 2010

PLAN VAN AANPAK TEN BOER MILLENNIUMGEMEENTE januari 2010 PLAN VAN AANPAK TEN BOER MILLENNIUMGEMEENTE januari 2010 Inleiding De raad heeft in oktober 2007 ingestemd met het voorstel (via een motie) om Ten Boer te laten aansluiten bij de Millenniumcampagne en

Nadere informatie

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS)

Gemeenteraadsverkiezingen 2012. Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout. Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Gemeenteraadsverkiezingen 2012 Memorandum voor de politieke partijen van Kampenhout Gemeentelijke Raad voor OntwikkelingsSamenwerking (GROS) Als erkende adviesraad van het gemeentebestuur groepeert de

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Reiniging openbare ruimte

Reiniging openbare ruimte Milieucriteria voor het maatschappelijk verantwoord inkopen van Reiniging openbare ruimte 1. Scope/afbakening De productgroep Reiniging openbare ruimte omvat de volgende diensten: onkruidbestrijding op

Nadere informatie

OplegvelRaadsvoorstel Initiatiefvoorstel Duurzaam eindhoven

OplegvelRaadsvoorstel Initiatiefvoorstel Duurzaam eindhoven Griffie gemeenteraad Raadsnummer 10R4068 Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer OplegvelRaadsvoorstel Initiatiefvoorstel Duurzaam eindhoven rhu/ha10055291 Inboeknummer Beslisdatum B&W Dossiernummer

Nadere informatie

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid

Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid Resultaten van ons duurzaamheidsbeleid In 2013 zijn we van start gegaan met de implementatie van ons duurzaamheidsbeleid en onderstaand ziet u de doelstellingen uit onze duurzaamheidsverklaring en de behaalde

Nadere informatie

Beantwoording schriftelijke vragen Fairtrade Gemeente

Beantwoording schriftelijke vragen Fairtrade Gemeente Collegevoorstel Openbaar Onderwerp Beantwoording schriftelijke vragen Fairtrade Gemeente Programma / Programmanummer Klimaat & Energie / 1022 Portefeuillehouder J. van der Meer Samenvatting De fractie

Nadere informatie

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht

Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht Wat is belang thema MVO voor 2010-2015? SWOT analyse UMC Utrecht stap 1 Interne & externe analyse Onderzoeksvragen Eindproducten STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP 1: INTERNE & EXTERNE ANALYSE STAP

Nadere informatie

Akkoord Bespreken Naam Datum

Akkoord Bespreken Naam Datum Reg. nr.: 1310125 Afdeling: Ruimtelijke Ontwikkeling Onderwerp Biomassaplein Samenvatting De gemeenten Boxtel, Schijndel, Sint-Michielsgestel, Vught, Best en mogelijk Oisterwijk willen samen een biomassaplein

Nadere informatie

Energiemanagement actieplan. CO2 prestatieladder

Energiemanagement actieplan. CO2 prestatieladder Energiemanagement actieplan CO2 prestatieladder Opgesteld door : Karin van Roode en Yonni van der Vlies Datum : 12 maart 2015 Versie : 1.1 Goedgekeurd door Paraaf : Harry van Roode : Datum: 12 maart 2015

Nadere informatie

Milieuwerkprogramma 2013-2016. Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu

Milieuwerkprogramma 2013-2016. Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu Milieuwerkprogramma 2013-2016 Afdeling Bouwen en Milieu, eenheid milieu Oktober 2012 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding... 3 1.1 Aanleiding... 3 1.2 Doel... 3 1.3 Inhoud van het milieuwerkprogramma... 3 1.4

Nadere informatie

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18

Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 1 Voorstel aan de raad Aan de gemeenteraad Gemeente Steenwijkerland Vendelweg 1 8331 XE Steenwijk Steenwijk, 5-3-2013 Nummer voorstel: 2013/18 Voor raadsvergadering d.d.: 19-03-2013 Agendapunt: 06 Onderwerp:

Nadere informatie