juli 2002 RAPPORTAGE ONDERZOEK DIENSTVERLENINGSSTELSEL

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "juli 2002 RAPPORTAGE ONDERZOEK DIENSTVERLENINGSSTELSEL"

Transcriptie

1 juli 2002 RAPPORTAGE ONDERZOEK DIENSTVERLENINGSSTELSEL

2 INHOUDSOPGAVE 1. INLEIDING BELEIDSMATIG EN BESTUURLIJK KADER Extramuralisering en de gevolgen De noodzaak tot samenhang Versterking van de positie van de burger Versterking sociale infrastructuur Ontwikkeling van het beleid inzake algemene toegankelijkheid: 'inclusief beleid' Uitbreiding van het wetsvoorstel gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Verbreding van de doelgroep De centrale vragen en het kader waarin deze beantwoord worden W ONEN EN WOONOMGEVING Het huidige beleid van het ministerie van VROM Toekomstig toegankelijkheidsbeleid wonen en woonomgeving De mogelijkheden en beperkingen van de vigerende sturingswijzen voor toekomstig beleid Voorwaardenscheppend/stimulerend beleid t.a.v. toegankelijkheid Dwingende wet- en regelgeving Dilemma: een speciale rol van wooncorporaties in het toekomstige beleid? Varianten Algemeen beleid Specifiek beleid MOGELIJKHEDEN VOOR HET ALGEMENE, INCLUSIEVE BELEID : VERVOER Wat willen we bereiken? Wat moet daarvoor gedaan worden? Wat gaat dat kosten? Aanvullende maatregelen WGBH/CZ VERDERE ONTWIKKELING VAN BELEID OP HET TERREIN VAN WELZIJN EN ZORG Enkele cijfers Naar een basispakket diensten? DE DIENSTENWET : ENKELE ALGEMENE VRAAGSTUKKEN Aanscherpen van de zorgplicht De problematiek

3 Tussenvormen Conclusie Verbreding van het domein van de Dienstenwet Recreatie, sport, hobby en vrijwilligerswerk Het gezin Samenvattend HET PAKKET VAN EEN DIENSTENWET Zorggerelateerde welzijnsvoorzieningen en welzijnsgerelateerde zorgvoorzieningen (zie ook kader 'Wielborghproblematiek') Welzijngerelateerde hulpmiddelen ex Ziekenfondswet en AWBZ Tijdelijke uitleen welzijngerelateerde hulpmiddelen uit de AWBZ Zittend ziekenvervoer Dagbesteding, dagverzorging en dagopvang Cliëntondersteuning Huishoudelijke verzorging (Roerende) woonvoorzieningen (Individuele) vervoersvoorzieningen Rolstoelen INDICATIESTELLING Huidige situatie Indicatiestelling in een Dienstenwet BEVORDERING VRAAGSTURING Uitgangspunten Welke typen voorzieningen? Consequenties voor cliënten Consequenties voor gemeenten Implementatie DE FINANCIËLE SYSTEMATIEK NADER BELICHT POSITIONERING VAN DE WVG...57 B IJLAGE 1 HET TABELLENBOEK...58 B IJLAGE 2 STUURGROEP EN WERKGROEPEN...69 B IJLAGE 3 A CTIVITEITEN ROND HET ONDERZOEK: ONDERZOEK EN REGIOCONFERENTIES

4 4

5 1. INLEIDING Dit rapport doet verslag van een ambtelijke verkenning van de mogelijkheden van een dienstverleningsstelsel als opvolger en uitbreiding van de Wet voorzieningen gehandicapten. Directe aanleiding tot deze verkenning vormt het rapport van de IBO (Interdepartementaal beleidsonderzoek) werkgroep 'Zorg Lokaal, van de Wvg naar een dienstverleningsstelsel', Den Haag juni 2000 en de reactie van het kabinet daarop van 8 december 2000 (Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 1). Deze verkenning vindt echter plaats in een bredere context dan uitsluitend het IBO en de kabinetsreactie daarop. Rond de maatschappelijke positie van mensen met beperkingen vinden ontwikkelingen plaats die van groot belang zijn voor de wijze waarop de kolom 'dienstverlening' gepositioneerd moet worden. Hierbij valt te denken aan vergrijzing, extramuralisering, individualisering, modernisering en functionalisering van de AWBZ, toenemende zelfstandigheid, de nadruk op algemeen en minder op specifiek beleid, e.d. Deze ontwikkelingen hebben gevolgen voor de burgers, maar ook voor de bestuurlijke noties die in het beleid voor mensen met beperkingen op diverse terreinen opgeld doen. Daarom zal deze rapportage allereerst een beleidsmatig en bestuurlijk kader aangeven waarin de verkenning van de mogelijkheden van een dienstverleningsstelsel geplaatst kan worden. 1 Een van de uitgangspunten van het IBO-Wvg rapport is dat gezien de hierboven aangeduide demografische en maatschappelijke ontwikkelingen de kolom dienstverlening en de positie van de gemeente die deze kolom beheert steviger dienen te worden verankerd.tussen 'wonen' en 'zorg' is behoefte aan een robuust stelsel, dat de burger met beperkingen diensten verleent die hem in staat stellen zijn zelfstandigheid zo lang mogelijk te behouden en maatschappelijk te participeren, en waarborgt dat de diensten die hij nodig heeft ook feitelijk beschikbaar komen. De vraag hóe dat moet is echter in veel opzichten een politieke, en vraagt ook om politieke afwegingen. Dat geldt voor de aard van de zorgplicht, waarbij gemeentelijke beleidsvrijheid enerzijds en het gevoel van rechtsongelijkheid bij bepaalde groepen burgers anderzijds kunnen botsen. Ook geldt dit voor de omvang van het pakket van een Dienstenwet, waarbij overheveling van onderdelen van andere 'pakketten' naar de Dienstenwet een duidelijke herkenbaarheid van het gemeentelijke pakket ten gevolge heeft, maar soms minder gunstige gevolgen voor het pakket dat achterblijft bij de sector waar dit onderdeel vandaan komt. Een politieke afweging is tevens de vraag in hoeverre de mogelijkheden van kostenbeheersing moeten worden meegewogen en voor welke onderdelen meer eigen verantwoordelijkheid van de burger op zijn plaats is. De ambtelijke werkgroep heeft zich er tegen deze achtergrond toe beperkt de voors en tegens van verschillende opties in kaart te brengen, zonder daarbij een uitgesproken standpunt in te nemen. Tijdens de looptijd van dit onderzoek heeft zich een accentverschuiving voorgedaan wat betreft het centrale deel van de werkzaamheden. Aanvankelijk lag de nadruk op een uitwerking van de voorstellen van het IBO-rapport 'Zorg Lokaal', conform de opdracht daartoe van het kabinet. Met voorbijgaan van alle nuanceringen kan de insteek van die operatie worden gekenmerkt als 'een zo breed mogelijke opvolger van de Wvg (de Dienstenwet), teneinde de gemeente een optimale ruimte te geven voor het voeren van integraal beleid, en heldere afbakeningen te creëren met aanpalende terreinen'. Het IBO-rapport noemt als mogelijk over te hevelen voorzieningen onder andere de welzijngerelateerde hulpmiddelen uit de Ziekenfondswet, welzijngerelateerde tijdelijke uitleen hulpmiddelen uit de AWBZ, huishoudelijke verzorging uit de AWBZ, etc. In de loop van 2001 is echter de centrale benadering iets anders komen te liggen. De werkzaamheden aan het Voorstel van Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische 1 Wat hier wordt aangeduid als 'dienstverlening' heeft ook elementen in zich die kunnen worden aangeduid als 'welzijn'. Van sommige onderdelen die in aanmerking kunnen komen om deel uit te maken van het pakket van de Dienstenwet is de Welzijnswet thans ook de wettelijke basis. In deze verkenning zal echter als regel worden gesproken van 'dienstverlening'. 5

6 ziekte, en de in dat kader ingediende motie Passtoors, Smits en Hermann (Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 68) om deze aanbouwwet uit te breiden met de terreinen vervoer, publieke ruimten, publieke dienstverlening en wonen, wezen steeds meer in de richting van versterking van het algemene, inclusieve beleid ten behoeve van de maatschappelijke participatie van mensen met beperkingen 2. Toegankelijkheid (met name van vervoer en woongebouwen) wordt daarbij de norm, de noodzaak tot individuele aanpassing de uitzondering. Deze benadering leidt niet meer als vanzelf tot een brede Dienstenwet, maar kan ook leiden tot de constatering dat op termijn nog slechts specifiek aanvullend beleid nodig is voor mensen met beperkingen die dermate ernstig zijn dat zij ook in een situatie waarin de WGBH/CZ van toepassing is op het openbaar vervoer daarvan geen gebruik kunnen maken. Deze twee benaderingen zijn in dit rapport terug te vinden. In hoofdstuk 2 worden enkele algemene ontwikkelingen en vraagstukken geschetst en worden ook de centrale vragen van dit onderzoek behandeld. In hoofdstuk 3, 4 en 5 staat verdere ontwikkeling van het algemene, inclusieve beleid op respectievelijk de terreinen wonen en vervoer centraal en bezien wordt in hoeverre via deze ontwikkeling tegemoet kan worden gekomen aan de woonwensen en vervoerbehoefte van mensen met beperkingen. In hoofdstuk 5 wordt ingegaan op algemene ontwikkelingen op het terrein van zorg en welzijn waarin ook wordt aangegeven welke beleidsopgaven er op dit terrein liggen in relatie tot het beleid voor mensen met beperkingen. De daarop volgende hoofdstukken richten zich vooral op het (toekomstige) specifieke beleid voor mensen met beperkingen en zijn grotendeels geschreven vanuit het oorspronkelijke perspectief van een brede Dienstenwet. In de gehele rapportage wordt, waar mogelijk, van een aantal onderscheiden opties aangegeven wat daarvan de financiële implicaties zijn, zowel in kwantitatieve zin als in de financieringssystematiek. Deze berekeningen hebben veelal een tentatief karakter, zodat definitieve besluitvorming nader financieel onderzoek zal vereisen. Bovendien betekent het feit dat een aantal opties en ideeën is voorzien van een prijskaartje niet dat hier sprake is van een financiële claim. Doel is slechts aan te geven in welke orde van grootte de financiële gevolgen ongeveer zouden kunnen liggen. 2 Het voorstel van wet, inclusief een bij Nota van Wijziging aangebrachte toevoeging waarin belangrijke delen van de sector vervoer op termijn onder de werking van de wet zullen worden gebracht, is op 4 juli met algemene stemmen door de Tweede Kamer aangenomen. 6

7 2. BELEIDSMATIG EN B ESTUURLIJK KADER Voor het invullen van het beleidsmatige en bestuurlijke kader waarin het dienstverleningsstelsel op Dienstverleningsstelsel termijn gestalte moet en Dienstenwet krijgen zijn de volgende maatschappelijke ontwikkelingen richtinggevend. Bij de 'kolom' dienstverlening, tussen de kolommen wonen, vervoer en zorg, kunnen twee delen onderscheiden worden. In de eerste plaats een decentraal voorzieningensysteem dat aan burgers op een individuele vraag en na indicatie voorzieningen verstrekt die hen ondersteunen 2.1. Extramuralisering in het zelfstandig functioneren en de en gevolgen maatschappelijk participeren. Dit decentrale voorzieningensysteem wordt aangeduid als 'de Dienstenwet'; deze komt overeen met wat in het IBO-rapport 'Zorg Lokaal' wordt aangeduid als 'het dienstverleningsstelsel'. Naast deze op de individuele vraag gerichte wet bestaat er behoefte aan het verder aanscherpen van de gemeentelijke Het is een maatschappelijk gegeven dat mensen met beperkingen langer zelfstandig willen blijven verantwoordelijkheid op het gebied van zaken die zich uitsluitend of beter laten realiseren via een collectieve aanpak (een veilige woonomgeving, functioneren lichte (ouderen, vormen van gehandicapten ondersteuning, sociale en GGZ-cliënten). activiteiten, etc.). Het Dit wordt beleid in het richt Grote zich Stedenbeleid steeds meer de sociale op het pijler genoemd, creëren welk van begrip de randvoorwaarden overigens breder is dan daartoe. de rol die Intramurale in déze rapportage instellingen voor de gemeente maken, op naar 'collectief de mate gebied' waarin wordt gezien. de Dit proces zorgbehoefte krijgt vorm in van de werkzaamheden bewoners gericht dat toelaat, op versterking geleidelijk van plaats sociale infrastructuur, voor al dan waarbij niet geclusterde vanuit het perspectief combinaties van de Dienstenwet een 'Wet op de Sociale Infrastructuur' een goede optie zou zijn. Dit is een zelfstandig proces dat hier niet behandeld van zelfstandig wonen en zorg. Kleinschaligheid is daarbij de norm aan het worden. De wordt. Deze twee delen van de kolom (het niveau van een individuele vraag van een specifieke doelgroep en het niveau van het collectieve, modernisering voorwaardenscheppende van de AWBZ beleid) faciliteert worden dit in proces: deze notitie het samen beperkte aangeduid aantal als 'het verstrekkingen, dienstverleningsstelsel'. intramuraal met een 'all-in' karakter, wordt vervangen door een zevental functies die, afgezien van de functie Algemeen en specifiek beleid 'verblijf', extramuraal in alle mogelijke combinaties voor de burger, op indicatie, beschikbaar zijn. Waar in deze notitie gesproken wordt over 'algemeen beleid' wordt gedoeld op een zodanig beleid dat mensen met beperkingen zonder speciale maatregelen van de producten van dat beleid gebruik kunnen maken. Het gaat daarbij om producten waaraan (vrijwel) iedereen De tijden in dat samenleving alles onder vrijwel één permanent dak geleverd behoefte heeft, werd zoals en het huisvesting gehele en continuüm mobiliteit. Deze van vorm wonen, van beleid zorg wordt en ook wel aangeduid dienstverlening als 'inclusief vanuit beleid'. één Bij de centrale in dit kader instellingsregie meest relevante sectoren werd aangestuurd vervoer en wonen gaan betekent steeds dit meer dat (openbare) tot het vervoermiddelen en woongebouwen zodanig worden ontworpen dan wel op voorhand aangepast, dat mensen met beperkingen er verleden behoren. De burger, ook als hij of zij in bepaalde lichamelijke, verstandelijke of geestelijke zonder enig probleem gebruik van kunnen maken. Het onderscheid tussen gehandicapt en niet-gehandicapt zijn verdwijnt op dat punt als functies het ware. beperkt is, wil zoveel mogelijk zélf de regie blijven voeren over zijn leven. Deze door In maatschappij de sector zorg en en welzijn politiek kan van zeer een gewenste dergelijk 'inclusief' ontwikkeling beleid per betekent definitie geen dat sprake er dóór zijn. maar De producten ook vóór zorg en in welzijn de zijn immers geen zaken waaraan iedereen in de samenleving permanent behoefte heeft; zij zijn, integendeel, 'ontworpen' ten behoeve van directe omgeving van de burger het nodige 'aan elkaar geknoopt' moet worden. Van belang hierbij is een specifieke, zorgbehoevende groep. Het ontwerpen van een rolstoel of een blindentaststok zodanig dat iedereen deze kan gebruiken ons te is, realiseren hoewel mogelijk dat beleidsbeslissingen en vaak al het geval, onzinnig. die worden Er bestaat genomen wel 'algemeen op aan VWS-beleid', zorg grenzende bijvoorbeeld terreinen de Wet collectieve preventie (wonen, volksgezondheid; welzijn en dienstverlening, voor de groep waarop vervoer, deze notitie ruimtelijke betrekking ordening, heeft (mensen woonomgeving, met beperkingen) onderwijs, is dat echter werk niet ofen nauwelijks inkomen, van veiligheid) betekenis. 'Algemeen van steeds VROM-beleid' groter belang en 'algemeen worden V&W-beleid' voor het hebben bereiken dus geen van parallel doelen in van 'algemeen de zorg, VWS-beleid'. en Doelgroep dus voor de organisatie en de uitvoering van de zorgverlening op grond van de AWBZ. De zorg- In actoren deze notitie krijgen wordt zowel steeds gesproken meer te over maken 'gehandicapten' met het als lokale over 'mensen krachtenveld met beperkingen'. van gemeenten, De doelgroep provincies, van het deze notitie beoogde corporaties, (toekomstige) welzijnsinstellingen beleid mensen en met niet beperkingen te vergeten op het de lichamelijke, lokale en het regionale verstandelijke patiëntenorganisaties. zintuiglijke het psychische Op vlak. De definitie van de doelgroep in de WVG is beperkt tot het begrip 'gehandicapte'. Omdat de Wvg het startpunt is van deze notitie, het niveau financiering en besturing wordt duidelijk dat de aansluiting tussen de verschillende wordt soms het begrip 'gehandicapte' gebruikt. Ook het wetsvoorstel gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte gebruikt systemen het begrip nauwer 'handicap gaat en/of luisteren. chronische Hoofdstuk ziekte'. Daar 5 zijn gaat zowel nader lichamelijk, op deze verstandelijke ontwikkelingen als psychische in en geeft handicaps aan onder dat begrepen, het mede alsmede met chronische het oog op ziekten. de demografische Daar waar het gaat ontwikkelingen over een beleid dat niet zich in meer de laatste op de toekomst plaats richt vanuit ligt de terminologie 'mensen beheersmatige met beperkingen' overwegingen meer voor de van hand. belang is te voorzien in een adequaat systeem van sociale voorzieningen of diensten aan huis voor mensen met beperkingen die min of meer zelfstandig wonen De noodzaak tot samenhang Gebruikte terminologie Als gevolg van deze ontwikkelingen ontstaat een (nog) sterkere behoefte aan afstemming op lokaal niveau tussen alle partijen die betrokken zijn bij de zorg en dienstverlening aan mensen met beperkingen. Het sturingsysteem van de zorg garandeert niet langer dat goede zorgverlening tot stand komt, nu de samenhang met andere sectoren volstrekt essentieel geworden is voor het verlenen van de zorg zelf. Wil de zorg voor deze groepen geleverd kunnen worden op een niveau dat qua onderlinge samenhang vergelijkbaar is met de klassieke intramurale zorg (en daar voor aspecten als keuzevrijheid en zelfstandigheid ver bovenuit gaat) dan dient er een 'garantie' te zijn dat partijen elkaar vinden, en hun beleid en aanbod afstemmen. Het belang van een sterke coördinatie op lokaal, soms regionaal niveau wordt steeds groter. De gemeente, als partij die hiervoor het meest in aanmerking komt, is hiertoe op dit moment echter, in ieder geval in formele zin, te weinig geëquipeerd. Een sterkere rol voor de gemeente wil overigens niet zeggen dat de gemeente een beslissende bevoegdheid moet hebben op de terreinen van zorg en huisvesting. De systemen moeten wellicht meer op een zodanige wijze worden ingericht dat er een zekere wederzijdse afhankelijkheid ontstaat, bijvoorbeeld door partijen ieder een 'onmisbaar' pakket te geven en ze op die manier 'tot elkaar te veroordelen' en samenwerking en afstemming af te dwingen. 7

8 Wat betreft de relatie tussen de terreinen wonen en zorg is reeds veel in beweging. Corporaties en zorgaanbieders weten elkaar steeds beter te vinden. De kolom 'dienstverlening' dient echter sterker en herkenbaarder te worden neergezet. De 'welzijnscomponent', die wanneer men intramuraal in een zorginstelling verblijft deel uitmaakt van het verblijf, heeft extramuraal nog onvoldoende vorm gekregen. Het steunsysteem waarover men intramuraal kan beschikken ontbreekt buiten de muren van de instelling. Om zelfstandig te kunnen functioneren en maatschappelijk te participeren zijn daarnaast voor mensen met beperkingen een aantal omgevingsfactoren van belang. Een veilige woonomgeving, verlaagde stoepranden, toegankelijkheid van de openbare ruimte. Zowel de dienstverlening als de omgevingsfactoren vormen bij uitstek het werkterrein van de gemeente. Versterking van de rol van de gemeente, zowel in zijn rol van bestuurlijk en financieel verantwoordelijke overheid voor het beschikbaar stellen van diensten aan individuen, als in die van medeverantwoordelijke actor voor een samenhangend stelsel van wonen, zorg en dienstverlening, vormt dan ook een belangrijke factor bij deze verkenningen Versterking van de positie van de burger Zowel vanuit kringen van gebruikers als vanuit de Tweede Kamer is de roep hoorbaar om ook de rechtspositie van de burger bínnen het bestaande kader van de Wvg te versterken. Hieraan zal in deze rapportage uitvoerig aandacht besteed worden. Het is niet ondenkbaar dat in de discussie over de toekomst van de basisverzekering voor ziektekosten wordt besloten dat een aantal welzijnsfuncties die op dit moment onderdeel zijn van de AWBZ-aanspraken op termijn geen onderdeel zullen blijven uitmaken van de AWBZ. Het gaat in dit verband met name om onderdelen van wat destijds als 'gezinsverzorging' in de AWBZ is opgenomen. Om deze functies goed te kunnen laten 'landen' in het gemeentelijk domein dient een robuust wettelijk fundament gelegd te worden, zodat gegarandeerd kan worden dat de burger ook in een nieuwe ordening krijgt waaraan hij behoefte heeft om zijn zelfstandigheid zo lang mogelijk te kunnen bewaren. Ook de huidige Welzijnswet bevat een aantal voorzieningen die van belang zijn voor het behoud van zelfstandigheid van mensen met beperkingen. Het gaat daarbij om zaken die sterk aan de consumptie van zorg gerelateerd zijn, zoals maaltijdverzorging, lichte vormen van regieondersteuning, klussendiensten, sociale alarmering. Ze zijn aan te duiden als hotel- en welzijnsdiensten of als 'zorggerelateerde welzijnsvoorzieningen' (zie ook het kader 'De Wielborghproblematiek', hoofdstuk 5). Voor het proces van extramuralisering is het essentieel dat deze diensten ook buiten de muren van instellingen beschikbaar zijn: zonder deze kan de burger met beperkingen zijn zelfstandigheid niet behouden en zal zich eerder dan werkelijk nodig is moeten laten opnemen in een intramurale instelling. De beschikbaarheid van deze 'diensten aan huis' moet dus gegarandeerd worden. De Welzijnswet in zijn huidige vorm, met een niet-verplichtend karakter, is voor deze diensten een minder geschikt wettelijk kader. De Wvg respectievelijk een Dienstenwet lijken daartoe betere mogelijkheden te bevatten. De Minister van SZW heeft inmiddels in dit kader een protocol bij de Wvg opgesteld, waarin een aantal centrale begrippen nader wordt gedefinieerd, een aantal procedurele voorschriften is opgesteld en aanbevelingen worden gedaan m.b.t. de omstandigheden waarmee de gemeente rekening dient te houden bij het bepalen van de verstrekking Versterking sociale infrastructuur Niet alle diensten waaraan mensen met beperkingen behoefte hebben laten zich herleiden tot een individuele vraag. De relatie huurder-verhuurder regelt het wonen, de relatie verzekerdezorgverzekereraar-zorgaanbieder de zorg, en de relatie gemeente-burger regelt de voorzieningen waaraan de burger in het kader van de Wvg respectievelijk de Dienstenwet behoefte heeft. Maar daarmee is niet alles geregeld. Met name op het gebied van welzijn/sociale infrastructuur dient er 8

9 voorzien te worden in behoeften die niet op voorhand te herleiden zijn tot individuele vragen van burgers die daarvoor geïndiceerd zijn (bijvoorbeeld: algemene sociale activiteiten). Daarnaast zal van zelfstandig wonen en leven van ouderen en gehandicapten pas sprake kunnen zijn als ook de fysieke omgeving toegankelijk en veilig is. Naast afstemming met de sectoren wonen en zorg zal de gemeente derhalve moeten voorzien in deze zaken. Deze vallen thans geheel binnen de discretionaire bevoegdheid op grond van de gemeentelijke autonomie: een gemeente kan erg actief zijn op dit gebied of er weinig aan doen. Gegeven de hoge mate van kwetsbaarheid van de mensen met beperkingen in kwestie, en de toenemende zwaarte van de handicaps waarmee mensen geacht worden zelfstandig te kunnen blijven wonen, rijst echter de vraag of gemeenten in deze niet tenminste gestimuleerd en ondersteund moeten worden tot het voeren van een actief beleid. Dit is zoals eerder gezegd een afzonderlijk proces ('versterking sociale infrastructuur'), dat overigens aanzienlijk breder is in zijn benadering en niet beperkt blijft tot mensen met beperkingen. (Zie kader 'Gebruikte terminologie') 2.5. Ontwikkeling van het beleid inzake algemene toegankelijkheid: 'inclusief beleid' Een sterker accent op de zelfstandigheid en het maatschappelijk participeren van iedereen, ook mensen met beperkingen, betekent bijna vanzelfsprekend een sterker accent op de algemene toegankelijkheid van algemene voorzieningen. Dat geldt voor het openbaar vervoer, de werkplek, de woning, de openbare ruimte, de sportaccommodatie. Toegankelijkheid wordt daarbij de norm, ontoegankelijkheid en de noodzaak van individuele aanpassing of specifiek beleid de uitzondering. Ook hiervoor bestaat een groeiend maatschappelijk én politiek draagvlak, zoals ook beschreven in de brief van de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr. 66. De gedachte dat het huidige specifieke beleid over een periode van 10 tot 15 jaar wellicht ook financieel niet houdbaar is, heeft dit groeiende draagvlak zeker versterkt. De Wvg bijvoorbeeld telt op dit moment ongeveer cliënten, een aantal dat in het licht van bovenbeschreven ontwikkeling én de toenemende (dubbele) vergrijzing nog aanzienlijk zal toenemen. Bovendien zullen deze mensen een sterkere behoefte aan zorg- en dienstverlening hebben. Moge vanuit kostenoogpunt omzetten van specifiek in algemeen beleid derhalve een na te streven doel zijn, anderzijds is niet uit te sluiten dat financiële overwegingen ook grenzen stellen aan de mogelijkheden van versterking van het algemene beleid Uitbreiding van het wetsvoorstel gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte Illustratief voor het groeiende draagvlak voor versterking van 'algemeen beleid' is de positieve reactie van de direct betrokken bewindslieden op de reeds genoemde motie Passtoors c.s. Deze verzoekt de regering om in het kader van een voorstel van een aanbouwwet inzake Gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte 'naast het traject van het wetsvoorstel met alle betrokken ministeries onverwijld een wetsvoorstel voor te bereiden waarin de toegankelijkheid en de bereikbaarheid van de samenleving in brede zin voor mensen met een beperking geregeld wordt analoog aan de "Americans with Disabilities Act (ADA) 1990", in het bijzonder op het terrein van vervoer, publieke ruimten, publieke dienstverlening en wonen'. De Minister van Verkeer en Waterstaat heeft in het Gestructureerd Overleg Gehandicaptenbeleid van 11 oktober 2001 aangegeven de strekking van de motie te onderschrijven, en te willen bevorderen dat in ieder geval het openbaar vervoer over de weg op afzienbare termijn (gedacht wordt aan 2010) algemeen toegankelijk is. Bij Nota van Wijziging is de reikwijdte van de wet, aanvankelijk beperkt tot arbeid en beroepsonderwijs, bij de behandeling in de Tweede Kamer uitgebreid met het terrein vervoer, in die zin dat onderscheid is verboden bij het verlenen van de voor het reizen vereiste toegang tot de bij het openbaar vervoer behorende gebouwen en infrastructuur, bij het aanbieden van openbaarvervoersdiensten en reisinformatie, en bij het sluiten, uitvoeren of beëindigen van overeenkomsten met betrekking tot openbaar vervoer. Deze bepalingen zullen op een bij Koninklijk besluit te bepalen tijdstip in werking treden. 9

10 De Tweede Kamer heeft het wetsontwerp op 4 juli 2002 met algemene stemmen aangenomen. Bij de nadere uitwerking hiervan zal rekening worden gehouden met financiële gevolgen voor zowel particulieren als overheid. De toegankelijkheidseisen die worden gesteld aan het openbaar vervoer zullen moeten zijn afgestemd op de mogelijkheden die de OV-budgetten bieden. Nagegaan zal worden hoe de mogelijkheid voor mensen met een beperking om zelf met de wet in de hand een toegankelijke c.q. aangepaste woning af te dwingen, daaraan een bijdrage kan leveren aan de gewenste toegankelijkheid. Dit zou in de WGBH/CZ kunnen worden neergelegd', aldus het kabinet in zijn reactie op de motie Passtoors c.s. 3 Ook echter indien de conclusie bereikt zou moeten worden dat een wet als de WGBH/CZ het doel van toegankelijke woningen en een toegankelijk openbaar vervoer niet (volledig) zou kunnen realiseren, blijft het uitgangspunt dat toegankelijkheid de norm wordt en individuele aanpassing de uitzondering, waar mogelijk en redelijk onverminderd van kracht. De verantwoordelijkheid hiervoor ligt uiteraard bij de betrokken vakdepartementen Verkeer en Waterstaat en VROM. Een en ander is natuurlijk geen zaak die in enkele jaren geregeld is. Met name de toegankelijkheid van het zware railvervoer en de tram zal vele jaren in beslag nemen. Gestreefd wordt thans naar toegankelijkheid per Als 'eindplaatje' is het niettemin richtinggevend. Wanneer dit eindplaatje eenmaal bereikt is zal de behoefte aan specifiek beleid voor mensen met beperkingen aanzienlijk zijn afgenomen, of in ieder geval veel minder sterk zijn gegroeid 2.7. Verbreding van de doelgroep Tot slot van deze inleiding: deze rapportage verkent de mogelijkheden van een dienstverleningsstelsel gericht op mensen met beperkingen. Ook de positionering van de kolom 'dienstverlening' geschiedt vanuit dat perspectief. In eerste instantie worden hieronder begrepen ouderen en gehandicapten. Dit laatste is een breed begrip, het gaat om mensen met lichamelijke, verstandelijke en psychische beperkingen en met een chronische ziekte. Gezien de toekomst waar deze voorstellen zich op richten, ligt het voor de hand nu ook de GGZ-sector hierin te betrekken omdat daar evenzeer een proces van vermaatschappelijking van de zorg plaatsvindt. Ook hier geldt dat een deel van de cliënten van deze sector behoefte heeft of zal krijgen aan een 'kolom tussen wonen en zorg' 4. Bij de nadere uitwerking van een dienstverleningsstelsel en de rol van de gemeente daarin zal hiermee rekening moeten worden gehouden, evenals met de vraag welke financiële implicaties dit heeft. 3 Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr Zie ook de brief van de Minister van VWS van 5 maart 2002, met het kabinetsstandpunt op het advies 'Erbij horen' van de Taskforce Vermaatschappelijking GGZ, Tweede Kamer, vergaderjaar , , nr

11 2.8. De centrale vragen en het kader waarin deze beantwoord worden Voor een overzicht van de centrale vragen en het kader waarin deze behandeld zullen worden wordt allereerst verwezen naar het onderstaande schema in figuur 1. Figuur 1: De relatie tussen algemeen en specifiek beleid voor vervoer en wonen; rechtskarakter en breedte van de Dienstenwet, en de invloed van de WGBH/CZ. Algemeen, 'inclusief' beleid Verkeer en Waterstaat Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ Algemeen, 'inclusief' beleid VROM Specifiek beleid: specifieke doelgroep, geïndiceerde toegang In deze figuur is de relatie tussen algemeen en specifiek beleid voor vervoer en wonen schematisch weergegeven. De overgangen tussen de kolommen en de rij zijn vloeiend: tussen kolommen en rij bestaat de relatie van complementariteit. Wat in het algemene beleid niet gerealiseerd kan worden in de zin van algemene toegankelijkheid, moet door intensiever specifiek beleid worden opgelost en vice versa. Uit deze figuur zijn tevens de vijf voor dit onderzoek centrale vragen af te lezen: 1. Tot waar reikt het algemene beleid; tot waar gaat de verantwoordelijk heid van het vakdepartement? 2. Wordt daarbij prioriteit gegeven aan de samenhang binnen de sector (dus binnen de kolom vervoer respectievelijk wonen), of binnen het terrein van het specifieke beleid (het gemeentelijke domein van de Dienstenwet?) 3. Wat is het rechtskarakter van de Dienstenwet? Een verzekering of een decentraal verstrekkingensysteem? 11

12 4. Wat kan, afgezien van de complementaire relatie tussen algemeen en specifiek beleid, overigens nog worden toegevoegd aan het pakket van de Dienstenwet? 5. Wat zijn de mogelijkheden van de Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte, als deze verbreed wordt tot de terreinen wonen en vervoer? 12

13 V&W Figuur 2: Schematisch overzicht varianten mogelijke toekomst Wvg : Versterking algemene kaders (al dan niet op basis WGBH/CZ) met als keuze een dienstenwet-variant in gemeentelijk domein of een verzekeringsvariant (basisverzekering). VROM Variant A : Vervoersvoorz. geheel naar OVautoriteiten Variant B : Alleen collectief vervoer naar OV-autoriteiten. Tempo 1 toegankelijkheid: Tempo 2 toegankelijkheid: Uitbreiding assistentieverlening en begeleiding? Variant 1: voortzetting huidig beleid (geen overheveling) Variant 2: VROM verantwoordelijk voor woonvoorzieningen; nieuwe wet- en regelgeving: subsidieregeling verhuurders en fiscale maatregelen eigenaar-bewoners DIENSTENWET VWS SZW VERZEKERINGSVARIANT VWS Specifieke vervoersvoorzieningen WVG Specifieke vervoersvoorzieningen Vervoersvoorzieningen Niet-nagelvaste woningaanpassingen Woningaanpassingen Niet-nagelvaste woningaanpassingen Rolstoelen Rolstoelen Rolstoelen Zorggerelateerde welzijnsvoorzieningen Zorggerelateerde welzijnsvoorzieningen blijven onderdeel AWBZ. Huishoudelijke hulp, tijdelijke uitleen welzijngerelateerde hulpmiddelen, etc. Geen beperking pakket AWBZ i.v.m. discussie basisverzekering Welzijngerelateerde hulpmiddelen Regeling hulpmiddelen ZFW Geen overheveling welzijngerelateerde hulpmiddelen uit Regeling Hulpmiddelen ZFW Zorggerelateerde welzijnsvoorzieningen Welzijnswet: Zorggerelateerde welzijnsvoorzieningen en infrastructurele welzijnsvoorzieningen Zorggerelateerde welzijnsvoorzieningen uit de Welzijnswet worden aanspraak AWBZ Aanpassing Welzijnswet of wet op de sociale infrastructuur 13

14 In Figuur 2 zijn de verschillende mogelijkheden wat meer in detail schematisch weergegeven. Ter wille van de overzichtelijkheid zijn in deze figuur niet alle door het IBO-rapport voorgestelde uitbreidingen van het pakket van de toekomstige Wvg opgenomen; zij komen systematisch aan de orde verderop in deze rapportage. Voor de goede orde: wat betreft het beleid van het ministerie van VWS valt geen parallel te trekken met de sectoren waarvoor V&W en VROM in eerste instantie verantwoordelijk zijn. Met uitzondering van het preventiebeleid en het Openbare Gezondheidszorgbeleid, dat hier niet aan de orde is, is 'algemeen' of 'inclusief' VWS-beleid een contradictie in zich; de cliëntengroepen van VWS bestaan per definitie uit mensen die behoefte hebben aan specifiek, op indicatie toegankelijk, beleid (zie ook kader 'Gebruikte terminologie'). Hierna volgt allereerst een beschrijving van het algemene, inclusieve beleid van de ministeries van VROM en Verkeer en Waterstaat en wordt ingegaan op enkele relevante ontwikkelingen op het terrein van welzijn en zorg. Vervolgens wordt aandacht geschonken aan de verschillende mogelijkheden om het pakket van een Dienstenwet vorm te geven, aan de indicatiestelling, en aan mogelijkheden tot vraagsturing. Daarna zullen enkele algemene vraagstukken behandeld worden, zoals de discussie over het rechtskarakter van de Dienstenwet (in termen van het IBO-rapport en de reactie van het kabinet daarop, gaat het om het 'aanscherpen van de zorgplicht'), en de mogelijke verbreding van het domein van de Wvg respectievelijk de Dienstenwet. In hoofdstuk 10 wordt een overzicht gegeven van de financiële implicaties van een en ander. Hoofdstuk 11 behandelt de positionering van de Wvg 5. 5 Inmiddels is in het Strategisch Akkoord besloten dat de Wvg van SZW overgaat naar VWS. 14

15 3. Wonen en woonomgeving 3.1. Het huidige beleid van het ministerie van VROM Het ministerie van VROM voert al geruime tijd een algemeen beleid gericht op of een bijdrage leverend aan het vergroten van de toegankelijkheid van het wonen en de woon- en leefomgeving en de openbare ruimten. Het beleid is overwegend gericht op: Gebouwen en in mindere mate op de openbare ruimte/leefomgeving; Bouwkundige aspecten van gebouwen (en dan met name op de nieuwbouw) en in mindere mate op de inrichting daarvan; Het fysieke aspect en in mindere mate op voorkoming en bestrijding van discriminatoir gedrag t.o.v. gehandicapten of chronisch zieken bij het aanbieden van goederen, diensten of wonen. De sturing geschiedt deels via dwingende wet- en regelgeving, en voor het overige via het scheppen van v oorwaarden en het stimuleren van marktpartijen. Het ministerie van VROM voert geen specifiek beleid. Woningaanpassingen maken deel uit van de Wvg. Zie voor een overzicht Schema 1. 15

16 Schema 1: Overzicht van het beleid van VROM gericht op algemene toegankelijkheid Instrument Voor gebouwen: Bouwbesluit (toegankelijkheid 1997/2002) Woningwet Besluit Beheer Sociale Huursector (BBSH) Liftenregeling (1995, verlengd in 1997) Opplus-experiment ( ) Woonzorgstimuleringsregeling (WZSR) (sinds 2000) Demonstratieprojecten Industrieel, flexibel en demontabel bouwen (IFD ( ) BBSH/6 e prestatieveld (sinds 2001) Nationaal Akkoord Wonen (NAW) (2001) Communicatie, informatie, voorlichting Voor de leefomgeving: Investeringsbudget stedelijke vernieuwing (ISV) Innovatieprogramma stedelijke vernieuwing (IPSV) Subsidies voor sleutelprojecten Project Openbare Ruimte in Revisie Bijdrage aan de toegankelijkheid Wettelijke voorschriften m.b.t. de bouwkundige toegankelijkheid van m.n. nieuwe woningen, woongebouwen en niet-woongebouwen Wettelijk voorschrift m.b.t. het gedogen van noodzakelijke aanpassingen voor gehandicapten Idem voor wooncorporaties Subsidieregeling ter vergroting van het aanbod van voor ouderen en gehandicapten toegankelijke woningen/woongebouwen in de voorraad Idem Subsidieregeling als uitlokker en katalysator van innovatieve ontwikkelingen op het snijvlak van wonen, zorg en dienstverlening, alsmede voor financiering van zorginfrastructuur bij de realisatie van zelfstandig wonen met zorg. Demonstratieprojecten m.b.t. gebouwen en woningen die relatief gemakkelijk en met weinig kosten aan te passen zijn aan nieuwe/veranderende eisen en wensen van gebruikers en bewoners Wettelijk verplicht verantwoordingsveld voor wooncorporaties m.b.t. wonen en zorg: stimuleert corporaties in het creëren van geschikt aanbod op het gebied van wonen, zorg- en dienstverlening. Convenant met verschillende aanbieders (o.a. corporaties en gemeenten) waarin afgesproken te bevorderen dat bij de programmering en bouw meer rekening wordt gehouden met de toekomstwaarde van woningen. Bewustmaking van marktpartijen van de noodzaak van een voldoende en geschikt aanbod, d.m.v. overtuiging/het maken van afspraken etc. (o.m verstedelijkingsgesprekken met regio's) Subsidieregeling met mogelijkheden om de toegankelijkheid van de leefomgeving te vergroten Idem voor innovatieve voorbeeldprojecten Subsidieregeling met mogelijkheden om de toegankelijkheid van de leefomgeving te vergroten Stimulering en facilitering van kwaliteitsverbetering van de openbare ruimte via voorbeeldprojecten De aandacht 'in het veld' van gemeenten, provincies en woning- en zorgaanbieders voor de noodzaak van vernieuwing en het bieden van meer mogelijkheden voor zelfstandig wonen met zorg op maat groeit. Het aantal vernieuwende initiatieven van zorgaanbieders en corporaties neemt toe Toekomstig toegankelijkheidsbeleid wonen en woonomgeving Figuur 3 laat zien hoe het toekomstige algemene toegankelijkheidsbeleid op gebied van de fysieke infrastructuur in principe vormgegeven kan worden. De figuur kent twee dimensies: De inhoud (op welk gebied wordt toegankelijkheidsbeleid gevoerd?) aangeduid met 'WAT' De sturing (op welke wijze wordt getracht dat doel te bereiken?) aangeduid met 'HOE'. 6 Een belangrijk initiatief is de Project!mpuls van Aedes (brancheorganisatie van wooncorporaties), Arcares (brancheorganisatie verpleging en verzorging), de MO Groep (brancheorganisatie voor de welzijnssector, tot 2002 VOG geheten) en LVT (Landelijke Vereniging voor Thuiszorg). Gezamenlijk willen zij jaarlijks een extra productie realiseren van zelfstandige, goed geoutilleerde woningen, waaraan woonzorgarrangementen zijn gekoppeld tot en met de mogelijkheid van 24-uurs hulpverlening. Daarnaast hebben de wooncorporaties de ambitie de komende twee jaar bestaande woningen voor senioren en mensen met een handicap geschikt te maken. Op het gebied van de openbare ruimte/leefomgeving bestaan enkele initiatieven voor de totstandkoming van zorgvriendelijke wijken. 16

17 Figuur 3 Algemeen en specifiek beleid van VROM HOE? Algemeen beleid Voorwaarden scheppen & stimuleren Dwingende Weten regelgeving Wet gelijke behandeling Woningen & woongebouwen WAT? Niet-woon-gebouwen VROM VROM Leefomgeving Specifiek beleid WVG VROM-regeling vervoersvoorzieningen woningaanpassingen Dienstenwet rolstoelen Verzekering 17

18 Het zal duidelijk zijn dat verschillende combinaties mogelijk zijn. Het toegankelijkheidsbeleid kan zich richten op verschillende terreinen tegelijkertijd, via één of een combinatie van verschillende sturingswijzen. Het huidige beleid, het diagonaal gearceerde gedeelte, is hier een voorbeeld van. Het schema kent tevens een verdeling naar algemeen en specifiek beleid. Specifiek beleid zal altijd nodig blijven voor die situaties waarin het algemeen beleid niet voorziet. Het algemene beleid m.b.t. toegankelijkheid kan immers niet afgestemd worden op de zwaarste aanpassingen. Algemeen en specifiek beleid zijn tot op zekere hoogte complementair: woningvoorraad meer is aangepast (zowel qua aantallen als niveau van aanpassingen) is minder specifiek beleid nodig. Er zijn echter grenzen. Een ambitieniveau waarbij de gehele woningvoorraad van 6,6 miljoen. woningen - voor zover noodzakelijk - generiek zou worden aangepast, heeft forse doelmatigheidsnadelen, en is eigenlijk onzinnig. Van ondoelmatigheid is ook sprake als het niveau van de generieke aanpassingen geënt zou worden op de zwaarste beperkingen. Vanuit kosten- en doelmatigheidsoverwegingen is het daarom te verkiezen het ambitieniveau van het algemeen beleid naarmate de qua aantallen af te stemmen op kwantitatieve behoefte aan aangepaste woningen en, qua niveau, maximaal op het niveau van toegankelijkheid en opplussen 7. Een en ander leidt tot de conclusie dat de mogelijkheden om specifiek beleid om te zetten in algemeen beleid op het gebied van woningaanpassingen vanwege doelmatigheidsoverwegingen beperkt zijn. In het navolgende wordt ingegaan op: De mogelijkheden en beperkingen van de vigerende sturingswijzen voor het toekomstig algemene beleid; Het dilemma van een eventuele speciale rol van wooncorporaties in het toekomstige beleid; Enkele varianten van toekomstig beleid, waaronder varianten waarbij het ministerie van VROM de verantwoordelijkheid krijgt voor (een deel) van het specifieke beleid De mogelijkheden en beperkingen van de vigerende sturingswijzen voor toekomstig beleid Het huidige algemeen beleid van VROM kent zoals gezegd twee sturingswijzen: 1. Voorwaardenscheppend/stimulerend beleid 2. Wet- en regelgeving Voorwaardenscheppend/stimulerend beleid t.a.v. toegankelijkheid Bij voorwaardenscheppend/stimulerend beleid prikkelt de overheid marktpartijen en/of medeoverheden (commerciële woningverhuurders, wooncorporaties, eigenaar-bewoners, eigenaren van niet-woongebouwen, gemeenten etc.) om de toegankelijkheid van hun vastgoed en/of de leefomgeving voor mensen met beperkingen te vergroten. De instrumenten hierbij zijn convenanten, communicatie, informatie, voorbeeldprojecten, voorlichting, subsidieregelingen met bijbehorende subsidievoorwaarden, etc. 8. Het is aanbodgericht beleid. Het tempo van het bereiken van algemene 7 Het gevolg is dan natuurlijk wel dat specifiek beleid niet veel minder zal kunnen worden. 8 Mogelijke voorbeelden van nieuw voorwaardenscheppend/stimulerend beleid zijn: Convenant met alle eigenaars/beheerders van gebouwen over de inrichting van gebouwen Convenant met gemeenten over de inrichting van de openbare ruimte/leefomgeving In de herijking van VINAC-contracten (nieuwbouwwijken) de toegankelijkheid van de openbare ruimte/leefomgeving opnemen als subsidievoorwaarde De toegankelijkheid van de openbare ruimte/leefomgeving opnemen als subsidievoorwaarde in ISV. Convenant met de bouw- en installatiesector om een meer op de huidige en toekomstige gebruikseisen toegesneden infrastructuur en voorzieningen voor elektrische en andere installaties in woningen toe te passen. Object-subsidieregeling of fiscale faciliteit voor eigenaars/beheerders om bestaande gebouwen/woningen of stedelijke ruimte toegankelijker te maken. Convenant met alle verhuurders, of alleen wooncorporaties dat een bepaald percentage van hun woningvoorraad toegankelijk is. Convenant met wooncorporaties dat zij een gedeelte van de kosten van geïndiceerde woningaanpassingen voor eigen rekening nemen Communicatieproject dat de woningvoorraad aangepast moet worden willen verhuurders zich niet uit de markt prijzen. Convenant met verhuurders over een gedragscode m.b.t. non-discriminatoir gedrag 18

19 toegankelijkheid is daarbij afhankelijk van het politiek vastgestelde en gefaciliteerde ambitieniveau. Voor- en nadelen van deze sturingswijze zijn: Hij sluit aan bij de vigerende sturingsfilosofie van VROM t.a.v. het wonen en de ruimtelijke ordening; Bij gelijk ambitieniveau kan voorwaardenscheppend/stimulerend beleid met minder kosten gepaard gaan dan bij de andere onderscheiden sturingswijzen (dwingende wet- en regelgeving of Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte): een stimuleringsbijdrage behoeft bijvoorbeeld niet de volledige kosten van aanpassingen te dekken. Bovendien zijn er instrumenten (zoals convenanten) die geen of niet veel geld behoeven te kosten; De kosten van stimulering kunnen worden gebudgetteerd, zodat er geen open-einde-financiering ontstaat; Extra kosten voor aanpassingen kunnen en zullen (indien er geen of slechts gedeeltelijke financiële compensatie voor de aanbieders is) voor een deel afgewenteld worden op de gebruiker (huurder) en de huursubsidie. De marktpartij die de kosten maakt, wil deze immers terugverdienen; Hij gaat noodzakelijkerwijs gepaard met draagvlak in het veld Dwingende wet- en regelgeving Bij sturing via dwingende wet- en regelgeving dwingt de overheid marktpartijen en/of medeoverheden (commerciële woningverhuurders, wooncorporaties, eigenaar-bewoners, eigenaren van nietwoongebouwen, gemeenten etc.) om de toegankelijkheid van hun vastgoed en/of de leefomgeving voor mensen met beperkingen te vergroten 9. Aanbodgericht dus. Het tempo van het bereiken van algemene toegankelijkheid is daarbij afhankelijk van het politiek vastgestelde en gefaciliteerde ambitieniveau, de opnamecapaciteit van de samenleving m.b.t. die regelgeving en de handhavingsinspanning van de overheid. Voor- en nadelen van deze sturingwijze zijn: Hij sluit niet goed aan bij de vigerende sturingsfilosofie van VROM t.a.v. het wonen en de ruimtelijke ordening 10 ; Bij gelijk ambitieniveau kan sturing via dwingende wet- en regelgeving met meer kosten gepaard gaan dan voorwaardenscheppend/stimulerend beleid: het met terugwerkende kracht van toepassing verklaren van de bouwtechnische of inrichtingseisen voor nieuwe woningen en gebouwen op (een deel van) de bestaande voorraad gebouwen of de leefomgeving is juridisch niet mogelijk zonder compensatie van de eigenaar. Invoering van een dergelijke plicht zou derhalve aanzienlijke financiële consequenties met zich mee brengen; De financiële regeling heeft een open-einde-financiering; Handhaving is lastig. Er zijn zeer veel aanbieders en eigenaren/beheerders van woningen, gebouwen. Voor de openbare ruimte/leefomgeving ligt de verantwoordelijkheid primair bij de gemeenten; Omdat de kosten van aanpassingen van de voorraad voor de eigenaars/verhuurders financieel volledig gecompenseerd zouden moeten worden (het gaat immers om verkregen rechten) zal de burger niet geconfronteerd worden met huurverhogingen ten gevolge van die aanpassingen. Voor Stimulering van een betere woonruimteverdeling d.m.v. een centrale administratie van aangepaste/toegankelijke woningen, een 'verhuispremie' voor niet-gehandicapten die in aangepaste woning wonen, voorrangsregels voor gehandicapten. Stimulering van het gebruik van door marktpartijen ontworpen NEN-norm gericht op toegankelijkheid (NEN1814) 9 De in noot 8 genoemde voorbeelden kunnen inhoudelijk gezien overeenkomstig zijn. 10 De vormgeving en inrichting van de fysieke openbare ruimte/leefomgeving in steden en dorpskernen is thans bij uitstek de verantwoordelijkheid van gemeenten. De sturingsmogelijkheden voor het Rijk zijn hier gering en beperken zich thans tot voorwaardenscheppend/stimulerend beleid. De Wet op de ruimtelijke ordening richt zich uitsluitend op het toekennen van bestemmingen aan gronden en kan als zodanig niet dienen als instrument voor het afdwingen van de toegankelijkheid van de openbare ruimte/leefomgeving. 19

20 nieuwbouw geldt dit niet, daar hiervoor wél extra eisen gesteld kunnen worden, zonder financiële compensatie Dilemma: een speciale rol van woo ncorporaties in het toekomstige beleid? Zo'n 37% van de Nederlandse woningvoorraad bestaat uit huurwoningen in eigendom van wooncorporaties. Wooncorporaties zijn private ondernemingen die via de Woningwet een speciale band met de overheid hebben. Zij hebben geen volledige bestedingsvrijheid t.a.v. hun vermogen. Zij moeten hun vermogen conform de Woningwet aanwenden voor de volkshuisvesting. Gesproken wordt van maatschappelijk gebonden vermogen. Deze positie maakt het voor de overheid in principe mogelijk andere eisen te stellen aan corporaties dan aan andere verhuurders. Gezien hun sociale taakstelling en band met de overheid kunnen met de corporatiesector relatief gemakkelijk op basis van vrijwilligheid afspraken gemaakt worden t.a.v. de verbetering van de toegankelijkheid van hun bezit, ook als dit voor een deel een eigen bijdrage van de corporaties vraagt. De corporatiesector heeft hier, mits de woningverkoopambities uit de Nota 'Mensen Wensen Wonen' (Ministerie van VROM, december 2000) gehaald worden, ook de financiële mogelijkheden voor. Een wettelijke verplichting voor wooncorporaties om aanpassingen in woongebouwen geheel of gedeeltelijk uit eigen vermogen te financieren is in principe ook mogelijk, maar een dergelijke investeringsdwang past niet goed in de huidige sturingsrelatie met de corporaties. Een eventuele verplichting voor corporaties om een financiële bijdrage te leveren aan aanpassingen voor individuele gehandicapten (specifiek beleid) heeft risicoselectie en afschuifgedrag als mogelijk nadeel. Wooncorporaties zullen minder graag gehandicapte - dus dure - bewoners huisvesten (ondanks wellicht een expliciet verbod op risicoselectie), commerciële verhuurders zullen gehandicapten (zeker bij zo'n verbod op risicoselectie voor wooncorporaties) al ras naar de wooncorporatie doorverwijzen. Stigmatisering van de sociale huursector (corporaties) als alleenhuisvesters van gehandicapten en chronisch zieken is een mogelijk gevolg van een speciale positie voor corporaties in het huisvesten van gehandicapten. Zo'n positie zou tevens de keuzevrijheid van de gehandicapten beperken Varianten Hieronder worden de volgende toekomstvarianten nader verkend: Algemeen beleid 1. Voortzetting van het huidige beleid; 2. Intensivering van het huidige beleid; 3. De Wet gelijke behandeling op grond van handicap of chronische ziekte (WGBH/CZ). Specifiek beleid 1. VROM verantwoordelijk voor woningaanpassingen; 2. Woningaanpassingen in het Wvg/Dienstverleningsstelsel; 3. VROM verantwoordelijk voor een deel van de woningaanpassingen; een ander deel in de Wvg/Dienstenwet. Zoals gezegd zal toekomstig beleid bestaan uit een combinatie van algemeen en specifiek beleid Een variant met specifiek beleid voor aanpassingen in niet-woongebouwen of de leefomgeving is hier niet opgenomen. Onder specifiek beleid wordt hier verstaan het regelen van individuele aanpassingen. Bij gebouwen en de leefomgeving gaat het om collectieve aanpassingen. 20

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2001 2002 24 170 Gehandicaptenbeleid Nr. 70 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der

Nadere informatie

VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL

VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL VISIE WET MAATSCHAPPELIJKE ONDERSTEUNING 2012-2015 BOEKEL, LANDERD, SINT-OEDENRODE UDEN EN VEGHEL Inhoudsopgave: Voorwoord... 1 1. Visie: door KANTELING in BALANS...2 1.1 De kern: Eigen kracht en medeverantwoordelijkheid

Nadere informatie

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013

Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Samenvatting Klanttevredenheidsonderzoek Wmo en de Benchmarks Wmo resultaten over 2013 Klanttevredenheidsonderzoek Het KTO is een wettelijke verplichting wat betreft de verantwoording naar de Gemeenteraad

Nadere informatie

Factsheet AWBZ, 24 februari 2014. AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten

Factsheet AWBZ, 24 februari 2014. AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten Factsheet AWBZ, 24 februari 2014 AWBZ naar Wmo: langdurige zorg per 1 januari 2015 naar gemeenten Het Rijk draagt op 1 januari 2015 een deel van de zorg voor ouderen, chronisch zieken en gehandicapten

Nadere informatie

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo):

Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Factsheet Veranderingen in de Zorg 2015 (AWBZ, LIZ, Zvw en Wmo): Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ): Collectieve Volksverzekering voor ziektekostenrisico s, waarvoor je je niet individueel kunt

Nadere informatie

Gemeentelijk maatwerk voor personen met een chronische ziekte en/of beperking voor de regio Noord-Limburg. Juni 2014

Gemeentelijk maatwerk voor personen met een chronische ziekte en/of beperking voor de regio Noord-Limburg. Juni 2014 Gemeentelijk maatwerk voor personen met een chronische ziekte en/of beperking voor de regio Noord-Limburg Juni 2014 Inhoud Samenvatting... 3 Inleiding... 4 Aanleiding... 4 Huidige regelingen ter tegemoetkoming

Nadere informatie

Wonen, Zorg en Maatschappelijk Vastgoed. Gerard Koster VNG

Wonen, Zorg en Maatschappelijk Vastgoed. Gerard Koster VNG Wonen, Zorg en Maatschappelijk Vastgoed Gerard Koster VNG Opbouw presentatie 1. Ontwikkelingen 2. Opgaven regionaal/lokaal 3. Samenwerking 4. Voorbeelden 5. Vragen aan u 1. Ontwikkelingen Extramuralisering:

Nadere informatie

nieuwe doelgroepen gestalte te kunnen geven en ons te informeren over mogelijke financieringsbronnen.

nieuwe doelgroepen gestalte te kunnen geven en ons te informeren over mogelijke financieringsbronnen. Notitie van de Wmo-klankbordgroep op de gemeentelijke conceptnotitie: Naar een Amsterdams basispakket Wmo: algemene uitgangspunten voor de individueel gerichte welzijnsdiensten d.d. 12 december 2008 Ter

Nadere informatie

Prestatieveld WMO. Het geven van informatie, advies en cliëntondersteuning

Prestatieveld WMO. Het geven van informatie, advies en cliëntondersteuning Prestatieveld WMO Het geven van informatie, advies en cliëntondersteuning Basisvragen Op welke wijze kan het loket een bijdrage leveren: - het doel en de uitgangspunten van de WMO te realiseren - aan de

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2006 2007 30 595 Wijziging van artikel 247 van Boek 7 van het Burgerlijk Wetboek, de Uitvoeringswet huurprijzen woonruimte en enkele andere wetten als gevolg

Nadere informatie

Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz)

Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz) Zorgkantoor Friesland Versmalde AWBZ (Wlz) & De Friesland Zorgverzekeraar Toewijsbare Wijkverpleegkundige Zorg (Zvw) Niet-toewijsbare Wijkverpleegkundige Zorg (Zvw) Inhoud Presentatie Hervormingen Langdurige

Nadere informatie

Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding

Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding Veranderingen in delangdurige zorg, toegespitst op de begeleiding Astrid Buis Stijgende kosten zorg Vergrijzing Vereenzaming Professionalisering Individualisering Bureaucratisering Wet- en regelgeving

Nadere informatie

Informatiebijeenkomst Wijkverpleging 25 - juni 2014 Gewijzigde versie. De Friesland Zorgverzekeraar

Informatiebijeenkomst Wijkverpleging 25 - juni 2014 Gewijzigde versie. De Friesland Zorgverzekeraar Informatiebijeenkomst Wijkverpleging 25 - juni 2014 Gewijzigde versie De Friesland Zorgverzekeraar Wijzigingen Inkoopbeleid S2 publicatiedatum 1 juli 2014 naar Inkoopbeleid S2 publicatiedatum 7 juli 2014

Nadere informatie

CONCEPT. Startdocument. AWBZ begeleiding

CONCEPT. Startdocument. AWBZ begeleiding CONCEPT Startdocument AWBZ begeleiding Gemeente Wijk bij Duurstede, maart 2012 Algemene informatie In het regeer- en gedoogakkoord van het huidige kabinet is overeengekomen dat de functies dagbesteding

Nadere informatie

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015

Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Startnotitie nota mantelzorg en vrijwilligerswerk Hellevoetsluis 2015 Datum: maart 2015 Afdeling: Samenlevingszaken In- en aanleiding Voor u ligt de startnotitie voor de aankomende beleidsnota van de gemeente

Nadere informatie

College bouw ziekenhuisvoorzieningen

College bouw ziekenhuisvoorzieningen College bouw ziekenhuisvoorzieningen Postbus 3056 3502 GB Utrecht T (030) 298 31 00 F (030) 298 32 99 E cbz@bouwcollege.nl I www.bouwcollege.nl SIGNALERINGSRAPPORT inzake WONEN EN ZORG OP MAAT Uitgebracht

Nadere informatie

Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan

Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan Wensen en ideeën over Wonen met Welzijn en Zorg vanuit cliëntenperspectief in de regio Eemland: een Quick Scan Een wensen- en ideeënlijst vanuit cliëntenperspectief als leidraad voor de samenwerkende gemeenten

Nadere informatie

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren

Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk. Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Wiens verantwoordelijkheid is het eigenlijk Mythen en feiten rond de informele steunstructuren Tot slot: Meer doelmatigheid van het professionele aanbod valt te verkrijgen door het kritisch doorlichten

Nadere informatie

Onbekommerd wonen in Breda

Onbekommerd wonen in Breda Onbekommerd wonen in Breda Verslag van de aanpak GWI 1998-2015 Geschikt Wonen voor Iedereen 2 Aanleiding In Nederland is sprake van een dubbele vergrijzing. Het aantal ouderen neemt flink toe en ze worden

Nadere informatie

Vergoeding van onze hulpmiddelen

Vergoeding van onze hulpmiddelen Vergoeding van onze hulpmiddelen De medische hulpmiddelen die Focal levert worden in in het algemeen vergoed. Vergoeding kan evenwel vanuit verschillende bronnen plaats vinden. Vanuit welk wettelijk recht

Nadere informatie

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013

Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen. Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord. 8 mei 2013 Nieuwsflits 16 Aandacht voor iedereen 8 mei 2013 Hervorming Langdurige Zorg en Zorgakkoord Eind april presenteerde staatssecretaris Van Rijn zijn plannen voor hervorming van de langdurige zorg. Daarbij

Nadere informatie

Raadsvoorstel 2005/16502

Raadsvoorstel 2005/16502 Raadsvoorstel 2005/16502 Plan van aanpak Wet Maatschappelijke Ondersteuning (WMO) gemeente Portefeuillehouder M. Steffens-van de Water/ H. Tuning Steller J. Sinke Collegevergadering 21 juni 2005 Raadsvergadering

Nadere informatie

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015

Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking. Wat verandert er in de zorg in 2015 Zorg en Ondersteuning aan mensen met een verstandelijke beperking Wat verandert er in de zorg in 2015 De zorg in beweging Wat verandert er in 2015? In 2015 verandert er veel in de zorg. Via een aantal

Nadere informatie

RAADSVOORSTEL 08.0080 Herzien bij B&W besluit 08.0959, d.d. 7 oktober 2008. Rv. nr. : 08.0080 B&W-besluit d.d.: 2-9-2008 B&W-besluit nr.: 08.

RAADSVOORSTEL 08.0080 Herzien bij B&W besluit 08.0959, d.d. 7 oktober 2008. Rv. nr. : 08.0080 B&W-besluit d.d.: 2-9-2008 B&W-besluit nr.: 08. RAADSVOORSTEL 08.0080 Herzien bij B&W besluit 08.0959, d.d. 7 oktober 2008 Rv. nr. : 08.0080 B&W-besluit d.d.: 2-9-2008 B&W-besluit nr.: 08.0822 Naam programma +onderdeel: Programma Welzijn en Zorg onderdeel

Nadere informatie

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein

Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Stadskanaal: Samen met de burger Integraal beleidskader Sociaal Domein Versie: 31 maart 2014 1. Inleiding: Wij kunnen ons in Nederland gelukkig prijzen met een van de sterkste sociale stelsels ter wereld.

Nadere informatie

De Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Lezing voor de MS Vereniging, 24 mei 2008 van 11.00 uur tot 13.00 uur.

De Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Lezing voor de MS Vereniging, 24 mei 2008 van 11.00 uur tot 13.00 uur. De Wet Maatschappelijke Ondersteuning. Lezing voor de MS Vereniging, 24 mei 2008 van 11.00 uur tot 13.00 uur. Inhoud: Korte introductie Chris van Faassen en het Bredaas Centrum Gehandicaptenbeleid; Verzekeringen

Nadere informatie

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten

Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Achtergrondinformatie geldstromen en wetten Tot stand gekomen in het kader van het project RAAK-MKB Ontwerpen voor zorgverleners Auteurs Dr. F. Verhoeven; onderzoeker lectoraat Co-design (HU) Ing. K. Voortman-Overbeek;

Nadere informatie

Addendum Zorginkoop langdurige zorg 2015

Addendum Zorginkoop langdurige zorg 2015 Addendum Zorginkoop langdurige zorg 2015 V&V en GZ Disclaimer De documenten opgesteld door het zorgkantoor ten behoeve van de inkoop van langdurige zorg 2015 zijn onder voorbehoud van wijzigend beleid

Nadere informatie

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord

portefeuillehouder ak e i e \* Secretaris akkoord Gemeente Zandvoort B&W-ADVIES Verordening Nadere regels Beleidsnota Overig Na besluit (B&W/Raad): Uitgaande brief verzenden Stukken retour Publicatie Afdeling / werkeenheid: MD/BA Auteur : P. Haker Datum

Nadere informatie

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN

2016D07727 LIJST VAN VRAGEN 2016D07727 LIJST VAN VRAGEN De vaste commissie voor Volksgezondheid, Welzijn en Sport heeft een aantal vragen voorgelegd aan de Minister en de Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport over

Nadere informatie

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043

Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Notitie scheiden van wonen en zorg Kenmerk 13s043 Inleiding De overheid heeft besloten over te gaan het scheiden van de financiering van wonen en zorg. De overheid heeft ook besloten tot hervormingen van

Nadere informatie

M.F.L.A. van Oosterhout. Maatschappelijke Aangelegenheden. S.A.J. Terlouw

M.F.L.A. van Oosterhout. Maatschappelijke Aangelegenheden. S.A.J. Terlouw Raadsbrief Made, 10 januari 2012 Registratienr.: Onderwerp: Risico's gemeentelijk inkomensbeleid m.b.t. de Wmo Portefeuillehouder: Ambtelijke coördinatie: Steller: M.F.L.A. van Oosterhout Maatschappelijke

Nadere informatie

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op de artikelen 3 en 5 van de Kaderwet VWS-subsidies;

Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Gelet op de artikelen 3 en 5 van de Kaderwet VWS-subsidies; STAATSCOURANT Officiële uitgave van het Koninkrijk der Nederlanden sinds 1814. Nr. 19100 10 juli 2015 Regeling van de Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport van 30 juni 2015, kenmerk 784038-138239-MEVA,

Nadere informatie

Verordening Tegenprestatie 2015

Verordening Tegenprestatie 2015 Bijlage 2 Verordening Tegenprestatie 2015 De raad van de gemeente Hengelo, gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders d.d. 3 november 2014, gelet op artikel 8a, eerste lid, onderdeel b, van de

Nadere informatie

Aantal cliënten per stelsel nu en. Straks 18.400. Figuur 1 - Aantal cliënten (18-) naar huidig en toekomstig stelsel

Aantal cliënten per stelsel nu en. Straks 18.400. Figuur 1 - Aantal cliënten (18-) naar huidig en toekomstig stelsel Gehandicaptenzorg van AWBZ naar Jeugdwet Vanaf 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor de volledige jeugdzorg. Vanuit verschillende domeinen wordt dan de zorg voor kinderen en jongeren onder de 18

Nadere informatie

Nota. Nota openbaar: Ja. Nummer: 14INT04226. Invulling Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en Compensatie Eigen Risico (CER) Onderwerp:

Nota. Nota openbaar: Ja. Nummer: 14INT04226. Invulling Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en Compensatie Eigen Risico (CER) Onderwerp: Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 14INT04226 II Onderwerp: II Datum vergadering^ Ö Nota openbaar: Ja Invulling Wet chronisch zieken en gehandicapten (Wtcg) en Compensatie Eigen Risico (CER)

Nadere informatie

Voorzieningen in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning

Voorzieningen in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning Voorzieningen in het kader van de Wet maatschappelijke ondersteuning Samenvatting Verordening voorzieningen maatschappelijke ondersteuning en Besluit maatschappelijke ondersteuning Drechtsteden Waarover

Nadere informatie

VERGADERING HAMERRAAD d.d. 19 juni 2012 AGENDA NR. III / 4

VERGADERING HAMERRAAD d.d. 19 juni 2012 AGENDA NR. III / 4 VERGADERING HAMERRAAD d.d. 19 juni 2012 AGENDA NR. III / 4 VOORSTEL 1. tot vaststelling van de verordening voorziening maatschappelijke ondersteuning Gemeente Gennep en intrekking van het raadsbesluit

Nadere informatie

Uitvoeringsprogramma Wmo 2013

Uitvoeringsprogramma Wmo 2013 November 201 Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Fout! Verwijzingsbron niet gevonden. Mens & Maatschappij, Volwassenen & senioren en Sociale Zekerheid Uitvoeringsprogramma Wmo 2013 Mens & Maatschappij,

Nadere informatie

Gemeenten voor Wonen, Zorg en Welzijn

Gemeenten voor Wonen, Zorg en Welzijn Gemeenten voor Wonen, Zorg en Welzijn Gemeenten voor Wonen, Zorg en Welzijn De toenemende vergrijzing enerzijds en de extramuralisering anderzijds stellen eisen aan de kwantiteit en kwaliteit van zorg-

Nadere informatie

Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties

Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties Bijlage 1 Opties voor gemeentelijke ondersteuning van chronisch zieken en gehandicapten en advies voor keuze uit opties In deze bijlage behandelen we kort vijf opties die de gemeente kan inzetten bij de

Nadere informatie

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden:

Verder treft u hieronder de integrale teksten van het regeerakkoord aan die van toepassing zijn op het werk van Wmo-raden: Vrijheid en verantwoordelijkheid Regeerakkoord VVD-CDA De Koepel Wmo-raden heeft voor u het huidige regeerakkoord en bijbehorende stukken doorgenomen. Er zijn weinig specifieke opmerkingen over de WMO

Nadere informatie

Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland

Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland Wet Maatschappelijke Ondersteuning ( Wmo) Wmo-raad Westland Wmo Wie of wat is de Wmo? Wet maatschappelijke ondersteuning. Deze wet is op 1 januari 2007 ingevoerd. - Zorgt ervoor dat iedereen zo lang mogelijk

Nadere informatie

Beleidsregel Besluit locatiegebonden subsidies 2005 voor de stedelijke regio Emmen

Beleidsregel Besluit locatiegebonden subsidies 2005 voor de stedelijke regio Emmen Beleidsregel Besluit locatiegebonden subsidies 2005 voor de stedelijke regio Emmen (geconsolideerde versie, geldend vanaf 13-12-2007 tot 21-6-2011) Gegevens van de regeling Overheidsorganisatie Officiële

Nadere informatie

De Sociaal Psychiatrische WMO. Mogelijkheden of valkuilen

De Sociaal Psychiatrische WMO. Mogelijkheden of valkuilen De Sociaal Psychiatrische WMO Mogelijkheden of valkuilen Top drie geluk over gehele wereld Autonomie sociale contacten zinvol werk/ dagbesteding Typen mens en veranderen 10 % betweters 80 % volgelingen

Nadere informatie

Bijlage bij brief positionering langdurige intramurale ggz - transitie langdurige ggz

Bijlage bij brief positionering langdurige intramurale ggz - transitie langdurige ggz per Bijlage bij brief positionering langdurige intramurale ggz - transitie langdurige ggz A. Partijen betrokken bij hervorming langdurige intramurale ggz In de afgelopen maanden hebben intensieve gesprekken

Nadere informatie

Motie met betrekking tot eigen bijdrage voor de functie begeleiding geestelijk gehandicapten

Motie met betrekking tot eigen bijdrage voor de functie begeleiding geestelijk gehandicapten Onderwerp Zaaknummer: OWZDB16 Motie met betrekking tot eigen bijdrage voor de functie begeleiding geestelijk gehandicapten Collegevoorstel Inleiding In november 2010 heeft de gemeenteraad een motie aangenomen

Nadere informatie

De wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) Presentatie voor de project!impuls op 10 november 2005 in Rotterdam

De wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) Presentatie voor de project!impuls op 10 november 2005 in Rotterdam De wet maatschappelijke ondersteuning (WMO) Presentatie voor de project!impuls op 10 november 2005 in Rotterdam juli 2004 Dienst Maatschappelijke Ontwikkeling 2 AANLEIDING Sterke kostenstijging AWBZ -

Nadere informatie

Verordening participatie schoolgaande kinderen Wet werk en bijstand 2012

Verordening participatie schoolgaande kinderen Wet werk en bijstand 2012 De raad van de gemeente Leusden; gelezen het voorstel van burgemeester en wethouders van Leusden d.d. 14 februari 2012, nr. 180294 gelet op artikel 8, eerste lid, onderdeel g, van de Wet werk en bijstand;

Nadere informatie

Bestuurlijke afspraken Investeren in kwaliteit verpleeghuiszorg : zinvolle daginvulling en deskundig personeel.

Bestuurlijke afspraken Investeren in kwaliteit verpleeghuiszorg : zinvolle daginvulling en deskundig personeel. Bestuurlijke afspraken Investeren in kwaliteit verpleeghuiszorg : zinvolle daginvulling en deskundig personeel. Datum: Partijen: ActiZ, organisatie van zorgondernemers Zorgverzekeraars Nederland (ZN) De

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 1999 2000 Nr. 35d 26 435 Wijziging van de Wet voorzieningen gehandicapten in verband met de tweede evaluatie van die wet BRIEF VAN DE MINISTER VAN SOCIALE

Nadere informatie

Stimulering Kleinschalige Zorg voor dementerenden

Stimulering Kleinschalige Zorg voor dementerenden BELEIDSREGEL Stimulering Kleinschalige Zorg voor dementerenden 1. Algemeen a. Deze beleidsregel is van toepassing op de zorg of dienst als omschreven bij of krachtens de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten

Nadere informatie

Europese Commissie Directoraat-generaal Gezondheid en Consumentenbescherming Raadpleging inzake gezondheidsdiensten B2328/102 B1049 BRUSSEL België

Europese Commissie Directoraat-generaal Gezondheid en Consumentenbescherming Raadpleging inzake gezondheidsdiensten B2328/102 B1049 BRUSSEL België Europese Commissie Directoraat-generaal Gezondheid en Consumentenbescherming Raadpleging inzake gezondheidsdiensten B2328/102 B1049 BRUSSEL België Datum 31 januari 2007 Ons kenmerk B170107TRA0112 Onderwerp

Nadere informatie

Addendum Zorginkoop langdurige zorg 2015

Addendum Zorginkoop langdurige zorg 2015 Addendum Zorginkoop langdurige zorg 2015 V&V en GZ Disclaimer De documenten opgesteld door het zorgkantoor ten behoeve van de inkoop van langdurige zorg 2015 zijn onder voorbehoud van wijzigend beleid

Nadere informatie

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers

s-gravenhage, 14 januari 2000 De Minister van Volksgezondheid, Welzijn en Sport, E. Borst-Eilers Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal s-gravenhage, 14 januari 2000 Onderwerp: Beleidsvisie landelijk kennis/behandelcentrum eetstoornissen Hierbij doe ik u een mijn «beleidsvisie voor

Nadere informatie

Scheiden van wonen en zorg (SWZ) Technische Briefing Tweede Kamer 7 maart

Scheiden van wonen en zorg (SWZ) Technische Briefing Tweede Kamer 7 maart Scheiden van wonen en zorg (SWZ) Technische Briefing Tweede Kamer 7 maart Inhoudsopgave - Historie - Kabinetsplannen - Huidige bekostiging - Verdieping V&V - Vervolgstappen Historie wonen in de AWBZ 1963

Nadere informatie

Een eerste inzicht in het budget voor de Wmo 2015. 1. Inleiding

Een eerste inzicht in het budget voor de Wmo 2015. 1. Inleiding Een eerste inzicht in het budget voor de Wmo 2015 1. Inleiding Het wetsvoorstel Wmo 2015 is op 14 januari 2014 aan de Tweede Kamer aangeboden. De inwerkingtreding van het wetsvoorstel is voorzien op 1

Nadere informatie

Strategisch samenwerken wonen, welzijn, zorg Tympaan 30 september

Strategisch samenwerken wonen, welzijn, zorg Tympaan 30 september Strategisch samenwerken wonen, welzijn, zorg Tympaan 30 september Workshop Gebiedsgerichte aanpak Context samenwerking wonen welzijn zorg 1. Dubbele vergrijzing: 75-plus verdubbelt, elke week een weekend

Nadere informatie

Wet langdurige zorg Informatieblad Ieder(in) Juni 2014

Wet langdurige zorg Informatieblad Ieder(in) Juni 2014 Wet langdurige zorg Informatieblad Ieder(in) Juni 2014 Inhoud Inleiding 3 1. Wat gaat er veranderen? 4 Over de Wlz 4 Van ondersteuningsvraag tot passende zorg 6 Overgangsrecht 9 2. Standpunten van Ieder(in)

Nadere informatie

Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo)

Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo) Maatschappelijke ondersteuning (AWBZ/Wmo) Het kabinet wil dat mensen zo lang mogelijk thuis kunnen blijven wonen. Daarvoor is het belangrijk dat zorg en maatschappelijke ondersteuning zo dicht mogelijk

Nadere informatie

Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO

Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO Inleiding Rob van Gijzel Studiedag WMO 2 september 2005 te Den Bosch De organisatoren hebben mij gevraagd om, naast mijn rol als dagvoorzitter, vooraf kort een inleiding te houden over de context waarbinnen

Nadere informatie

Subsidieverlening voor landelijke deskundigheidsbevordering van vrijwilligers.

Subsidieverlening voor landelijke deskundigheidsbevordering van vrijwilligers. Subsidieverlening voor landelijke deskundigheidsbevordering van vrijwilligers. In deze notitie wordt ingegaan op de volgende aspecten van de landelijke subsidiering van activiteiten in de sfeer van deskundigheidsbevordering:

Nadere informatie

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ

Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ Regeerakkoord bruggen slaan en de transitie AWBZ De 12 gemeenten in Brabant Noordoost-oost (BNO-o) hebben samen met een groot aantal instellingen hard gewerkt aan de voorbereidingen voor de transitie AWBZ.

Nadere informatie

Budgetten en vergoedingen wat betreft zorgboerderijen

Budgetten en vergoedingen wat betreft zorgboerderijen Budgetten en vergoedingen wat betreft zorgboerderijen Deze notitie is bedoeld om meer inzicht te geven over de budgetten en vergoedingen die op zorgboerderijen betrekking kunnen hebben als het gaat om

Nadere informatie

Raadsvoorstel agendapunt

Raadsvoorstel agendapunt Raadsvoorstel agendapunt Aan de raad van de gemeente IJsselstein Zaaknummer : 81014 Datum : 30 september 2014 Programma : Economie, werk en inkomen Blad : 1 van 8 Cluster : Samenleving Portefeuillehouder:

Nadere informatie

Visie decentralisatie AWBZ extramurale begeleiding

Visie decentralisatie AWBZ extramurale begeleiding Visie decentralisatie AWBZ extramurale begeleiding STAND VAN ZAKEN DECENTRALISATIE BEGELEIDING Ontwikkelingen: - Wijzigingswet Wmo: besluitvorming Tweede Kamer (april 2012) - Controversieel verklaring

Nadere informatie

Datum vergadering: Nota openbaar: Ja

Datum vergadering: Nota openbaar: Ja Nota Voor burgemeester en wethouders Nummer: 14INT01753 Datum vergadering: Nota openbaar: Ja 2? MEI 20Í4 Onderwerp: Planning aanpassing minimabeleid Advies:» Kennisnemen van deze nota» Instemmen met de

Nadere informatie

b. In het eerste lid, onderdeel l, wordt bij besluit als bedoeld in artikel 21 vervangen door: bij besluit als bedoeld in artikel 20.

b. In het eerste lid, onderdeel l, wordt bij besluit als bedoeld in artikel 21 vervangen door: bij besluit als bedoeld in artikel 20. 28 447 Regeling met betrekking tot tegemoetkomingen in de kosten van kinderopvang en waarborging van de kwaliteit van kinderopvang (Wet basisvoorziening kinderopvang) Vierde nota van wijziging Het voorstel

Nadere informatie

Onderwerp: Gemeentelijke opschaling, regionale samenwerking en decentralisaties

Onderwerp: Gemeentelijke opschaling, regionale samenwerking en decentralisaties Voorstel aan de raad Nummer: 131027418 Portefeuille: Programma: Programma onderdeel: Steller: Afdeling: Telefoon: E-mail: G.M. Asselman BLD Beleid Burgemeester 2.6 Voor de Lelystedeling 2.6.1 Gemeentelijke

Nadere informatie

VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ

VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ VISIE OP DAGBESTEDING EN WERK DICHTERBIJ Visie Dichterbij: Dichterbij schept voorwaarden waardoor mensen met een verstandelijke beperking: - leven in een eigen netwerk temidden van anderen - een eigen

Nadere informatie

BELEIDSREGEL CA-300-523. Volledig Pakket Thuis

BELEIDSREGEL CA-300-523. Volledig Pakket Thuis BELEIDSREGEL Volledig Pakket Thuis Op grond van artikel 57, eerste lid, aanhef en onder b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit (NZa) beleidsregels vast

Nadere informatie

BELEIDSREGEL CA-300-536. Volledig Pakket Thuis. Bijlage 12 bij circulaire AWBZ/Care/12/07c

BELEIDSREGEL CA-300-536. Volledig Pakket Thuis. Bijlage 12 bij circulaire AWBZ/Care/12/07c Bijlage 12 bij circulaire AWBZ/Care/12/07c BELEIDSREGEL Volledig Pakket Thuis Ingevolge artikel 57, eerste lid, onderdeel b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg), stelt de Nederlandse Zorgautoriteit

Nadere informatie

Aanleiding en probleemstelling

Aanleiding en probleemstelling No.: Portefeuillehouder: Wethouder Harmsen Afdeling: Welzijn en Onderwijs Behandelaar: C.H.A.M. Weterings De raad van de gemeente Tholen Tholen, 16 juni 2015 Onderwerp: voorstel om in te stemmen met de

Nadere informatie

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem

Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem 2012 Meerjarenvisie 2011-2014 Gelijkwaardige en maatschappelijke participatie van mensen met een functiebeperking in Arnhem Arnhems Platform Chronisch zieken en Gehandicapten September 2011 Aanleiding

Nadere informatie

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak

Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1 Over de Zorgbalans: achtergrond en aanpak 1.1 De Zorgbalans beschrijft de prestaties van de gezondheidszorg In de Zorgbalans geven we een overzicht van de prestaties van de Nederlandse gezondheidszorg

Nadere informatie

1. Alle dagbesteding inclusief vervoer gaat naar de gemeente (Wmo en Jeugdwet). Ook de dagbesteding van cliënten met een hoog zzp.

1. Alle dagbesteding inclusief vervoer gaat naar de gemeente (Wmo en Jeugdwet). Ook de dagbesteding van cliënten met een hoog zzp. 17 misverstanden over de Wet langdurige zorg (Wlz) Per 1 januari 2015 komt de Wet langdurige zorg (Wlz) in de plaats van de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ). De Wlz is van toepassing op cliënten

Nadere informatie

Voorstel voor de Raad

Voorstel voor de Raad Voorstel voor de Raad Datum raadsvergadering : 10 mei 2012 Agendapuntnummer : VIII, punt 6 Besluitnummer : 389 Portefeuillehouder : Wethouder Mirjam Pauwels Aan de gemeenteraad Onderwerp: Programma Decentralisaties.

Nadere informatie

!7": ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING

!7: ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING !7": ZORG 6ERPLEGING EN 6ERZORGING )NKOOPBELEID,ANGDURIGE :ORG +LANTVERSIE Uitgangspunten en inkoopdoelen 2015 Verpleging en Verzorging (V&V) U hebt recht op langdurige zorg als dat nodig is. Denk aan

Nadere informatie

: signalementen regiovisies gehandicaptenbeleid en ggz en gehandicaptenzorg

: signalementen regiovisies gehandicaptenbeleid en ggz en gehandicaptenzorg Aan de leden van de commissie Welzijn, Zorg en Cultuur Nr.: 2001-8539/21/A.17, IWW Groningen, 31 mei 2001 Behandeld door : mw. W.E. de Boer Telefoonnummer : (050) 316 4963 Onderwerp : signalementen regiovisies

Nadere informatie

Het controle- en rapportageprotocol heeft de volgende indeling:

Het controle- en rapportageprotocol heeft de volgende indeling: Bijlage, als bedoeld in artikel 1a van de Regeling verantwoording kosten Wvg-woonvoorzieningen. CONTROLE- EN RAPPORTAGEPROTOCOL 2002 Besluit rijksvergoeding Wvg-woonvoorzieningen voor de bij de gemeente

Nadere informatie

Jaarverslag Zorg 2013: Individuele voorzieningen Wmo 2013

Jaarverslag Zorg 2013: Individuele voorzieningen Wmo 2013 Jaarverslag Zorg 2013: Individuele voorzieningen Wmo 2013 ALGEMEEN De individuele voorzieningen Wmo betreffen vervoersvoorzieningen, rolstoelen, woonvoorzieningen en hulp bij het huishouden. Onderstaand

Nadere informatie

De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is. ZorgImpuls maart 2015

De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is. ZorgImpuls maart 2015 De transities in vogelvlucht en hoe de toegang tot zorg georganiseerd is ZorgImpuls maart 2015 Inleiding Vanaf 1 januari 2015 is er veel veranderd in de zorg en ondersteuning. Het Rijk heeft veel taken

Nadere informatie

naar een nieuw Wmo-beleidsplan

naar een nieuw Wmo-beleidsplan naar een nieuw Wmo-beleidsplan gemeente Cranendonck extra Commissievergadering 26 april 2011 Ruud Vos Naar een nieuw Wmo-beleidsplan voor Cranendonck trends en ontwikkelingen bestuursakkoord Rijk en VNG

Nadere informatie

Gemeentelijk beleid wonen en zorg

Gemeentelijk beleid wonen en zorg Informatieblad 2. Wonen en zorg April 2015 Gemeentelijk beleid wonen en zorg Gemeentelijk beleid over wonen en zorg wordt vormgegeven in de woonvisie van een gemeente. Concrete afspraken over doelstellingen

Nadere informatie

Gelet op artikel 3, van de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem,

Gelet op artikel 3, van de Algemene subsidieverordening gemeente Haarlem, Uitvoeringsregeling Subsidiëring innovatieve projecten algemene voorzieningen en integratie algemene voorzieningen met specialistisch aanbod ingaande 1 april 2015 Het college van Burgemeester en Wethouders

Nadere informatie

Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007

Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007 Nota no claimcompensatie en eenmalige tegemoetkoming in de schoolkosten van 12 tot en met 17-jarigen, Minimabeleid, gemeente Helmond, 2007 1. Inleiding..... 2 2. Aanleiding..... 2 3. De juridische basis...

Nadere informatie

Ook moet gekeken worden wat efficiënter kan. Hierdoor ontstaat inzicht waarop bezuinigingen kunnen worden gerealiseerd.

Ook moet gekeken worden wat efficiënter kan. Hierdoor ontstaat inzicht waarop bezuinigingen kunnen worden gerealiseerd. OPA Borsele Speerpunten Ondersteuning van mensen in kwetsbare situaties Mensen met een psychische, verstandelijke of lichamelijke beperking en ouderen worden steeds meer aangesproken op hun eigen kracht

Nadere informatie

Begeleiding naar de Wmo?!

Begeleiding naar de Wmo?! Begeleiding naar de Wmo?! NAH-Conferentie in Heiloo 10 december 2012 Anja Hommel 22 maart 2012 10 januari 2012 Vorige kabinet: Decentralisatie AWBZ-begeleiding 1.0 Geleidelijke invoering (2013-2014) Géén

Nadere informatie

Doet scheiden lijden?

Doet scheiden lijden? Doet scheiden lijden? Extramuralisering na Zorgakkoord en Kamerbrief Jasper Klapwijk Strateeg Espria Woonzorg Nederland Apeldoorn, 30 mei 2013 Extramuralisering voor zorgaanbieders Waar staan we? Zorgakkoord

Nadere informatie

Zorgen over de voorgenomen overheveling van het kortdurend eerstelijnsverblijf naar de Zvw per 2017.

Zorgen over de voorgenomen overheveling van het kortdurend eerstelijnsverblijf naar de Zvw per 2017. Ministerie van VWS Mevrouw drs. E.I. Schippers Postbus 20350 2500 EJ 'S-GRAVENHAGE Sparrenheuvel 16 Postbus 520 3700 AM ZEIST Telefoon (030) 698 89 11 Telefax (030) 698 83 33 E-mail info@zn.nl Contactpersoon

Nadere informatie

1. Inleiding. 2. Wat moet?

1. Inleiding. 2. Wat moet? 1. Inleiding Inwoners van onze gemeente hebben behoefte aan een centrale plek van waaruit informatie, advies, ondersteuning en begeleiding wordt geboden op het gebied van wonen, zorg en welzijn. Deze vaststelling

Nadere informatie

Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ

Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ Onderzoeksrapport Rolstoelen AWBZ Gevolgen van artikel 15 BZA-AWBZ Op 19 juni 2006 uitgebracht aan het hoofd van de afdeling Geschillen van het College voor zorgverzekeringen Uitgave College voor zorgverzekeringen

Nadere informatie

BELEIDSREGEL BR/FZ-0003

BELEIDSREGEL BR/FZ-0003 BELEIDSREGEL ZZP-TARIFERING EN TARIEVEN EXTRAMURALE PARAMETERS IN DE FORENSISCHE ZORG Ingevolge artikel 57 eerste lid onderdeel b en c, van de Wet marktordening gezondheidszorg (Wmg) juncto artikel 6 van

Nadere informatie

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG. Advisering Besluit langdurige zorg.

De Staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport. Postbus 20350 2500 EJ DEN HAAG. Advisering Besluit langdurige zorg. POSTADRES Postbus 93374, 2509 AJ Den Haag BEZOEKADRES Juliana van Stolberglaan 4-10 TEL 070-88 88 500 FAX 070-88 88 501 INTERNET www.cbpweb.nl www.mijnprivacy.nl AAN De Staatssecretaris van Volksgezondheid,

Nadere informatie

Eigen bijdrage voor zorg zonder verblijf en voor de Wmo

Eigen bijdrage voor zorg zonder verblijf en voor de Wmo Eigen bijdrage voor zorg zonder verblijf en voor de Wmo De klant betaalt een eigen bijdrage voor de zorg uit de Algemene Wet Bijzondere Ziektekosten (AWBZ) die deze thuis krijgt (zorg zonder verblijf),

Nadere informatie