Integratie van onderhoud in een DBM-aanbieding

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Integratie van onderhoud in een DBM-aanbieding"

Transcriptie

1 TECHNISCHE UNIVERSITEIT EINDHOVEN Integratie van onderhoud in een DBM-aanbieding Ontwerpkeuzes maken op basis van Total Cost of Ownership Afstudeerrapport Auteur: Manon Feij Studentnr: Vaknaam: Afstudeerrapport Vakcode: 7TT37 Datum: Architecture, Building and Planning Building Technology

2 Hoofdstuk: Colofon Afbeelding voorpagina: Gerechtshof Wilhelmina Hof: Dura Vermeer. (n.d.).intranet. Retrieved 2014, from II

3 Colofon Auteur Student: Manon Feij Studentnr: Adres: Plaggenstraat CT Eindhoven Gastbedrijf Gastbedrijf: Opleiding Onderwijsinstelling: Master: Afstudeerrichting: Dura Vermeer Bouw Zuid West BV Airportplein 21 te Rotterdam Technische Universiteit Eindhoven Architecture, Building and Planning Building Technology Afstudeercommissie Voorzitter: prof. Dr. Ir. J.J.N. (Jos) Lichtenberg TU/e 1 e begeleider: ing. C.M. (Cor) de Bruijn TU/e 2 e begeleider: dr.ir. E.W. (Eric) Vastert TU/e Bedrijfsbegeleider: ing. M.D. (Michel) Meijer Dura Vermeer Betreft Rapport: Vak code: Afstudeerrapport 7TT37 Datum Datum: Hoofdstuk: Colofon III

4 Hoofdstuk: Colofon IV

5 Dit rapport is het verslag van een eindstudie die is gedaan voor het doctoraal examen van de Masteropleiding Architecture, Building and Planning. Het rapport heeft daarbij mede gediend als toetssteen voor de beoordeling van de studieprestatie. In het rapport voorkomende conclusies, resultaten, berekeningen en dergelijk kunnen verder onderzoek vereisen alvorens voor extern gebruik geschikt te zijn. Wij beschouwen dit rapport daarom als een intern rapport dat niet zonder onze toestemming voor externe doeleinden mag worden gebruikt. Master of Science opleiding Architecture, Building and Planning Mastertrack Building Technology Faculteit Bouwkunde Technische Universiteit Eindhoven Hoofdstuk: Colofon V

6 Voorwoord Hoofdstuk: Voorwoord VI

7 Voorwoord Voor u ligt de verslaglegging van het afstudeerproject, dat uitgevoerd is voor de mastertrack Building Technology van de masteropleiding Architecture, Building and Planning aan de Technische Universiteit Eindhoven. In dit rapport is het volledige afstudeertraject vastgelegd. Het traject is bij gastbedijf Dura Vermeer Bouw Zuid West te Rotterdam doorlopen. Gedurende het vooronderzoek is het proces omtrent het opstellen van een Design, Build and Maintain aanbieding onderzocht. Uit dit onderzoek is gebleken dat het aspect onderhoud vaak te laat bij het aanbiedingsproces betrokken wordt. Dit terwijl onderhoud een grote invloed uitoefent op de Total Cost of Ownership van een gebouw. Naar aanleiding van deze bevindingen is onderzoek uitgevoerd naar de integratie van onderhoud in het proces omtrent het opstellen van een DBM-aanbieding. Graag wil ik de volgende personen bedanken voor hun bijdrage tijdens dit onderzoek. Allereerst Cor de Bruijn en Eric Vastert die mij vanuit de Technische Universiteit Eindhoven hebben begeleid. Dankzij hun inbreng en expertise heb ik de juiste richting gevonden binnen het afstudeerproject. Daarnaast Michel Meijer, die mij vanuit Dura Vermeer van begeleiding heeft voorzien, met de benodigde informatie, ideeën en enthousiasme. Als laatste wil ik graag alle betrokkenen en collega s van Dura Vermeer bedanken voor hun medewerking en informatieverstrekking. Eindhoven, mei 2015 Manon Feij Hoofdstuk: Voorwoord VII

8 Samenvatting Hoofdstuk: Samenvatting VIII

9 Samenvatting De bouw is onderhevig aan veranderingen. Er wordt steeds meer aandacht besteed aan de levensduurkosten van een gebouw. Bij iedere kapitaalintensieve investering is er altijd een aanleiding voor een levensduuranalyse: kostenbeheersing! (PSIbouw, 2006) Steeds meer partijen zijn overtuigd van de toegevoegde waarde van levensduuranalyse. Hierbij wordt gedurende de ontwerpfase al naar de exploitatiekosten gekeken. Tijdens het vooronderzoek, welke uitgevoerd is bij Dura Vermeer Bouw Zuid West, is gebleken dat nog veel knelpunten aanwezig zijn in het aanbiedingsproces van een Design, Build and Maintain aanbesteding. Deze knelpunten bevinden zich in grote getale in de afstemming van het ontwerp en het onderhoud. Naar aanleiding van deze knelpunten en het vooronderzoek naar het aanbiedingsproces is de volgende probleemstelling opgesteld: In het huidige proces omtrent een DBM aanbesteding is sprake van onvoldoende integratie van onderhoud in het aanbestedingsproces en onvoldoende aandacht voor Total Cost of Ownership van een gebouw wat mede bijdraagt aan het mislopen van aanbestedingen, dit is het geval wegens de verscheidenheid in het proces omtrent het opstellen van een DBM aanbieding, de verscheidenheid in proces omtrent het opstellen van een MJOP, de complexiteit van het DBM proces, beperkte kennisoverdracht binnen Dura Vermeer en de focus op de realisatie in plaats van de gehele levensduur van een gebouw binnen Dura Vermeer. Voor een juiste integratie van onderhoud in het aanbiedingsproces dienen de geconstateerde knelpunten ondervangen te worden. Op basis van de probleemstelling is de volgende doelstelling opgesteld: Het ontwerpen van een hulpmiddel waarin het gewenste proces omtrent de integratie van een MJOP in een DBM-aanbesteding omschreven wordt waardoor onderhoud vanaf de start geïntegreerd wordt in het aanbestedingsproces en product-, materialiserings- en detailleringskeuzes gemaakt worden op basis van Total Cost of Ownership. Design, Build and Maintain (DBM) is een geïntegreerde contractvorm welke inspeelt op de ontwikkelingen op het gebied van levensduurkosten. Bij DBMaanbestedingen zijn verschillende partners betrokken om samen één geïntegreerde oplossing te ontwikkelen die voldoet aan de uitvraag van de opdrachtgever. De selectie vindt plaats op basis van de juiste prijskwaliteitverhouding. De totale levensduurkosten van het bouwwerk zijn hierbij belangrijker dan de initiële kosten. (ORI, 2013) Middels een processtudie is het huidige aanbiedingsproces voor DBMaanbestedingen in kaart gebracht. Hierbij is gebleken dat onderhoud en de levensduurkosten (Total Cost of Ownership) te weinig aandacht krijgen gedurende de ontwerpfase. Daarom is in de onderzoeksfase aanvullend onderzoek gedaan naar DBM-aanbestedingen en Total Cost of Ownership. Hoofdstuk: Samenvatting IX

10 Total Cost of Ownership (TCO) houdt rekening met alle kosten die gedurende de levensduur van een gebouw gemaakt moeten worden. Bij TCO wordt dus niet enkel naar de initiële kosten gekeken, maar ook naar de kosten welke gemaakt moeten worden omtrent onderhoud, energie, beveiliging en bouwkundige aanpassingen. De algemene formule voor TCO betreft: TCO = CAPEX + OPEX, CAPEX (Capital Expenditure) staat voor de initiële kosten en OPEX (Operating Expenditure) betreft de exploitatiekosten. Op basis van de informatie die verzameld is gedurende de onderzoekfase is een Programma van Eisen opgesteld. Dit Programma van Eisen vormde de basis voor de ontwerpfase waarin een ontwerp gemaakt is voor het aanbiedingsproces. Hierbij is de opzet van het proces behouden, maar hebben onderhoud en TCO meer invloed gedurende de ontwerpfase. Tevens is een rekenmodel opgesteld waarmee de TCO van het betreffende ontwerp berekend kan worden. Aan de hand van het rekenmodel is het mogelijk weloverwogen keuzes te maken. De procesomschrijving bestaat uit twee belangrijke aspecten: het schetsontwerp en het functionele ontwerp. Het grote verschil met de huidige situatie is het moment waarop onderhoud betrokken wordt; in het huidige proces is dat na het vervaardigen van het ontwerp, in het nieuwe proces is dat vanaf de start van de schetsontwerpfase. Daarnaast worden TCOberekeningen gemaakt waardoor de gevolgen omtrent de levensduurkosten inzichtelijk gemaakt worden en geïnformeerde keuzes gemaakt kunnen worden. Het ontworpen proces en rekenmodel zijn tot slot getoetst aan het Programma van Eisen. De toetsing heeft plaatsgevonden in de vorm van interviews met betrokkenen van het aanbiedingsproces. Aan deze betrokkenen is het eindproduct voorgelegd, waarna verscheidene vragen gesteld zijn, gebaseerd op het Programma van Eisen. Tevens zijn alle betrokkenen gevraagd een inschatting te maken van het verschil dat het eindproduct kan maken voor de vermindering van de Total Cost of Ownership ten opzichte van de huidige situatie. Hoofdstuk: Samenvatting Uit de toetsing is gebleken dat de vijf kernproblemen, welke de probleemstelling veroorzaakten, opgeheven zijn. Door het opstellen van de procesomschrijving is de verscheidenheid in de processen ondervangen en is de complexiteit weggenomen. Daarnaast wordt duidelijk aangegeven welke informatie op welke momenten aanwezig dient te zijn, tussen welke partijen de overdracht van deze informatie plaats dient te vinden en wordt de aannemer gedwongen in een veel eerder stadium na te denken over de exploitatiefase. De geïnterviewden zijn van mening dat met behulp van het hulpmiddel de Total Cost of Ownership van een gebouw met twaalf procent verminderd kan worden. De nieuwe procesomschrijving draagt zorg voor het integreren van onderhoud vanaf de start van het DBM-aanbestedingsproces. Daarnaast stimuleert het hulpmiddel het maken van keuzes op basis van Total Cost of Ownership. Aanbevelingen naar aanleiding van dit onderzoek hebben met name betrekking op het opzetten van een onderhoudsdatabase en juiste toepassing van het hulpmiddel. X

11 Summary The building industry is subject to change. More and more attention is being paid to the Total Cost of Ownership of a building. For every investment there is a reason for life cylce analysis: cost control! (PSIbouw, 2006) Increasingly more companies are convinced of the contribution of life cycle analysis. This concerns the inclusion of operating costs during the design stage. During the preliminary research, executed at Dura Vermeer Bouw Zuid West, multiple constrains have been found in the tender process of a Design, Build and Maintain tender. The majority of these constrains where found when aligning the design and maintenance. In respons to these constrains and the research on the tender process the following problem definition has been drawn. Insufficient integration of maintenance exists in the current process concerning a DBM-tender during the tender process and not enough attention is paid to Total Cost of Ownership of a building, which contributes to the missing out on tenders, due to the diversity in the process of drafting a DBM tender, the diversity in the process of drafting a maintenance plan, the complexity of a DBM tenderprocess, limited transfer of knowlegde within Dura Vermeer and the focus merely on the realisation instead of the full lifespan of the building within Dura Vermeer. To achieve a proper integration of maintenance in the tender process the identified constrains need to be overcome. Based on the problem definition the following research goal has been determined: Designing a tool which describes the required process concerning the integration of a maintenance plan in a DBM-tender, through which maintenance will be integrated from the start of the tender process and product-, materialization,- and detaildecisions will be based on Total Cost of Ownership. Design, Build and Maintain (DBM) is an integrated form of contract which is responsive to developments in terms of life cycle costs. Several partners are involved in a DBM-tender to develop one integrated sollution which is compliant to the demands of the client. The selection is bases on the right price-quality ratio. The Total Cost of Ownership (TCO) of a building is of more importance than the initial costs. (ORI, 2013) Through an executed study the current bidding process of a DBM-tender has been identified. It has emerged that maintenance and the Total Cost of Ownership receives to little attention during the design stage. Therefor a supplemental research has been executed in terms of DBM-tenders and the Total Cost of Ownership. Hoofdstuk: Summary XI

12 TCO takes all the costs into account which have to be made during the lifespan of a building: not only the initial costs are under consideration, but also the costs in terms of maintenace, energy, security and constructional addaptions. The general formula for TCO reads: TCO = CAPEX + OPEX. CAPEX (Capital Expenditur) represents the initial costs and OPEX (Operating Expenditure) stands for the operating costs. A program of requirements has been drawn based on the information gathered during the research phase. This program of requirements was fundamental for the design phase in which a design has been created for the tender process. In this design the basic structure of the proces has been preserved, but simultaneously maintenance and TCO have become more decisive factors. Furthermore a computation model has been drafted which allows to calculate the TCO of a design. Based on the computation model it is possible to make well-founded choices. The process description contains two components: the sketch design and the functional design. The main difference compared to the current situation is the moment at which maintenance is involved. In the current process maintenance is involved after manufacturing the design. In the new process this happens from the start of the sketch design. Besides, TCOcalculations are made through which the consequences in terms of life cycle costs can be made clear and justified choices can be made. Finally, the design process and computation model have been assessed against the program of requirements. This check has been carried out by means of interviews with stakeholders of the tender process. These stakeholders have been presented with the final product, after which several questions have been asked based on the program of requirements. The stakeholders have, furthermore, been asked to make an estimation of the difference which the final product can make, regarding the reduction of the Total Cost of Ownership in relation to the current situation. The assesment has shown that the five key problems which caused the problem definition have been deducted. By drawing the process description the diversity of the processes have been obviated and the complexity has been eliminated. The process description, furthermore, indicates clearly which information is required at which moment en between which parties the transmission of this information needs to take place and forces the contractor to pay attention to the operating phase. The stakeholders believe that by using the tool the Total Cost of Ownership can be reduced by twelve percent. Hoofdstuk: Summary The new process description ensures the integration of maintenance from the start of the DBM-tenderprocess. Besides that, the tool stimulates basing choices on Total Cost of Ownership. Recommendations in respons to this research mainly relate to creating a database with indicators for maintenance and the correct application of the tool. XII

13 Inhoudsopgave Colofon... III Voorwoord... VII Samenvatting... IX Summary... XI Inhoudsopgave... XIII 1. Inleiding Aanleiding Gastbedrijf Onderzoeksprojecten Vooronderzoek Probleemstelling Doelstelling Leeswijzer Integratie van onderhoud in DBM-aanbiedingen Design, Build and Maintain aanbestedingen Onderhoud in een DBM-aanbieding Opstellen van een Meerjarenonderhoudsplan Benodigde informatieverstrekking Conclusie Huidige processen Business Process Model and Notation Het ontwerpen van een DBM-aanbieding Schetsontwerp opstellen Functioneel ontwerp opstellen MJOP opstellen Factoren DBM-aanbieding Conclusie Total Cost of Ownership TCO Het aanbiedingsproces TCO berekenen TCO binnen DVBZW Factoren van TCO Conclusie...64 Hoofdstuk: Inhoudsopgave XIII

14 5. Inrichting van het nieuwe proces Programma van eisen Ontwerp hulpmiddel Nieuwe processen Rekenmodel voor het berekenen van TCO Dream State Conclusie Toetsing Strategie Toetsing Conclusie en aanbevelingen Conclusie Aanbevelingen Afkortingenlijst Bibliografie Hoofdstuk: Inhoudsopgave XIV

15 Bij iedere kapitaalintensieve investering is er altijd een aanleiding voor een levensduuranalyse: kostenbeheersing!. 1. Inleiding Hoofdstuk: Inleiding 1

16 Voor het uitvoeren van een afstudeeronderzoek is een aanleiding benodigd. Deze aanleiding heeft betrekking op een probleem of interessegebied van een opdrachtgever waar aanvullend onderzoek gewenst voor is. In dit hoofdstuk wordt beschreven wat de aanleiding tot het afstudeeronderzoek betrof, op welke wijze het vooronderzoek uitgevoerd is en wat de bijbehorende probleemstelling en doelstelling zijn. 1.1 Aanleiding Bij iedere kapitaalintensieve investering is er altijd een aanleiding voor een levensduuranalyse: kostenbeheersing! (PSIbouw, 2006) De bouwwereld is onderhevig aan verandering, de bouw heeft steeds meer aandacht voor de belangen van de eindgebruiker en beseft welk maatschappelijk belang het dient. Een goed voorbeeld hiervan is de aandacht voor levensduurkosten. Opdrachtgevers, ontwerpers, bouwers en toeleveranciers kijken samen verder dan het moment van opleveren en de investeringskosten. Er is nu eveneens aandacht voor de exploitatiekosten en het tweede leven van het nog te ontwerpen gebouw. (PSIbouw, 2006) Indien de investeringskosten als leidraad gelden binnen een aanbesteding wordt minimaal tot geen rekening gehouden met de uiteindelijke gebruikswaarde en de exploitatie- en onderhoudskosten van het bouwwerk. Gemeten over de gebruiksduur van een gebouw, zijn de investeringskosten maar een klein deel van de Total Cost of Ownership (TCO). Total Cost of Ownership betreft de kosten die gedurende de levensduur van het gebouw gemaakt moeten worden. Dit betekent dat er niet enkel gekeken wordt naar de stichtingskosten, maar ook naar de financiële gevolgen van keuzes die in de ontwerpfase gemaakt worden met betrekking tot de exploitatiefase. Door rekening te houden met TCO kan bij een Design, Build and Maintain - aanbesteding een reductie van wel 40 procent op de gebruikerskosten ten opzichte van de directieraming behaald worden. (Kuijpers, 2012) Hoofdstuk: Inleiding Afbeelding 1: TCO (PSIbouw, 2006) Voor het aanschouwen van Total Cost of Ownership is het van belang zo vroeg mogelijk in het bouwproces de kostenconsequenties van keuzes inzichtelijk te maken. In het begin van het proces is het doorvoeren van eventuele wijzigingen kostentechnisch 2

17 gezien het laagst en is de invloed op de uiteindelijke exploitatiekosten het grootst (PSIbouw, 2006). Afbeelding 1 toont de invloed van wijzigingen op de kosten gedurende het project. TCO houdt, zoals gezegd, rekening met alle kosten die gedurende de levensduur van een gebouw gemaakt moeten worden. Er wordt dus niet enkel naar de initiële kosten gekeken maar ook naar de kosten welke gemaakt moeten worden omtrent onderhoud, energie, beveiliging en bouwkundige aanpassingen. De basisformule voor TCO betreft: TCO = CAPEX + OPEX, CAPEX (Capital Expenditure) staat voor de initiële kosten en OPEX (Operating Expenditure) betreft de exploitatiekosten. In de praktijk blijkt de exploitatiefase een nog zeer onderbelichte fase te zijn. Dura Vermeer ziet het belang in van de combinatie van nieuwbouw en onderhoud en de invloed welke uitgeoefend kan worden op de Total Cost of Ownership. Vandaar dat vanuit Dura Vermeer de vraag gesteld is hoe onderhoud en nieuwbouw te combineren zijn waardoor de kosten gedurende het leven van een gebouw verlaagd kunnen worden. Gezien het feit dat binnen Dura Vermeer Design, Build and Maintain (DBM) aanbestedingen steeds vaker voorkomen en dit een combinatie betreft van ontwerp, nieuwbouw en onderhoud, sluit het proces rondom een DBM-aanbieding zeer goed aan. De focus van het onderzoek rondom de combinatie van onderhoud en nieuwbouw en het verlagen van de levensduurkosten ligt dan ook op DBM-aanbiedingen. Uit de hierboven omschreven informatie blijkt dat onderhoud een grote invloed heeft op TCO. Door de combinatie van de vraag vanuit Dura Vermeer om het proces rondom het combineren en afstemmen van nieuwbouw en onderhoud inzichtelijk te maken en het groeiende belang van het besef van levensduurkosten, is onderzoek uitgevoerd gericht op de integratie van onderhoud in een DBM aanbieding. 1.2 Gastbedrijf Het afstudeeronderzoek heeft plaatsgevonden bij Dura Vermeer Bouw Zuid West (DVBZW) te Rotterdam. Dura Vermeer behoort met een omzet van 1,1 miljard euro, circa 2800 medewerkers in dienst en ervaring op het gebied van bouw en infrastructuur van bijna 160 jaar tot de grote bouwbedrijven van Nederland. Dura Vermeer Bouw Zuid West is een zelfstandig bedrijf binnen de Divisie Bouw en Vastgoed. Als ontwikkelend bouwer is Dura Vermeer Bouw Zuid West actief in woning- en utiliteitsbouw. De hoofdactiviteiten bestaan uit het ontwikkelen, nieuw bouwen, duurzaam verbeteren, en (planmatig) onderhouden van vastgoed op het gebied van wonen, werken en leven. Afbeelding 2 toont de organogram van de gehele organisatie. Hoofdstuk: Inleiding 3

18 DURA VERMEER GROEP NV DURA VERMEER DIVISIE BOUW EN VASTGOED BV Business Unit Grote Projecten Nieuwbouw Onderhoud en Renovatie DURA VERMEER DIVISIE INFRA BV Business Unit Grote Projecten Business Unit Concessies Dura Vermeer Gebiedsontwikkeling Infra BV CentraNed BV DURA VERMEER ADVIES EN DIENSTEN BV ADVIN BV DURA VERMEER FACILITAIRE BEDRIJVEN BV DURA VERMEER AUTOBEDRIJF BV DURA VERMEER BOUW HENGELO BV DURA VERMEER BOUW MIDDEN WEST BV DURA VERMEER BOUW ROSMALEN BV DURA VERMEER BOUW ZUID WEST BV DURA VERMEER VASTGOED BV DURA VERMEER BOUW HEYMA BV DURA VERMEER ONDERHOUD EN RENOVATIE HENGELO BV DURA VERMEER ONDERHOUD EN RENOVATIE ROSMALEN BV GREENSTEP BV VAN IEPEREN GROEP BV DURA VERMEER BETON- EN WATERBOUW BV Regio Noord West Regio Oost Regio Zuid West DURA VERMEER INFRASTRUCTUUR BV Infrastructuur Noord West Infrastructuur Midden West Infrastructuur Zuid West Infrastructuur Oost Deelnemingen BV Reststoffen BV DURA VERMEER MILIEU BV DURA VERMEER ONDERGRONDSE INFRA BV ARCHICOM BV DURA VERMEER MATERIEELSERVICE BV DURA VERMEER MATERIEELDIENST INFRA BV DURA VERMEER ONROEREND GOED BV Business Unit Duurzame Energie DURA VERMEER RAILINFRA BV Saferail BV Afbeelding 2: Organogram Dura Vermeer Groep BV situatie per 1 mei 2013 (Dura Vermeer, 2013) Vanuit de divisie is een beleidsplan opgesteld, waar een regiodocument van afgeleid is, namelijk het beleidsplan van Dura Vermeer Bouw Zuid West. Eén van de conclusies hieruit getrokken is dat het van belang is meer focus te leggen op Total Cost of Ownership. Tevens wil Dura Vermeer de focus verleggen naar Onderhoud & Beheer. Daarom staat in het beleidsplan van Dura Vermeer Bouw Zuid West dat het van belang is bij alle opgeleverde nieuwbouwprojecten onderhoudspakketten onder de aandacht te brengen. (Dura Vermeer, 2014) 1.3 Onderzoeksprojecten Voor het vergaren van de benodigde informatie is gedurende het Participerend Observeren de aanbesteding van een drietal projecten geobserveerd. Niet alle projecten zijn op dezelfde wijze betrokken geweest bij het onderzoek. Desalniettemin hebben de beschreven projecten bijgedragen aan de beeldvorming en informatievergaring omtrent de integratie van onderhoud en nieuwbouw in de aanbestedingsfase. Hoofdstuk: Inleiding De Oude Mavo (fase I en II) in Alblasserdam De realisatie van 33 grondgebonden eengezinswoningen met een Turnkey, Design & Build aanbesteding waarbij de optie tot afkoop van onderhoud aan de woningen van minimaal 15 jaar na oplevering aanwezig was. 4

19 De locatie is gelegen ten noorden van het centrum van Alblasserdam aan één van de randwegen van het centrum. Het betreft de bouw van 33 eengezinswoningen, welke tevens voorzien zullen worden van parkeergelegenheden en tuinen. Aangeboden is de nieuwbouw van deze 33 woningen in twee fasen en een separate aanbieding omtrent Beheer en Onderhoud. Afbeelding 3: De Oude Mavo (Dura Vermeer) Tijdens het Participerend Observeren zijn enkele bevindingen gedaan omtrent de aanbesteding: de aanbieding betrof een PCS concept, dit zijn de basiswoningen van Dura Vermeer, dit is een redelijk uitgedacht proces. Eén van de knelpunten betrof de mate van integratie van het onderhoud in het ontwerp. Aangezien het onderhoud separaat aangeboden werd en geen deel uitgemaakt heeft van de hoofdaanbieding, is allereerst het ontwerp vervaardigd waarna aandacht besteed werd aan het onderhoud. Er is gedurende het ontwerpen geen rekening gehouden met het facet onderhoud en de Total Cost of Ownership Life Science Incubator Het project Life Science Incubator betreft een nieuwbouwproject van een bedrijfsverzamelgebouw in het Utrecht Science Park, ter grootte van circa 6.000m² bruto vloeroppervlak met laboratorium-, kantoor-, en algemene ruimten bestemt voor het huisvesten van Life Sciences bedrijven. De Universiteit van Utrecht heeft het plan om op het Utrecht Science Park een Life Science Incubator te realiseren voor het huisvesten van startende Afbeelding 4: Life Science Incubator (Dura Vermeer) bedrijven gericht op Life Sciences. Door middel van een levenscycluskostenanalyse zijn de effecten van ontwerpopties tijdens de gebruiksperiode inzichtelijk gemaakt. Hierbij is gebruik gemaakt van de methode conform Breeam MAN-12. De nieuwbouw wordt naast de bestaande incubator geplaatst, de gebouwen worden gekoppeld en krijgen één gezamenlijke entree. Het betreft een Design & Build inclusief Onderhoud aanbieding. Bij het opstellen van deze aanbieding zijn een aantal grote knelpunten geconstateerd. Allereerst was er beperkte tijd beschikbaar: de acht weken welke beschikbaar waren, werden voor een groot deel reeds in beslag genomen door het inlezen van de aangeleverde stukken en het aansturen van de partijen. Daarnaast was er sprake van prestatie-inkoop en was door de Hoofdstuk: Inleiding 5

20 opdrachtgever een budget opgegeven, dit betreffen onbekende onderdelen voor Dura Vermeer waardoor het als moeilijk werd ervaren om een inschatting te maken van de omvang van de uitvraag en de onbekende onderdelen. Het inschatten van de onderhoudskosten bleek tevens lastig, hiervoor is Advin ingeschakeld. Dit is echter pas gebeurd na het opstarten van het proces toen het ontwerp bijna afgerond was. Ook het organiseren van de partijen bleek een groot aandachtspunt, met name vanwege de complexiteit van uitvraag en de beschikbare tijd Eurojust Het project Eurojust betreft de nieuwbouw van de vesting van Eurojust te Den Haag, met een onderhoudsperiode van 15 jaar met optie tot 5 jaar extra. Het gebouw komt aan de groene kant van het Haagse World Forumgebied te liggen. Het gebouw bestaat uit een hoger deel, gelokaliseerd aan de kant van de Johan van Wittlaan, en een lager gelegen deel, welke in het Afbeelding 5: Eurojust (Dura Vermeer) bosrijke gebied ligt. Het betreft een Build & Maintain contractvorm, waarbij het onderhoudsplan opgedeeld is in twee onderdelen: dienstverlening en preventief en correctief onderhoud. De knelpunten bij deze aanbieding hadden allereerst betrekking op het feit dat twee derde van de gunningscriteria het onderdeel dienstverlening besloeg. Dit is door DVBZW nog niet eerder aangeboden en tevens Advin en Heijma waren er niet bekend mee. Een ander knelpunt betreft dat het bouwteam samengesteld is op basis van geschiktheid en niet werd samengewerkt met partners, waardoor een deel van het team onbekend was voor Dura Vermeer. Daarnaast waren het ontbreken van kennis, met name op het gebied van onderhoud en dienstverlening, en de beperkte tijd voor het invullen van het MJOP twee bepalende knelpunten. Hoofdstuk: Inleiding 1.4 Vooronderzoek Gedurende het vooronderzoek is het proces omtrent het opstellen van een DBM-aanbieding binnen DVBZW in kaart gebracht. Middels het afnemen van interviews en het uitvoeren van observaties en documentenonderzoek is inzichtelijk gemaakt welke knelpunten aanwezig zijn in dit proces. Deze knelpunten hebben vervolgens de aanleiding gevormd tot het formuleren van de probleemstelling en doelstelling voor het vervolg van het afstudeeronderzoek. In deze paragraaf wordt in het kort het huidige aanbiedingsproces uitgelegd, waarna de geconstateerde knelpunten besproken worden. In de volgende paragrafen wordt de connectie gelegd tussen de knelpunten en de probleem- en doelstelling. In hoofdstuk 3 wordt het proces verder uitgewerkt. 6

21 Gebleken is dat het proces rondom een DBM-aanbieding binnen Dura Vermeer uit een zestal hoofdfasen bestaat: Sales, Ontwerp, Voorbereiding, Realisatie, After Sales en Beheer. Van deze zes fases is de fase ontwerp als meest van belang gebleken voor het betreffende onderzoek, aangezien gedurende deze fase de aanbieding wordt opgesteld en ingediend. Tevens zijn in deze fase de grootste hoeveelheid knelpunten aangetroffen. Hieronder wordt elke fase kort besproken. Afbeelding 6 geeft de fasen schematisch weer. DBM proces Sales Ontwerp Voorbereiding Realisatie After sales Beheer Afbeelding 6: Procesomschrijving DBM-proces Sales Sales beslaat bij een traditionele aanbesteding de activiteiten vanaf het verwerven van kansen tot en met de contractvorming met de opdrachtgever. In het geval van een DBM aanbesteding wordt in deze fase de preselectie uitgevoerd en het initiatief en de haalbaarheid getest. Na het doorlopen van de preselectie vindt de ontwikkeling van de aanbieding plaats gedurende de ontwerpfase. Ontwerp Gedurende de ontwerpfase wordt zowel het schetsontwerp als wel het functionele ontwerp vervaardigd. Tevens worden het meerjarenonderhoudsplan (MJOP), de begroting en het Plan van Aanpak opgesteld. De ontwerpfase wordt afgesloten met het indienen van de inschrijfstukken. Gedurende deze fase zijn een groot aantal afdelingen van Dura Vermeer en externen betrokken bij het proces. De afdeling tendermanagement is belast met het coördineren van deze partijen en het gehele proces. Gedurende het vooronderzoek is tijdens de ontwerpfase het grootste aantal knelpunten geconstateerd. Voorbereiding Deze fase betreft alle werkzaamheden vanaf de overdracht vanuit de ontwerpfase tot de feitelijke start van de bouw. Het start met het uitwerken van het technisch ontwerp na ontvangst van de gunning. Vervolgens wordt de realisatie van het bouwwerk voorbereid, mede door het opstellen van de werktekeningen en werkbegroting. Tevens wordt in deze fase het MJOP vastgesteld op basis van het technische ontwerp. Realisatie De realisatiefase start vanaf het moment dat de overdracht vanuit de voorbereidingsfase plaatsvindt en duurt tot en met de oplevering. Hoofdstuk: Inleiding 7

Bepaal je bestemming vóórdat je vertrekt! Kennisdag Grip op Kwaliteit, 10 november 2015

Bepaal je bestemming vóórdat je vertrekt! Kennisdag Grip op Kwaliteit, 10 november 2015 Bepaal je bestemming vóórdat je vertrekt! Kennisdag Grip op Kwaliteit, 10 november 2015 Introductie Bernd Karstenberg, LCC adviseur André van den Hoek, Projectmanager onderwijshuisvesting (o.a. voor Lucas

Nadere informatie

Marktdag 22 november 2012. Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6

Marktdag 22 november 2012. Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6 Marktdag 22 november 2012 Ondernemend aanbesteden gericht op lage TCO WELKOM SESSIE 6 Even voorstellen Paul Kuijpers (1961) Partner bij Balance & Result adviseurs, (Deventer) Ervaringen Haal het beste

Nadere informatie

Organisatiecultuur en projectpartnering prestatie

Organisatiecultuur en projectpartnering prestatie Organisatiecultuur en projectpartnering prestatie Confronterende Vecht Inefficiënte Bouwprocessen Opportunistische Traditionele Bouw Ook in Nederland kwam het besef dat de oude bouwcultuur moest veranderen

Nadere informatie

Introductie in flowcharts

Introductie in flowcharts Introductie in flowcharts Flow Charts Een flow chart kan gebruikt worden om: Processen definieren en analyseren. Een beeld vormen van een proces voor analyse, discussie of communicatie. Het definieren,

Nadere informatie

BIM bouwen doe je samen. Ir. Marco van der Ploeg Manager BIM

BIM bouwen doe je samen. Ir. Marco van der Ploeg Manager BIM BIM bouwen doe je samen Ir. Marco van der Ploeg Manager BIM ABT bv Sinds 1953 290 medewerkers Vestigingen Nederland: Velp en Delft België: Antwerpen Adviesgroepen Constructies Civiele techniek Bouwmanagement

Nadere informatie

Innovatief opdrachtgeverschap

Innovatief opdrachtgeverschap Innovatief opdrachtgeverschap CBZ Bouwdag Verpleging en Verzorging Bussum, 6 maart 2008 Inhoud TNO en innovatief opdrachtgeverschap Waarom geïntegreerd contract? Wat kunnen we leren uit andere sectoren?

Nadere informatie

BIJEENKOMST KMVG 26 JANUARI 2012 FREYA VAN DER KROEF, DIRECTEUR TENMAN BV. PPS-DBFM(O) kansen voor maatschappelijk vastgoed?

BIJEENKOMST KMVG 26 JANUARI 2012 FREYA VAN DER KROEF, DIRECTEUR TENMAN BV. PPS-DBFM(O) kansen voor maatschappelijk vastgoed? BIJEENKOMST KMVG 26 JANUARI 2012 FREYA VAN DER KROEF, DIRECTEUR TENMAN BV PPS-DBFM(O) kansen voor maatschappelijk vastgoed? OVERZICHT PRESENTATIE Wat is PPS Integrale contactvormen Kenmerken Toepassingen

Nadere informatie

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008

OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 OVERGANGSREGELS / TRANSITION RULES 2007/2008 Instructie Met als doel het studiecurriculum te verbeteren of verduidelijken heeft de faculteit FEB besloten tot aanpassingen in enkele programma s die nu van

Nadere informatie

j o r r i t s m a b o u w. n l

j o r r i t s m a b o u w. n l jorritsmabouw.nl Sinds 1880 de bouw meester Jorritsma Bouw is al vijf generaties een modern, vooruitstrevend familiebedrijf. De historie van ons bedrijf gaat terug tot 1880, toen Johannes Jorritsma zijn

Nadere informatie

Life Cycle Denken & Integraal Ontwerpen. Amersfoort Roderik Schunck Eric Bom Danny Boers

Life Cycle Denken & Integraal Ontwerpen. Amersfoort Roderik Schunck Eric Bom Danny Boers Life Cycle Denken & Integraal Ontwerpen Amersfoort 2-2-2009 Roderik Schunck Eric Bom Danny Boers Agenda Deel 1 Terugblik bijeenkomst 2008 Waarom Life Cycle Denken en Integraal Ontwerpen? (Marktvraag) Verbinding

Nadere informatie

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering

De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende. Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering De Relatie tussen Mindfulness en Psychopathologie: de Mediërende Rol van Globale en Contingente Zelfwaardering The relation between Mindfulness and Psychopathology: the Mediating Role of Global and Contingent

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd

Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Een comfortabel en duurzaam gebouw, gegarandeerd Ministerie van Financiën, Den Haag Manesco helpt gebouweigenaren met comfortverbetering, energiebesparing én, tegen lagere exploitatiekosten. Manesco is

Nadere informatie

Contractering bij infra-projecten

Contractering bij infra-projecten Contractering bij infra-projecten Mooie voornemens en waarom het toch vaak misgaat Industrieel Management & Advies Roadmap Het contracteringsproces Organisatiemodellen/Contractmodellen 3 contractmodellen

Nadere informatie

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten.

Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. Het Effect van Verschil in Sociale Invloed van Ouders en Vrienden op het Alcoholgebruik van Adolescenten. The Effect of Difference in Peer and Parent Social Influences on Adolescent Alcohol Use. Nadine

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS

COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS COGNITIEVE DISSONANTIE EN ROKERS Gezondheidsgedrag als compensatie voor de schadelijke gevolgen van roken COGNITIVE DISSONANCE AND SMOKERS Health behaviour as compensation for the harmful effects of smoking

Nadere informatie

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en

Effecten van een op MBSR gebaseerde training van. hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en Effecten van een op MBSR gebaseerde training van hospicemedewerkers op burnout, compassionele vermoeidheid en compassionele tevredenheid. Een pilot Effects of a MBSR based training program of hospice caregivers

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

DBFMO M A N A G E M E N T

DBFMO M A N A G E M E N T DBFMO M A N A G E M E N T Van ontwerp naar exploitatie of van exploitatie naar ontwerp? P. Wijntjes 26-9-2013 Post HBO opleiding DBFMO is een noodzakelijke voorwaarde voor duurzame utiliteitsbouw ~ Rabobank

Nadere informatie

Risicomanagement bij geïntegreerde contractvormen. IPMA-NL Interessegroep Risicomanagement

Risicomanagement bij geïntegreerde contractvormen. IPMA-NL Interessegroep Risicomanagement Risicomanagement bij geïntegreerde contractvormen IPMA-NL Interessegroep Risicomanagement Jeroen Mieris, Project Manager 1 Inhoud Even voorstellen.. Veranderende bouwwereld Geïntegreerde contracten Risicomanagement

Nadere informatie

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud

Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud Resultaatgericht samenwerken bij investeren en Onderhoud BouwLokalen 1 oktober 2015 Klantgericht bouwen door gericht vakmanschap Thomas Chaulet Introductie Missie Smits Vastgoedzorg richt zich op het voorspelbaar

Nadere informatie

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Strategisch samenwerken in het bouwproces stichting bouwresearch Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel? Opdrachtgevers.. en organisatiemodellen Kiezen opdrachtgevers het juiste bouworganisatiemodel?

Nadere informatie

Engineering in de Praktijk

Engineering in de Praktijk Engineering in de Praktijk Rick de Jong afdelingshoo fd Werktuigbo uwku nde Iv Industrie Sterk Innovatief, out-of-the-box oplossingen en creatief met ideeën 1949-1982 1983-1994 2003-2007 2008 2011> Ingenieurs-

Nadere informatie

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd.

Inhoudsopgave Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Fout! Bladwijzer niet gedefinieerd. Validatie van het EHF meetinstrument tijdens de Jonge Volwassenheid en meer specifiek in relatie tot ADHD Validation of the EHF assessment instrument during Emerging Adulthood, and more specific in relation

Nadere informatie

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work.

De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk. The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work. De Relatie Tussen de Gehanteerde Copingstijl en Pesten op het Werk The Relation Between the Used Coping Style and Bullying at Work Merijn Daerden Studentnummer: 850225144 Werkstuk: Empirisch afstudeeronderzoek:

Nadere informatie

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën

Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën Relatie tussen Persoonlijkheid, Opleidingsniveau, Leeftijd, Geslacht en Korte- en Lange- Termijn Seksuele Strategieën The Relation between Personality, Education, Age, Sex and Short- and Long- Term Sexual

Nadere informatie

De opdrachtgever van DBFM(O)

De opdrachtgever van DBFM(O) De opdrachtgever van DBFM(O) Rob Peters DACE contactbijeenkomst Soest Innovatieve contractvormen DBFM(O) Innovatief aanbesteden Life cycle Fysieke beschikbaarheid Operationele beschikbaarheid Bezettingsgraad

Nadere informatie

Geheugenstrategieën, Leerstrategieën en Geheugenprestaties. Grace Ghafoer. Memory strategies, learning styles and memory achievement

Geheugenstrategieën, Leerstrategieën en Geheugenprestaties. Grace Ghafoer. Memory strategies, learning styles and memory achievement Geheugenstrategieën, Leerstrategieën en Geheugenprestaties Grace Ghafoer Memory strategies, learning styles and memory achievement Eerste begeleider: dr. W. Waterink Tweede begeleider: dr. S. van Hooren

Nadere informatie

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek.

Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. Competenties met indicatoren bachelor Civiele Techniek. In de BEROEPSCOMPETENTIES CIVIELE TECHNIEK 1 2, zijn de specifieke beroepscompetenties geformuleerd overeenkomstig de indeling van het beroepenveld.

Nadere informatie

VAN INFRAPROVIDER NAAR NETWERKMANAGER DBFM-A15 MaVa. Jaap Zeilmaker projectdirecteur

VAN INFRAPROVIDER NAAR NETWERKMANAGER DBFM-A15 MaVa. Jaap Zeilmaker projectdirecteur VAN INFRAPROVIDER NAAR NETWERKMANAGER DBFM-A15 MaVa Jaap Zeilmaker projectdirecteur 1-12-2011 Leitmotief niet het object staat centraal maar de functie die het object vervult. Ontwikkeling komt voort uit

Nadere informatie

Contextanalyse. Patrick v/d Vlist

Contextanalyse. Patrick v/d Vlist Contextanalyse Patrick v/d Vlist Contextanalyse Patrick v/d Vlist Krimpen ad IJsel 10-01-2016 Verdoold Installatiebedrijf Voorwoord Ik heb dit rapport geschreven naar aanleiding van een communicatieopdracht

Nadere informatie

Architectuur principes binnen CP. Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com

Architectuur principes binnen CP. Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com Architectuur principes binnen CP Walter Huberts NAF Insight, 6 juli 2009 www.ing.com Agenda Context Organisatie Architectuur Architectuurproduct Het ontwikkelen van principes Principes in relatie tot architectuurproducten

Nadere informatie

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te.

De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten. een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te. De Invloed van Innovatiekenmerken op de Intentie van Leerkrachten een Lespakket te Gebruiken om Cyberpesten te Voorkomen of te Stoppen The Influence of the Innovation Characteristics on the Intention of

Nadere informatie

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland

meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland meer werk of meerwaarde? Pps bij scholenbouw in Nederland Overweegt u nieuwbouw of renovatie van een school? Deze folder geeft u inzicht in wat publiekprivate samenwerking (pps) bij scholen inhoudt. Wanneer

Nadere informatie

PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn

PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn PPS: It s a service, not a building! Jos Barnhoorn Congres 2011 Samenwerken aan FM www.factomagazine.nl Facto Congres 26 mei 2011 Jos Barnhoorn Snr. Project Mgr. Johnson Controls Wie is Jos Barnhoorn?

Nadere informatie

INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN

INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN INTEGRAAL SAMENWERKEN BINNEN DBFMO-CONTRACTEN Vernieuwing Bouw & Forum Utiliteitsbouw 6 november 2013 Pieter-Jan van Hooijdonk Algemeen directeur Breijer Bouw & Installatie AGENDA Introductie Praktijkvoorbeelden

Nadere informatie

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer

Storingscontract. HVL Service, Onderhoud en Beheer Uw samenwerking met HVL Service, Onderhoud en Beheer kan in verschillende contractvormen worden vastgelegd. Samen stellen wij een gedetailleerd onderhoudsplan op en formuleren wij een overeenkomst op maat,

Nadere informatie

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out

GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1. Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out GOAL-STRIVING REASONS, PERSOONLIJKHEID EN BURN-OUT 1 Het effect van Goal-striving Reasons en Persoonlijkheid op facetten van Burn-out The effect of Goal-striving Reasons and Personality on facets of Burn-out

Nadere informatie

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer

Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Met opmaak: Links: 3 cm, Rechts: 2 cm, Boven: 3 cm, Onder: 3 cm, Breedte: 21 cm, Hoogte: 29,7 cm Stigmatisering van Mensen met Keelkanker: de Rol van Mindfulness van de Waarnemer Stigmatisation of Persons

Nadere informatie

Ronald van Nattem Hoofd Beheer en Onderhoud Dienst Huisvesting. TU/e sciencepark 2014

Ronald van Nattem Hoofd Beheer en Onderhoud Dienst Huisvesting. TU/e sciencepark 2014 Ronald van Nattem Hoofd Beheer en Onderhoud Dienst Huisvesting TU/e sciencepark 2014 Technische Universiteit Eindhoven Organisatie Students: 8,500 Research staff: 1,902 Full professors: 130 PhD students:

Nadere informatie

VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project.

VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project. vmx bouwt Inleiding VMX Architects onderschrijft het uitgangspunt Je kunt net zo vernieuwend zijn in het proces als met het project. Traditioneel zorgt de initiatiefnemer in een bouwproces voor een locatie,

Nadere informatie

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk!

Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis. Samen ondernemen, samen sterk! Opdrachtgevers zijn de baas in eigen huis Samen ondernemen, samen sterk! 1 2 3 Een eerste blik op het integrale bouw- en installatieproces Uw rol als opdrachtgever Actueel voorbeeld: uitbesteding bouwtechnische

Nadere informatie

Straatman Koster advocaten

Straatman Koster advocaten PT Finance Bouw- en Vastgoedcursus Nieuwe contractvormen voor het managen van projecten Door: Thijs Straatman en Wilfried Koster Zeist, 12 juni 2014 Doel bijeenkomst Nieuwe contractvormen in vogelvlucht

Nadere informatie

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces

Software Processen. Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1. Het software proces Software Processen Ian Sommerville 2004 Software Engineering, 7th edition. Chapter 4 Slide 1 Het software proces Een gestructureerd set van activiteiten nodig om een software systeem te ontwikkelen Specificatie;

Nadere informatie

Kansen & Ontwikkelingen met Lean

Kansen & Ontwikkelingen met Lean NETWERK VOOR EN DOOR DE TECHNOLOGISCHE INDUSTRIE LEAN MANAGEMENT PROGRAMMA Kansen & Ontwikkelingen met Lean BE SMART: SAMEN KANSEN CREËREN MET SMART INDUSTRY 10-12-2015 I 1 AGENDA Kansen & Ontwikkelingen

Nadere informatie

Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels)

Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels) Staten-Generaal Annual event/meeting with key decision makers and GI-practitioners of Flanders (at different administrative levels) Subject: Sustainable Flemish SDI Nature: Mobilising, Steering Organisers:

Nadere informatie

Mentaal Weerbaar Blauw

Mentaal Weerbaar Blauw Mentaal Weerbaar Blauw de invloed van stereotypen over etnische minderheden cynisme en negatieve emoties op de mentale weerbaarheid van politieagenten begeleiders: dr. Anita Eerland & dr. Arjan Bos dr.

Nadere informatie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie

De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en. Discrepantie De Relatie tussen Betrokkenheid bij Pesten en Welbevinden en de Invloed van Sociale Steun en Discrepantie The Relationship between Involvement in Bullying and Well-Being and the Influence of Social Support

Nadere informatie

Product sheet. Aanbestedingsmanagement voor publieke opdrachtgevers. First Rotterdam: Aanbestedingsmanagement

Product sheet. Aanbestedingsmanagement voor publieke opdrachtgevers. First Rotterdam: Aanbestedingsmanagement Product sheet Aanbestedingsmanagement voor publieke opdrachtgevers First Rotterdam: Aanbestedingsmanagement. specialist: Steven Oosterling s.oosterling@igg.nl Het financiële fundament uw onder uw bouwprojecten

Nadere informatie

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten

Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden. Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden van Vliet Een interactieve kennismaking met DBFMOcontracten April 2011 7 april 2009 2 April 2011 - Slimmer met vastgoed - innovatief aanbesteden 3 April 2011

Nadere informatie

Nieuwe contractvormen en projectcontrol

Nieuwe contractvormen en projectcontrol Nieuwe contractvormen en projectcontrol Rin-Sjoerd Zijlstra 12 juni 2014 Agenda Projecten in het nieuws Nieuwe kijk op projecten? Projectfalen en contractvorm Keuze voor juiste contractvorm Projectcontrol

Nadere informatie

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer

STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1. Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer STIGMATISERING VAN PATIENTEN MET LONGKANKER 1 Stigmatisering van Patiënten met Longkanker: De Rol van Persoonlijke Relevantie voor de Waarnemer Stigmatization of Patients with Lung Cancer: The Role of

Nadere informatie

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen

Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Rendabel ontwikkelen door opdrachtgeversrol anders in te vullen Nieuwe invulling opdrachtgeversrol reduceert stichtingskosten en lifecycle costs en leidt tot het verdwijnen van de onrendabele top 1 Traditionele

Nadere informatie

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon

Karen J. Rosier - Brattinga. Eerste begeleider: dr. Arjan Bos Tweede begeleider: dr. Ellin Simon Zelfwaardering en Angst bij Kinderen: Zijn Globale en Contingente Zelfwaardering Aanvullende Voorspellers van Angst bovenop Extraversie, Neuroticisme en Gedragsinhibitie? Self-Esteem and Fear or Anxiety

Nadere informatie

ERVARING MET BEST VALUE PROCUREMENT ALS OPDRACHTGEVER BIJ GEMEENTE SCHIEDAM

ERVARING MET BEST VALUE PROCUREMENT ALS OPDRACHTGEVER BIJ GEMEENTE SCHIEDAM ERVARING MET BEST VALUE PROCUREMENT ALS OPDRACHTGEVER BIJ GEMEENTE SCHIEDAM Even voorstellen 1. Jan Hendrik Bouman 2. Werkzaam bij Inter Project Management 3. Gedetacheerd als Algemeen projectleider bij

Nadere informatie

Business as an engine for change.

Business as an engine for change. Business as an engine for change. In the end, the success of our efforts will be measured against how we answered what we have found to be the fundamental question: how do we love all the children, of

Nadere informatie

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV

Plan van aanpak. Project : Let s Drop. Bedrijf : DropCo BV Plan van aanpak Project : Let s Drop Bedrijf : DropCo BV Plaats, datum: Horn, 28 september 2012 Opgesteld door: 1205366 1205366smit@zuyd.nl Plan van Aanpak project Let s Drop pagina 1 Inhoudsopgave plan

Nadere informatie

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties

Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als. Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Testattitudes van Sollicitanten: Faalangst en Geloof in Tests als Antecedenten van Rechtvaardigheidspercepties Test-taker Attitudes of Job Applicants: Test Anxiety and Belief in Tests as Antecedents of

Nadere informatie

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN

HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN HET BOUWDEEL TUSSEN LEVENSDUUR EN KOSTEN VAN STICHTINGSKOSTEN NAAR EXPLOITATIEKOSTEN Janssen REM Consulting INTRODUCTIE EN KENNISMAKING ONS AANBOD Uitvoeren van Levensduur analyses Het bieden van softwareoplossingen

Nadere informatie

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M.

Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie. Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. Innovaties in de chronische ziekenzorg 3e voorbeeld van zorginnovatie Dr. J.J.W. (Hanneke) Molema, Prof. Dr. H.J.M. (Bert) Vrijhoef Take home messages: Voor toekomstbestendige chronische zorg zijn innovaties

Nadere informatie

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders

Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy. Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Invloed van Mindfulness Training op Ouderlijke Stress, Emotionele Self-Efficacy Beliefs, Aandacht en Bewustzijn bij Moeders Influence of Mindfulness Training on Parental Stress, Emotional Self-Efficacy

Nadere informatie

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken

Innovatie en RWS. Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken Innovatie en RWS Een scherpe vraag en samenwerking in ketens en netwerken In today s business environment, Innovation means survival. David Gann. 2 RWS Innovatie Innovatie Innovation is the process by

Nadere informatie

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente?

Enterprise Architectuur. een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Enterprise Architectuur een duur begrip, maar wat kan het betekenen voor mijn gemeente? Wie zijn we? > Frederik Baert Director Professional Services ICT @frederikbaert feb@ferranti.be Werkt aan een Master

Nadere informatie

TFS als perfecte tool voor Scrum

TFS als perfecte tool voor Scrum TFS als perfecte tool voor Scrum René van Osnabrugge renevo@delta-n.nl About me René van Osnabrugge Communicate @renevo renevo@delta-n.nl http://osnabrugge.wordpress.com Agenda Wat is Scrum? Wat is ALM

Nadere informatie

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016

BABOK meets BiSL. Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation. Kennissessie, 19 januari 2016 BABOK meets BiSL Kennissessie, 19 januari 2016 Marcel Schaar, IIBA Dutch Chapter Mark Smalley, ASL BiSL Foundation Jan de Vries, ASL BiSL Foundation 1 Agenda 1. Presentatie white paper hoofdlijnen 2. Intro

Nadere informatie

gedrag? Wat is de invloed van gender op deze samenhang? gedrag? Wat is de invloed van gender op deze samenhang?

gedrag? Wat is de invloed van gender op deze samenhang? gedrag? Wat is de invloed van gender op deze samenhang? Is er een samenhang tussen seksuele attituden en gedragsintenties voor veilig seksueel Is there a correlation between sexual attitudes and the intention to engage in sexually safe behaviour? Does gender

Nadere informatie

symposium Ontwerpen met Oog voor Beheer

symposium Ontwerpen met Oog voor Beheer symposium Ontwerpen met Oog voor Beheer Dinsdag 10 mei 2011 - aanvang 12:30 uur Schaffelaartheater, Barneveld Wat gebouwbeheerders en architecten kunnen leren Hoe adviseurs van gebouwbeheerders kunnen

Nadere informatie

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden

De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden De Rol van Zelfregulatie, Motivatie en Eigen Effectiviteitsverwachting op het Volhouden van Sporten en de Invloed van Egodepletie, Gewoonte en Geslacht The Role of Selfregulation, Motivation and Self-efficacy

Nadere informatie

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality

de Rol van Persoonlijkheid Eating: the Role of Personality De Relatie tussen Dagelijkse Stress en Emotioneel Eten: de Rol van Persoonlijkheid The Relationship between Daily Stress and Emotional Eating: the Role of Personality Arlette Nierich Open Universiteit

Nadere informatie

Een ziekenhuis waar je gewoon mens kunt zijn. Dit is ons verhaal. Elkerliek mens tot mens.

Een ziekenhuis waar je gewoon mens kunt zijn. Dit is ons verhaal. Elkerliek mens tot mens. Een ziekenhuis waar je gewoon mens kunt zijn. Dit is ons verhaal Elkerliek mens tot mens. Enkele cijfers op een rijtje Gemiddeld aantal bedden beschikbaar 401 Aantal personeelsleden in loondienst exclusief

Nadere informatie

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE

Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Workspace Design Onderzoeksopzet voor SOZAWE Datum: 16 december 2010 Ir. Jan Gerard Hoendervanger Docent-onderzoeker Lectoraat Vastgoed Kenniscentrum Gebiedsontwikkeling NoorderRuimte Hanzehogeschool Groningen

Nadere informatie

CHROMA STANDAARDREEKS

CHROMA STANDAARDREEKS CHROMA STANDAARDREEKS Chroma-onderzoeken Een chroma geeft een beeld over de kwaliteit van bijvoorbeeld een bodem of compost. Een chroma bestaat uit 4 zones. Uit elke zone is een bepaald kwaliteitsaspect

Nadere informatie

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01

DUURZAAM overheidsgebouw. Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 DUURZAAM overheidsgebouw Slim ontwerpen : duurzaamheidscriteria dd. 2015.12.01 AGENDA : duurzaamheidscriteria 2 Grontmij Belgium NV part of Sweco Interactieve presentatie met twee kernvragen : 1. Wat is

Nadere informatie

Contractvormen op golfbanen en sportvelden

Contractvormen op golfbanen en sportvelden Contractvormen op golfbanen en sportvelden Bij de landelijke aannemers komen steeds vaker vragen binnen over de toepasbaarheid van verschillende contractvormen voor de realisatie en eventueel onderhoud

Nadere informatie

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1

Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Running Head: INVLOED VAN ASE-DETERMINANTEN OP INTENTIE CONTACT 1 Relatie tussen Attitude, Sociale Invloed en Self-efficacy en Intentie tot Contact tussen Ouders en Leerkrachten bij Signalen van Pesten

Nadere informatie

SPC360: specificeren, programmeren en contracteren. SPC360 en AT Osborne 2016 Q1

SPC360: specificeren, programmeren en contracteren. SPC360 en AT Osborne 2016 Q1 SPC360: specificeren, programmeren en contracteren Andere contractvormen In de utiliteitsbouw worden steeds vaker andere contractvormen toegepast. Het zijn tools die hun oorsprong vinden in de wereld van

Nadere informatie

6. Project management

6. Project management 6. Project management Studentenversie Inleiding 1. Het proces van project management 2. Risico management "Project management gaat over het stellen van duidelijke doelen en het managen van tijd, materiaal,

Nadere informatie

Optimalisatie door Resultaatgerichte Samenwerking

Optimalisatie door Resultaatgerichte Samenwerking Optimalisatie door Resultaatgerichte Samenwerking Waardecreatie in de keten Bart Eissens Strategische vastgoedadviseur Sigma Coatings bouwdivisie Stof tot nadenken Het belang van de prestaties van vastgoed

Nadere informatie

Positionering Ketensamenwerking

Positionering Ketensamenwerking Positionering Ketensamenwerking Hans Wamelink, Faculteit Bouwkunde, Afdeling Real Estate & Housing 12-4-2011 Delft University of Technology Challenge the future Inhoud Succesfactoren Ketensamenwerking

Nadere informatie

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women

De Relatie tussen (Over)Gewicht. en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen. The Relationship between (Over)Weight. and Sex Drive in Men and Women De Relatie tussen (Over)Gewicht en Seksdrive bij Mannen en Vrouwen The Relationship between (Over)Weight and Sex Drive in Men and Women Mandy M. de Nijs Eerste begeleider: Dr. W. Waterink Tweede begeleider:

Nadere informatie

PPS in Aruba: PPS contracten in de praktijk. PPP Knowledge Center Aruba Marcelle van Valkenburg Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn Mark Birnage

PPS in Aruba: PPS contracten in de praktijk. PPP Knowledge Center Aruba Marcelle van Valkenburg Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn Mark Birnage PPS in Aruba: PPS contracten in de praktijk PPP Knowledge Center Aruba Marcelle van Valkenburg Pels Rijcken & Droogleever Fortuijn Mark Birnage PPP Knowledge Center Aruba Ambition Promote and facilitate

Nadere informatie

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen

Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk. gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Het executief en het sociaal cognitief functioneren bij licht verstandelijk gehandicapte jeugdigen. Samenhang met emotionele- en gedragsproblemen Executive and social cognitive functioning of mentally

Nadere informatie

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013

ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters. Marc Lankhorst 16 oktober 2013 ArchiMate voor kennismodellen van NORA en haar dochters Marc Lankhorst 16 oktober 2013 Agenda 13:00 introductie ArchiMate-status en -ontwikkelingen en NORA-kennismodel 14:00 parallelle workshops rond de

Nadere informatie

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind.

Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Pesten onder Leerlingen met Autisme Spectrum Stoornissen op de Middelbare School: de Participantrollen en het Verband met de Theory of Mind. Bullying among Students with Autism Spectrum Disorders in Secondary

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Architecten-debat 21 juni 2006 PI GvIB Themamiddag. Renato Kuiper. Principal Consultant Information Security

Architecten-debat 21 juni 2006 PI GvIB Themamiddag. Renato Kuiper. Principal Consultant Information Security Architecten-debat 21 juni 2006 PI GvIB Themamiddag Renato Kuiper Principal Consultant Information Security 1 De spreker Principal Consultant Information Security Hoofdredacteur Informatiebeveiliging 15

Nadere informatie

Moderatie van de Big Five Persoonlijkheidsfactoren op de Relatie tussen. Gepest worden op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten en

Moderatie van de Big Five Persoonlijkheidsfactoren op de Relatie tussen. Gepest worden op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten en Moderatie van de Big Five Persoonlijkheidsfactoren op de Relatie tussen Gepest worden op het Werk en Lichamelijke Gezondheidsklachten en Ziekteverzuim Moderation of the Big Five Personality Factors on

Nadere informatie

M voorop in DBFM Vanuit het onderhoud risico s beheersen in Nederlandse DBFM contracten. Begeleiders:

M voorop in DBFM Vanuit het onderhoud risico s beheersen in Nederlandse DBFM contracten. Begeleiders: Samenvatting M voorop in DBFM Vanuit het onderhoud risico s beheersen in Nederlandse DBFM contracten. Opgesteld door Marianne Oostveen april 2013 Individueel bedrijfskundig onderzoek in het kader van Executive

Nadere informatie

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD

Running head: OPVOEDSTIJL, EXTERNALISEREND PROLEEMGEDRAG EN ZELFBEELD 1 Opvoedstijl en Externaliserend Probleemgedrag en de Mediërende Rol van het Zelfbeeld bij Dak- en Thuisloze Jongeren in Utrecht Parenting Style and Externalizing Problem Behaviour and the Mediational

Nadere informatie

Beheren met BIM afstemming van de werkwijzen van Hendriks Bouw en Ontwikkeling en Hendriks Onderhoud en Beheer

Beheren met BIM afstemming van de werkwijzen van Hendriks Bouw en Ontwikkeling en Hendriks Onderhoud en Beheer Eindhoven University of Technology MASTER Beheren met BIM afstemming van de werkwijzen van Hendriks Bouw en Ontwikkeling en Hendriks Onderhoud en Beheer Reijnders, S.C.W.M. Award date: 2016 Disclaimer

Nadere informatie

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een

Uw procesregiseur. Expertise in het bouwtraject. Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een sterk in verbinden Sterk in verbinden. Dat is Adams Bouwadviesbureau. Al meer dan 15 jaar een toonaangevend ingenieursbureau. Gespecialiseerd in duurzaam en constructief bouwadvies voor woningbouw en utiliteitsbouw.

Nadere informatie

PPS roadshow voor lokale overheden Limburg 18 juni 2013. Marc Dillen Directeur Generaal Vlaamse Confederatie Bouw

PPS roadshow voor lokale overheden Limburg 18 juni 2013. Marc Dillen Directeur Generaal Vlaamse Confederatie Bouw PPS roadshow voor lokale overheden Limburg 18 juni 2013 Marc Dillen Directeur Generaal Vlaamse Confederatie Bouw Definitie van PPS Projecten die door publiek- en privaatrechtelijke partijen, gezamenlijk

Nadere informatie

Presentatie TCO. SER Workshop. 28 mei Den Haag

Presentatie TCO. SER Workshop. 28 mei Den Haag Presentatie TCO SER Workshop 28 mei Den Haag Korte introductie 2 Marc van der Steen Project Manager Brabant, Stichting Zero Emissie Busvervoer Elisabeth van Opstall TCO Binnenvaart Principe TCO 3 Total

Nadere informatie

EPC/ECSo gemeente Zutphen en Van Dorp Installaties: beheer en onderhoudsuitdagingen. Hedwig Tummers, mei 2013 senior adviseur aanbesteden & bouw

EPC/ECSo gemeente Zutphen en Van Dorp Installaties: beheer en onderhoudsuitdagingen. Hedwig Tummers, mei 2013 senior adviseur aanbesteden & bouw EPC/ECSo gemeente Zutphen en Van Dorp Installaties: beheer en onderhoudsuitdagingen Hedwig Tummers, mei 2013 senior adviseur aanbesteden & bouw Wat wil ik met u bespreken? Casus Zutphen Strategie en uitgangspunten

Nadere informatie

NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer.

NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer. NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer. GRIP OP DE BEHEERSKOSTEN In de huidige economie is focus het sleutelwoord. Organisaties concentreren UW DOELEN CENTRAAL zich

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner

De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner De Relatie tussen Momentaan Affect en Seksueel Verlangen; de Modererende Rol van de Aanwezigheid van de Partner The association between momentary affect and sexual desire: The moderating role of partner

Nadere informatie

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl

ARTIST. Petten 24 September 2012. www.ecn.nl More info: schoots@ecn.nl ARTIST Assessment and Review Tool for Innovation Systems of Technologies Koen Schoots, Michiel Hekkenberg, Bert Daniëls, Ton van Dril Agentschap NL: Joost Koch, Dick Both Petten 24 September 2012 www.ecn.nl

Nadere informatie

NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer.

NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer. NIEUWE INZICHTEN. VERFRISSENDE UITKOMSTEN. Condiplan. Adviseurs gebouwenbeheer. GRIP OP DE BEHEERSKOSTEN In de huidige economie is focus het sleutelwoord. Organisaties concentreren zich op hun kernactiviteiten:

Nadere informatie