Sessie R. De mens als zwakke schakel bij veiligheidsmanagement en in incidenten

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Sessie R. De mens als zwakke schakel bij veiligheidsmanagement en in incidenten"

Transcriptie

1 Sessie R. De mens als zwakke schakel bij veiligheidsmanagement en in incidenten Lilian Bronneberg MSc, psycholoog en senior adviseur, Human Company en David de Bruijn, psycholoog en senior ergonoom, Intergo / Inleiding op het thema Regelmatig vinden er ondanks maatregelen en veiligheidsbeleid, incidenten en ongevallen plaats in bedrijven. Analyse van incidenten en ongevallen leidt in veel gevallen tot de conclusie dat er sprake is van een menselijke fout. Maar wat is een menselijke fout? Hoe kan die ontstaan? Vanuit onze behoefte alles in controle te willen hebben, productieverlies en menselijk leed te voorkomen, rijst de vraag wat we kunnen doen om menselijke fouten te voorkomen. In deze workshop willen we proberen ingrediënten te vinden voor een nieuwe kijk op het ontstaan van menselijke fouten. Aanpak We laten ons inspireren door inzichten uit theorieën over menselijke fouten en de aannames die ongevalanalysemethodieken doen over menselijke fouten en hun oorzaken. Samen met de deelnemers aan de workshop willen we op basis van de analyse van en reflectie op een concrete casus en theorieën stilstaan antwoorden zoeken op bovenstaande vragen. Resultaten Aan het eind van de workshop hebben de deelnemers hun denken en kennis aangescherpt over het ontstaan van menselijke fouten. De verworven en gedeelde inzichten kunnen zij in de praktijk inzetten bij het nader invullen van het veiligheidsbeleid en veiligheidsmanagement en bij het analyseren van incidenten en ongevallen. Theoretisch intermezzo De ergonomie en de human factors benadering zijn pleitbezorgers voor het centraal stellen van de mens en zijn mogelijkheden en beperkingen bij het ontwerp van taken, technieken en de organisatie. Hun motto is fitting the job to the person. Menselijke fouten ontstaan vanuit deze invalshoek als gevolg van een niet adequate afstemming tussen de vermogens van mensen en de eisen die het systeem of taken stellen. Niet de mens moet aangepast worden aan de taak, maar de taak aan de mens. (Zie bijvoorbeeld [1]). Methoden voor ongevalsanalyses zoals het gatenkaasmodel [3] of de causale ongevalsketen [5] zoeken de oorzaak van menselijke fouten in bijvoorbeeld het ontwerp van een systeem dat slecht is, of condities in de organisatie die ongunstig zijn en die daarmee noodzakelijke voorwaarden scheppen voor het ontstaan van ongevallen. Door barrières op te werpen, wordt geprobeerd ongelukken te voorkomen. Menselijke fouten zijn in die optiek terug te herleiden tot onvoldoende aandacht van de organisatie voor bijvoorbeeld procedures, afspraken over wie waar verantwoordelijk voor is, ontwerp of ongunstige menselijke werkomstandigheden. Soms is het mogelijk een duidelijke oorzaak aan te wijzen, bijvoorbeeld dat afspraken ontbraken of een bepaald systeem defect was. De Tripod methode onderscheidt een 11-tal Basis Risico Factoren die verwijzen naar contextfactoren die als latente oorzaken van ongevallen of niet gewenste gebeurtenissen aanwezig zijn in de organisatie van het werk. Analyse van incidenten met deze onderzoeksmethodiek leidt tot beheersmaatregelen en beschermingsmaatregelen. Zijn deze oplossingsrichtingen echter effectief? Voorkomen ze menselijke fouten? Immers de praktijk is weerbarstig: soms liggen zaken niet zo eenduidig en is het lastig een analyse te maken en adequate oplossingen te bedenken. Voorbeelden waarin dit kan spelen zijn: - Een procesoperator loopt naar een vat en verwijdert een beveiliging. Hij negeert de niet-kloppende identificatie die erop staat in de veronderstelling dat hij naar het juiste vat is gelopen. - Een machinist leest het verkeerde sein af op een voor hem bekende route - Een medewerker wijkt van de procedure af in de veronderstelling dat deze nu niet van toepassing is. Deze voorbeelden laten zien dat beter inzicht in en controle over wat er in het hoofd van de (individuele) mens speelt, gewenst is. Hoe is de waarneming van informatie verlopen en tot welke interpretatie en gedrag heeft dit geleid? Rasmussen [3] heeft geprobeerd aanknopingspunten te vinden in de informatieverwerkingsprocessen die een rol spelen bij de uiteindelijke beslissing die mensen nemen. Zijn model staat bekend als het SRK-model van informatieverwerking.

2 Dit model gaat er vanuit dat mensen bij het oplossen van problemen moeten schakelen tussen drie verschillende informatieverwerkingsniveaus. Skill-based verwijst naar het vaardighedenniveau waarin een taak automatisch en haast reflexmatig wordt uitgevoerd omdat iemand op basis van training, weet wat hij / zij moet doen. Wanneer de taakuitvoerder een afwijking of probleem ontdekt en herkent, en beschikt over oplossingen, kan hij / zij meteen actie ondernemen. Wanneer de taakuitvoerder merkt dat het probleem niet direct op te lossen is, schakelt hij naar het rule-based (regelgebaseerd) niveau. De oplossing van het probleem wordt dan gezocht aan de hand van een als dan regel. Deze regels zijn gebaseerd op ervaringen en niet op een goed doorschouwen van de aard van het probleem. Wanneer met de als dan methodiek het probleem niet opgelost kan worden, is het belangrijk kennis in te zetten. Dit niveau noemt Rasmussen knowledge based niveau. Op dit niveau wordt inzicht en kennis aangesproken om tot een diagnose van het probleem te komen en de oorzaken te ontdekken om vervolgens te bedenken hoe deze oorzaken te elimineren. Op elk niveau kunnen specifieke fouten gemaakt worden. Reason [3] heeft op basis hiervan een classificatie van menselijke fouten gemaakt. Voorbeelden van een fout op elk niveau van verwerking zijn: - Skill-based ( slips en lapses ): iets vergeten te doen of onbedoeld twee keer doen - Rule-based (- mistakes ): niet opmerken dat bij een standaardalarm dit keer een ander alarm tegelijk ook afgaat en dat dit dus een andere, bijzondere, situatie is - Knowledge-based (- mistakes ): bij een complex probleem besluiten een hoeveelheid gegevens onterechtmaar even buiten beschouwing te laten. Hoe verhouden deze denkfouten zich tot de causale ongevalsketen zoals Tripod? Deze onderscheiden in de aanloop naar een incident de volgende stappen (zie figuur 1). Latente fouten Precondities Actieve Verdediging Figuur 1. De causale ongevalsketen zoals in Tripod De latente fouten worden gekarakteriseerd door een aantal basiscondities of Basis Risico Factoren (BRF) in de organisatie. Voor wat betreft menselijke fouten is er een aantal oorzaken te noemen bijvoorbeeld externe condities (BRF Error enforcing Conditions in Tripod): - sociale omstandigheden zoals verveling of een thuissituatie - ongunstige werktijden. Daarnaast het ontwerp van middelen en systemen (BRF Design in Tripod): - menselijke beperkingen in bijvoorbeeld geheugen - onvoldoende inbreng van de gebruiker. Uit een aantal analyses van spoorongevallen blijkt dat er enkele veelvoorkomende menselijke oorzaken een rol spelen: afleiding, verwachting, alertheid en opvallendheid. Het gaat bij deze oorzaken veelal niet om oorzaken waar de organisatie tevoren mee rekening had kunnen houden. (We gaan ervan uit dat de huidige beveiligingssystemen op het spoor een gegeven zijn.) Deze oorzaken lijken niet-observeerbare en individueel bepaalde kenmerken. De vraag is nu hoe een organisatie rekening kan houden met wat er in het hoofd van een mens speelt. Het blijkt in het geval van de spoorongevallen dat seinen vaak volgens de regels geplaatst zijn, dat de machinist ervaren is, en dat het materieel geen grote tekortkomingen kent. Sterker nog, in vrijwel alle gevallen treden er geen problemen of verwarringen op. Op basis van bovenstaande bevindingen stellen wij voor een aantal Mens Basis Risico Factoren te onderscheiden in ongevalsanalyses. Om de mens-brf te kunnen aanpakken is het nodig onderscheid te maken in de actieve fouten (die verklaarbaar zijn) en latente fouten. Voorbeelden van verklaarbare menselijke fouten zijn: - Twee medewerkers hebben een misverstand doordat zij vanuit de organisatie niet geleerd hebben terug te melden wat ze verstaan hebben. Een dergelijke gespreksdiscipline is goed verklaarbaar terug te voeren op een gewone BRF.

3 - Iemand voert een riskante klimpartij op een bouwplaats uit omdat de planningsafdeling er niet op let of de inspectie wel of niet vanaf de begane grond kan worden uitgevoerd. Dergelijke fouten komen met een goede ongevalsanalyse aan het licht en zijn vervolgens te ondervangen. Het gaat bij Mens-BRF om: - onvoorspelbaarheden, zoals de uit literatuur beschreven slips en mistakes waar mensen om onverklaarbare reden het verkeerde doen of denken - menselijke hebbelijkheden zoals een beperkt voorstellingsvermogen of neiging tot zich laten afleiden. Het gaat om zaken waaraan moeilijk maat en getal aan te koppelen is, zoals dat bijvoorbeeld wel kan met de capaciteit van het menselijk korte termijn geheugen - individuele variaties; deze vallen buiten het profiel van de doelgroep waarmee een ontwerper of organisatie rekening houdt. Deze Mens-BRF zijn op twee manieren van invloed (zie figuur 2): 1. Ze spelen een rol in de actieve fouten. 2. Ze zijn bepalend voor de mate waarin de organisatie in staat is zich een goede voorstelling van risico s te maken. Een organisatie is immers geen abstract iets maar bestaat in de kern uit mensen die werk verrichten. In de keten van Wagenaar [5] zijn deze te plaatsen in een stap die voorafgaat aan Latente fouten, namelijk Beslissingen. Mens Latente fouten Precondities Actieve Mens Verdediging Figuur 2. De plaats van mens-brf in de causale ongevalsketen Deze mens-brf worden niet voorgesteld omdat ze zouden ontbreken in methoden zoals Tripod. Ze zijn daarin op zich onder te brengen mits er voldoende kennis over bestaat. Ze zijn op zich bekend als invloedsfactor. Maar juist de ontbrekende kennis maakt dat ze niet zijn te expliciteren en daarmee aan te pakken via onderbouwing maar eerder via de onderbuik. Hiermee sluiten we aan op het thema van dit congres. De mens-brf leiden tot bedoelde en onbedoelde fouten of onveilige handelingen. Wagenaar [5] maakt dit onderscheid ook. Onbedoelde fouten zijn zogenaamde slips en lapses, bedoelde fouten zijn enerzijds zogenaamde mistakes (denkfouten) en anderzijds overtredingen. Hoe zou je rekening kunnen houden met Mens-BRF? Het is nodig meer rekening te houden met individuele en situationele variaties. Drie mogelijke manieren dat te doen zijn: 1. Vanuit het ontwerp van systemen en taken 2. Inrichten op individuele verschillen 3. Resilience engineering. Vanuit het ontwerp van systemen en taken Mogelijkheden zijn: - De ergonomie kent Fitt s list [4], een opsomming van sterke en zwakke punten van de mens en opzichte van machines. Vermijd ongunstige taken voor mensen en leg die bij een systeem. - Reason [3] onderscheidt een aantal dimensies waarop mensen fouten maken: het kiezen van het verkeerde informatieverwerkingsniveau, de beperking van aandacht, de invloed van de situatie. Een dergelijke classificatie van fouten kan helpen de diepere oorzaak van een ongeval te achterhalen en maatregelen te nemen. - Het aanbrengen van specifieke beveiligingen of voorzieningen. Een voorbeeld (hoe discutabel ook) is een apparaatje achter het oor om in slaap vallen in de auto te detecteren. De analyse van STS in de spoorwereld leert dat hier een viertal BRF speelt, waaronder verwachting. Zie boven. Het systeem

4 Routelint dat nu in ontwikkeling is in de Nederlandse railsector kan gezien worden als een manier om onterechte verwachtingen te corrigeren. Inrichten op individuele verschillen De mens speelt een rol bij het ontstaan van incidenten en ongevallen. Bedrijven hebben er dan ook belang bij het gedrag van mensen te reguleren door inwerkprogramma s, trainen van taakuitvoering, regels, kaders en controle. Deze maatregelen zijn noodzakelijk maar in de praktijk niet altijd voldoende omdat mensen van elkaar verschillen in de mate waarin ze gebruik kunnen maken van deze faciliteiten. Het is haast onmogelijk om een organisatie zo in te richten dat rekening gehouden wordt met die individuele verschillen. Een andere voorwaarde om het werk goed te kunnen doen is dat mensen goed en adequaat toegerust zijn met capaciteiten, vaardigheden en kwaliteiten (opvattingen, waarden, normen) om hun takenpakket aan te kunnen. De mismatch tussen de taak vereisten en de bekwaamheden en mogelijkheden van een medewerker, blijkt in de praktijk een oorzaak van onveilig handelen. Bijvoorbeeld een operator is niet in staat om op basis van waarnemingen snel een oordeel te vormen over een situatie of snel genoeg te reageren om bijsturingen te doen. Geringe en niet relevante werkervaring kan ook een preconditie zijn voor onveilig handelen. Kortom mensen moeten beschikken over relevante kennis, kwaliteiten en competenties om succesvol hun takenpakket uit te kunnen voeren. [6,7], Dit betekent dat er bij de entree van mensen in een organisatie gekeken moet worden of er een goede match is tussen de vereisten die de taak stelt en de uitrusting van de sollicitant op kennis, kwaliteiten en competenties. Sollicitatiegesprekken is een middel om tot selectie te komen. Psychologisch onderzoek kan aanvullend ingezet worden om die mensen op het spoor te komen, die het best geëquipeerd zijn om effectief van de technische en organisatorische veiligheidsmaatregelen gebruik te kunnen maken en daarmee minder dan andere mensen, kans lopen fouten te maken. Er wordt door critici van deze benadering als nadeel naar voren gebracht dat er een bias kan ontstaan bij het attribueren van de oorzaken van een ongeval: het individu wordt als enige verantwoordelijk gesteld voor het ontstaan van een ongeval waarbij andere mogelijke oorzaken zoals werkinrichting, werkprocedures, slechte hulpmiddelen, niet meegenomen worden. Dit nadeel was enkele decennia geleden zeer terecht. Inmiddels zijn er nieuwe stromingen ontstaan die meer uitgaan van een interactiemodel waarin de interactie tussen mensen, de organisatie en technische systemen als oorzaak van falen wordt gezien. Wij pleiten voor een integrale benadering van incident en ongevalsanalyse die zowel naar de omgevingscondities (organisatie en technische condities) kijkt als specifiek naar menselijke condities. Resilience engineering: goed gebruik maken van variabiliteit binnen en tussen mensen Een van die benaderingen die goed gebruik maakt van deze interactie is resilience engineering die staat voor het zo ontwerpen van een organisatie dat deze veerkrachtig kan zijn en kan anticiperen op veranderingen in de context. (Zie een voorbeeld in [2]) Dit in tegenstelling tot andere benaderingen die er van uitgaan dat een ontwerp werkt omdat de systemen goed ontworpen zijn, de procedures werkbaar, correct en compleet zijn, de mensen zich gedragen zoals van hen verwacht wordt en omdat ontwerpers risico s voorzien en anticiperen op iedere mogelijke situatie. De resilience benadering gaat ervan uitdat dingen goed gaan omdat mensen geleerd hebben te voorzien wat niet goed gaat met de systemen, procedures kunnen interpreteren en toepassen zodat deze matchen met de condities, hun performance kunnen aanpassen om tegemoet te komen aan de eisen van dat moment, kunnen detecteren en corrigeren wanneer dingen fout gaan. In toenemende mate komen mensen in een functie terecht waar ze processen moeten bewaken en bijsturen. Dit betekent dat het essentieel is te weten of mensen hiervoor toegerust zijn. Psychologisch onderzoek kan hierbij behulpzaam zijn. Immers mensen verschillen van elkaar en niet iedereen bezit die kwaliteiten die nodig zijn om snel op basis van waarnemingen goede conclusies te kunnen trekken en adequaat te handelen. De invalshoek van de individuele verschillen is niet bedoeld als een nieuwe methode maar als een aanvulling door de ergonoom en psycholoog op bestaande analyses. Met de combinatie van werkervaringen van Intergo en Human Company willen we de blik van de deelnemers aan het NVVK congres verbreden. Aanpak van de workshop In de workshop willen we aan de hand van bovengenoemde theoretische invalshoeken een concrete casus gaan bestuderen om aan handvatten te komen voor oplossingsrichtingen. In 2 of meer subgroepen gaan we in detail kijken naar een waar gebeurd ongeval met een trein en gaan we onderzoeken waar organisatorische, technische en menselijke invloeden een rol spelen. Hierbij is ruimte voor de eigen theoretische onderbouwing van de analyse en ruimte voor onderbuikgevoelens die we vervolgens proberen te expliciteren. Ten behoeve van de analyse en de discussie geven we vooraf kort informatie over beveiligingssystemen die bij de spoorwegen worden toegepast.

5 Zoals hierboven reeds aangegeven blijkt uit een aantal analyses van spoorongevallen dat er enkele veelvoorkomende menselijke oorzaken zijn: afleiding, verwachting, alertheid en opvallendheid. Dit lijken niet-observeerbare en individueel bepaalde kenmerken. We zoeken naar een antwoord op vragen als: - Spelen nog andere menselijke oorzaken dan hierboven genoemd? - Wat weten we van deze oorzaken? Is hun invloed met gezond verstand aan te geven? - Zo niet, hebben wij als ergonomen en veiligheidskundigen voldoende tools of instrumenten om die invloed te bepalen? Welke discipline zou ons ergonomen en veiligheidskundigen kunnen ondersteunen? - Welke beperking heeft de invalshoek van de veiligheidskunde op het aan de weet komen wat er precies gebeurt is? Vragen voor organisaties zijn: - Hoe kunnen we grip krijgen op wat er in het hoofd van mensen plaatsvindt? - Hoe voorkom je dat je in je ontwerpen of plannen rekening moet houden met een zeer uiteenlopende populatie? Of lijken individuele verschillen bepalend en moet je misschien naar selectie en training van de mens zelf? Hoe nieuw is dat inzicht? En hoe kun je dat dan aanpakken? Ons motto: fit the job to the person maar kies tegelijkertijd die personen die het best geëquipeerd zijn om het werk veilig uit te voeren en daarbij het best gebruik kunnen maken van de beschermingsmaatregelen die getroffen zijn en die het best kunnen anticiperen en effectief reageren op onverwachte risico s die zich in processen voordoen. Referenties 1. W.C. Howell, Human Factors and Ergonomics. In: Handbook of Psychology, Vol. 12, Industrial and Organizational psychology, John Wiley & Sons, Inc., Hoboken, New Jersey, Morel, G., Amalberti, R. en Chauvin, C. (2008). Articulating the differences between safety and resilience: the decision-making process of professional sea-fishing skippers. Human Factors, Vol. 50, No.1, February 2008, pp Reason, J (1990). Human Error. Cambridge University Press, Cambridge, Singleton, W.T. (1974). Man-machine systems. Penguin Books, Ltd, Harmondsworth, Wagenaar, W.A. (1992). Industriële veiligheid. In: P.J.D. Drenth, H. Thierry en Ch.J. de Wolf. Nieuw Handboek A&O-psychologie, Aflevering , Van Loghum Slaterus, Deventer, Meijman T.F. en Mulder, G (1992), Arbeidspsychologische aspecten van werkbelasting. In: P.J.D. Drenth, H. Thierry en Ch.J. de Wolf. Nieuw Handboek A&O-psychologie, Aflevering , Van Loghum Slaterus, Deventer, Yule, S., Flin, R., and Murdy, A., The role of management and safety climate in preventing risk-taking at work. International Journal of Risk Assessment and Management, Vol 7, No.2, 9, pp

Analyse van basisoorzaken van gevallen van beroepsgebonden (psychische en niet-psychische) aandoeningen via de Tripod methode

Analyse van basisoorzaken van gevallen van beroepsgebonden (psychische en niet-psychische) aandoeningen via de Tripod methode Jan Sije Huismans Occupational health advisor Achmea Vitale gedetacheerd bij AkzoNobel Industrial Chemicals jan-sije.huismans@akzonobel.com Victor Roggeveen Veiligheidskundige en Tripod Facilitator Pelican

Nadere informatie

Robert Jespers. 4 e generatie veiligheidsmanagement

Robert Jespers. 4 e generatie veiligheidsmanagement Robert Jespers 4 e generatie veiligheidsmanagement Wat maakt jou succesvol Wat staat in de weg Hoe kun je beïnvloeden Oordelen & Interviews Oefening Plan van aanpak Creatief moment Verrassing! En nog veel

Nadere informatie

De menselijke fout; zijn we allemaal gelijk? Bieden verschillen in menselijke fouten mogelijkheden doelgroep-specifieke maatregelen te benoemen?

De menselijke fout; zijn we allemaal gelijk? Bieden verschillen in menselijke fouten mogelijkheden doelgroep-specifieke maatregelen te benoemen? De menselijke fout; zijn we allemaal gelijk? Bieden verschillen in menselijke fouten mogelijkheden doelgroep-specifieke maatregelen te benoemen? Vanessa van Eijk, M.Sc., RPS advies- en ingenieursbureau,

Nadere informatie

Assessment centers: wanneer wel, wanneer niet? Jo Verbeken

Assessment centers: wanneer wel, wanneer niet? Jo Verbeken Assessment centers: wanneer wel, wanneer niet? Jo Verbeken Assessment Wanneer wel Wanneer niet? Jo Verbeken 8 december 2011 2 Overzicht De assessment center methode Gedragsgerichte functieclassificatie

Nadere informatie

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren Managementworkshops Door de toenemende dynamiek in de zorg verandert de rol van de leidinggevende. Een leidinggevende krijgt te maken met: Decentralisatie van verantwoordelijkheden Groter wordende span

Nadere informatie

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren

Managementworkshops. Communicatie: alle gedrag is communicatie. Gespreksvaardigheden: succesvol praten en luisteren Managementworkshops Door de toenemende dynamiek in de zorg verandert de rol van de leidinggevende. Een leidinggevende krijgt te maken met: Decentralisatie van verantwoordelijkheden Groter wordende span

Nadere informatie

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen

Rampen- en Crisisbestrijding: Wat en wie moeten we trainen Kenmerken van rampen- en crisisbestrijding Crisissen of rampen hebben een aantal gedeelde kenmerken die van grote invloed zijn op de wijze waarop ze bestreden worden en die tevens de voorbereiding erop

Nadere informatie

Risicoanalyse volgens de SAFER methodiek

Risicoanalyse volgens de SAFER methodiek Parallelsessie: Risicoanalyse volgens de SAFER methodiek Rens Wientjes Klinisch Fysicus i.o. / Medische Technologie en Klinische Fysica Bas de Vries Sr Beleidsmedewerker / Directie Kwaliteit en Patiëntveiligheid

Nadere informatie

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden.

10 onmisbare vaardigheden voor. de ambtenaar van de toekomst. 10 vaardigheden. Netwerken. Presenteren. Argumenteren 10. Verbinden. 10 vaardigheden 3 Netwerken 7 Presenteren 1 Argumenteren 10 Verbinden Beïnvloeden 4 Onderhandelen Onderzoeken Oplossingen zoeken voor partijen wil betrekken bij het dat u over de juiste capaciteiten beschikt

Nadere informatie

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6

Inleiding 2. Wie is Christine? 4. Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5. Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Inhoudsopgave Inleiding 2 Wie is Christine? 4 Tip 1: Houd het doel van feedback voor ogen 5 Tip 2: Richt feedback op gedrag, niet op de persoon 6 Tip 3: Geef feedback over uw waarneming en vermijd interpretaties

Nadere informatie

Macht der gewoonte. Macht der gewoonte. Het niveau van uitvoeringsvaardigheid. Het niveau van regelgeleid gedrag. Het niveau van symbolisch denken

Macht der gewoonte. Macht der gewoonte. Het niveau van uitvoeringsvaardigheid. Het niveau van regelgeleid gedrag. Het niveau van symbolisch denken Macht der gewoonte Onderwerp Een uiteenzetting over het foutief handelen veroorzaakt door macht der gewoonte. Hierbij komen de volgende subonderwerpen aan de orde: Macht der gewoonte Het niveau van uitvoeringsvaardigheid

Nadere informatie

Workshop Verzuimmanagement Verzuimverschil in 1 dag

Workshop Verzuimmanagement Verzuimverschil in 1 dag Workshop Verzuimmanagement Verzuimverschil in 1 dag 2014 Verzuimland Vermelde prijzen zijn gebaseerd op het prijsniveau van 2014 Verzuimmanagement De workshop Verzuimmanagement is een ééndaagse workshop

Nadere informatie

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals

Meedoen& Meetellen. Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Meedoen& Meetellen Wat betekent het voor mensen met een verstandelijke beperking? Trainingsmodules voor professionals Samenstelling trainingsmodule Eline Roelofsen Roel Schulte www.verwondering.nu Illustratie

Nadere informatie

Manager van nu... maar vooral van morgen

Manager van nu... maar vooral van morgen Manager van nu... maar vooral van morgen Leidinggeven met inhoud en in verbinding, met inspiratie, energie en plezier, en dat binnen je organisatie mogelijk maken Er kan zoveel meer Uitgaan van klanten,

Nadere informatie

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel

Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Authentieke instructiemodel Workshop voorbereiden Uitleg Start De workshop start met een echte, herkenbare en uitdagende situatie. (v.b. het is een probleem, een prestatie, het heeft

Nadere informatie

Hoe ontwikkel ik een HRO teamcultuur?

Hoe ontwikkel ik een HRO teamcultuur? Hoe ontwikkel ik een HRO teamcultuur? Xaf Utberg DHV Robert Taen Apollo13 consult De doorbraak van het grote zwijgen HRO conferentie 15 november 2011 Xaf Utberg DHV www.dhv.com APOLLO 13 consult Robert

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

Over Performance Dialogue

Over Performance Dialogue Over Performance Dialogue Wij ondersteunen organisaties bij het versterken van de dialoog tussen de organisatie en haar medewerkers over functioneren en presteren. Dit doen wij door middel van training

Nadere informatie

De Taxonomie van Bloom Toelichting

De Taxonomie van Bloom Toelichting De Taxonomie van Bloom Toelichting Een van de meest gebruikte manier om verschillende kennisniveaus in te delen, is op basis van de taxonomie van Bloom. Deze is tussen 1948 en 1956 ontwikkeld door de onderwijspsycholoog

Nadere informatie

LEERDOELEN HUMAN PERFORMANCE AND LIMITATIONS voor het zweefvliegen

LEERDOELEN HUMAN PERFORMANCE AND LIMITATIONS voor het zweefvliegen LEERDOELEN HUMAN PERFORMANCE AND LIMITATIONS voor het zweefvliegen LEERDOELEN VOOR INSTRUCTEURS Deel: MEDISCHE ZAKEN 1. De kandidaat kent de voorwaarden en de beperkingen van zijn medical (de kleine letters)

Nadere informatie

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek

Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Kennis van de Overheid Opleidingsprogramma het keukentafelgesprek Zorg voor Zorgen dat! Leren gekanteld werken Het werk van de professional in de frontlinie van zorg en welzijn verandert ingrijpend. Niet

Nadere informatie

Kennismanagement in perspectief van Competentie Management

Kennismanagement in perspectief van Competentie Management Kennismanagement in perspectief van Competentie Management Belangstelling Het thema Competentie Management, staat zo sterk in de belangstelling dat je het niet kunt maken om er niets van te vinden. Het

Nadere informatie

Veiligheid & mindset

Veiligheid & mindset Veiligheid & mindset Veranderen van gedrag door te werken met dilemma s De NAM werkt al decennia op de Noordzee, om gas te produceren. En al decennia lang is er ontwikkeling; door het niet aflatende streven

Nadere informatie

Feeling Good, Working Safe. Nolost Capital 2011

Feeling Good, Working Safe. Nolost Capital 2011 Feeling Good, Working Safe Nolost Capital 2011 WIE IS NOLOST CAPITAL Kennisexpert Organisatiewetenschappen en Organisatiepsychologie Samenwerking Universiteiten Jarenlange internationale onderzoeken in

Nadere informatie

BSCAT en Managementsystemen

BSCAT en Managementsystemen BSCAT en Managementsystemen Veiligheidsdag Apply 15 april 2015 1 SAFER, SMARTER, GREENER De praktijk 2 Risicomanagementproces De Deming SAFER, SMARTER, GREENER Risico s zijn ook kansen No Risk no business

Nadere informatie

Nederlandse samenvatting

Nederlandse samenvatting Docenten in het hoger onderwijs zijn experts in wát zij doceren, maar niet noodzakelijk in hóe zij dit zouden moeten doen. Dit komt omdat zij vaak weinig tot geen training hebben gehad in het lesgeven.

Nadere informatie

EMOTIONELE INTELLIGENTIE

EMOTIONELE INTELLIGENTIE EMOTIONELE INTELLIGENTIE drs. S. van den Eshof 1 SITUATIE Wat zijn emoties en welke invloed hebben ze op ons leven? Sommige mensen worden bestempeld als over-emotioneel, terwijl anderen van zichzelf vinden

Nadere informatie

Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren

Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren Leve het verschil! Beter samenwerken, beter presteren Een talent floreert zelden alleen. Juist door samen te werken met anderen in het team kan het tot optimale bloei komen. Verbeter de prestaties van

Nadere informatie

SSamenvatting. 1. Introductie

SSamenvatting. 1. Introductie S 1. Introductie PowerPoint is niet meer weg te denken bij presentaties. Het programma kende wereldwijd meer dan 200 miljoen gebruikers in 2012. Sommigen wenden het aan voor hun colleges, anderen voor

Nadere informatie

Handleiding Veiligheidsrondes

Handleiding Veiligheidsrondes Utrecht, maart 2006 Handleiding Veiligheidsrondes Project Veiligheidsmanagement Bouwen aan Veiligheid in de Zorg Auteurs: drs. I. van der Veeken, drs B. Heemskerk, E. Nap Inleiding Niet alleen de Raad

Nadere informatie

Leerplanschema Minor Psychologie

Leerplanschema Minor Psychologie Minor Psychologie 1 Inleiding Waarom houden mensen zich niet aan dieetvoorschriften? Hoe kan ik ze dan stimuleren om dat wel te doen? Hoe kan ik teamsporters leren om beter om te gaan met zelfkritiek?

Nadere informatie

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen

Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Omgaan met pestgedrag voor leerlingen Algemeen: Uw ROC wil door middel van eenduidige trainingen pesten structureel aanpakken. Trainingen en cursussen als maatwerk. Doelstelling: Het doel van de training

Nadere informatie

MANAGEN VAN CONFLICTEN OP DE WERKPLEK. Vaardigheidstraining

MANAGEN VAN CONFLICTEN OP DE WERKPLEK. Vaardigheidstraining MANAGEN VAN CONFLICTEN OP DE WERKPLEK Vaardigheidstraining Managen van conflicten op de werkvloer Introductie Conflicten hebben zowel belemmerende als kansrijke aspecten. Naast pijn, verwarring en onzekerheid

Nadere informatie

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu

QUINN-MODEL. CompetenZa info@competenza.nu www.competenza.nu QUINN-MODEL In onze adviestrajecten en gesprekken met opdrachtgevers maken wij vaak gebruik van het zgn. Quinn-model. Een handig hulpmiddel om samen, met een zo objectief mogelijke blik, naar het bedrijf

Nadere informatie

Welkom. Vooraf. Bekend? 18 november. Ongevalsonderzoek discussieavond AUB..

Welkom. Vooraf. Bekend? 18 november. Ongevalsonderzoek discussieavond AUB.. Welkom 18 november Ongevalsonderzoek discussieavond Vooraf AUB.. Bekend? 2 1 Introductie Ron Bours Boursconsulting.bv Programma Ongevalsonderzoek Introductie Proces Analyse methoden Methodes Verbeteringen

Nadere informatie

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen.

De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. De training is in te zetten voor verschillende doelgroepen. - Voor buschauffeurs en conducteurs, waar verbale, mentale en fysieke agressie stelselmatig voor komt. - Voor de controleurs in het openbaar

Nadere informatie

Systeemvisie op Organisatie en Management

Systeemvisie op Organisatie en Management Systeemvisie op Organisatie en Management E.J. Mol 16 Mei 2012 1 Inhoudsopgave 1 SYSTEEMVISIE OP ORGANISATIE EN MANAGEMENT 2 1.1 De organisatie als open systeem.................. 2 1.2 De rol van de manager

Nadere informatie

Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen

Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen Rapport Concept Nota Vervoer Gevaarlijke Stoffen Datum behandeling OVW i : 1 juni 2005 Kenmerk: OVW-2005-484 Aanleiding Het ministerie heeft het Overlegorgaan Goederenvervoer (OGV) advies gevraagd over

Nadere informatie

LEERDOELEN HUMAN PERFORMANCE AND LIMITATIONS voor het zweefvliegen

LEERDOELEN HUMAN PERFORMANCE AND LIMITATIONS voor het zweefvliegen LEERDOELEN HUMAN PERFORMANCE AND LIMITATIONS voor het zweefvliegen LEERDOELEN VOOR INSTRUCTEURS Deel: MEDISCHE ZAKEN 1. De kandidaat kent de voorwaarden en de beperkingen van zijn medical (de kleine letters)

Nadere informatie

Onafhankelijk advies. Aanpak

Onafhankelijk advies. Aanpak Capability Statement Treinbeveiligingssystemen De veiligheid binnen een bedrijf wordt bepaald door een samenspel tussen mensen, techniek en organisatie. Drie gebieden met mogelijkheden om risico s te minimaliseren.

Nadere informatie

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS

FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS FEED BACK COMMENTAAR GEVEN EN ONTVANGEN MARIETA KOOPMANS INHOUD Inleiding 7 1 Zelfonderzoek feedback geven en ontvangen 9 Checklist feedback geven en ontvangen 11 2 Communicatie en feedback 15 Waarnemen,

Nadere informatie

Di t is mijn missie in mijn advies- en trainingswerk en die van mijn collega s. Ik hoop dat u na afloop van het symposium ook overtuigd bent.

Di t is mijn missie in mijn advies- en trainingswerk en die van mijn collega s. Ik hoop dat u na afloop van het symposium ook overtuigd bent. Even voorstellen 1 Di t is mijn missie in mijn advies- en trainingswerk en die van mijn collega s. Ik hoop dat u na afloop van het symposium ook overtuigd bent. 2 Dit zijn de onderwerpen die ik met u wil

Nadere informatie

fit for work MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING HANDREIKING LEIDINGGEVENDE

fit for work MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING HANDREIKING LEIDINGGEVENDE HANDREIKING LEIDINGGEVENDE MEDEWERKERS MET EEN CHRONISCHE AANDOENING fit for work Eén op de drie mensen krijgt te maken met een chronische aandoening. Werken met een chronische aandoening is goed mogelijk.

Nadere informatie

Het samenspel van dienstverlener /dienst ontvanger

Het samenspel van dienstverlener /dienst ontvanger Het samenspel van dienstverlener /dienst ontvanger In de vandale wordt onder spel, Huizinga aangehaald: de aardigheid van het spel verzet zich tegen elke analyse of logische interpretatie Dus zou de conclusie

Nadere informatie

Systems-Centered Training door Lotte Paans

Systems-Centered Training door Lotte Paans Systems-Centered Training door Lotte Paans De workshop is ervaringsgericht van opzet, opdat je aan den lijve ondervindt wat het effect van de werkwijze is. Een wezenlijk onderdeel van Systems-Centered

Nadere informatie

Competentieprofiel voor coaches

Competentieprofiel voor coaches Competentieprofiel voor coaches I. Visie op coaching Kwaliteit in coaching wordt in hoge mate bepaald door de bijdrage die de coach biedt aan: 1. Het leerproces van de klant in relatie tot diens werkcontext.

Nadere informatie

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers?

Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Wat te doen met zwakke begrijpend lezers? Cor Aarnoutse Wat doe je met kinderen die moeite hebben met begrijpend lezen? In dit artikel zullen we antwoord geven op deze vraag. Voor meer informatie verwijzen

Nadere informatie

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014)

Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Leren in contact met paarden Communicatie die is gebaseerd op gelijkwaardigheid (Door Ingrid Claassen, juni 2014) Inleiding De kern van (autisme)vriendelijke communicatie is echt contact, gebaseerd op

Nadere informatie

Werkboek. Van 360 feedback naar Persoonlijk Ontwikkelplan

Werkboek. Van 360 feedback naar Persoonlijk Ontwikkelplan Werkboek Van 360 feedback naar Persoonlijk Ontwikkelplan Easy360.nl is een webapplicatie van ixly 2012 Van 360 feedback naar POP p. 1 Van 360 graden feedback naar een Persoonlijk Ontwikkelingsplan Voor

Nadere informatie

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen

Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Interventies bij organisatieverandering Succesvol veranderen Het succesvol doorvoeren van organisatieverandering vraagt nogal wat. De uitdaging is om de beoogde verandering werkbaar te maken en te borgen

Nadere informatie

Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep

Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep Gespreksformulieren LA personeel Dommelgroep (versie mei 2012) FUNCTIONERINGSGESPREK leraar basisonderwijs (LA) Naam: Geboortedatum: Huidige school: Leidinggevende: Huidige functie: Datum vorig gesprek:

Nadere informatie

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr)

Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Rapport over het werkprofiel van Software engineer (sr) Identificatienummer: Publicatiedatum: 19 november 2015 Leeswijzer Dit rapport omschrijft het werkprofiel van 'Software engineer (sr)' zoals die door

Nadere informatie

Integraal coachen. Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer

Integraal coachen. Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer Integraal coachen Meedenken en faciliteren bij ambities, dilemma s of problemen op de werkvloer DATUM 1 maart 2014 CONTACT Steef de Vries MCC M 06 46 05 55 57 www.copertunity.nl info@copertunity.nl 2 1.

Nadere informatie

Waardecreatie op scherp

Waardecreatie op scherp Inleiding Waardecreatie op scherp Focus voor verbetering van professionele dienstverlening Jos van Dam, strategisch adviseur Hoe kan het dat je levert wat is afgesproken en de klant toch niet helemaal

Nadere informatie

De spectaculaire daling van de ongevallenfrequentie begin zestiger jaren is deels een gevolg van betere greep op de techniek, maar vooral van de

De spectaculaire daling van de ongevallenfrequentie begin zestiger jaren is deels een gevolg van betere greep op de techniek, maar vooral van de Samen sterk voor preventie is een uitstekend begin. Maar als de grenzen waarbinnen veilig gewerkt kan worden eenmaal zijn getrokken staat de volgende fase voor de deur. De integratie van veiligheid in

Nadere informatie

VEILIGE ZORG BEGINT BIJ Q-ACADEMY! Trainingen veiligheids- en risicomanagement

VEILIGE ZORG BEGINT BIJ Q-ACADEMY! Trainingen veiligheids- en risicomanagement VEILIGE ZORG BEGINT BIJ Q-ACADEMY! Trainingen veiligheids- en risicomanagement Veilige zorg Met de trainingen van Q-Academy Veilige zorg voor cliënten en patiënten wordt steeds belangrijker. Bewustwording

Nadere informatie

Creëren van een veilige meldcultuur

Creëren van een veilige meldcultuur Creëren van een veilige meldcultuur AZN, 28 juni 2012 Marieke de Boer, hoofd Centrum Patiëntveiligheid Isala Juni 2012 1 Maar wat is patiëntveiligheid? Het (nagenoeg) ontbreken van (de kans op) schade

Nadere informatie

Route 1: Thematraining Omgaan met Reorganisaties

Route 1: Thematraining Omgaan met Reorganisaties SBI/GITP helpt (TR)MC s Defensie bij Reorganisatie en Sourcing MC s hebben de handen de komende tijd vol aan thema s als Reorganisatie en Sourcing. Specialisten van SBI/GITP kunnen de MC s hier doorheen

Nadere informatie

Opleidingsprogramma DoenDenken

Opleidingsprogramma DoenDenken 15-10-2015 Opleidingsprogramma DoenDenken Inleiding Het opleidingsprogramma DoenDenken is gericht op medewerkers die leren en innoveren in hun organisatie belangrijk vinden en zich daar zelf actief voor

Nadere informatie

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht:

In de volgende paragraven worden de zes fases in de methodiek toegelicht: Adoptiemethode Om een verandering in werkgedrag op een juiste manier bij mensen te bewerkstelligen kan gebruik gemaakt worden van onderstaande methodiek. De methodiek is opgebouwd uit zes fases met als

Nadere informatie

De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology

De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology De samenhang tussen integrale veiligheidskunde en Human Technology 1 Inhoudsopgave: Samenvatting 3 De opleidingen 4 Overeenkomsten 5 Technologische ontwikkeling en veiligheid 6 Visie op het gezamenlijke

Nadere informatie

Rol van de preventieadviseur bij onderhoud. 07 oktober 2010 Provinciaal Comité Vlaams Brabant ir Werner Vancayseele, QSE manager

Rol van de preventieadviseur bij onderhoud. 07 oktober 2010 Provinciaal Comité Vlaams Brabant ir Werner Vancayseele, QSE manager Rol van de preventieadviseur bij onderhoud 07 oktober 2010 Provinciaal Comité Vlaams Brabant ir Werner Vancayseele, QSE manager Voorstelling SPIE Belgium: activiteiten en markten Integrator van multitechnische

Nadere informatie

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde

Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Hardell: mobiel bellen en hersentumoren aan de belzijde Kennisbericht over een publicatie in een wetenschappelijk tijdschrift: Hardell L, Carlberg M, Söderqvist F, Hansson Mild K, Meta-analysis of long-term

Nadere informatie

Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders

Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders Kwaliteitsvisie kinderopvang voor pedagogisch medewerkers en gastouders Visie De pedagogische kwaliteiten van medewerkers bepalen voor een zeer groot deel de kwaliteit van de kinderopvang, passend bij

Nadere informatie

Professioneel facility management. Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces

Professioneel facility management. Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces Professioneel facility management Competenties en veranderstrategieën om waarde toe te voegen aan het primaire proces Inhoud Voorwoord Professionele frontliners 1. Theoretisch kader 2. Competenties en

Nadere informatie

Ervaring of Wetenschap? Loop even mee door de wereld van veiligheid

Ervaring of Wetenschap? Loop even mee door de wereld van veiligheid Ervaring of Wetenschap? Loop even mee door de wereld van veiligheid Dr Linda J. Bellamy, White Queen BV linda.bellamy@whitequeen.nl 1 Maar.. is WETENSCHAP een onderdeel van VEILIGHEID? http://mrlowerynewtonfalls.weebly.com/lab-safetyand-safety-procedures.html

Nadere informatie

Lessons Learned - Samenhang. Leo Kooijman

Lessons Learned - Samenhang. Leo Kooijman Lessons Learned - Samenhang Leo Kooijman Soesterberg, 10-01-2008 Inhoud Waar staan we met de NEC-experimenten Wat hebben we gedaan Wat hebben we geleerd Hoofdlijnen aanpak vervolg 2008 e.v. Totaalpakket

Nadere informatie

1-jarige opleiding ABA

1-jarige opleiding ABA 1-jarige opleiding ABA Onze opleiding bestaat uit een basisworkshop en 6 verdiepende workshops, die elk 1 weekend beslaan. De kosten voor de gehele opleiding bedragen 1.600,00. Alle workshops bestaan uit:

Nadere informatie

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2: Positie van de leidinggevenden op middenkaderniveau

Inleiding... 9. Hoofdstuk 2: Positie van de leidinggevenden op middenkaderniveau Inhoud Inleiding... 9 Hoofdstuk 1: Managen versus leidinggeven... 13 1.1 Management... 13 1.2 Leiding geven... 13 1.3 Competenties en taakaspecten van de leidinggevende... 16 1.4 Samenvattend... 16 Hoofdstuk

Nadere informatie

Productcatalogus AIRO Visie

Productcatalogus AIRO Visie Productcatalogus AIRO Visie Zorg Agogiek Inspireren Reflecteren Ontwikkelen Meer info? 06-42083525 1 Indeling Inleiding..pagina 3 Algemene Leefstijl (3 uur).. pagina 4 Algemene Leefstijl (20 uur) pagina

Nadere informatie

Communicatietips voor Ingenieurs. 15 mei 2013

Communicatietips voor Ingenieurs. 15 mei 2013 Communicatietips voor Ingenieurs 15 mei 2013 Engineer your Career Jullie doelen? - succesvolle loopbaan - doorgroeien - een baan vinden - een baan vinden die beter bij je past - Saskia Slotboom 2013 2

Nadere informatie

Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland

Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland Licentieregeling Reddingsbrigade Nederland Voorwoord Reddingsbrigade Nederland introduceert per 1 september 2015 de Licentieregeling. Door middel van de licentieregeling wil Reddingsbrigade Nederland een

Nadere informatie

Management training met de LIFO - methode

Management training met de LIFO - methode Management training met de LIFO - methode Zichtbare resultaten bij Carrefour Philip Verhelle Marijke Theunis Onze samenwerking Philip Verhelle, Carrefour Talent Development Senior Management Training specialist

Nadere informatie

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING:

Master in. Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership MAAK HET VERSCHIL VERBIND HART EN HARD START: ZIE AGENDA KLANTWAARDERING: Master in Leadership: Weet jij wat jouw hart sneller doet kloppen? Communiceren en continue verbeteren met

Nadere informatie

Risk Management anders ingevlogen

Risk Management anders ingevlogen Risk Management anders ingevlogen Inhoud 1. Hoe ontstaat Onveiligheid 2. Risico identificatie 3. Risico management Vliegtuigongeval Veiligheid Management Systeem Indentificeren van onveiligheid Risico

Nadere informatie

we invite you to grow

we invite you to grow we invite you to grow Talentprogramma Kwaliteitsverpleegkundige Zorgmanagement Bedrijfsvoering Medisch Verpleegkundig adviseur van het zorgproces 2 Doelgroep Verpleegkundigen niveau 4 en 5 met minimaal

Nadere informatie

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over:

Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl. Lees hieronder verder over: Geïnteresseerd in het vak van trainer/adviseur? Solliciteer via sollicitatie@dekrommerijn.nl Lees hieronder verder over: Het werk van ondernemingsraden. Het werk van de trainer/adviseur. De ideale trainer/adviseur.

Nadere informatie

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit.

Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief. Verbeteren kan alleen van binnenuit. Met onderscheidend en gemeenschappelijk beleefd organisatie DNA het beste toekomstperspectief Verbeteren kan alleen van binnenuit. Onze visie, missie en strategie Visie: dat er in alle organisaties een

Nadere informatie

WERVEN EN TRAINEN IN CUSTOMER CONTACT DE IDEALE OPZET ONDERZOCHT

WERVEN EN TRAINEN IN CUSTOMER CONTACT DE IDEALE OPZET ONDERZOCHT WERVEN EN TRAINEN IN CUSTOMER CONTACT DE IDEALE OPZET ONDERZOCHT WERVEN EN TRAINEN IN CUSTOMER CONTACT DE IDEALE OPZET ONDERZOCHT De recessie loopt ten einde. De markt trekt aan en het aantal vacatures

Nadere informatie

Retrospectieve incidentanalyse volgens de PRISMA-methode

Retrospectieve incidentanalyse volgens de PRISMA-methode Retrospectieve incidentanalyse volgens de PRISMA-methode 10 maart 2010 Veiligheidsincident Zoeken van de schuldige Versus Objectieve en grondige analyse Doel: alle bijdragende oorzaken identificeren en

Nadere informatie

Wetenschappelijk medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting. Inschaling: schaal 10-11 (naar BBRA) FTE: 0,8 (32 uur per week) Opleidingsniveau: WO

Wetenschappelijk medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting. Inschaling: schaal 10-11 (naar BBRA) FTE: 0,8 (32 uur per week) Opleidingsniveau: WO Wetenschappelijk medewerker Mr. Hans van Mierlo Stichting Inschaling: schaal 10-11 (naar BBRA) FTE: 0,8 (32 uur per week) Opleidingsniveau: WO Ervaringsniveau: Medior Context De Van Mierlo Stichting heeft

Nadere informatie

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden.

Wat het effect van een vraag is, hangt sterk af van het soort vraag. Hieronder volgen enkele soorten vragen, geïllustreerd met voorbeelden. Actief luisteren Om effectief te kunnen communiceren en de boodschap van een ander goed te begrijpen, is het belangrijk om de essentie te achterhalen. Je bent geneigd te denken dat je een ander wel begrijpt,

Nadere informatie

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel

Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Unieke serie Workshops Succesvol innoveren met het Co-Creatie-Wiel Met de ontwerper van het Wiel dr. Corry Ehlen en trainer/coach Mirjam van Zweeden Succesvol innoveren! Een hele uitdaging! In de praktijk

Nadere informatie

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals

TALENTPUNT. Een Development Program speciaal voor HR professionals FOCUS ON THE FUTURE Je bent een HR professional met veel ambitie en je wilt succesvol(ler) zijn. Je bent gericht op de nieuwste HR ontwikkelingen en nieuwsgierig naar hoe andere HR professionals zaken

Nadere informatie

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010

De kenniswerker. Prof. Dr. Joseph Kessels. Leuven 31 mei 2010 De kenniswerker Prof. Dr. Joseph Kessels Leuven 31 mei 2010 Is werken in de 21 ste eeuw een vorm van leren? Het karakter van het werk verandert: Van routine naar probleemoplossing Van volgend naar anticiperend

Nadere informatie

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen.

Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. Doe eens gek! Houd rekening met de mensen in uw organisatie bij het implementeren van ICT oplossingen. ERP, CRM, workflowmanagement en documentmanagement systemen, ze hebben één ding gemeen: Veel van de

Nadere informatie

Lange cursus beschrijving van de cursus: ITIL basics

Lange cursus beschrijving van de cursus: ITIL basics Lange cursus beschrijving van de cursus: ITIL basics ALGEMEEN Het inrichten van een ICT Beheerorganisatie is een complexe en tijdrovende aangelegenheid. Het resultaat is afhankelijk van veel aspecten.

Nadere informatie

Naar een optimale relatie tussen mens en werk

Naar een optimale relatie tussen mens en werk Naar een optimale relatie tussen mens en werk Wij optimaliseren de mens-werkrelatie In een veranderende omgeving kan uw bedrijf of organisatie niet achterblijven. Meer dan ooit wordt u uitgedaagd om de

Nadere informatie

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst.

Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Hallo, Wij zijn Kai & Charis van de Super Student en wij geven studenten zin in de toekomst. Dat is namelijk helemaal niet zo makkelijk. Veel studenten weten nog niet precies wat ze willen en hoe ze dat

Nadere informatie

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996

Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Het kader van het Welzijn op het Werk Toelichting bij de wet van 4 augustus 1996 Welzijnsdag 12 november 2012 1 Inhoudsopgave Korte schets wetgeving De risicoanalyse Preventiemaatregelen Rolverdeling in

Nadere informatie

Geschiedenis van leidinggevende stijlen

Geschiedenis van leidinggevende stijlen Geschiedenis van leidinggevende stijlen Aan het begin van de vorige eeuw zijn de eerste theorieën over management en leiderschap geformuleerd. Tegen de achtergrond van de industriële revolutie stonden

Nadere informatie

Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009

Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009 Evaluatieverslag deelproject Vraagsturing op basis van OER November 2008 - December 2009 Inleiding Het doel van Omkeer 2.0 is samen te vatten als: kijken hoe zorg en zorgvraag in elkaar steken en hoe dit

Nadere informatie

Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK

Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK Verdieping profiel veiligheidsdeskundige, ter voorbereiding op de inrichting van het assessment ten behoeve van het nieuwe register NVVK. Aanleiding Met betrekking tot het eindniveau van veiligheidsopleidingen

Nadere informatie

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur

Een situatie kan lastig worden indien. - voor de bedrijfsarts als arts sommige waarden zwaarder wegen dan voor de bedrijfsarts als adviseur Inleiding Sociaal Medisch Overleg (SMO) is een gestructureerd en multidisciplinair overleg over individuele casuïstiek tussen het management en diens adviseur(s) aangaande verzuim en re-integratie. Deelnemers

Nadere informatie

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw

Profielschets. Teamleider vwo bovenbouw Profielschets Teamleider vwo bovenbouw Rotterdam, 2016 Profielschets Teamleider vwo bovenbouw (LD) Libanon Lyceum Omvang: 1,0 fte met een beperkte lesgevende taak. Vooraf Het Libanon Lyceum in Rotterdam

Nadere informatie

ECEL. Wouter Fransman

ECEL. Wouter Fransman Exposure Control Efficacy Library ECEL Wouter Fransman Achtergrond Veel onderzoek naar effectiviteit van beheersmaatregelen, maar resultaten niet eenduidig Beheersmaatregelen (Risk Management Measures

Nadere informatie

Veiligheidscultuur en de inbedding daarvan in chemie bedrijven

Veiligheidscultuur en de inbedding daarvan in chemie bedrijven 0 Prof. Dr Gerard I.J.M. Zwetsloot Veiligheidscultuur en de inbedding daarvan in chemie bedrijven Professor dr. Gerard I.J.M. Zwetsloot 1 Opbouw Wat is veiligheidscultuur? Wat merk je ervan? Werkwijze

Nadere informatie

Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik. NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14

Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik. NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14 Presentatie bevindingen workshops vg-documenten addendum gebruik NOGEPA OIM-dagen: 5/3/14 Bonden & branche: 19/3/14 NOGEPA HSE-COM: 14/5/14 Februari 2014 Doelstelling project vg-documenten voor SodM Inzicht

Nadere informatie