Onrust in het Oosten van Europa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onrust in het Oosten van Europa"

Transcriptie

1 THEMA ARTIKEL Onrust in het Oosten van Europa De EU moet het Oostelijk Partnerschap herzien Jos Boonstra EU-initiatieven op het gebied van buitenlands beleid zijn doorgaans als een mammoettanker. De start is traag, maar eenmaal op stoom zijn ze moeilijk te stoppen of van richting te veranderen. Toch lijkt de Europese Unie het Oostelijk Partnerschap niet te kunnen voortzetten nu de relatie met Rusland verder verslechtert en het nog jonge initiatief wordt geconfronteerd met twee splitsingen. Tijd voor Brussel het Oostelijk Partnerschap te vernieuwen. Het Oostelijk Partnerschap kwam in 2009 tot stand op initiatief van Polen en Zweden en is onderdeel van het bredere Nabuurschapsbeleid uit 2004, dat ook Noord-Afrika en delen van het Midden-Oosten omvat. Het Oostelijk Partnerschap dat de relaties met Oost-Europa (Moldavië, Oekraïne en Wit-Rusland) en de Zuid-Kaukasus (Armenië, Azerbeidzjan en Georgië) voor haar rekening neemt en buren alles biedt behalve instituties wordt momenteel door de EU geëvalueerd als onderdeel van het Nabuurschapsbeleid begin maart verscheen een EU green paper om de discussie verder aan te zwengelen en richting te geven. Met betrekking tot de oostelijke component werd op 21 en 22 mei jl. in Riga een top georganiseerd door Europese Raad-voorzitter Letland, terwijl de volledige evaluatie van het Nabuurschapsbeleid pas in de herfst wordt verwacht. Enige aanpassingen liggen in de lijn der verwachtingen, maar een volledig nieuw beleid lijkt onwaarschijnlijk. Vermeden geopolitiek Toch lijkt de EU het Oostelijk Partnerschap niet te kunnen voortzetten terwijl de relatie met Rusland verder verslechtert en de door Brussel vermeden geopolitiek in de gedeelde regio met Rusland nu een harde realiteit is. Het Oostelijk Partnerschap wordt geconfronteerd met twee splitsingen, die het zelf hielp bewerkstelligen. Ten eerste, een scheiding tussen Oekraïne waar het EU-partnerschapsbeleid de Maidanprotesten deed ontstaan en de rest: Oekraïne is niet alleen in bevolkingsomvang ongeveer gelijk aan de andere vijf landen samen, maar vereist nu ook een andere aanpak vanwege het conflict met Rusland en de noodzaak van Europese hulp. Kan het land zijn soevereiniteit behouden onder voortdurende Russische aanvallen? Zijn Europa en partners bereid massaal te investeren in een onafhankelijk Oekraïne? Ten tweede, een scheiding tussen landen die vorig jaar een associatie- en vrijhandelsovereenkomst tekenden met de Europese Unie (Georgië, Moldavië en Oekraïne) en landen die voor lidmaatschap van de door Rusland geleide Euraziatische Economische Unie (EEU) kozen (Armenië en Wit-Rusland) of zich aan geen van beide verbond (Azerbeidzjan). Betekent dit dat de EU deze laatste drie landen opgeeft en een splitsing accepteert? 1

2 Het Maidan-plein in Kiev in Foto: Europese Unie Flexibiliteit vereisteist Om te voorkomen dat de EU kansen laat liggen met landen die geen overeenkomst tekenden en zich ervan te vergewissen dat degenen die dat wel deden ook de overeenkomsten implementeren, is flexibiliteit vereist. Dit geldt zeker voor Oekraïne, waar vanwege de oorlog momenteel weinig terechtkomt van hervormingen. Uiteindelijk zal óf Rusland de strijd winnen, waarbij Oekraïne terugkeert naar een corrupte politiek die in de praktijk tegen Moskou aanschurkt en qua retoriek holle Europese hervormingsbeloftes doet, óf Oekraïne weet Rusland buiten de deur te houden, met tijdelijk verlies van de Krim en een gedeelte van de Donbass-regio, waarna het zich kan richten op hervormingen en aansluiting bij Europa. De EU en partners moeten proberen het conflict zoveel mogelijk uit de militaire en in de economische sfeer te brengen de kracht van Europa en de zwakte van Rusland De krachten die de Maidan-revolutie bewerkstelligden, steunen de regering in haar strijd tegen de door Rusland gesteunde separatisten, maar zullen hervormingen eisen wanneer het conflict tot een einde komt. Pas wanneer de Minsk II-overeenkomst naar tevredenheid wordt uitgevoerd, er geen gevechten meer plaatsvinden en Kiev een hervormingsplan indient, zal er naar verluidt een donorconferentie worden georganiseerd. De EU en partners moeten proberen het conflict zo veel mogelijk uit de militaire en in de economische sfeer te brengen de kracht van Europa en de zwakte van Rusland. Het land zal massale (macro-economische) hulp nodig hebben en daarnaast zal de EU een actieve en begeleidende rol moeten spelen bij de hervormingen; van decentralisatie tot anti-corruptie en van het juridische stelsel tot een omslag in de veiligheidssector. 2

3 Moldavië beste jongetje van de klas Moldavië werd de afgelopen jaren door de EU gepresenteerd als het beste jongetje van de klas. Een pro-europese coalitie wist het land sinds 2009 richting een associatieovereenkomst met Brussel te loodsen, hoewel de hervormingen vooralsnog oppervlakkig blijven. De nieuwe regeringscoalitie die eind februari tot stand kwam beschikt niet over een meerderheid in het parlement en is afhankelijk van communistische steun, wat een standvastig hervormingsbeleid zal tegenhouden. Rusland geeft steun aan een oppositiepartij de socialisten en heeft het land nog niet opgegeven, aangezien het ook een bevroren conflict exploiteert in Transnistrië, dat zich begin jaren negentig afscheidde van Moldavië. Het is zaak voor de EU Moldavië zo snel mogelijk van het vrijhandelsovereenkomst te laten profiteren, aangezien de armoede enorm is en het land gevoelig blijft voor Russische handelsembargo s. Wit-Russisch spel De Wit-Russische leider Alexandr Loekasjenko maakte al lang geleden zijn keuze voor Rusland. Het land participeert ook maar gedeeltelijk in het Oostelijk Partnerschap vanwege de EUsancties die nog van kracht zijn. Enerzijds zit Wit-Rusland in zijn maag met de sterke band met Rusland en het EEUlidmaatschap, nu het snel bergafwaarts gaat met de Russische economie; anderzijds probeert Loekasjenko een slag te slaan door zich te profileren als vredesstichter en neutrale partij tussen Rusland en Oekraïne, c.q. het Westen. Het Wit-Russische spel van de ene machtige buur tegen de andere uitspelen, zal niet worden beëindigd door een sterkere bilaterale focus in EU-beleid. Wel kan de EU meer flexibel reageren om hervormingen te bevorderen. Hoog risico Zuid-Kaukasus In de Zuid-Kaukasus is het beeld al even gemengd, terwijl deze regio ook een hoog risico loopt op een conflict waarbij Rusland betrokken is; hetzij in Georgië, waar Rusland Abchazië en Zuid-Ossetië onafhankelijk verklaarde na een korte oorlog in 2008, of in Nagorno-Karabach waar Rusland steun verleent aan het geïsoleerde Armenië tegen het rijke Azerbeidzjan. Georgië heeft vorig jaar een associatieovereenkomst met Brussel getekend en hoopt in de toekomst ook NAVO-lid te worden. De vreedzame overgang van Mikheil Saakasjvili s leiderschap (door eerlijke verkiezingen in 2011 en 2013) naar een Georgische Droom coalitie gefinancierd door de miljardair Bidzina Ivanishvili, heeft veel bijgedragen aan de democratische weerbaarheid van het land. Waar de Georgische keuze voor Europa ondubbelzinnig is, zal de weg naar verdere hervormingen moeizaam zijn en actieve steun van Europa vereisen. Armenië afhankelijk van Rusland Armenië had, net als Georgië, Moldavië en Oekraïne, zich via hervormingen en onderhandelingen voorbereid op het sluiten van een associatie- en vrijhandelsovereenkomst met de EU, maar moest hier in september 2013 onder druk van Moskou van af zien. Jerevan is afhankelijk van militaire steun van Rusland alsmede van energieleveranties, terwijl het welzijn van een grote groep Armeense migratiewerkers in Rusland op het spel staat. 3

4 Armenië is nog niet verloren als partner voor Europa Armenië koos voor de Euraziatische Economische Unie, waar het begin 2015 lid van werd toen deze organisatie (met Rusland, Wit-Rusland, Kazachstan en binnenkort Kirgizië als andere leden) uit een douane-unie ontstond. Armenië probeert nu alsnog een associatieovereenkomst zonder vrijhandelscomponent los te krijgen in Brussel, dat daar momenteel terughoudend op reageert. Hier is flexibiliteit vereist, omdat Armenië dan misschien wel voor Rusland heeft moeten kiezen, maar als partner voor Europa nog niet verloren is. Azerbeidzjan steeds dictatorialer Deze flexibiliteit van relaties lijkt al te gelden voor Azerbeidzjan, dat de afgelopen jaren met Brussel onderhandelde over een Strategisch Moderniseringspartnerschap ; een document dat weinig om het lijf heeft vergeleken met een associatieovereenkomst, waarbij een partner een deel van alle EU-regelgeving overneemt. De gesprekken liggen stil vanwege onvrede in Baku; Azerbeidzjan wil de nadruk leggen op samenwerking inzake energie, terwijl de Unie ook aandacht wil besteden aan democratische hervormingen. Vanwege zijn rijkdom aan olie en gas kan Azerbeidzjan het zich veroorloven zich noch aan de EU noch aan Rusland te verbinden. Het land wordt met het jaar dictatorialer. Eerst schakelde het regime-aliyev de politieke oppositie uit en vervolgens werden de vrije media beteugeld. Het afgelopen jaar waren NGO s en denk tanks die geld ontvingen uit het buitenland aan de beurt; er lopen nog verscheidene processen tegen deze organisaties en veel Azeri-activisten zitten achter de tralies of zijn het land ontvlucht. Ondertussen presenteert Azerbeidzjan zich actief als gezellig land, waar in 2012 het Europees Songfestival plaatsvond en deze zomer de eerste Europese Spelen worden georganiseerd. Vooralsnog is het aandeel van de gasimport door Europa uit Azerbeidzjan verwaarloosbaar en is het zaak voor de EU en lidstaten om een duidelijke koers te varen tegen dit regime dat hoopt te profiteren van de spanningen tussen de EU en Rusland. 4

5 President van Azerbeidzjan, Ilham Aliyev. Foto: Europese Unie, 2014 Actieve bilaterale aanpak Een actieve bilaterale aanpak is essentieel voor de EU om het maximale uit de instrumenten die het tot haar beschikking heeft, te halen. Een van de voornaamste van die instrumenten is visumliberalisatie; toenemende mogelijkheden voor burgers uit onze buurlanden om gemakkelijk(er) de EU te bezoeken voor zaken, studie of vakantie is een gewilde ontwikkeling in deze landen en zet aan tot een aantal sleutelhervormingen. Moldaviërs kunnen sinds 2014 de EU al zonder visum bezoeken; binnenkort is dit waarschijnlijk ook het geval voor Georgiërs en Oekraïners, op termijn gevolgd door de andere landen. Weinig resultaten De multilaterale aspecten van het Oostelijk Partnerschap lijken tot nu toe weinig te hebben opgeleverd. Vertegenwoordigers van de zes landen en de EU treffen elkaar regelmatig binnen diverse platforms (democratie; economie; energie; en uitwisselingsprogramma s), om ervaringen te delen. Er is ook een parlementaire component: Euronest. Dit laatste mechanisme voegt weinig toe, daar Wit-Rusland niet mee mag doen, Azerbeidzjan niet mee wil doen en de meeste andere landen inmiddels bilaterale delegaties hebben met het Europees Parlement. Zes vlaggenschip -projecten (van ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf tot en met het milieu) hebben tot nu toe weinig concreets opgeleverd en moeten nauwkeurig geëvalueerd worden. Positiever was de creatie van een forum voor NGO s, dat frequent bijeenkomt en de EU en partnerregeringen van advies dient hoewel de impact beperkt blijft. Een soortgelijk forum werd ook opgericht voor uitwisseling van zakelijke contacten. 5

6 Moe van groepstherapie Omdat de EU geen lidmaatschap in de aanbieding heeft en de oostelijke buren zich verschillend ontwikkelen, lijkt een multilaterale focus gedoemd te mislukken Het ligt in de aard van de EU de wereld in regio s op te delen en in de relaties met die (vaak kunstmatige) regio s samenwerking en integratie te bevorderen overeenkomstig de recente historie van de Unie. Dit werkte redelijk op de Balkan na de oorlogen van de jaren 90, hoewel deze landen ook snel moe waren van de groepstherapie en hun eigen relaties wilden ontwikkelen met de EU. Omdat de EU (vooralsnog) geen lidmaatschap in de aanbieding heeft en de oostelijke buren zich verschillend ontwikkelen, lijkt een multilaterale focus gedoemd te mislukken. Een vernieuwd Oostelijk Partnerschap zal meer flexibel moeten zijn waar het om grote projecten gaat. Alleen landen die echt interesse tonen doen dan mee, terwijl de EU alleen zou moeten coördineren; groepjes van lidstaten zouden de daadwerkelijke samenwerking aangaan. Behalve een sterkere bilaterale focus en een meer praktische multilaterale aanpak, zou de EU de volgende zaken. Vasthouden aan eis democratische hervormingen Ten eerste moet de EU vasthouden aan de eis van democratische hervormingen. Deze landen worden pas echt betrouwbare partners wanneer het volwaardige democratieën zijn, met een rechtsstaat en respect voor mensenrechten. De Unie moet dubbele standaarden voorkomen, zoals in het geval van Wit-Rusland, waartegen sancties van kracht zijn, terwijl Azerbeidzjan, dat van groter strategisch en economisch belang is, gevrijwaard wordt van maatregelen. Op de lange termijn zal een politiek van een oogje dicht knijpen contraproductief zijn, aangezien deze landen instabiel blijven. Anderzijds moet Europa er klaar voor zijn snel en adequaat bij te springen indien landen echt willen hervormen; de Maidan-eis was niet zo zeer gericht vóór Europa, maar voornamelijk tegen corruptie. Uitbuiten aantrekkingskracht EU Ten tweede zal de nadruk meer moeten komen te liggen op het ontwikkelen van contacten tussen samenlevingen naast het contact op politiek en bureaucratisch niveau. De EU heeft nog steeds een enorme aantrekkingskracht op deze samenlevingen inclusief degenen onder Russische invloed en die aantrekkingskracht moet meer worden uitgebuit door visumliberalisering, beurzen voor jongeren om in de EU te komen studeren en samenwerking tussen een verscheidenheid aan burgerorganisaties. Uiteindelijk zijn we geen buren, maar wonen we in hetzelfde Europese huis. Alleen deze grensoverschrijdende socialisering kan waarlijke democratische ontwikkelingen tot stand brengen. 6

7 Ondersteunen hervormingen veiligheidssector Het Oostelijk Partnerschap krijgt vaak de kritiek dat het veiligheid en stabiliteit probeert te bevorderen, maar geen veiligheidscomponent heeft. Inderdaad, de kleine veiligheidsrol van de EU valt niet onder het Partnerschap, maar is onderdeel van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB, waaronder grenscontrole in Georgië en hervorming van grenscontroles op de grens tussen Oekraïne en Moldavië valt). Een EU-veiligheidsstrategie gericht op de oostelijke buren ligt niet in de lijn der verwachtingen. De lidstaten zien de EU hier niet als de aangewezen organisatie. De EU kan in dat opzicht alleen een actieve rol spelen door samenwerking met de NAVO en binnen het kader van de OVSE. Wat echter wel via het Oostelijk Partnerschap kan worden bewerkstelligd, is het ondersteunen van hervormingen in de veiligheidssector (politie, veiligheidsdiensten, maar ook juridische hervormingen, enz.). Deze hervormingen zijn in sommige landen al op gang gebracht (Georgië en Moldavië, en voorheen in Oekraïne), maar zouden mogelijk ook een rol kunnen spelen om de risico s op conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan te verminderen. Actievere e rol lidstaten Daarbij moeten we erkennen dat de EU het niet alleen kan. Tijdens de demonstraties in Kiev had de EU geen invloed en in onderhandelingen met Rusland, waar Duitsland en Frankrijk het initiatief namen, evenmin. Lidstaten zullen een meer actieve en vooraanstaande rol moeten spelen. Polen en Zweden ontwikkelden het Oostelijk Partnerschap in Een nieuwe versterkte versie verdient de steun van lidstaten door het actief leiden van projecten, maar ook door EU-functionarissen en nationale bewindslieden samen naar conferenties te laten afreizen en bezoeken af te leggen. De EU als mammoettanker zal het Oostelijk Partnerschap niet zomaar opzeggen of het radicaal over een andere boeg gooien. De EU blijft een technocratische organisatie; als buren een sterkere band met de Unie willen ontwikkelen, zullen ze dit moeten accepteren en hier mee leren werken. Wel zal de EU meer strategisch moeten denken en handelen in de oostelijke regio s van Europa. Op elk EU-initiatief zal Rusland een reactie beramen. Beloftes en beleid van de Unie zoals het aanbod van een associatieovereenkomst voor Oekraïne vlak voor de Maidanrevolutie hebben grote invloed op deze landen en samenlevingen, die vooralsnog instabiel zullen zijn, met inbegrip van Rusland zelf. Europa moet beseffen dat het ingezette beleid met een morele grondslag ook een grote verantwoordelijkheid meebrengt. Voor meer informatie over Europa en de Kaukasus zie (http://www.cascade-caucasus.eu/). Voor meer informatie over Europa en Centraal Azië zie (http://www.eucentralasia.eu/). 7

8 Auteur Jos Boonstra Hoofd Oost Europa, Kaukasus en Centraal Azië Programma bij denktank FRIDE (http://fride.org/expert/14/jos-boonstra) 8

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 114 Goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel tot stand gekomen Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap

Nadere informatie

De nieuwe landen in het oosten

De nieuwe landen in het oosten De nieuwe landen in het oosten Sinds het einde van de Koude Oorlog is de kaart van Europa ingrijpend gewijzigd. Sommige staten zijn verdwenen om op te gaan in een groter geheel ( denk aan de DDR), maar

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 28.5.2008 B6-0290/2008 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 28.5.2008 B6-0290/2008 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 28.5.2008 B6-0290/2008 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie ingediend overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het

Nadere informatie

Het belang van Georgië in de olieen gasvoorziening van Europa

Het belang van Georgië in de olieen gasvoorziening van Europa Het belang van Georgië in de olieen gasvoorziening van Europa door dr Givi Taktakishvili In de energievoorziening van de industriële landen speelden de landen van de Kaspische regio s vroeger een kleine

Nadere informatie

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West?

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Ria Laenen (Faculteit Sociale Wetenschappen, KU Leuven) Seniorenuniversiteit Hasselt, 5.10.2015 Overzicht Het conflict in Oekraïne: van de

Nadere informatie

Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders

Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Korte omschrijving werkvorm Welke argumenten dragen voor- en tegenstanders van het associatieverdrag met Oekraïne aan? Leerlingen concentreren zich in kleine

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0186 (E) 11290/14 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: ACP 109 COAFR 184 PESC 677 RELEX 538 BESLUIT

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 21 501-20 Europese Raad Nr. 909 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 2 september 2014 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een

Nadere informatie

2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij enkele fracties de behoefte de Minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en opmerkingen

Nadere informatie

De rol van Georgië in de olie- en gasvoorziening van Europa

De rol van Georgië in de olie- en gasvoorziening van Europa De rol van Georgië in de olie- en gasvoorziening van Europa Givi Taktakishvili De geïndustrialiseerde landen voorzien grote problemen op het gebied van hun energievoorziening. Ze gebruiken enorme hoeveelheden

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I LET OP: De cursieve regel achter de vraagzin kan afhankelijk van de feitelijke vraag bijvoorbeeld vermelden: dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel (= verklarend principe) moet

Nadere informatie

RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË

RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË Ten gevolge van de crisis in Oekraïne en de illegale inlijving van de Krim door Rusland zijn de bilaterale betrekkingen tussen de EU en Rusland sinds 2014 onderworpen aan een grondige

Nadere informatie

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen Koude Oorlog Amerikaanse buitenlandse politiek communisme rivaliteiten tussen de Sovjet-Unie en China nationalistische bewegingen dekolonisatie Twee grote processen Koude oorlog Nationalisme en dekolonisatie

Nadere informatie

PUBLIC 8480/10 Interinstitutioneel dossier: 2009/0183 (NLE)

PUBLIC 8480/10 Interinstitutioneel dossier: 2009/0183 (NLE) Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 27 april 2010 (OR. en) PUBLIC 8480/10 Interinstitutioneel dossier: 2009/0183 (NLE) LIMITE COEST 89 PESC 444 NIS 25 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Opinie. De Europese Unie, Oekraïne en het Oostelijk Partnerschap

Opinie. De Europese Unie, Oekraïne en het Oostelijk Partnerschap Opinie Strijd om invloed De Europese Unie, Oekraïne en het Oostelijk Partnerschap Paul van der Haar en László Marácz Dit artikel betoogt dat de sociaal-politieke initiatieven van de Europese Unie richting

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 21 501-02 Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen Nr. 462 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.2.2014 COM(2014) 70 final 2014/0036 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de ondertekening, namens de Unie, van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 23.5.2013 2012/0271(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad betreffende de sluiting

Nadere informatie

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen.

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen. Europese Raad Brussel, 16 juli 2014 (OR. en) EUCO 147/14 CO EUR 9 CONC 3 BEGEEIDENDE NOTA van: het secretariaat-generaal van de Raad aan: de delegaties Betreft: Bijzondere bijeenkomst van de Europese Raad

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 21 501-02 Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken Nr. 1370 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU Simulatiespel: Bron: The Economist Crisisoverleg Rusland en de EU Inleiding: Simulatiespel: crisisoverleg EU en Rusland Dit simulatiespel is gebaseerd op realistische veronderstellingen. Rusland heeft

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 21.1.2016 COM(2016) 9 final 2016/0004 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot ondertekening, namens de Europese Unie, van de overeenkomst tussen de Europese Unie en

Nadere informatie

Speech ter gelegenheid van de ontvangst van Nederlandse ambassadeurs door de Staten-Generaal, d.d. donderdag 29 januari 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer Het gesproken woord geldt Geachte

Nadere informatie

De dekmantel van GeenPeil

De dekmantel van GeenPeil De dekmantel van GeenPeil Onder het motto "Red de Democratie" roepen de initiatiefnemers van GeenPeil de burgers op om in verweer te komen tegen een te grote Brusselse bemoeienis met de nationale democratie.

Nadere informatie

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR De Argentijnse Republiek, de Federatieve Republiek Brazilië, de Republiek Paraguay, de Republiek ten oosten van de Uruguay, de

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z08639 Datum 27 mei 2015

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie.

Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie. 8 DECEMBER 1993 Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie. Inwerkingtreding : 22-01-1998 Art. 1. De Verdragsluitende Partijen besluiten aan hun

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie 10 april 2001 VOORLOPIGE VERSIE 2000/2243(COS) ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING Non-member state of the Council of Europe (Belarus) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN OVERIGE VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan,

Nadere informatie

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil

De Raad van Europa. I. Ontstaan en karakter. Iemand die zich inzicht wil De Raad van Europa I. Ontstaan en karakter Iemand die zich inzicht wil verschaffen in de ontwikkeling van het internationalisme van na de 2e wereldoorlog zal heel wat moeite moeten doen om door de brei

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU Commissie politieke zaken 5.3.2009 AP/100.506/AM1-24 AMENDEMENTEN 1-24 Ontwerpverslag (AP/100.460) Co-rapporteurs: Ruth Magau (Zuid-Afrika) en Filip Kaczmarek

Nadere informatie

Voor wie? Omschrijving

Voor wie? Omschrijving Minor MOES Voor wie? Een opleidingsgebonden minor voor studenten Geschiedenis en tevens toegankelijk voor andere BA-studenten (bijvoorbeeld van de opleiding Internationale Betrekkingen en Internationale

Nadere informatie

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 EUROPESE RAAD DE VOORZITTER NL Brussel, 29 juni 2012 (OR. en) EUCO 133/12 PRESSE 318 PR PCE 115 Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 In de afgelopen twee en een half jaar heeft de Europese

Nadere informatie

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Inhoud Mijn overtuigingen 2 Mijn prioriteiten 3 Bakens voor morgen 8 Laten we samen aan Europa bouwen 1 Mijn overtuigingen Mijn overtuigingen Een Europa,

Nadere informatie

Manifest voor de Rechten van het kind

Manifest voor de Rechten van het kind Manifest voor de Rechten van het kind Kinderen vormen de helft van de bevolking in ontwikkelde landen. Ongeveer 100 miljoen kinderen leven in de Europese Unie Het leven van kinderen in de hele wereld wordt

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

DE GESCHIEDENIS VAN RUSLAND MET POSTZEGELS

DE GESCHIEDENIS VAN RUSLAND MET POSTZEGELS DE GESCHIEDENIS VAN RUSLAND MET POSTZEGELS De eerste postzegels van Rusland werden uitgegeven in 1858.Rusland was toen een Keizerrijk, dat door de familie Romanov ( de Tsaren) Alexander I, Alexander II,

Nadere informatie

Wetenswaardigheden over de Uitbreiding van de EU

Wetenswaardigheden over de Uitbreiding van de EU NI-80-09-560-NL-C Europese Commissie Wetenswaardigheden over de Uitbreiding van de EU Europese Commissie Directoraat-generaal Uitbreiding Eenheid A2: Informatie en communicatie Adres: Wetstraat 200, B

Nadere informatie

de heer Uwe CORSEPIUS, secretaris-generaal van de Raad van de Europese Unie

de heer Uwe CORSEPIUS, secretaris-generaal van de Raad van de Europese Unie RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 19 december 2013 (OR. en) 18056/13 Interinstitutioneel dossier: 2013/0440 (NLE) VOORSTEL van: ingekomen: 19 december 2013 aan: Nr. Comdoc.: Betreft: COASI 186 ASIE 61

Nadere informatie

Over de passage tussen haken op de bladzijden 2-3 is nog geen overeenstemming bereikt.

Over de passage tussen haken op de bladzijden 2-3 is nog geen overeenstemming bereikt. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 19 november 2003 (21.11) (OR. en) 15014/03 ECOFIN 353 FIN 519 RELEX 437 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal van de Raad het Coreper/de RAAD Ontwerp-verslag

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

Brussel, 27 februari 2007 (01.03) (OR. fr) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE 6855/07 SOC 78

Brussel, 27 februari 2007 (01.03) (OR. fr) RAAD VAN DE EUROPESE UNIE 6855/07 SOC 78 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 27 februari 2007 (01.03) (OR. fr) 6855/07 SOC 78 INGEKOMEN DOCUMENT van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU, directeur, namens de secretarisgeneraal van de Europese Commissie

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1

VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 VRAGENLIJST LERENDE ORGANISATIE (op basis van Nelson & Burns) 1 Onderstaande diagnostische vragenlijst bestaat uit 12 items. De score geeft weer in welke mate uw organisatie reactief, responsief, pro-actief

Nadere informatie

HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN:

HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN: HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN: Verklaring van de Ministers van Buitenlandse Zaken van het Koninkrijk der Nederlanden en de Franse Republiek Inleiding DE NEDERLANDS-FRANSE BILATERALE

Nadere informatie

Samenvatting. Betwiste Constituties: Constitutioneel Design, Conflict en Verandering in Postcommunistisch Centraal- en Oost-Europa.

Samenvatting. Betwiste Constituties: Constitutioneel Design, Conflict en Verandering in Postcommunistisch Centraal- en Oost-Europa. Samenvatting Betwiste Constituties: Constitutioneel Design, Conflict en Verandering in Postcommunistisch Centraal- en Oost-Europa. Inleiding Een democratische grondwet bevat, naast de fundamentele rechten

Nadere informatie

Rusland in 2015 ARTIKEL. André Gerrits. Clingendael Internationale Spectator JANUARI 2015

Rusland in 2015 ARTIKEL. André Gerrits. Clingendael Internationale Spectator JANUARI 2015 ARTIKEL Rusland in 2015 André Gerrits Geen land en geen leider zijn het afgelopen jaar zoveel in het nieuws geweest als Rusland en Poetin en, wat de Europese media betreft, vrijwel uitsluitend negatief.

Nadere informatie

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be Europees Instituut voor Onderzoek over de Mediterrane en Euro-Arabische Samenwerking www.medea.be V O O R S T E L L I N G Voor Europa is de samenwerking met haar naaste buren de Arabische en Mediterrane

Nadere informatie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie

Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? 6. De Europese Unie Deel 2. Supranationale instellingen na 1945: op weg naar wereldvrede? Supranationalisme is een manier waarop verschillende politieke gemeenschappen, verschillende staten, met elkaar samenwerken. Bevoegdheden

Nadere informatie

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië?

Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Belangen: Wel of niet ingrijpen in Syrië? Korte omschrijving werkvorm: Leerlingen moeten zich inleven in een permanent lid van de Veiligheidsraad van de VN. Ze gaan aan de slag met het vraagstuk of de

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: GEMEENSCHAPPELIJK OPTREDEN VAN DE RAAD tot wijziging en verlenging

Nadere informatie

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in:

In deze les werk je in groepen van drie of vier personen. Vul hier de namen van de groepsleden in: Congo De Democratische Republiek Congo is nu vaak in het nieuws. Er is een verschrikkelijke burgeroorlog aan de gang. Verschillende groepen in het land vechten met elkaar. De Europese Unie wil misschien

Nadere informatie

Europa in de Tweede Kamer

Europa in de Tweede Kamer Europa in de Tweede Kamer Europa krijgt steeds meer invloed op het dagelijks leven van haar burgers, ook in Nederland. Daardoor lijkt het soms alsof de nationale parlementen buiten spel staan. Dat is niet

Nadere informatie

De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Raad

De leden van de D66-fractie hebben kennisgenomen van de geannoteerde agenda van de Raad INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij enkele fracties de behoefte de minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en opmerkingen voor

Nadere informatie

WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de Raad tot toekenning van aanvullende macro-financiële bijstand aan Moldavië

WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de Raad tot toekenning van aanvullende macro-financiële bijstand aan Moldavië RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 juni 2000 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 99/0213 (CNS) 9028/00 LIMITE ECOFIN 137 NIS 66 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Besluit van de Raad

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten Verklaring van Münster omtrent de onderlinge relaties op het gebied van hoger onderwijs, wetenschap en onderzoek tussen Nederland, de Vlaamse Gemeenschap van België, het Groothertogdom Luxemburg, Nederland

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter EU Comité van de Regio s

Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter EU Comité van de Regio s "A new vision for Europe" Londen, 26 februari 2007 Regional & Local Government Group for Europe European Parliament Office Tekst toespraak (Eng) Luc Van den Brande, Vlaams Volksvertegenwoordiger 1 Vice-Voorzitter

Nadere informatie

Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016

Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016 Overzicht - Voorgedragen voor uitdrukkelijke goedkeuring vanaf januari 2012 tot 1 april 2016 Titel 1 Notawisseling houdende een Aanvullend Verdrag bij het Verdrag tussen het Koninkrijk der Nederlanden,

Nadere informatie

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 19 juli 2012 (24.07) (OR. en) 12740/12 Interinstitutioneel dossier: 2011/0411 (COD)

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 19 juli 2012 (24.07) (OR. en) 12740/12 Interinstitutioneel dossier: 2011/0411 (COD) RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 19 juli 2012 (24.07) (OR. en) 12740/12 Interinstitutioneel dossier: 2011/0411 (COD) CADREFI 354 DEVGE 211 RELEX 703 COASI 132 ASIE 83 COEST 264 CODEC 1940 PE 362 COMAG

Nadere informatie

Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa.

Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa. Het gesproken woord geldt Speech VNG-voorzitter Jorritsma Rob, 25 november 2013 Hartelijk dank aan de Raad voor het Openbaar Bestuur voor dit advies over de relatie tussen decentrale overheden en Europa.

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Nederland en opkomende mogendheden

Nederland en opkomende mogendheden THEMA ARTIKEL Nederland en opkomende mogendheden Turks-Nederlandse betrekkingen ekkingen sterk Europees ingekaderd Joost Lagendijk De Nederlands-Turkse relatie is sterk, maar deze band wordt in toenemende

Nadere informatie

SERV Internationaal. SERV: een open visie op de wereld

SERV Internationaal. SERV: een open visie op de wereld SERV: een open visie op de wereld De Vlaamse sociale partners zijn sterk begaan met wat er zich in de wereld buiten Vlaanderen en België afspeelt. Vlaanderen is geen eiland en de internationale gebeurtenissen

Nadere informatie

Verkiezingen Tweede Kamer 2012

Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Verkiezingen Tweede Kamer 2012 Nederlandse politieke partijen langs de Europese meetlat Financiën dr. Edwin van Rooyen Update: 6-9-2012 Tussen de politieke partijen in Nederland bestaat aanzienlijke verdeeldheid

Nadere informatie

Omdat Nederland nu tijdelijk EU-voorzitter is, is het des te belangrijker om bij het Referendum op 6 april 2016 je (TEGEN-)stem te laten horen.

Omdat Nederland nu tijdelijk EU-voorzitter is, is het des te belangrijker om bij het Referendum op 6 april 2016 je (TEGEN-)stem te laten horen. Standpuntbepaling Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap voor Atoomenergie en haar lidstaten, enerzijds, en Oekraïne, anderzijds. Omdat Nederland nu tijdelijk EU-voorzitter

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1999 2000 21 501-02 Algemene Raad Nr. 311 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag,

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 mei 2014 (OR. en) 10071/14 Interinstitutioneel dossier: 2014/0134 (NLE) AVIATION 120 COEST 175 NIS 27 RELEX 437

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 20 mei 2014 (OR. en) 10071/14 Interinstitutioneel dossier: 2014/0134 (NLE) AVIATION 120 COEST 175 NIS 27 RELEX 437 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 20 mei 2014 (OR. en) 10071/14 Interinstitutioneel dossier: 2014/0134 (NLE) AVIATION 120 COEST 175 NIS 27 RELEX 437 BEGELEIDENDE NOTA van: de heer Jordi AYET PUIGARNAU,

Nadere informatie

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz)

Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Docentenvel opdracht 18 (De grote klimaat- en Europa- quiz) Lees ter voorbereiding de volgende teksten en bekijk de vragen en antwoorden van de quiz. De juiste antwoorden zijn vetgedrukt. Wat wil en doet

Nadere informatie

Europa in een notendop

Europa in een notendop Europa in een notendop Wat is de Europese Unie? Europees Een unie = gelegen in Europa. = verenigt landen en mensen. Laten we eens verder kijken: Wat hebben de Europeanen gemeenschappelijk? Hoe heeft de

Nadere informatie

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 31 oktober 2012 (08.11) (OR. en) 15647/12 JEU 88 SOC 873 EDUC 319 CULT 138 RELEX 986

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 31 oktober 2012 (08.11) (OR. en) 15647/12 JEU 88 SOC 873 EDUC 319 CULT 138 RELEX 986 RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 31 oktober 2012 (08.11) (OR. en) 15647/12 JEU 88 SOC 873 EDUC 319 CULT 138 RELEX 986 OTA van: het secretariaat-generaal van de Raad aan: het Comité van permanente vertegenwoordigers

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 21.1.2016 COM(2016) 17 final 2016/0006 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot sluiting van de overeenkomst tussen de Europese Unie en Nieuw-Zeeland betreffende samenwerking

Nadere informatie

21501-02 Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken

21501-02 Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken. Brief van de minister van Buitenlandse Zaken 21501-02 Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken Nr. 1249 Brief van de minister van Buitenlandse Zaken Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Den Haag, 26 april 2013 Hierbij bied

Nadere informatie

Resolutie van het Europees Parlement van 6 februari 2014 over de situatie in Oekraïne (2014/2547(RSP))

Resolutie van het Europees Parlement van 6 februari 2014 over de situatie in Oekraïne (2014/2547(RSP)) P7_TA(2014)0098 Situatie in Oekraïne Resolutie van het Europees Parlement van 6 februari 2014 over de situatie in Oekraïne (2014/2547(RSP)) Het Europees Parlement, gezien zijn resolutie van 12 december

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 32 317 JBZ-Raad Nr. 270 BRIEF VAN DE MINISTER EN STAATSSECRETARIS VAN VEILIGHEID EN JUSTITIE Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE

WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE NUMMER 20 MEI 2016 DEELNAME AAN DE REGULIERE VERGADERING VAN DE GEMENGDE PARLEMENTAIRE COMMISSIE WERKBEZOEK VAN DE MINISTER VAN ECONOMIE VERGADERING MET DE VOORZITTER VAN DE COMMISSIE BUITENLANDSE ZAKEN

Nadere informatie

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten

3 september 2014. Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten 3 september 2014 Onderzoek: Internationale spanningen en conflicten Over het EenVandaag Opiniepanel Het EenVandaag Opiniepanel bestaat uit ruim 30.000 mensen. Zij beantwoorden vragenlijsten op basis van

Nadere informatie

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers

Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers EUROPESE COMMISSIE - PERSBERICHT Erasmus voor iedereen: EU-financiering voor 5 miljoen burgers Brussel, 23 november 2011 - Tot 5 miljoen mensen, bijna tweemaal zo veel als nu, krijgen de kans om in het

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2000 2001 21 501-21 Jeugdraad Nr. 7 BRIEF VAN DE STAATSSECRETARIS VAN VOLKSGEZONDHEID, WELZIJN EN SPORT Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum maart 2014 Betreft De ontwikkelingen in Oekraïne

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag. Datum maart 2014 Betreft De ontwikkelingen in Oekraïne Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum maart 2014 Betreft De ontwikkelingen

Nadere informatie

Hierbij bied ik u aan de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 20 april 2015.

Hierbij bied ik u aan de geannoteerde agenda van de Raad Buitenlandse Zaken van 20 april 2015. Aan de Voorzitter van de Eerste Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 22 Den Haag Directie Integratie Europa Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Minbuza-2015.173122

Nadere informatie

MODULE V. Ben jij nou Europees?

MODULE V. Ben jij nou Europees? MODULE V Ben jij nou Europees? V.I Wat is Europees? Wat vind jij typisch Europees? En wie vind jij typisch Europees? Dat zijn moeilijke vragen, waarop de meeste mensen niet gelijk een antwoord hebben.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 1997 1998 25 600 X Vaststelling van de begroting van de uitgaven en de ontvangsten van het Ministerie van Defensie (X) voor het jaar 1998 Nr. 55 BRIEF VAN

Nadere informatie

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004,

de aanbevelingen in het verslag van de Deskundigengroep mensenhandel van de Europese Commissie aan de EU-lidstaten van 22 december 2004, Conseil UE RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 20 mei 2009 (26.05) (OR. en) PUBLIC 8723/4/09 REV 4 LIMITE CRIMORG 63 MIGR 43 E FOPOL 86 OTA van: aan: Betreft: het voorzitterschap het COREPER/de Raad Ontwerp-conclusies

Nadere informatie

EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT

EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT EUROPESE UNIE HET EUROPEES PARLEMENT DE RAAD Brussel, 27 maart 2015 (OR. en) 2015/0005 (COD) PE-CONS 10/15 ECOFIN 116 RELEX 137 COEST 64 NIS 6 CODEC 212 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft:

Nadere informatie

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen

Intentieverklaring. inzake onderwijssamenwerking tussen Nederland en Vlaanderen Intentieverklaring van de Nederlandse minister van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap, dr. Jet Bussemaker en de Vlaamse minister van Onderwijs en viceministerpresident van de Vlaamse Regering, Hilde Crevits,

Nadere informatie

Was het conflict in Oekraïne dan toch een vooropgezet plan?

Was het conflict in Oekraïne dan toch een vooropgezet plan? Was het conflict in Oekraïne dan toch een vooropgezet plan? 8 juni 2015 Daniël Leeuwenhart In aanloop naar zijn bezoek aan Italië gaf de Russische president Vladimir Poetin een interview aan de Italiaanse

Nadere informatie

RICHTSNOEREN VAN DE EUROPESE UNIE INZAKE DE MENSENRECHTENDIALOOG

RICHTSNOEREN VAN DE EUROPESE UNIE INZAKE DE MENSENRECHTENDIALOOG RICHTSNOEREN VAN DE EUROPESE UNIE INZAKE DE MENSENRECHTENDIALOOG 1. Inleiding In zijn conclusies van 25 juni 2001 heeft de Raad zich ingenomen verklaard met de mededeling van de Commissie van 8 mei 2001

Nadere informatie

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas

Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Kijktip: Nieuwsuur in de Klas Korte omschrijving werkvorm De leerlingen beantwoorden vragen over de Europese politiek aan de hand van korte clips van Nieuwsuur in de Klas. Leerdoel De leerlingen leren

Nadere informatie

Politiek. Beter een goede buur. Afghanistan en China in de versnelling. Tekst: Susanne Kamerling. 40 POLITIEK China Nu 2010-4

Politiek. Beter een goede buur. Afghanistan en China in de versnelling. Tekst: Susanne Kamerling. 40 POLITIEK China Nu 2010-4 CHINA NU Politiek Tekst: Susanne Kamerling Beter een goede buur Afghanistan en China in de versnelling 40 POLITIEK China Nu 2010-4 Beter een goede buur dan een verre vriend moet Hamid Karzai, president

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 november 2005 (OR. fr) 13953/05 COSDP 737 PESC 940 COAFR 187 EUSEC-RDC 26 OC 775

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 28 november 2005 (OR. fr) 13953/05 COSDP 737 PESC 940 COAFR 187 EUSEC-RDC 26 OC 775 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 28 november 2005 (OR. fr) 13953/05 COSDP 737 PESC 940 COAFR 187 EUSEC-RDC 26 OC 775 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: Gemeenschappelijk Optreden 2005/.../GBVB

Nadere informatie