Onrust in het Oosten van Europa

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Onrust in het Oosten van Europa"

Transcriptie

1 THEMA ARTIKEL Onrust in het Oosten van Europa De EU moet het Oostelijk Partnerschap herzien Jos Boonstra EU-initiatieven op het gebied van buitenlands beleid zijn doorgaans als een mammoettanker. De start is traag, maar eenmaal op stoom zijn ze moeilijk te stoppen of van richting te veranderen. Toch lijkt de Europese Unie het Oostelijk Partnerschap niet te kunnen voortzetten nu de relatie met Rusland verder verslechtert en het nog jonge initiatief wordt geconfronteerd met twee splitsingen. Tijd voor Brussel het Oostelijk Partnerschap te vernieuwen. Het Oostelijk Partnerschap kwam in 2009 tot stand op initiatief van Polen en Zweden en is onderdeel van het bredere Nabuurschapsbeleid uit 2004, dat ook Noord-Afrika en delen van het Midden-Oosten omvat. Het Oostelijk Partnerschap dat de relaties met Oost-Europa (Moldavië, Oekraïne en Wit-Rusland) en de Zuid-Kaukasus (Armenië, Azerbeidzjan en Georgië) voor haar rekening neemt en buren alles biedt behalve instituties wordt momenteel door de EU geëvalueerd als onderdeel van het Nabuurschapsbeleid begin maart verscheen een EU green paper om de discussie verder aan te zwengelen en richting te geven. Met betrekking tot de oostelijke component werd op 21 en 22 mei jl. in Riga een top georganiseerd door Europese Raad-voorzitter Letland, terwijl de volledige evaluatie van het Nabuurschapsbeleid pas in de herfst wordt verwacht. Enige aanpassingen liggen in de lijn der verwachtingen, maar een volledig nieuw beleid lijkt onwaarschijnlijk. Vermeden geopolitiek Toch lijkt de EU het Oostelijk Partnerschap niet te kunnen voortzetten terwijl de relatie met Rusland verder verslechtert en de door Brussel vermeden geopolitiek in de gedeelde regio met Rusland nu een harde realiteit is. Het Oostelijk Partnerschap wordt geconfronteerd met twee splitsingen, die het zelf hielp bewerkstelligen. Ten eerste, een scheiding tussen Oekraïne waar het EU-partnerschapsbeleid de Maidanprotesten deed ontstaan en de rest: Oekraïne is niet alleen in bevolkingsomvang ongeveer gelijk aan de andere vijf landen samen, maar vereist nu ook een andere aanpak vanwege het conflict met Rusland en de noodzaak van Europese hulp. Kan het land zijn soevereiniteit behouden onder voortdurende Russische aanvallen? Zijn Europa en partners bereid massaal te investeren in een onafhankelijk Oekraïne? Ten tweede, een scheiding tussen landen die vorig jaar een associatie- en vrijhandelsovereenkomst tekenden met de Europese Unie (Georgië, Moldavië en Oekraïne) en landen die voor lidmaatschap van de door Rusland geleide Euraziatische Economische Unie (EEU) kozen (Armenië en Wit-Rusland) of zich aan geen van beide verbond (Azerbeidzjan). Betekent dit dat de EU deze laatste drie landen opgeeft en een splitsing accepteert? 1

2 Het Maidan-plein in Kiev in Foto: Europese Unie Flexibiliteit vereisteist Om te voorkomen dat de EU kansen laat liggen met landen die geen overeenkomst tekenden en zich ervan te vergewissen dat degenen die dat wel deden ook de overeenkomsten implementeren, is flexibiliteit vereist. Dit geldt zeker voor Oekraïne, waar vanwege de oorlog momenteel weinig terechtkomt van hervormingen. Uiteindelijk zal óf Rusland de strijd winnen, waarbij Oekraïne terugkeert naar een corrupte politiek die in de praktijk tegen Moskou aanschurkt en qua retoriek holle Europese hervormingsbeloftes doet, óf Oekraïne weet Rusland buiten de deur te houden, met tijdelijk verlies van de Krim en een gedeelte van de Donbass-regio, waarna het zich kan richten op hervormingen en aansluiting bij Europa. De EU en partners moeten proberen het conflict zoveel mogelijk uit de militaire en in de economische sfeer te brengen de kracht van Europa en de zwakte van Rusland De krachten die de Maidan-revolutie bewerkstelligden, steunen de regering in haar strijd tegen de door Rusland gesteunde separatisten, maar zullen hervormingen eisen wanneer het conflict tot een einde komt. Pas wanneer de Minsk II-overeenkomst naar tevredenheid wordt uitgevoerd, er geen gevechten meer plaatsvinden en Kiev een hervormingsplan indient, zal er naar verluidt een donorconferentie worden georganiseerd. De EU en partners moeten proberen het conflict zo veel mogelijk uit de militaire en in de economische sfeer te brengen de kracht van Europa en de zwakte van Rusland. Het land zal massale (macro-economische) hulp nodig hebben en daarnaast zal de EU een actieve en begeleidende rol moeten spelen bij de hervormingen; van decentralisatie tot anti-corruptie en van het juridische stelsel tot een omslag in de veiligheidssector. 2

3 Moldavië beste jongetje van de klas Moldavië werd de afgelopen jaren door de EU gepresenteerd als het beste jongetje van de klas. Een pro-europese coalitie wist het land sinds 2009 richting een associatieovereenkomst met Brussel te loodsen, hoewel de hervormingen vooralsnog oppervlakkig blijven. De nieuwe regeringscoalitie die eind februari tot stand kwam beschikt niet over een meerderheid in het parlement en is afhankelijk van communistische steun, wat een standvastig hervormingsbeleid zal tegenhouden. Rusland geeft steun aan een oppositiepartij de socialisten en heeft het land nog niet opgegeven, aangezien het ook een bevroren conflict exploiteert in Transnistrië, dat zich begin jaren negentig afscheidde van Moldavië. Het is zaak voor de EU Moldavië zo snel mogelijk van het vrijhandelsovereenkomst te laten profiteren, aangezien de armoede enorm is en het land gevoelig blijft voor Russische handelsembargo s. Wit-Russisch spel De Wit-Russische leider Alexandr Loekasjenko maakte al lang geleden zijn keuze voor Rusland. Het land participeert ook maar gedeeltelijk in het Oostelijk Partnerschap vanwege de EUsancties die nog van kracht zijn. Enerzijds zit Wit-Rusland in zijn maag met de sterke band met Rusland en het EEUlidmaatschap, nu het snel bergafwaarts gaat met de Russische economie; anderzijds probeert Loekasjenko een slag te slaan door zich te profileren als vredesstichter en neutrale partij tussen Rusland en Oekraïne, c.q. het Westen. Het Wit-Russische spel van de ene machtige buur tegen de andere uitspelen, zal niet worden beëindigd door een sterkere bilaterale focus in EU-beleid. Wel kan de EU meer flexibel reageren om hervormingen te bevorderen. Hoog risico Zuid-Kaukasus In de Zuid-Kaukasus is het beeld al even gemengd, terwijl deze regio ook een hoog risico loopt op een conflict waarbij Rusland betrokken is; hetzij in Georgië, waar Rusland Abchazië en Zuid-Ossetië onafhankelijk verklaarde na een korte oorlog in 2008, of in Nagorno-Karabach waar Rusland steun verleent aan het geïsoleerde Armenië tegen het rijke Azerbeidzjan. Georgië heeft vorig jaar een associatieovereenkomst met Brussel getekend en hoopt in de toekomst ook NAVO-lid te worden. De vreedzame overgang van Mikheil Saakasjvili s leiderschap (door eerlijke verkiezingen in 2011 en 2013) naar een Georgische Droom coalitie gefinancierd door de miljardair Bidzina Ivanishvili, heeft veel bijgedragen aan de democratische weerbaarheid van het land. Waar de Georgische keuze voor Europa ondubbelzinnig is, zal de weg naar verdere hervormingen moeizaam zijn en actieve steun van Europa vereisen. Armenië afhankelijk van Rusland Armenië had, net als Georgië, Moldavië en Oekraïne, zich via hervormingen en onderhandelingen voorbereid op het sluiten van een associatie- en vrijhandelsovereenkomst met de EU, maar moest hier in september 2013 onder druk van Moskou van af zien. Jerevan is afhankelijk van militaire steun van Rusland alsmede van energieleveranties, terwijl het welzijn van een grote groep Armeense migratiewerkers in Rusland op het spel staat. 3

4 Armenië is nog niet verloren als partner voor Europa Armenië koos voor de Euraziatische Economische Unie, waar het begin 2015 lid van werd toen deze organisatie (met Rusland, Wit-Rusland, Kazachstan en binnenkort Kirgizië als andere leden) uit een douane-unie ontstond. Armenië probeert nu alsnog een associatieovereenkomst zonder vrijhandelscomponent los te krijgen in Brussel, dat daar momenteel terughoudend op reageert. Hier is flexibiliteit vereist, omdat Armenië dan misschien wel voor Rusland heeft moeten kiezen, maar als partner voor Europa nog niet verloren is. Azerbeidzjan steeds dictatorialer Deze flexibiliteit van relaties lijkt al te gelden voor Azerbeidzjan, dat de afgelopen jaren met Brussel onderhandelde over een Strategisch Moderniseringspartnerschap ; een document dat weinig om het lijf heeft vergeleken met een associatieovereenkomst, waarbij een partner een deel van alle EU-regelgeving overneemt. De gesprekken liggen stil vanwege onvrede in Baku; Azerbeidzjan wil de nadruk leggen op samenwerking inzake energie, terwijl de Unie ook aandacht wil besteden aan democratische hervormingen. Vanwege zijn rijkdom aan olie en gas kan Azerbeidzjan het zich veroorloven zich noch aan de EU noch aan Rusland te verbinden. Het land wordt met het jaar dictatorialer. Eerst schakelde het regime-aliyev de politieke oppositie uit en vervolgens werden de vrije media beteugeld. Het afgelopen jaar waren NGO s en denk tanks die geld ontvingen uit het buitenland aan de beurt; er lopen nog verscheidene processen tegen deze organisaties en veel Azeri-activisten zitten achter de tralies of zijn het land ontvlucht. Ondertussen presenteert Azerbeidzjan zich actief als gezellig land, waar in 2012 het Europees Songfestival plaatsvond en deze zomer de eerste Europese Spelen worden georganiseerd. Vooralsnog is het aandeel van de gasimport door Europa uit Azerbeidzjan verwaarloosbaar en is het zaak voor de EU en lidstaten om een duidelijke koers te varen tegen dit regime dat hoopt te profiteren van de spanningen tussen de EU en Rusland. 4

5 President van Azerbeidzjan, Ilham Aliyev. Foto: Europese Unie, 2014 Actieve bilaterale aanpak Een actieve bilaterale aanpak is essentieel voor de EU om het maximale uit de instrumenten die het tot haar beschikking heeft, te halen. Een van de voornaamste van die instrumenten is visumliberalisatie; toenemende mogelijkheden voor burgers uit onze buurlanden om gemakkelijk(er) de EU te bezoeken voor zaken, studie of vakantie is een gewilde ontwikkeling in deze landen en zet aan tot een aantal sleutelhervormingen. Moldaviërs kunnen sinds 2014 de EU al zonder visum bezoeken; binnenkort is dit waarschijnlijk ook het geval voor Georgiërs en Oekraïners, op termijn gevolgd door de andere landen. Weinig resultaten De multilaterale aspecten van het Oostelijk Partnerschap lijken tot nu toe weinig te hebben opgeleverd. Vertegenwoordigers van de zes landen en de EU treffen elkaar regelmatig binnen diverse platforms (democratie; economie; energie; en uitwisselingsprogramma s), om ervaringen te delen. Er is ook een parlementaire component: Euronest. Dit laatste mechanisme voegt weinig toe, daar Wit-Rusland niet mee mag doen, Azerbeidzjan niet mee wil doen en de meeste andere landen inmiddels bilaterale delegaties hebben met het Europees Parlement. Zes vlaggenschip -projecten (van ontwikkeling van het midden- en kleinbedrijf tot en met het milieu) hebben tot nu toe weinig concreets opgeleverd en moeten nauwkeurig geëvalueerd worden. Positiever was de creatie van een forum voor NGO s, dat frequent bijeenkomt en de EU en partnerregeringen van advies dient hoewel de impact beperkt blijft. Een soortgelijk forum werd ook opgericht voor uitwisseling van zakelijke contacten. 5

6 Moe van groepstherapie Omdat de EU geen lidmaatschap in de aanbieding heeft en de oostelijke buren zich verschillend ontwikkelen, lijkt een multilaterale focus gedoemd te mislukken Het ligt in de aard van de EU de wereld in regio s op te delen en in de relaties met die (vaak kunstmatige) regio s samenwerking en integratie te bevorderen overeenkomstig de recente historie van de Unie. Dit werkte redelijk op de Balkan na de oorlogen van de jaren 90, hoewel deze landen ook snel moe waren van de groepstherapie en hun eigen relaties wilden ontwikkelen met de EU. Omdat de EU (vooralsnog) geen lidmaatschap in de aanbieding heeft en de oostelijke buren zich verschillend ontwikkelen, lijkt een multilaterale focus gedoemd te mislukken. Een vernieuwd Oostelijk Partnerschap zal meer flexibel moeten zijn waar het om grote projecten gaat. Alleen landen die echt interesse tonen doen dan mee, terwijl de EU alleen zou moeten coördineren; groepjes van lidstaten zouden de daadwerkelijke samenwerking aangaan. Behalve een sterkere bilaterale focus en een meer praktische multilaterale aanpak, zou de EU de volgende zaken. Vasthouden aan eis democratische hervormingen Ten eerste moet de EU vasthouden aan de eis van democratische hervormingen. Deze landen worden pas echt betrouwbare partners wanneer het volwaardige democratieën zijn, met een rechtsstaat en respect voor mensenrechten. De Unie moet dubbele standaarden voorkomen, zoals in het geval van Wit-Rusland, waartegen sancties van kracht zijn, terwijl Azerbeidzjan, dat van groter strategisch en economisch belang is, gevrijwaard wordt van maatregelen. Op de lange termijn zal een politiek van een oogje dicht knijpen contraproductief zijn, aangezien deze landen instabiel blijven. Anderzijds moet Europa er klaar voor zijn snel en adequaat bij te springen indien landen echt willen hervormen; de Maidan-eis was niet zo zeer gericht vóór Europa, maar voornamelijk tegen corruptie. Uitbuiten aantrekkingskracht EU Ten tweede zal de nadruk meer moeten komen te liggen op het ontwikkelen van contacten tussen samenlevingen naast het contact op politiek en bureaucratisch niveau. De EU heeft nog steeds een enorme aantrekkingskracht op deze samenlevingen inclusief degenen onder Russische invloed en die aantrekkingskracht moet meer worden uitgebuit door visumliberalisering, beurzen voor jongeren om in de EU te komen studeren en samenwerking tussen een verscheidenheid aan burgerorganisaties. Uiteindelijk zijn we geen buren, maar wonen we in hetzelfde Europese huis. Alleen deze grensoverschrijdende socialisering kan waarlijke democratische ontwikkelingen tot stand brengen. 6

7 Ondersteunen hervormingen veiligheidssector Het Oostelijk Partnerschap krijgt vaak de kritiek dat het veiligheid en stabiliteit probeert te bevorderen, maar geen veiligheidscomponent heeft. Inderdaad, de kleine veiligheidsrol van de EU valt niet onder het Partnerschap, maar is onderdeel van het Gemeenschappelijk Veiligheids- en Defensiebeleid (GVDB, waaronder grenscontrole in Georgië en hervorming van grenscontroles op de grens tussen Oekraïne en Moldavië valt). Een EU-veiligheidsstrategie gericht op de oostelijke buren ligt niet in de lijn der verwachtingen. De lidstaten zien de EU hier niet als de aangewezen organisatie. De EU kan in dat opzicht alleen een actieve rol spelen door samenwerking met de NAVO en binnen het kader van de OVSE. Wat echter wel via het Oostelijk Partnerschap kan worden bewerkstelligd, is het ondersteunen van hervormingen in de veiligheidssector (politie, veiligheidsdiensten, maar ook juridische hervormingen, enz.). Deze hervormingen zijn in sommige landen al op gang gebracht (Georgië en Moldavië, en voorheen in Oekraïne), maar zouden mogelijk ook een rol kunnen spelen om de risico s op conflict tussen Armenië en Azerbeidzjan te verminderen. Actievere e rol lidstaten Daarbij moeten we erkennen dat de EU het niet alleen kan. Tijdens de demonstraties in Kiev had de EU geen invloed en in onderhandelingen met Rusland, waar Duitsland en Frankrijk het initiatief namen, evenmin. Lidstaten zullen een meer actieve en vooraanstaande rol moeten spelen. Polen en Zweden ontwikkelden het Oostelijk Partnerschap in Een nieuwe versterkte versie verdient de steun van lidstaten door het actief leiden van projecten, maar ook door EU-functionarissen en nationale bewindslieden samen naar conferenties te laten afreizen en bezoeken af te leggen. De EU als mammoettanker zal het Oostelijk Partnerschap niet zomaar opzeggen of het radicaal over een andere boeg gooien. De EU blijft een technocratische organisatie; als buren een sterkere band met de Unie willen ontwikkelen, zullen ze dit moeten accepteren en hier mee leren werken. Wel zal de EU meer strategisch moeten denken en handelen in de oostelijke regio s van Europa. Op elk EU-initiatief zal Rusland een reactie beramen. Beloftes en beleid van de Unie zoals het aanbod van een associatieovereenkomst voor Oekraïne vlak voor de Maidanrevolutie hebben grote invloed op deze landen en samenlevingen, die vooralsnog instabiel zullen zijn, met inbegrip van Rusland zelf. Europa moet beseffen dat het ingezette beleid met een morele grondslag ook een grote verantwoordelijkheid meebrengt. Voor meer informatie over Europa en de Kaukasus zie (http://www.cascade-caucasus.eu/). Voor meer informatie over Europa en Centraal Azië zie (http://www.eucentralasia.eu/). 7

8 Auteur Jos Boonstra Hoofd Oost Europa, Kaukasus en Centraal Azië Programma bij denktank FRIDE (http://fride.org/expert/14/jos-boonstra) 8

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2014 2015 34 114 Goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel tot stand gekomen Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese Gemeenschap

Nadere informatie

Datum 8 mei 2015 Betreft Nederlandse inzet Top Oostelijk Partnerschap in Riga, 21 en 22 mei 2015

Datum 8 mei 2015 Betreft Nederlandse inzet Top Oostelijk Partnerschap in Riga, 21 en 22 mei 2015 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 8 mei 2015 Betreft Nederlandse inzet

Nadere informatie

Eerste Kamer der Staten-Generaal

Eerste Kamer der Staten-Generaal Eerste Kamer der Staten-Generaal 1 Vergaderjaar 2014 2015 34 114 Goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel lidstaten, enerzijds, en de Republiek Moldavië, anderzijds (Trb. 2014, 207) 34 115 Goedkeuring

Nadere informatie

De nieuwe landen in het oosten

De nieuwe landen in het oosten De nieuwe landen in het oosten Sinds het einde van de Koude Oorlog is de kaart van Europa ingrijpend gewijzigd. Sommige staten zijn verdwenen om op te gaan in een groter geheel ( denk aan de DDR), maar

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 28.5.2008 B6-0290/2008 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie

EUROPEES PARLEMENT. Zittingsdocument 28.5.2008 B6-0290/2008 ONTWERPRESOLUTIE. naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie EUROPEES PARLEMENT 2004 Zittingsdocument 2009 28.5.2008 B6-0290/2008 ONTWERPRESOLUTIE naar aanleiding van de verklaringen van de Raad en de Commissie ingediend overeenkomstig artikel 103, lid 2, van het

Nadere informatie

Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders

Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Belangen: argumenten van voor- en tegenstanders Korte omschrijving werkvorm Welke argumenten dragen voor- en tegenstanders van het associatieverdrag met Oekraïne aan? Leerlingen concentreren zich in kleine

Nadere informatie

e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board Niet opgesteld

e) Nr. impact assessment Commissie en Opinie Impact-assessment Board Niet opgesteld Fiche 6: Gezamenlijke mededeling EU-Birma/Myanmar 1. Algemene gegevens a) Titel voorstel Gezamenlijke mededeling aan het Europees Parlement en de Raad: Elementen voor een strategie van de EU ten aanzien

Nadere informatie

Belangen: Rusland versus de EU

Belangen: Rusland versus de EU Belangen: Rusland versus de EU Korte omschrijving werkvorm Leerlingen denken na over de redenen waarom Rusland en de EU zich met het conflict in Oekraïne bemoeien. Dit doen zij door eerst een tekst te

Nadere informatie

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West?

Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Het conflict in Oekraïne: nieuwe breuklijn tussen Oost en West? Ria Laenen (Faculteit Sociale Wetenschappen, KU Leuven) Seniorenuniversiteit Hasselt, 5.10.2015 Overzicht Het conflict in Oekraïne: van de

Nadere informatie

De minister-president heeft na het referendum op 6 april gesteld dat de associatieovereenkomst niet zonder meer kon worden geratificeerd.

De minister-president heeft na het referendum op 6 april gesteld dat de associatieovereenkomst niet zonder meer kon worden geratificeerd. 34 669 Regeling van de inwerkingtreding van de wet van 8 juli 2015, houdende goedkeuring van de op 27 juni 2014 te Brussel tot stand gekomen Associatieovereenkomst tussen de Europese Unie en de Europese

Nadere informatie

Het belang van Georgië in de olieen gasvoorziening van Europa

Het belang van Georgië in de olieen gasvoorziening van Europa Het belang van Georgië in de olieen gasvoorziening van Europa door dr Givi Taktakishvili In de energievoorziening van de industriële landen speelden de landen van de Kaspische regio s vroeger een kleine

Nadere informatie

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en)

Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Raad van de Europese Unie Brussel, 8 juli 2014 (OR. en) Interinstitutioneel dossier: 2014/0186 (E) 11290/14 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: ACP 109 COAFR 184 PESC 677 RELEX 538 BESLUIT

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD NL NL NL EUROPESE COMMISSIE Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD Brussel, 17.5.2010 COM(2010)233 definitief 2010/0125 (NLE) betreffende de sluiting van een protocol bij de Euro-mediterrane overeenkomst

Nadere informatie

Gezamenlijk voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Gezamenlijk voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE HOGE VERTEGENWOORDIGER VAN DE EUROPESE UNIE VOOR BUITENLANDSE ZAKEN EN VEILIGHEIDSBELEID Brussel, 13.4.2015 JOIN(2015) 10 final 2015/0073 (NLE) Gezamenlijk voorstel voor een BESLUIT

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 21 501-20 Europese Raad Nr. 909 LIJST VAN VRAGEN EN ANTWOORDEN Vastgesteld 2 september 2014 De vaste commissie voor Buitenlandse Zaken heeft een

Nadere informatie

2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2016D05361 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij enkele fracties de behoefte de Minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en opmerkingen

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT ONTWERPADVIES. Commissie buitenlandse zaken VOORLOPIGE VERSIE 2004/0152(COD) van de Commissie buitenlandse zaken

EUROPEES PARLEMENT ONTWERPADVIES. Commissie buitenlandse zaken VOORLOPIGE VERSIE 2004/0152(COD) van de Commissie buitenlandse zaken EUROPEES PARLEMENT 2004 ««««««««««««Commissie buitenlandse zaken 2009 VOORLOPIGE VERSIE 2004/0152(COD) 27.5.2005 ONTWERPADVIES van de Commissie buitenlandse zaken aan de Commissie cultuur en onderwijs

Nadere informatie

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I

Eindexamen aardrijkskunde vwo 2008-I LET OP: De cursieve regel achter de vraagzin kan afhankelijk van de feitelijke vraag bijvoorbeeld vermelden: dat een verklaring een situatiebeschrijving en een algemene regel (= verklarend principe) moet

Nadere informatie

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS 2004 NETHERLANDS Q1. Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de wereldpolitiek mengen? 1

Nadere informatie

De rol van Georgië in de olie- en gasvoorziening van Europa

De rol van Georgië in de olie- en gasvoorziening van Europa De rol van Georgië in de olie- en gasvoorziening van Europa Givi Taktakishvili De geïndustrialiseerde landen voorzien grote problemen op het gebied van hun energievoorziening. Ze gebruiken enorme hoeveelheden

Nadere informatie

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen

De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. De Vietnam-oorlog. Twee grote processen Koude Oorlog Amerikaanse buitenlandse politiek communisme rivaliteiten tussen de Sovjet-Unie en China nationalistische bewegingen dekolonisatie Twee grote processen Koude oorlog Nationalisme en dekolonisatie

Nadere informatie

Verdieping: Wie is wie - tijdlijn

Verdieping: Wie is wie - tijdlijn Verdieping: Wie is wie - tijdlijn Korte omschrijving werkvorm De gebeurtenissen in Oekraïne volgden elkaar snel op. De leerlingen krijgen een tijdlijn met de belangrijkste gebeurtenissen en personen van

Nadere informatie

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?)

Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Werkvel opdracht 9 (Onderhandelingsspel: hoe neem je samen moeilijke besluiten?) Toelichting op de opdracht Tijdens deze opdracht gaan jullie in kleine groepjes in onderhandeling met elkaar over een pakket

Nadere informatie

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum

Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum vrijdag 1 april 2016 Lees voor Druk bezocht politiek café over Oekraïne referendum door Heleen Hupkens, D666 Zeist Er moesten extra stoelen aangesleept worden. De tuinzaal van Antropia zal vol met D66

Nadere informatie

RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË

RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË RUSLAND EN CENTRAAL-AZIË Ten gevolge van de crisis in Oekraïne en de illegale inlijving van de Krim door Rusland zijn de bilaterale betrekkingen tussen de EU en Rusland sinds 2014 onderworpen aan een grondige

Nadere informatie

1. OOSTELIJKE EU-BUURLANDEN

1. OOSTELIJKE EU-BUURLANDEN OOSTELIJKE PARTNERS Zes staten die deel uitmaakten van de voormalige Sovjet-Unie, zijn betrokken bij het Oostelijk Partnerschap van de EU: Armenië, Azerbeidzjan, Wit-Rusland, Georgië, Moldavië en Oekraïne.

Nadere informatie

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU

Simulatiespel: Bron: The Economist. Crisisoverleg Rusland en de EU Simulatiespel: Bron: The Economist Crisisoverleg Rusland en de EU Inleiding: Simulatiespel: crisisoverleg EU en Rusland Dit simulatiespel is gebaseerd op realistische veronderstellingen. Rusland heeft

Nadere informatie

TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS

TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS TRANSATLANTIC TRENDS - NETHERLANDS VRAAG 10 Denkt u dat het voor de toekomst van Nederland het beste is als wij actief deelnemen in de wereldpolitiek of moeten wij ons niet in de werelpolitiek mengen?

Nadere informatie

PUBLIC 8480/10 Interinstitutioneel dossier: 2009/0183 (NLE)

PUBLIC 8480/10 Interinstitutioneel dossier: 2009/0183 (NLE) Conseil UE RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 27 april 2010 (OR. en) PUBLIC 8480/10 Interinstitutioneel dossier: 2009/0183 (NLE) LIMITE COEST 89 PESC 444 NIS 25 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN

Nadere informatie

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad

Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Moeilijke besluiten voor de Europese Raad Korte omschrijving: Leerlingen gaan aan de slag met actuele Europese dilemma s. Er zijn vijf dilemma s. U kunt zelf kiezen welke dilemma s u aan de orde stelt.

Nadere informatie

gezien de toekenning van de Sacharov-prijs voor de vrijheid van denken aan de Wit- Russische Journalistenvereniging in december 2004,

gezien de toekenning van de Sacharov-prijs voor de vrijheid van denken aan de Wit- Russische Journalistenvereniging in december 2004, P6_TA(2005)0080 Wit-Rusland Resolutie van het Europees Parlement over Wit-Rusland Het Europees Parlement, gezien zijn voorgaande resoluties over de situatie in Wit-Rusland, in het bijzonder die van 16

Nadere informatie

Een Europese democratie: utopie of noodzaak?

Een Europese democratie: utopie of noodzaak? Een Europese democratie: utopie of noodzaak? Prof. Stefan Rummens Hoger Instituut voor Wijsbegeerte 14 november 2016 Europa in crisis? Europa in crisis de EU verliest slagkracht de EU verliest legitimiteit

Nadere informatie

De verklaring van Bratislava

De verklaring van Bratislava Bratislava, 16 september 2016 De verklaring van Bratislava Wij komen vandaag in Bratislava bijeen op een kritiek moment voor ons Europese project. De top van Bratislava van 27 lidstaten was gewijd aan

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie internationale handel 27.10.2011 2011/0090(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerpbesluit van de Raad betreffende de sluiting van de overeenkomst tussen de Europese

Nadere informatie

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden.

De Europese Unie is niet alleen een munt of een markt, maar ook een Unie die gebouwd is op gemeenschappelijke waarden. Debat over Polen in het Europees Parlement Interventie van de heer Koenders - minister van Buitenlandse Zaken - Nederlands voorzitterschap Dank u meneer de voorzitter, De Europese Unie is niet alleen een

Nadere informatie

1. OOSTELIJKE EU-BUURLANDEN

1. OOSTELIJKE EU-BUURLANDEN OOSTELIJKE PARTNERS Zes staten die deel uitmaakten van de voormalige Sovjet-Unie, maken deel uit van het EU-beleid voor het Oostelijk Partnerschap : Armenië, Azerbeidzjan, Georgië, Moldavië, Oekraïne en

Nadere informatie

*** ONTWERPAANBEVELING

*** ONTWERPAANBEVELING EUROPEES PARLEMENT 2009-2014 Commissie burgerlijke vrijheden, justitie en binnenlandse zaken 23.5.2013 2012/0271(E) *** ONTWERPAANBEVELING over het ontwerp van besluit van de Raad betreffende de sluiting

Nadere informatie

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU

PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU PARITAIRE PARLEMENTAIRE VERGADERING ACS- EU Commissie politieke zaken 5.3.2009 AP/100.506/AM1-24 AMENDEMENTEN 1-24 Ontwerpverslag (AP/100.460) Co-rapporteurs: Ruth Magau (Zuid-Afrika) en Filip Kaczmarek

Nadere informatie

AEG deel 3 Naam:. Klas:.

AEG deel 3 Naam:. Klas:. AEG deel 3 Naam:. Klas:. 1-Video Grensverleggend Europa; Het moet van Brussel. a-in welke Europese stad staat Jan Jaap v.d. Wal? b-beschrijf in het kort waarom een betere Europese samenwerking nodig was.

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 17.2.2014 COM(2014) 70 final 2014/0036 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de ondertekening, namens de Unie, van de partnerschaps- en samenwerkingsovereenkomst

Nadere informatie

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I

maatschappijwetenschappen pilot vwo 2015-I Opgave 1 Kroatië toegetreden tot de EU Bij deze opgave horen de teksten 1 tot en met 3 en figuur 1. Inleiding Kroatië is een van de staten in de Balkan die voorheen tot Joegoslavië behoorden. In 1991 verklaarde

Nadere informatie

Speech ter gelegenheid van de ontvangst van Nederlandse ambassadeurs door de Staten-Generaal, d.d. donderdag 29 januari 2015 Anouchka van Miltenburg, Voorzitter Tweede Kamer Het gesproken woord geldt Geachte

Nadere informatie

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen.

Hierbij gaan voor de delegaties de conclusies die de Europese Raad tijdens de in hoofde genoemde bijeenkomst heeft aangenomen. Europese Raad Brussel, 16 juli 2014 (OR. en) EUCO 147/14 CO EUR 9 CONC 3 BEGEEIDENDE NOTA van: het secretariaat-generaal van de Raad aan: de delegaties Betreft: Bijzondere bijeenkomst van de Europese Raad

Nadere informatie

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen

Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Luc Van den Brande Laten we samen aan Europa bouwen Inhoud Mijn overtuigingen 2 Mijn prioriteiten 3 Bakens voor morgen 8 Laten we samen aan Europa bouwen 1 Mijn overtuigingen Mijn overtuigingen Een Europa,

Nadere informatie

Georgië: groen, gastvrij, geweldig!

Georgië: groen, gastvrij, geweldig! Georgië: groen, gastvrij, geweldig! Georgië, WATTE? Dit is een vaak gehoorde reactie wanneer we ons project voorstellen, in onderstaande tekst proberen we wat klaarheid te scheppen in ons project in Georgië.

Nadere informatie

Opinie. De Europese Unie, Oekraïne en het Oostelijk Partnerschap

Opinie. De Europese Unie, Oekraïne en het Oostelijk Partnerschap Opinie Strijd om invloed De Europese Unie, Oekraïne en het Oostelijk Partnerschap Paul van der Haar en László Marácz Dit artikel betoogt dat de sociaal-politieke initiatieven van de Europese Unie richting

Nadere informatie

Voor wie? Omschrijving

Voor wie? Omschrijving Minor MOES Voor wie? Een opleidingsgebonden minor voor studenten Geschiedenis en tevens toegankelijk voor andere BA-studenten (bijvoorbeeld van de opleiding Internationale Betrekkingen en Internationale

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2015Z08639 Datum 27 mei 2015

Nadere informatie

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU?

Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Instructie: Wat weet je van de landen van de EU? Korte omschrijving werkvorm De leerlingen gaan in tweetallen aan de slag en krijgen een werkblad. Welk land hoort bij de omschrijving? Elke lidstaat van

Nadere informatie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie

EUROPEES PARLEMENT. Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie. van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie EUROPEES PARLEMENT 1999 2004 Commissie industrie, externe handel, onderzoek en energie 10 april 2001 VOORLOPIGE VERSIE 2000/2243(COS) ONTWERPADVIES van de Commissie industrie, externe handel, onderzoek

Nadere informatie

De dekmantel van GeenPeil

De dekmantel van GeenPeil De dekmantel van GeenPeil Onder het motto "Red de Democratie" roepen de initiatiefnemers van GeenPeil de burgers op om in verweer te komen tegen een te grote Brusselse bemoeienis met de nationale democratie.

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2002 2003 21 501-02 Raad Algemene Zaken en Externe Betrekkingen Nr. 462 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer

Nadere informatie

Tweede Kamer der Staten-Generaal

Tweede Kamer der Staten-Generaal Tweede Kamer der Staten-Generaal 2 Vergaderjaar 2013 2014 21 501-02 Raad Algemene Zaken en Raad Buitenlandse Zaken Nr. 1370 BRIEF VAN DE MINISTER VAN BUITENLANDSE ZAKEN Aan de Voorzitter van de Tweede

Nadere informatie

NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING

NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING DE VLAAMSE MINISTER VAN BUITENLANDS BELEID EN ONROEREND ERFGOED NOTA AAN DE VLAAMSE REGERING Betreft: 1 Goedkeuring en machtiging tot ondertekening van de overeenkomst tot oprichting van de internationale

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN OVERZICHT

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN OVERZICHT DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN OVERZICHT Niet-lidstaat van de Raad van Europa (Wit-Rusland) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan, België,

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 30.4.2015 COM(2015) 183 final 2015/0095 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende de ondertekening, namens de Europese Unie, van de stabilisatie- en associatieovereenkomst

Nadere informatie

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR

Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR Associatie Raamwerk Overeenkomst tussen de Republiek Suriname en MERCOSUR De Argentijnse Republiek, de Federatieve Republiek Brazilië, de Republiek Paraguay, de Republiek ten oosten van de Uruguay, de

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING LIDSTATEN Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan, België, Bosnië-Herzegovina, Bulgarije, Cyprus, Denemarken, Duitsland, Estland, Finland, Frankrijk,

Nadere informatie

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be

EuropEEs InstItuut voor onderzoek over de MEdItErranE En Euro-arabIschE samenwerking www.medea.be Europees Instituut voor Onderzoek over de Mediterrane en Euro-Arabische Samenwerking www.medea.be V O O R S T E L L I N G Voor Europa is de samenwerking met haar naaste buren de Arabische en Mediterrane

Nadere informatie

Instructie: Landenspel light

Instructie: Landenspel light Instructie: Landenspel light Korte omschrijving werkvorm In dit onderdeel vormen groepjes leerlingen de regeringen van verschillende landen. Ieder groepje moet uiteindelijk twee werkbladen (dus twee landen)

Nadere informatie

2016D46838 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2016D46838 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2016D46838 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Buitenlandse Zaken bestond bij enkele fracties de behoefte de Minister van Buitenlandse Zaken enkele vragen en opmerkingen

Nadere informatie

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7

De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 De koude oorlog Jesse Klever Groep 7 1 Voorwoord Tijdens het maken van mijn spreekbeurt over Amerika kwam ik de Koude oorlog tegen. De koude oorlog leek mij een heel interessant onderwerp waar ik niet

Nadere informatie

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!!

MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! MODULE III BESLISSINGEN NEMEN IN EUROPA? BEST LASTIG!!! De Europese Unie bestaat uit 27 lidstaten. Deze lidstaten hebben allemaal op dezelfde gebieden een aantal taken en macht overgedragen aan de Europese

Nadere informatie

[Ondertekenaar 1] [Ondertekenaar 2] [Ondertekenaar 3] [Ondertekenaar 4] Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

[Ondertekenaar 1] [Ondertekenaar 2] [Ondertekenaar 3] [Ondertekenaar 4] Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Uw Referentie 2016Z19019 Datum 17 november

Nadere informatie

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/08/26/beantwoording-kamervrag en-over-bijdrage-nederland-aan-politietrainingen-op-papua

https://www.rijksoverheid.nl/documenten/kamerstukken/2016/08/26/beantwoording-kamervrag en-over-bijdrage-nederland-aan-politietrainingen-op-papua Van Directie Azië en Oceanië Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Onze Referentie

Nadere informatie

ONTWERP VAN MEMORIE VAN TOELICHTING

ONTWERP VAN MEMORIE VAN TOELICHTING ONTWERP VAN MEMORIE VAN TOELICHTING I. ALGEMENE TOELICHTING 1. Samenvatting De EU-LAC-Stichting is een krachtens het volkenrecht opgerichte internationale intergouvernementele organisatie. De Stichting

Nadere informatie

Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie.

Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie. 8 DECEMBER 1993 Verdrag inzake verstandhouding en samenwerking tussen het Koninkrijk België en de Russische Federatie. Inwerkingtreding : 22-01-1998 Art. 1. De Verdragsluitende Partijen besluiten aan hun

Nadere informatie

VERKLARING VAN ROME V. GISCARD

VERKLARING VAN ROME V. GISCARD de Voorzitter VERKLARING VAN ROME V. GISCARD d'estaing VOORZITTER VAN DE EUROPESE CONVENTIE Rome, 18 juli 2003 I. Op 18 juli 2003 heeft de voorzitter van de Conventie over de toekomst van Europa, V. Giscard

Nadere informatie

De Bilderberg Groep. Democratie? Welke Democratie?

De Bilderberg Groep. Democratie? Welke Democratie? De Bilderberg Groep. Democratie? Welke Democratie? http://www.youtube.com/watch?v=vsax6nds1ey Vorige dinsdag eindigde de Bilderberg conferentie uitgave 2014 in Denemarken in plaats van het gebruikelijke

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

DE GESCHIEDENIS VAN RUSLAND MET POSTZEGELS

DE GESCHIEDENIS VAN RUSLAND MET POSTZEGELS DE GESCHIEDENIS VAN RUSLAND MET POSTZEGELS De eerste postzegels van Rusland werden uitgegeven in 1858.Rusland was toen een Keizerrijk, dat door de familie Romanov ( de Tsaren) Alexander I, Alexander II,

Nadere informatie

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag

Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Binnenhof 4 Den Haag Bezuidenhoutseweg 67 2594 AC Den Haag Postbus 20061 Nederland www.rijksoverheid.nl Datum 12 september 2016 Betreft Beantwoording

Nadere informatie

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014

Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 EUROPESE RAAD DE VOORZITTER NL Brussel, 29 juni 2012 (OR. en) EUCO 133/12 PRESSE 318 PR PCE 115 Door de Europese Raad te volgen aanpak tot en met 2014 In de afgelopen twee en een half jaar heeft de Europese

Nadere informatie

Kijktip: Waar gáát dit over?

Kijktip: Waar gáát dit over? Kijktip: Waar gáát dit over? Korte omschrijving werkvorm Aan de hand van twee fragmenten beantwoorden leerlingen een aantal kijkvragen en krijgen ze inzicht in de inhoud van het referendum en de motieven

Nadere informatie

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II

Eindexamen geschiedenis en staatsinrichting vmbo gl/tl 2005 - II Meerkeuzevragen Schrijf alleen de hoofdletter van het goede antwoord op. DE KOUDE OORLOG + NEDERLAND EN DE VERENIGDE STATEN NA DE TWEEDE WERELDOORLOG Gebruik bron 1. 1p 1 De bron maakt duidelijk dat de

Nadere informatie

Richtsnoeren van de EU inzake de mensenrechtendialoog met derde landen - actualisering

Richtsnoeren van de EU inzake de mensenrechtendialoog met derde landen - actualisering Richtsnoeren van de EU inzake de mensenrechtendialoog met derde landen - actualisering 1. Inleiding In zijn conclusies van 25 juni 2001 heeft de Raad zich ingenomen verklaard met de mededeling van de Commissie

Nadere informatie

2014D26661 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG

2014D26661 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG 2014D26661 INBRENG VERSLAG VAN EEN SCHRIFTELIJK OVERLEG Binnen de vaste commissie voor Europese Zaken bestond bij vijf fracties de behoefte om aan de Minister President en de minister van Buitenlandse

Nadere informatie

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9

RAAD VAN DE EUROPESE UNIE. Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9 RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 13 februari 2007 (OR. en) 5332/07 PESC 38 COEST 9 WETGEVINGSBESLUITEN EN ANDERE INSTRUMENTEN Betreft: GEMEENSCHAPPELIJK OPTREDEN VAN DE RAAD tot wijziging en verlenging

Nadere informatie

HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN:

HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN: HAAGSE VERKLARING INZAKE GEMEENSCHAPPELIJKE PERSPECTIEVEN: Verklaring van de Ministers van Buitenlandse Zaken van het Koninkrijk der Nederlanden en de Franse Republiek Inleiding DE NEDERLANDS-FRANSE BILATERALE

Nadere informatie

Wie bestuurt de Europese Unie?

Wie bestuurt de Europese Unie? Wie bestuurt de Europese Unie? De Europese Unie (EU) is een organisatie waarin 28 landen in Europa samenwerken. Eén ervan is Nederland. Een aantal landen werkt al meer dan vijftig jaar samen. Andere landen

Nadere informatie

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING

DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING DE RAAD VAN EUROPA HOEDER VAN DE MENSENRECHTEN SAMENVATTING Non-member state of the Council of Europe (Belarus) LIDSTATEN HOOFDZETEL EN OVERIGE VESTIGINGEN BEGROTING Albanië, Andorra, Armenië, Azerbeidzjan,

Nadere informatie

DONDERDAG 12 MAART 2009

DONDERDAG 12 MAART 2009 12-03-2009 1 DONDERDAG 12 MAART 2009 VOORZITTER: ALEJO VIDAL-QUADRAS ROCA Ondervoorzitter 1. Opening van de vergadering (De vergadering wordt om 9.00 uur geopend) 2. Ingekomen stukken: zie notulen 3. Participatie

Nadere informatie

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode?

DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848. 3. Hebben alle partijen min of meer gelijke kansen in de campagneperiode? DE DEMOCRATIE-INDEX GROEP 1: 1815-1848 ACHTERGRONDINFORMATIE PERIODE 1815-1848 DE EERSTE JAREN VAN HET KONINKRIJK DER NEDERLANDEN Tussen 1795 en 1813 was Nederland overheerst geweest door de Fransen. In

Nadere informatie

SAMENVATTING. EU-beleid, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie. Bij resultaten gaat het er om

SAMENVATTING. EU-beleid, vertegenwoordiging, verantwoording en identificatie. Bij resultaten gaat het er om 0 SAMENVATTING De afwijzing van het Europees Grondwettelijk Verdrag door de Nederlandse bevolking in het referendum van juni 2005 was volgens velen de uitdrukking van een dieper liggend Nederlands onbehagen

Nadere informatie

Sancties/САНКЦИИ. Het managen van verwachtingen. Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam

Sancties/САНКЦИИ. Het managen van verwachtingen. Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam Sancties/САНКЦИИ Het managen van verwachtingen Mw. mr. drs. Heleen M.A. over de Linden Advocaat te Amsterdam Koninklijke Industrieele Groote Club Woensdag 24 september 2014 Sochi, 19 september 2014 In

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 21.1.2016 COM(2016) 9 final 2016/0004 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD tot ondertekening, namens de Europese Unie, van de overeenkomst tussen de Europese Unie en

Nadere informatie

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten

-2- Opleiding, opleidingen en onderwijs aan de universiteiten Verklaring van Münster omtrent de onderlinge relaties op het gebied van hoger onderwijs, wetenschap en onderzoek tussen Nederland, de Vlaamse Gemeenschap van België, het Groothertogdom Luxemburg, Nederland

Nadere informatie

van Katia Segers, Güler Turan en Tine Soens

van Katia Segers, Güler Turan en Tine Soens ingediend op 1029 (2016-2017) Nr. 1 21 december 2016 (2016-2017) Voorstel van resolutie van Katia Segers, Güler Turan en Tine Soens betreffende de recente ontwikkelingen in Polen en de verdediging van

Nadere informatie

Regeringsverklaring. woensdag 31 december "Werken aan het vertrouwen"

Regeringsverklaring. woensdag 31 december Werken aan het vertrouwen Regeringsverklaring woensdag 31 december 2008 "Werken aan het vertrouwen" Het jaar dat vandaag zijn allerlaatste dag beleeft is getekend door de grootste financiële wereldcrisis sedert de jaren dertig

Nadere informatie

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD

VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 14.6.2016 COM(2016) 375 final VERSLAG VAN DE COMMISSIE AAN DE RAAD Voortgangsverslag naar aanleiding van de conclusies van de Raad over de douanesamenwerking met de oostelijke

Nadere informatie

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa

Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Hoofdstuk 7 Samenwerking in Europa Vroeger voerden Europese landen vaak oorlog met elkaar. De laatste keer was dat met de Tweede Wereldoorlog (1940-1945). Er zijn in die oorlog veel mensen gedood en er

Nadere informatie

Over de passage tussen haken op de bladzijden 2-3 is nog geen overeenstemming bereikt.

Over de passage tussen haken op de bladzijden 2-3 is nog geen overeenstemming bereikt. RAAD VAN DE EUROPESE UNIE Brussel, 19 november 2003 (21.11) (OR. en) 15014/03 ECOFIN 353 FIN 519 RELEX 437 NOTA van: aan: Betreft: het secretariaat-generaal van de Raad het Coreper/de RAAD Ontwerp-verslag

Nadere informatie

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 31 oktober 2012 (08.11) (OR. en) 15647/12 JEU 88 SOC 873 EDUC 319 CULT 138 RELEX 986

RAAD VA DE EUROPESE U IE. Brussel, 31 oktober 2012 (08.11) (OR. en) 15647/12 JEU 88 SOC 873 EDUC 319 CULT 138 RELEX 986 RAAD VA DE EUROPESE U IE Brussel, 31 oktober 2012 (08.11) (OR. en) 15647/12 JEU 88 SOC 873 EDUC 319 CULT 138 RELEX 986 OTA van: het secretariaat-generaal van de Raad aan: het Comité van permanente vertegenwoordigers

Nadere informatie

BRON 8. Passage uit de Schumanverklaring

BRON 8. Passage uit de Schumanverklaring BRON 8 Passage uit de Schumanverklaring Op 9 mei 1950 presenteerde Robert Schuman, de Franse minister van Buitenlandse Zaken, de Schumanverklaring. Hierin stelde hij voor een Europese Gemeenschap voor

Nadere informatie

Hoop op democratie in het Midden Oosten

Hoop op democratie in het Midden Oosten De Toestand in de Wereld 3 Hoop op democratie in het Midden Oosten Egypte: De kater na de Arabische lente Bas Levinsohn 1 Inleiding Vraagstelling Wat wordt bedoeld met de Arabische lente? Wat is de betekenis

Nadere informatie

BIJLAGE. bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD EN DE RAAD

BIJLAGE. bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD EN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 18.10. COM() 700 final ANNEX 3 BIJLAGE bij de MEDEDELING VAN DE COMMISSIE AAN HET EUROPEES PARLEMENT, DE EUROPESE RAAD EN DE RAAD Eerste voortgangsverslag over het Partnerschapskader

Nadere informatie

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3)

Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Vervolg en einde van De Koude Oorlog: 1953-1995 (10.1 & 10.3) Na de dood van Stalin leek de Sovjet greep op het Oost Europa wat losser te worden. Chroesjtsjov maakte Stalins misdaden openbaar (destalinisatie),

Nadere informatie

HET EUROPEES INSTITUUT VOOR GENDERGELIJKHEID HET BUREAU VAN DE EUROPESE UNIE VOOR DE GRONDRECHTEN. Samenwerkingsovereenkomst

HET EUROPEES INSTITUUT VOOR GENDERGELIJKHEID HET BUREAU VAN DE EUROPESE UNIE VOOR DE GRONDRECHTEN. Samenwerkingsovereenkomst HET EUROPEES INSTITUUT VOOR GENDERGELIJKHEID EN HET BUREAU VAN DE EUROPESE UNIE VOOR DE GRONDRECHTEN Samenwerkingsovereenkomst Preambule Het Bureau van de Europese Unie voor de grondrechten (FRA) en het

Nadere informatie

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD

Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD EUROPESE COMMISSIE Brussel, 31.10.2016 COM(2016) 703 final 2016/0346 (NLE) Voorstel voor een BESLUIT VAN DE RAAD betreffende het namens de Europese Unie in te nemen standpunt in het Associatiecomité in

Nadere informatie

Manifest voor de Rechten van het kind

Manifest voor de Rechten van het kind Manifest voor de Rechten van het kind Kinderen vormen de helft van de bevolking in ontwikkelde landen. Ongeveer 100 miljoen kinderen leven in de Europese Unie Het leven van kinderen in de hele wereld wordt

Nadere informatie