Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar"

Transcriptie

1 Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Verslag van presentatie: Hoe kunnen we natuur verbinden met de vier competenties van Riksen-Walraven? Tijdens BSO-Natuurlijk, 19 november 2009 Door Marianne Boogaard, Kohnstamm Instituut, UvA, 1. Introductie van het Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Aanleiding: na het Pedagogisch kader voor kindercentra 0-4 jaar, gericht op de kinderdagopvang, was het ook tijd voor een Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar, gericht op de bso. Opdrachtgever voor dit project is het Bureau Kwaliteit Kinderopvang (BKK). De werkwijze is dat we bij het schrijven van het pedagogisch kader waar dat mogelijk is, zoeken naar inbreng vanuit het veld. Om die reden is het prettig om vandaag hier aanwezig te kunnen zijn. Het zoeken naar de verbinding tussen enerzijds de vier competenties van Riksen-Walraven, en anderzijds invalshoek natuur, geeft namelijk een goede aanvulling op de standaardpedagogiek en ontwikkelingspsychologie, waar voor de leeftijd 4-13 toch een sterke nadruk ligt op de cognitieve, schoolse ontwikkeling. De ontwikkeling van kinderen in hun vrije tijd, zoals in de bso, vraagt toch wezenlijk andere accenten dan het onderwijs. Veel pedagogische theorievorming is er nog niet over de bso, praktijkkennis en ervaring al wel natuurlijk. Het doel van het Pedagogisch Kader kindercentra 4-13 jaar is uiteindelijk een bijdrage te leveren aan de (pedagogische) kwaliteit van de buitenschoolse opvang in Nederland. De uitvoering van het project gebeurt door het Nederlands Jeugdinstituut in samenwerking met het Kohnstamm Instituut. Als we onze planning halen zijn de teksten voor dit Pedagogisch kader klaar in september Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar in schema Het Pedagogisch kader kent straks drie delen: In deel 1 beschrijven we de theoretische achtergronden In deel II beschrijven we de praktijk (twee delen: 1 =basisaanbod en 2= de uitwerking van enkele specifieke profielen) In deel III komen de randvoorwaarden aan de orde Dit model is deels geënt op het Pedagogisch kader voor de 0 tot 4-jarigen waarbij het natuurlijk zal moet aansluiten. Tegelijk vragen de andere leeftijdgroep en werkwijze in de bso vanzelfsprekend om aanpassingen. De achtergrond voor het Pedagogisch Kader wordt vooral gevormd door de doelen van Riksen-Walraven zoals ze zijn opgenomen in de Wet Kinderopvang. De status van het schema is overigens dat van een werkdocument, waarvoor we nog steeds inbreng zullen zoeken vanuit alle hoeken van het veld. Voor deze presentatie wil ik inzoomen de vier opvoeddoelen van Riksen-Walraven. De vraag is dan wat die doelen nu te maken hebben met natuur in de bso, of eigenlijk omgekeerd wat natuur in de bso kan bijdragen aan het bereiken van die doelen.

2 3. Verbinding met natuur is niet vanzelfsprekend voor de gewone bso Bso is georganiseerde vrijetijdsbesteding, en de bso is verantwoordelijk voor grote groepen kinderen tegelijkertijd. Dat betekent dat de verbinding met de natuur bewust gezocht moet worden, want het is (of lijkt althans) in elk geval stukken gemakkelijker, veiliger en overzichtelijker om al die kinderen maar gewoon binnen te houden, of hen hooguit te laten spelen op het plein of veldje dat aan de bsolocatie grenst. Dat maakt contact met natuur minder vanzelfsprekend, natuur minder bereikbaar, de afstand groter, en de tijd die kinderen buiten, cq in de natuur, doorbrengen neemt af. Behalve natuurlijk op een boerderij- of natuur-bso waar er juist bewust voor is gekozen kinderen veel buiten te laten zijn. Onderzoek laat zien dat kinderen van nu so wie so steeds minder tijd buiten -in de natuurdoorbrengen. Ons eigen eerdere onderzoek naar opvattingen over pedagogische kwaliteiten die de bso zou moeten hebben volgens ouders, pedagogisch medewerkers, managers uit de kinderopvang, kinderen zelf, en andere deskundigen (zoals pedagogen/onderzoekers) (Boogaard e.a., 2008) laat zien dat al die groepen betrokkenen vinden dat buitenspelen meer moet gebeuren op de bso. Al heb je daarmee je nog niet meteen ook de natuur binnen bereik. De bso zal dus bewust moeten nadenken over natuur binnenhalen, liefst een attitude moeten ontwikkelen waarin natuur een veel vanzelfsprekender plek inneemt dan nu bij de meeste pedagogisch medewerkers in de bso het geval is. Want zelfs in de grote stad kan dat. Er is altijd wel een park in de buurt waar je met een groepje kinderen kunt gaan wandelen, een vissenkom is gemakkelijk aan te schaffen, en een natuurtuin hoe klein ook, past zelfs op een balkon. Bij grotere uitjes hoef je niet per se naar een speeltuin, bioscoop of zwembad, maar kun je ook eens denken aan strand, zee, duinen, heide of bos e.d. Dat kost bovendien niks, behalve de reis erheen dan, en er is van alles te doen. Naar huis of bso- lopen of fietsen door het park kan een vanzelfsprekend contact opleveren met verschijnselen in de (weliswaar erg door mensenhanden geregisseerde) natuur: mist in de ochtend over het grasveld, vogels, kastanjes en paddenstoelen tussen de bierflessen. Maar over hoe dat kan, daarover weten degenen die hier vandaag aanwezig zijn veel meer. Ik zou graag doorgaan op de vraag: waarom moet dat eigenlijk, waar is dat goed voor? En ik wil proberen die vraag te beantwoorden door aan te sluiten bij de vier pedagogische doelen uit de wet op de kinderopvang. 4. Wat zijn de doelen van Riksen-Walraven precies? Eén van de inspiratiebronnen voor het Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar is, zoals gezegd, de Wet op de Kinderopvang uit 2005, met daarin de vier doelen zoals geformuleerd door Marianne Riksen-Walraven, hoogleraar kinderopvang Radboud Universiteit Nijmegen. De officiële omschrijvingen luiden als volgt: het bieden van (emotionele en fysieke) veiligheid het stimuleren van de ontwikkeling van persoonlijke competenties het stimuleren van de ontwikkeling van sociale competenties het stimuleren van de morele ontwikkeling door overdracht van waarden en normen. Als we nu kunnen formuleren wat de natuur te bieden heeft op elk van deze doelen, dan zijn we er. Dus dat ga ik nu proberen.

3 5. Aansluiten op de pedagogische doelen Veiligheid Het eerste doel is veiligheid. Nu gaat dat over het bieden van veiligheid, dus al gauw over traphekjes, verantwoord speelgoed, niet zomaar rondstruinen op internet, pestbeleid en contracten met oudere kinderen die zelfstandig naar vrienden of naar huis mogen gaan. Veel regels dus om ervoor te zorgen dat de kinderen niets naars overkomt. Regels die ook van buitenaf aan de bso worden opgelegd overigens, door de inspectie/ggd. Maar bieden die regels en traphekjes eigenlijk wel echte veiligheid? Veiligheid is vooral ook: je veilig voelen, je veilig weten. En gevoelens van onveiligheid kunnen ook voortkomen uit onbekendheid en onwetendheid. Kinderen zouden zich óók veilig moeten kunnen voelen in de natuur. Voor echte stadskinderen is een bos al gauw eng en beestjes hoe klein ook- zijn voornamelijk gevaarlijk of vies. Klimmen in een klimrek is stoer. Het geeft een goed gevoel als je helemaal bovenin kunt komen, maar ook kinderen zien op een gegeven moment wel in: dit is een klimrek dat gemaakt is om in te klimmen en eronder liggen rubberen tegels zodat ik niet zo hard val als het misschien misgaat. Veel échter is het als je ook in een boom, die toevallig zo is als ie is, kunt klimmen. Dat geeft (zelf)vertrouwen. Het biedt ook de kans om te leren wat wel en niet kan. Die kans zou je kinderen moeten bieden: leren zichzelf af te vragen wat doe ik wel, wat doe ik niet, wat is gevaarlijk, wat is veilig? Die vaardigheid biedt uiteindelijk de beste garantie voor zowel zich veilig voelen, als voor daadwerkelijke veiligheid. 6. Persoonlijke competentie In de beschrijving van Riksen-Walraven valt veel onder het kopje persoonlijke competentie, namelijk zowel de: emotionele competentie motorische en zintuigelijke competentie cognitieve competentie communicatieve competentie als de creatieve competentie Dat is nogal wat. En ook hier dus de vraag: op welke manier kan dan aandacht voor natuur in de bso bijdragen aan wat kinderen nodig hebben om hun persoonlijke competenties te ontwikkelen? Voor de emotionele competentieontwikkeling geldt dat ontwikkeling van de eigen identiteit, van zelfbesef ook zou moeten inhouden: de kinderen hun eigen plek in de natuur kennen, en zichzelf ervaren als deel van hun (natuurlijke) omgeving. Pubers bijvoorbeeld maken een fase door waarin zij zich bewust(er) worden van het feit dat zij deel zijn van de natuur, maar tegelijk ook weer losstaan van de niet-menselijke aspecten daarvan. Het is aannemelijk dat die ontwikkeling gebaat is bij een niet al te grote afstand tot de natuur. Ook voor het opbouwen van zelfvertrouwen en zelfkennis kan contact met de natuur een belangrijke rol spelen, zoals al aangegeven binnen het thema veiligheid. Het is in dit kader bijvoorbeeld belangrijk dat kinderen leren: ik kan de weg vinden (ook zonder straatnaambordjes). En dat zij grenzen leren herkennen: wat is wél echt gevaarlijk, welke sloot is echt te breed om nog overheen te kunnen springen, wanneer zijn de golven te hoog en staat de wind verkeerd, hoe kan ik dat weten ook zonder de vlag van de kustwacht? Over de motorische en zintuigelijke competentie kan ik kort zijn. Dat is gemakkelijk zelf in te vullen. Natuur betekent buiten en buiten betekent meer ruimte voor beweging, langere stukken om te fietsen of te rennen etc... Dat is goed voor de grove motorische ontwikkeling blijkt uit (Zweeds) onderzoek.

4 Buiten biedt bovendien de gelegenheid om te ruiken, voelen en zien (zoals we in de workshop na de lunch konden ervaren). Waar het gaat over de cognitieve ontwikkeling, kun je denken aan kennis over natuur, dingen weten over dieren, planten, stenen, hoe water loopt etc., weten dat het interessant is, weten wat er te beleven is. Ook dat soort zaken hoort bij de persoonlijke competenties waarvan je vindt dat kinderen die zouden moeten ontwikkelen, ook voor later! Een voorbeeld van mijn eigen zoon, die toen hij drie was, tijdens een vakantie in Toscane langzaam maar zeker heeft leren ontdekken hoe het nu precies zat tussen de kip en het ei. Wanneer we hem vroegen mee te gaan naar de kippen om eieren te rapen, was hij de eerste dagen behoorlijk in de war: moest hij nu eerst naar de koelkast om de eieren mee te nemen voor de kippen zoals het brood voor de eendjes- of was het toch andersom? Kennis over natuur sluit bovendien goed aan bij wat veel kinderen uit zichzelf al doen. Kijk maar eens in de jaszakken van een kleuter. Daar zit veel in dat slecht is voor de wasmachine: steentjes, schelpjes, verlepte bloemen en blaadjes. Bij de voorbereiding voor deze presentatie stuitte ik overigens op een onderzoek naar de inhoud van dromen van kinderen (ze werden tijdens hun REM-slaap wakker gemaakt, en moesten dan vertellen wat ze hadden gedroomd): bij jonge kinderen (3 tot 5 jaar) bleek gemiddeld 38% van die dromen te gaan over dieren. Dat bleek significant meer dan wat zij droomden over mensen of andere onderwerpen. Kennismaking met wat natuur allemaal te bieden heeft, heeft bovendien invloed op de interesses die kinderen ontwikkelen en de keuzes die zij kunnen maken voor hun verdere vrijetijdsbesteding. Je ziet de interesse dat bij veel kinderen langzaam slijten naarmate ze wat ouder worden en vrienden en vriendinnen een steeds belangrijker rol gaan spelen. Maar dat slijten valt deels te voorkomen, wanneer je het spannend genoeg weet te houden. Dan lukt het zelfs om de fanatiekste voetballers of knutselaars buiten op avontuur te krijgen. Ook voor de leeftijdgroep 8+ biedt natuur een bron van inspiratie voor interessante activiteiten, zowel hutten en vlotten bouwen, op pad met de boswachter en sporen van een vos leren herkennen. Voor het aspect communicatieve competentie, wil ik de gesprekken met bomen en dolfijnen even achterwege laten. Duidelijk is dat communicatie door alle bso-activiteiten heen loopt. Een goede interactie tussen pedagogisch-medewerkers en kinderen houdt dat in dat de kinderen waar dat mogelijk is de gelegenheid krijgen om hun eigen weg te volgen, maar ook dat pedagogisch medewerkers hen weten te stimuleren tot het ontdekken van nieuwe dingen. Ofwel, om met Vygotsky te spreken, dat zij kennis uit de zone van de naaste ontwikkeling aanreiken. Dat kan, en zal vooral via verbale communicatie gaan, bijvoorbeeld wanneer pedagogisch-medewerkers en kinderen zich gezamenlijk verdiepen in verschijnselen uit de natuur of wanneer zij samen daarover informatie opzoeken en lezen. En al is het niet de natuur zelf die een kind interesseert, misschien zijn het dan wel de kleuren, vormen of geuren, de verwondering over hoe een regenboog nu eigenlijk ontstaat, of de fantasie over de pot met goud die er aan het eind van die regenboog te vinden zal zijn en de spullen die de natuur oplevert om mee te knutselen. Dat levert dan wellicht een bijdrage aan de ontwikkeling van zijn of haar creatieve competentie.

5 Wat mij als onderzoeker uiteindelijk vooral aanspreekt is de mogelijkheid die natuur in de bso biedt voor kinderen om te onderzoeken en experimenteren! Door directe ervaringen met de natuur zien kinderen van dichtbij de cyclus van de natuur, hun verwondering over groeien en bloeien wordt gevoed en de ervaringen maken kinderen bewust van hun omgeving. Dat is een goede basis om hen vervolgens ook respect voor de natuur bij te brengen, en iets mee te geven op het gebied van milieu-educatie. Want, waarom zou je je nu eigenlijk zo druk maken om het klimaat? Dat vraagt in elk geval contact met natuur. In een notitie van Kees Both uit 2004 vind ik zelfs verwijzingen naar biografisch onderzoek naar beslissende ervaringen in de menselijke levensloop en ervaringen die bepalend zijn geweest voor een ontwikkeling in een bepaalde richting. Dat onderzoek laat zien dat intensieve ervaringen met natuur in de kinderjaren een grote invloed hadden op bijvoorbeeld de gevoeligheid voor kunst, de ontwikkeling van een onderzoekende houding en een evenwichtige emotionele ontwikkeling. Both noemt bijvoorbeeld ook het onderzoek van Louise Chawla (2002) Growing up in an Urbanizing World dat laat zien dat kinderen, ongeacht waar zij precies opgroeien in de wereld, behoefte hebben aan nog niet ingevulde plekken en aan groen. 7. Sociale competentie Bij sociale competentie in samenhang met natuurbeleving, kan bijvoorbeeld de verantwoordelijkheid voor de verzorging van dieren en planten, het voorzichtig ermee omgaan, een goede stimulans bieden voor de ontwikkeling van kinderen. Ieder kind heeft weer andere talenten. Ook in dat opzicht is het belangrijk voor kinderen om in hun vrije tijd te kunnen verandering van omgeving te bieden, ander spel, andere activiteiten dan binnen in de klas, thuis of in het onderkomen van een bso. Dat levert op dat zij elkaar ook eens van een andere kant meemaken, en inzicht opdoen in kwaliteiten of vaardigheden van andere mensen die zij misschien nog niet kenden. Zo leren ze: hé, A. weet veel van.. B. is helemaal niet bang. C. kan goed de weg vinden! En D. ziet veel, en kijkt goed om zich heen, is nieuwsgierig, heeft een goed uithoudingsvermogen enzovoort. En verder, zoals op de foto s te zien is: er valt veel sociaals te beleven in de natuur. 8. Morele competentie Onder de morele ontwikkeling wordt verstaan de ontwikkeling van normen en waarden. De natuur biedt een mooie kans om kinderen in contact te brengen met thema s als leven en dood, met respect voor wat leeft. Dat betekent dat je niet zomaar een miertje kunt doodtrappen, niet bang hoeft te zijn voor spinnen, bijvoorbeeld omdat je weet/kunt zien dat mieren een belangrijke taak hebben bijvoorbeeld. Maar het betekent ook dat kinderen gebeurtenissen zoals de geboorte van lammetjes of geitjes op de kinderboerderij van dichtbij kunnen meemaken. Dat zijn ervaringen waarover zij vervolgens leren praten, emoties die zij onder woorden leren brengen, en vragen die ze leren stellen. Hetzelfde geldt voor de ervaring met dood, die we liever ver weg van kinderen willen houden. Maar waar het helemaal niet zo gek is om te bedenken dat kinderen die ervaring hebben met het overlijden van een dier, daaraan ook steun kunnen hebben als er ooit eens iemand uit hun nabije omgeving overlijdt. Met dat soort ervaringen op zak, is het bovendien veel gemakkelijker, dan met uitsluitend rationele argumenten, om morele opvattingen aan kinderen over te brengen. De ervaringen, het erover praten, maken de stappen herkenbaarder. Verder past milieubewust gedrag bij verantwoordelijkheid nemen voor je omgeving, ook een aspect van morele competentie.

6 Ter toelichting bij de foto. Deze is er een personeelsuitje van de afdeling Pedagogiek en Onderwijskunde van de UvA, in Schoorl, waar de verzamelde pedagogen een biologische lunch op de hei kregen voorgeschoteld, met daarna een aantal natuuractiviteiten zoals sleepnetvissen, vogels zoeken en fotograferen, mountainbiken door het duingebied enzovoort. Vervolgens mochten we gezamenlijk aan de slag met handschoenen en snoeischaren onder leiding van de boswachtersbiologen om al te veel overwoekering van de heide tegen te gaan. Dat zo n bijdrage mogen leveren aan natuuronderhoud plezierig is om te doen ook voor wetenschappers- is te zien op de foto. Ik neem aan dat dat voor kinderen niet anders is. 9. Conclusie Natuur in de bso: t is geen kunst, en het biedt veel mogelijkheden voor spannende activiteiten die kinderen tegenwoordig niet zo vaak meer doen. Om pedagogisch medewerkers erin mee te slepen is het belangrijk hen zelf het plezier ervan te laten ervaren, en op het hart te drukken dat zij er heus niet al van te voren veel van hoeven te weten. Het mooiste is het als zij samen met de kinderen op ontdekkingstocht gaan, zich weten te verwonderen. Wel is het nodig dat zij zin krijgen in avontuur. Kinderen smelten niet van een buitje. En partners en vrijwilligers waarmee het goed samenwerken is, die zijn er volop. Het gaat niet om een kunstje, maar om een houding. Veel plezier! Literatuur Boogaard, M., Fukkink, R. & Felix, C. (2008). Chillen, gamen, skaten. Opvattingen over kwalitatief goede buitenschoolse opvang in Nederland. Amsterdam: SCO-Kohnstamm Instituut. Both, K. (2004). Ruimte voor de jeugd en voor de natuur. Een notitie ten behoeve van het netwerk Ruimte voor de Jeugd.

7

Goed toegerust op ontdekkingsreis

Goed toegerust op ontdekkingsreis PE DAGO G I S C H B E L E I D S PL A N Goed toegerust op ontdekkingsreis Inhoudsopgave INLEIDING Voor alle duidelijkheid 5 Colofon SAMENVATTING Goed toegerust op ontdekkingsreis 7 TEKST Vlietkinderen UITGANGSPUNTEN

Nadere informatie

Activiteitenbeleid 2013

Activiteitenbeleid 2013 Inhoudsopgave Hoofdstuk 1: Hoofdstuk 2: Hoofdstuk 3: Hoofdstuk 4: Hoofdstuk 5: Hoofdstuk 6: Pedagogisch beleid TintelTuin De 6 competenties Visie Activiteitenbeleid binnen het (dag)programma Laat zien

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien

Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Pedagogisch beleid Kinderopvang Haarlem Spelend Groeien Inleiding Kinderopvang Haarlem heeft één centraal pedagogisch beleid. Dit is de pedagogische basis van alle kindercentra van Kinderopvang Haarlem.

Nadere informatie

Pedagogische kwaliteit. Hoofdstuk 8

Pedagogische kwaliteit. Hoofdstuk 8 108 Pedagogische kwaliteit Carlijn (8) houdt van dieren. Ze heeft thuis een poes, twee vissen en cavia Pluis. Op de buitenschoolse opvang zijn ook dieren. Daarom gaat ze er graag naartoe. Hoe zou het vandaag

Nadere informatie

Inhoud van de ochtend

Inhoud van de ochtend Inhoud van de ochtend 1. Introductie in Pedagogisch kader 2. Begeleiden van de groep 3. Ontwikkelingsgericht werken 4. Pauze (15 minuten) 5. Kinderparticipatie 6. Vragen over andere onderwerpen 7. Voornemens

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Het kinderdagverblijf en buitenschoolsopvang De Bosuil is een opvang in de natuur. Onze opvang is gevestigd op een mooie locatie aan de rand van het bos in Amerongen, waar de kinderen

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang

Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Pedagogisch beleid Tussenschoolse opvang Introductie Introductie Het pedagogisch beleid van de tussenschoolse opvang SKN s Eetclub biedt een kader dat de overblijfkrachten en de coördinatoren tussenschoolse

Nadere informatie

Kids2b. Een koffer vol bagage. Kleine kinderen worden groot. REIS vormt de kern van ons handelen; RES PEC VOOR. Het pedagogisch beleid

Kids2b. Een koffer vol bagage. Kleine kinderen worden groot. REIS vormt de kern van ons handelen; RES PEC VOOR. Het pedagogisch beleid Op REIS met Kids2b Kids2b Kids2b is zeer verheugd dat u uw kind aan ons toevertrouwd. Wij begrijpen dat het voor S I E R u als ouder een grote stap is om een deel van de zorg en opvoeding van uw kind te

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Auteur: Ingeborg van der Zanden Bartels Datum: 05 januari 2015 Plaats: Kerkdriel Versie: 0.1 Pedagogisch beleidsplan BSO VillaDriel 12 april 2015 1 Inhoudsopgave 1. Inleiding...

Nadere informatie

Pedagogische werkwijze KDV De Torenmolen, versie november 2015 Selma Schalkwijk, locatiemanager

Pedagogische werkwijze KDV De Torenmolen, versie november 2015 Selma Schalkwijk, locatiemanager Omvang van het kinderdagverblijf en de samenstelling van de en Er kunnen maximaal 16 kinderen per dag worden opgevangen op kinderdagverblijf De Torenmolen. De samenstelling van de en Naam van de Maximaal

Nadere informatie

Het Pedagogisch Beleidsplan

Het Pedagogisch Beleidsplan 2015 BSO de Bosplaats M Moura MSvan Wijnen Het Pedagogisch Beleidsplan 1 Inleiding Voor u ligt het pedagogisch beleidsplan van BSO de Bosplaats. Dit pedagogisch beleidsplan is een leidraad van waaruit

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Flexkidz

Pedagogisch beleid Flexkidz Pedagogisch beleid Flexkidz Voor u ligt het verkorte pedagogisch beleidsplan van Flexkidz. Hier beschrijven we in het kort de pedagogische visie en uitgangspunten. In dit pedagogisch beleidsplan beschrijven

Nadere informatie

3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur

3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur 3 hectare groot veenweide gebied, Amsterdam Westerpark st. Hart voor de Natuur Activiteiten en bereik 2011: Vrije bezoekers: 23.119 NME activiteiten: 1046 Avonturenclubs: 1474 Speciale doelgroepen 20 Openbare

Nadere informatie

Pedagogische werkwijze BSO De Wilgenboom, versie december 2015 Vera Snelle, locatiemanager

Pedagogische werkwijze BSO De Wilgenboom, versie december 2015 Vera Snelle, locatiemanager Omvang van De BSO en de samenstelling van de en Er worden momenteel op maandag, dinsdag en donderdag niet meer dan 20 kinderen opgevangen op BSO De Wilgenboom. Op vrijdag worden er momenteel niet meer

Nadere informatie

Pedagogische werkwijze op de locatie (

Pedagogische werkwijze op de locatie ( Locatie: KDV Simcha opgemaakt d.d.: 23-01-2014 door: Monda Dorssers, coördinator Joods Integraal Kind Centrum Simcha Omvang van het kinderdagverblijf en de samenstelling van de groepen Er kunnen maximaal

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan. Inleiding. BSO Vrij Spel

Pedagogisch beleidsplan. Inleiding. BSO Vrij Spel Pedagogisch beleidsplan Inleiding U heeft gekozen voor Vrij Spel en mag erop vertrouwen dat wij goed voor uw kind zullen zorgen. Uw kind zal in uw afwezigheid liefdevol en veilig worden opgevangen. Wij

Nadere informatie

Samen op ontdekkingsreis

Samen op ontdekkingsreis Samen op ontdekkingsreis Dagopvang & Buitenschoolse opvang Ga je mee op REIS? Stichting Kids2b, de leukste kinderopvang in Noord-Groningen. Kinderen in de leeftijd van 0 tot 13 jaar ontwikkelen zich bij

Nadere informatie

Aanbod NME voorjaar 2014

Aanbod NME voorjaar 2014 Aanbod NME voorjaar 2014 Natuur- en milieueducatie (NME) Heemtuin Muntendam biedt een aanvulling op het reguliere schoolprogramma. We richten ons in de lessen vooral op zaken die in de klas minder snel

Nadere informatie

Samen de Wereld Kleuren. Pedagogische visie

Samen de Wereld Kleuren. Pedagogische visie Samen de Wereld Kleuren Pedagogische visie 2 SWK-Kinderopvang Samen de Wereld Kleuren Samen de Wereld Kleuren SWK-Kinderopvang: Samen de Wereld Kleuren Onze kinderopvangorganisaties hebben aandacht voor

Nadere informatie

Ook$met$kinderen$van$0$/$4$jaar$de$natuur$in!

Ook$met$kinderen$van$0$/$4$jaar$de$natuur$in! Ook$met$kinderen$van$0$/$4$jaar$de$natuur$in! Inleiding Ook met kinderen van 0-4 jaar kun je de natuur in! Kinderen willen spelen, ontdekken, leren en genieten. Hun leefwereld wordt langzaam groter en

Nadere informatie

TRAININGEN NATUUR IS EEN FEEST NAJAAR 2015/ VOORJAAR 2016

TRAININGEN NATUUR IS EEN FEEST NAJAAR 2015/ VOORJAAR 2016 TRAININGEN NATUUR IS EEN FEEST NAJAAR 2015/ VOORJAAR 2016 WWW.NATUURISEENFEEST.NL/TRAININGEN 06-29096804 @NATUURISEENFEEST.NL Serieuze maar toch vrolijke trainingen. Natuur is een Feest biedt praktische

Nadere informatie

NATUUR- EN MILIEU EDUCATIE ZWIJNDRECHTSE WAARD

NATUUR- EN MILIEU EDUCATIE ZWIJNDRECHTSE WAARD NATUUR- EN MILIEU EDUCATIE ZWIJNDRECHTSE WAARD Natuuractiviteiten voor Basisscholen 2015/2016 Inhoud Algemeen Extra aandachtspunten Natuuractiviteiten 2015/2016 Slecht weer beslissing Dagdelen natuuractiviteiten

Nadere informatie

Babyplan Dreumesplan Peuterplan Bsoplan

Babyplan Dreumesplan Peuterplan Bsoplan Kinderbeleid Kindkracht 0/12 Kaag en Braassem Inleiding Voor u ligt het pedagogisch beleid, genaamd het kinderbeleid van kinderopvangorganisatie Kindkracht 0/12, dat bestaat uit kinderdagverblijfopvang

Nadere informatie

De Maatjes Kinderopvang en basisschool De Kreek Spelenderwijs van kinderopvang naar onderwijs

De Maatjes Kinderopvang en basisschool De Kreek Spelenderwijs van kinderopvang naar onderwijs De Maatjes Kinderopvang en basisschool De Kreek Spelenderwijs van kinderopvang naar onderwijs Samen op weg naar een IKC baby/dreumes, peuter, bso en basisschool onder één dak Ondertekening intentieverklaring

Nadere informatie

Pedagogische werkwijze KDV De Hoek, versie juli 2015 Esther Peijnenburg, locatiemanager

Pedagogische werkwijze KDV De Hoek, versie juli 2015 Esther Peijnenburg, locatiemanager Omvang van het kinderdagverblijf en de samenstelling van de groepen Er kunnen maximaal 40 kinderen per dag worden opgevangen op KDV en peuterochtendgroep De Hoek. Momenteel zijn door terugloop van kinderen

Nadere informatie

Reactie op concept Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar, in samenhang met de Pedagogisch kaders 0-4 jaar en Diversiteit

Reactie op concept Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar, in samenhang met de Pedagogisch kaders 0-4 jaar en Diversiteit Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Reactie op concept Pedagogisch kader kindercentra 4-13 jaar, in samenhang met de Pedagogisch kaders 0-4 jaar en Diversiteit Door: Elly Singer 1.Inleiding Bij het

Nadere informatie

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep

Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Doel Doelstelling Doelgroep Samenvatting pedagogisch beleid Kinderopvang Natuurlijk. Het pedagogisch beleidsplan is bedoeld als leidraad bij de opvang van de kinderen van Chr. Kinderopvang Natuurlijk. Alle medewerkers van het kinderdagverblijf

Nadere informatie

Zo kijkt KinderRijk naar kinderen

Zo kijkt KinderRijk naar kinderen Zo kijkt KinderRijk naar kinderen Samen kijken naar kinderen... Bij KinderRijk worden kinderen volop uitgedaagd en krijgen zij kansen om eigen ontdekkingen te doen en zelf oplossingen te vinden voor de

Nadere informatie

ik zou hier wel nooit meer weg willen Het Bewaarde Land Een ervaring voor het Leven!

ik zou hier wel nooit meer weg willen Het Bewaarde Land Een ervaring voor het Leven! ik zou hier wel nooit meer weg willen Het Bewaarde Land Een ervaring voor het Leven! Onbekend maakt onbemind! Onbekend maakt ook onachtzaam! Ooit was de natuur dicht bij huis, maar nu is dat anders. De

Nadere informatie

Appendix bij Pedagogisch Beleidsplan voor Buiten Schoolse Opvang

Appendix bij Pedagogisch Beleidsplan voor Buiten Schoolse Opvang Appendix bij Pedagogisch Beleidsplan voor Buiten Schoolse Opvang INLEIDING Algemeen: Om tegemoet te komen aan de vraag van ouders vervullen wij op dezelfde locatie ook een BSO functie. Zij dit wel in beperkte

Nadere informatie

Pedagogische visie. Welkom bij Op Stoom. Zin in taart? Altijd wat te doen

Pedagogische visie. Welkom bij Op Stoom. Zin in taart? Altijd wat te doen Welkom bij Op Stoom Kwaliteit en service zijn belangrijke kenmerken van Op Stoom zodat ouders hun kinderen met een gerust hart achterlaten bij de medewerkers. We bieden liefdevolle zorg en inspiratie aan

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan. Kid@home

Pedagogisch beleidsplan. Kid@home Pedagogisch beleidsplan Kid@home Pedagogisch beleidsplan Inhoud: 1. Inleiding 2. Pedagogische visie 3. Verzorging 4. Emotionele veiligheid 5. Persoonlijke competenties 6. Sociale competenties 7. Normen

Nadere informatie

Visie op natuurbeleving in de kinderopvang

Visie op natuurbeleving in de kinderopvang Visie op natuurbeleving in de kinderopvang Kind en natuur Een kind is een krachtig en uniek persoon met een aangeboren nieuwsgierigheid en drang om de wereld te ontdekken. Kinderen spelen graag in de natuur,

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Totaal materialen heide Materialen per groepje 1A Sporen van grazers 3 Witte bakken 3 Pincetten Zoekkaart bos- en heideplanten 1B Dennen trekken Handschoenen voor elk kind Zoekkaart bos- en heideplanten

Nadere informatie

Een duurzame ontwikkeling sluit aan op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties in gevaar te brengen 1.

Een duurzame ontwikkeling sluit aan op de behoeften van het heden zonder het vermogen van toekomstige generaties in gevaar te brengen 1. Duurzaamheidsbeleid De bijzondere locatie van Buitenkans Kinderopvang bij het stadslandbouwproject biedt een uitstekende basis voor duurzame kinderopvang. Natuur, ons voedselketen en respect voor mens

Nadere informatie

Buiten spelen in een natuurlijke omgeving. Freiburg, Kreuzstr. Een reliefrijk speelparkje vlakbij Freiburg C.S. Foto: Marianne van Lier/Willy Leufgen

Buiten spelen in een natuurlijke omgeving. Freiburg, Kreuzstr. Een reliefrijk speelparkje vlakbij Freiburg C.S. Foto: Marianne van Lier/Willy Leufgen Buiten spelen in een natuurlijke omgeving 1 van 7 Freiburg, Kreuzstr. Een reliefrijk speelparkje vlakbij Freiburg C.S. Foto: Marianne van Lier/Willy Leufgen Kind in de natuur Buiten spelen in een natuurlijke

Nadere informatie

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep

Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar. Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling. Interview met Channah Zwiep Pedagogisch kader kindercentra 4 13 jaar Over kinderen en hun seksuele ontwikkeling Interview met Channah Zwiep 25 november 2009, door Marianne Boogaard Channah Zwiep (1962) is pedagoge. Zij promoveerde

Nadere informatie

Visie op het leren van het jonge kind

Visie op het leren van het jonge kind ebook Visie op het leren van het jonge kind Kinderen zijn van nature nieuwsgierig en leergierig, van meet af aan uit op sociale binding en op het verwerven van kennis en vaardigheden. In de motivatieliteratuur

Nadere informatie

1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving

1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving Pedagogisch Beleidsplan 1.1. Het creëren van een veilige en vertrouwde omgeving Een veilige en vertrouwde omgeving is de basis van waaruit een kind zich kan gaan ontwikkelen. Het is dus belangrijk dat

Nadere informatie

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015

Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Dans & drama o.b.s. De Eiber Dedemsvaart Januari 2015 Inleiding 2 INLEIDING DANS Leerlingen in het basisonderwijs dansen graag. Het sluit aan bij hun natuurlijke creativiteit, fantasie en bewegingsdrang.

Nadere informatie

Het spel der democratische opvoeding Wat vooraf ging: Aan de hand van de 4 pijlers deden de ambassadeurs van Triodus samen goed voor later en de werkgroep wat iedere kindwijzerorganisatie deed, inventariseren!

Nadere informatie

Visie in de praktijk

Visie in de praktijk Gastlessen voor studenten 2 e leerjaar PW 3 en 4 Pedagogisch kader kindercentra 0-4 jaar - Docentenhandleiding Visie in de praktijk Gastles visie in de praktijk - Docentenhandleiding Theorie over dit onderwerp:

Nadere informatie

Pedagogisch werkplan BSO Bussloo

Pedagogisch werkplan BSO Bussloo Pedagogisch werkplan BSO Bussloo 1. De locatie Onze buitenschoolse opvang biedt opvang aan kinderen in de leeftijd van 4 tot 13 jaar. BSO Bussloo is gelegen in het gelijknamige dorp Bussloo(gemeente Voorst).

Nadere informatie

KLEINE MENSEN GROTE WENSEN

KLEINE MENSEN GROTE WENSEN KLEINE MENSEN GROTE WENSEN Voor de betere kinderopvang DOOR DE OGEN VAN KINDEREN Dit boekje laat je kinderopvang zien door de ogen van kinderen. Een praktische gids voor iedereen die nadenkt over de opvang

Nadere informatie

Pedagogisch werkplan BSO De Toermalijin het Rooster

Pedagogisch werkplan BSO De Toermalijin het Rooster Pedagogisch werkplan BSO De Toermalijin het Rooster 1. De locatie BSO De Toermalijn het Rooster bevindt zich in de wijk Zuidbroek in Apeldoorn. De locatie heeft 2 basisgroepen waar kinderen in de leeftijd

Nadere informatie

Pedagogische werkwijze op de locatie

Pedagogische werkwijze op de locatie Locatie: KDV De Koppoter opgemaakt d.d.: 12 april 2015 door: Marijke Siffels Omvang van het kinderdagverblijf en de samenstelling van de groepen In principe is er ruimte om maximaal 70 kinderen per dag

Nadere informatie

Informatieboekje. BSO Met Juf Buiten (onderdeel van Bij Juf Thuis )

Informatieboekje. BSO Met Juf Buiten (onderdeel van Bij Juf Thuis ) Informatieboekje BSO Met Juf Buiten (onderdeel van Bij Juf Thuis ) Welkom bij onze buiten BSO Met Juf Buiten In september 2014 is onze BSO Bij Juf Thuis gestart met een buiten BSO Met Juf Buiten. Na een

Nadere informatie

Kind en Natuur. Groen Pedagogisch Adviescentrum. Natuurrijk spelen, leren en leven. mail@kind-en-natuur.nl www.kind-en-natuur.nl

Kind en Natuur. Groen Pedagogisch Adviescentrum. Natuurrijk spelen, leren en leven. mail@kind-en-natuur.nl www.kind-en-natuur.nl Drs. Laura Minderhoud- van der Heijden Groen Pedagogisch Adviescentrum Kind en Natuur Natuurrijk spelen, leren en leven Ortho- en Klinisch pedagoog Ontwikkelaar groene pedagogiek Coach, trainer Begeleiding

Nadere informatie

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?!

Schoolkind. Kind op de basisschool. Een rustige ontwikkeling tussen driftige peuter en dwarse puber!?! Schoolkind Oorspronkelijke tekst Hilde Breet Wilma Poot Illustraties Harmen van Straaten Uitgave: januari 1998 Herziene uitgave: maart 2010 Het is toegestaan deze folder in ongewijzigde vorm te multipliceren

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn

Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Pedagogisch beleidsplan gastouderbureau Kind-Zijn Kind zijn in de wereld van vandaag, waarin ouders ook werken en studeren. Wij zorgen voor kleinschalige en flexibele opvang in een gezinssituatie. Onze

Nadere informatie

Beschrijving modules KINDwijzeracademie

Beschrijving modules KINDwijzeracademie Beschrijving modules KINDwijzeracademie 1. Pedagogische Doelen Deze module bestaat uit vier onderdelen; de vier pedagogische doelen uit de wet Kinderopvang. Bieden van emotionele veiligheid Deze module

Nadere informatie

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid

Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Hoe kijken wij naar kinderen? Pedagogisch beleid Inleiding Wij vinden het belangrijk dat u uw kind met een gerust hart naar één van onze kindercentra brengt. In deze brochure laten wij u zien dat wij

Nadere informatie

Strandlopers en Notenkrakers

Strandlopers en Notenkrakers Week 1: 13 t/m 17 juli 2015 Maandag 13-07: Op de eerste dag van de zomervakantie gaan wij verkoeling zoeken in het water en chillen in het bubbelbad. Waar kunnen we deze elementen beter vinden dan in het

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Lunchkids

Pedagogisch beleid Lunchkids Pedagogisch beleid Lunchkids 1 Inleiding Voor u ligt het pedagogisch beleid van Lunchkids onderdeel van De Kinderkoepel. Het pedagogisch beleid geeft aan ouders, scholen, medewerkers en andere betrokkenen

Nadere informatie

Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012. Bijeenkomst 11: ontwikkeling

Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012. Bijeenkomst 11: ontwikkeling Kinderen Ontwikkelen en Leren 201-2012 Bijeenkomst 11: ontwikkeling Terugblik bijeenkomst 10 Presentatie ontwikkelingsgebieden Indeling ontwikkelingsgebieden Casus: stel je probleemverklaring op. Bijeenkomst

Nadere informatie

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014

Algemene informatie Kinderopvang 0-4. November 2014 Algemene informatie Kinderopvang 0-4 November 2014 Voorwoord Positive Action wordt in Amerika met veel succes uitgevoerd. Het is een bewezen effectief programma dat positieve resultaten behaalt op zowel

Nadere informatie

College van Burgermeester en Wethouders Gemeente Heemstede ^ mi 2011 Afdeling Jeugd en Gezin Postbus 352 2100 AJ Heemstede

College van Burgermeester en Wethouders Gemeente Heemstede ^ mi 2011 Afdeling Jeugd en Gezin Postbus 352 2100 AJ Heemstede College van Burgermeester en Wethouders Gemeente Heemstede ^ mi 2011 Afdeling Jeugd en Gezin Postbus 352 2100 AJ Heemstede 23 juni 2011 Ons kenmerk: 2011-072 Betreft: subsidieaanvraag Geachte meneer /

Nadere informatie

Werkboek Het is mijn leven

Werkboek Het is mijn leven Werkboek Het is mijn leven Het is mijn leven Een werkboek voor jongeren die zelf willen kiezen in hun leven. Vul dit werkboek in met mensen die je vertrouwt, bespreek het met mensen die om je geven. Er

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan

Pedagogisch beleidsplan Pedagogisch beleidsplan Inhoudsopgave Inleiding... 3 Pedagogische visie... 4 o Mijn doelstelling... 4 Emotionele veiligheid... 4 Persoonlijke competentie... 5 Sociale competentie... 6 Overdracht van normen

Nadere informatie

Pedagogisch beleid Kidscasa

Pedagogisch beleid Kidscasa Pedagogisch beleid Kidscasa Doel van Kidscasa. Het zorg dragen voor een zo breed mogelijk aanbod van professionele kinderopvang. Het aanbod is gericht op kinderen van 0 tot 12 jaar (of zolang zij de basisschool

Nadere informatie

Werkinstructie invuller kijklijst

Werkinstructie invuller kijklijst Werkinstructie invuller kijklijst 1. Inleiding: De peuterspeelzaal en het kinderdagverblijf vinden het belangrijk een bijdrage te leveren aan de doorgaande ontwikkelingslijn van kinderen. Om de overgang

Nadere informatie

Naam: Locatie: Groep: Groeibericht

Naam: Locatie: Groep: Groeibericht Naam: Locatie: Groep: Groeibericht pagina 2 Inleiding Opgroeien, opvoeden en ontwikkelen gaat bij ieder kind met vallen en opstaan. In de moderne kinderopvang nemen we een deel van de opvoeding van uw

Nadere informatie

GEIJSTEREN ONDERWIJSGROEP BUITENGEWOON UITWAAIEN ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ

GEIJSTEREN ONDERWIJSGROEP BUITENGEWOON UITWAAIEN ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ GEIJSTEREN ONDERWIJSGROEP BUITENGEWOON UITWAAIEN ELK TALENT TELT! EEN INKIJK BIJ UIT- WAAIEN Jeroen zit op de bank. Zijn moeder maakt in de keuken een heerlijke pasta. Het is 17.00 uur en hij kijkt TV.

Nadere informatie

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland)

Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen. Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Seksuele vorming en seksuele ontwikkeling van kinderen Marianne Cense (Rutgers WPF) & Jos Poelman (Soa Aids Nederland) Programma 1. Seksuele ontwikkeling van kinderen en jongeren 2. Criteria om normaal

Nadere informatie

In de natuur kun je heel veel leuke dingen doen.

In de natuur kun je heel veel leuke dingen doen. In de natuur kun je heel veel leuke dingen doen. 32 Kiki van Leeuwen, natuurliefhebber (7 jaar) Kiki van Leeuwen is 7 jaar en woont met haar familie in Oegstgeest. Kiki heeft een paar goede vriendinnen,

Nadere informatie

Excellentie in ontwikkeling

Excellentie in ontwikkeling Excellentie in ontwikkeling Kleuters uitdagen werkt gesprekskaarten Deze kaarten zijn bedoeld als een spiegel. Kan ik deze uitspraken nazeggen, of gaan ze niet over mij? En, als ik ze zou willen na zeggen

Nadere informatie

Je bent een echte doorzetter, bravo! Je hebt goed naar mij geluisterd, fantastisch! Daar heb je goed over nagedacht, echt slim van je!

Je bent een echte doorzetter, bravo! Je hebt goed naar mij geluisterd, fantastisch! Daar heb je goed over nagedacht, echt slim van je! Wat heb jij netjes opgeruimd, tjonge wat knap! Je bent een echte doorzetter, bravo! Je hebt goed op jouw beurt gewacht, je bent een kanjer! Wat ben jij goed aan het spelen, ik ben trots op je! Je hebt

Nadere informatie

Opdrachten thema. Veluwe

Opdrachten thema. Veluwe en thema Schema groepjes en opdrachten bij vorm 2: elke opdracht vaste begeleider Groepje 1: spechten Groepje 2: muizen Groepje 3: vossen Groepje 4: eekhoorns Groepje 5: egels Kleine beestjes + voedselketens

Nadere informatie

Activiteitenprogramma zomervakantie 20 juli t/m 28 augustus

Activiteitenprogramma zomervakantie 20 juli t/m 28 augustus Beste ouder(s) en kinderen, Activiteitenprogramma zomervakantie 20 juli t/m 28 augustus Hieronder vinden jullie het programma voor de zomervakantie. We hebben een avontuurlijk programma voor jullie gemaakt.

Nadere informatie

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders

Jouw Belang Jouw ouders bespreken gezamenlijk over én met jou wat jouw belang is. Zodat jouw ouders - Dit basis Kindplan kan als onderdeel worden ingevoegd in het ouderschapsplan of los worden gebruikt door ouders al dan niet met hulp van een professional - Ouders ga na de eerste afspraak met een professional

Nadere informatie

Kwaliteit in de kinderopvang

Kwaliteit in de kinderopvang Kwaliteit in de kinderopvang Er is nog nooit zoveel gesproken over veiligheid, vertrouwen en kwaliteit van kinderopvang als nu. Er zijn nog nooit zoveel mensen zo bezorgd geweest, voor het welzijn van

Nadere informatie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie

Lesmodule 4 fasen van. dementie. VOORBEELD LESMODULE: 4 fasen van dementie Lesmodule 4 fasen van dementie Inhoudsopgave: 1. Wat is dementie? blz. 3 2. Twee basisprincipes over de werking van de hersenen blz. 4 3. Omschrijving van de vier fasen van ikbeleving bij dementie blz.

Nadere informatie

Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang.

Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang. Verkorte versie van de pedagogische visie en beleid van Happy Kids kinderdagverblijf en buitenschoolse opvang. Kinderen worden beschermd en gekoesterd door hun ouder(s) of verzorgers. Daar wordt de basis

Nadere informatie

Doe locaties 50-dingenlijst

Doe locaties 50-dingenlijst Doe locaties 50-dingenlijst De 50-dingenlijst Er zijn 50 dingen in de natuur die je eigenlijk gedaan moet hebben voor je twaalfde. Hieronder vind je wat leuke locaties zijn voor elke activiteit. De websites

Nadere informatie

Pedagogisch Beleid. Nanny Association

Pedagogisch Beleid. Nanny Association Pedagogisch Beleid Nanny Association Rijen, juni 2006 Inhoud Inleiding 1. Nanny Association 2. Profiel nanny 3. Functie- en taakomschrijving 4. Accommodatie en materiaal 5. Ouderbeleid 6. Pedagogische

Nadere informatie

Pedagogische doelen en middelen in de thematische buitenschoolse opvang. Hoofdstuk 20

Pedagogische doelen en middelen in de thematische buitenschoolse opvang. Hoofdstuk 20 Hoofdstuk 20 264 Pedagogische doelen en middelen in de thematische buitenschoolse opvang Alexander (5) vindt het wel leuk op de Groene Ontdek-bso, maar hij heeft geen zin om altijd maar weer samen met

Nadere informatie

Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende ontwikkelingsgebieden

Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende ontwikkelingsgebieden Bijlage: Voorbeeldschema van mijlpalen in de verschillende sgebieden Ontwikkeling 4-6 jaar 7-9 jaar 10-12 jaar Taal Opbouwen basiswoordenschat. Woordenschat en zinsbouw neemt sterk toe. Redelijk tot goed

Nadere informatie

De pedagogisch medewerker in de thematische buitenschoolse opvang. Hoofdstuk 21

De pedagogisch medewerker in de thematische buitenschoolse opvang. Hoofdstuk 21 274 De pedagogisch medewerker in de thematische buitenschoolse opvang Kevin (11): Op dinsdag gaan Tim en ik naar de buiten-bso. Op andere dagen blijven we in de gewone bso. Ik heb altijd zin in dinsdag.

Nadere informatie

Pauline Schreuder. Sociale kennis, sociale rollen en sociale relaties. algemene pedagogiek, RuG. faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen

Pauline Schreuder. Sociale kennis, sociale rollen en sociale relaties. algemene pedagogiek, RuG. faculteit gedrags- en maatschappijwetenschappen Datum 26-01-2011 Sociale kennis, sociale rollen en sociale relaties Pauline Schreuder algemene pedagogiek, RuG Datum 26-01-2011 2 inleiding 1. sociale dimensie van opgroeien en opvoeden 2. kinderopvang

Nadere informatie

Vakantieprogramma BSO Ons Honk en Speelberg Zomervakantie 2013

Vakantieprogramma BSO Ons Honk en Speelberg Zomervakantie 2013 2013 Maandag 1 juli BSO Ons Honk Kunst en Cultuur / Water / 4 t/m 12 jaar Wist je dat bouwspeelplaats Thialf oorspronkelijk een zwembad was en in 1950 gebouwd is. Dit wordt de inspiratie bron. We gaan

Nadere informatie

Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/-of verspreid zonder schriftelijke toestemming van de Peuterspeelzaal Ukkie BV 2015-02

Niets uit deze uitgave mag worden gekopieerd en/-of verspreid zonder schriftelijke toestemming van de Peuterspeelzaal Ukkie BV 2015-02 Deel 1: Pedagogisch beleidsplan Peuterspeelzaal Ukkie 1.1 Visie 1.2 Missie 1.3 Uitgangspunten 1.4 Pedagogische doelen 1.4.1. Bieden van emotionele en lichamelijke veiligheid 1.4.2. Ontwikkeling sociale

Nadere informatie

dit ben ik Mijn naam is: Ik ga op (datum) naar de basisschool.

dit ben ik Mijn naam is: Ik ga op (datum) naar de basisschool. (logo peuterspeelzaal) OVERDRACHT PEUTER - KLEUTER Mijn naam is: dit ben ik Ik ga op (datum) naar de basisschool. Ik speel het liefst met..(speelgoed, binnen / buiten) en ik heb veel belangstelling voor..

Nadere informatie

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

- Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen - Elkaar leren kennen: warming-ups en spelletjes om het ijs te breken - Belangrijke namen 7 luisteren karaktereigenschappen 5 minuten zelfbewustzijn begrijpen anderen respecteren om de beurt iets doen

Nadere informatie

Pedagogisch werkplan Adventure BSO De Maten

Pedagogisch werkplan Adventure BSO De Maten Pedagogisch werkplan Adventure BSO De Maten 1. De locatie De Adventure BSO is gehuisvest in het scoutinggebouw van De Hertog van Gelre in wijk De Maten in Apeldoorn. Op woensdag- en vrijdagmiddag bieden

Nadere informatie

Brief voor ouder over thema 1

Brief voor ouder over thema 1 Brief voor ouder over thema 1 Steeds meer scholen besteden aandacht aan sociaal-emotionele vaardigheden en gezondheidsvaardigheden. Niet alleen om probleemgedrag te bestrijden en om ongewenst gedrag te

Nadere informatie

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee?

Beschrijving van de gegevens: hoeveel scholen en hoeveel leerlingen deden mee? Technische rapportage Leesmotivatie scholen van schoolbestuur Surplus Noord-Holland Afstudeerkring Begrijpend lezen 2011-2012, Inholland, Pabo-Alkmaar Marianne Boogaard en Yvonne van Rijk (Lectoraat Ontwikkelingsgericht

Nadere informatie

Werkbezoek kinderopvang

Werkbezoek kinderopvang Werkbezoek kinderopvang 6 o k t o b e r 2008 Uitgave: Amsterdams NME Centrum Werkbezoek kinderopvang 6 oktober 2008 Redactie/layout: Marijntje van Gisbergen, Betty Wijnhoven Vermenigvuldiging voor overige

Nadere informatie

Vakantieboekje Balou, stoere apies, Goofy

Vakantieboekje Balou, stoere apies, Goofy Vakantieboekje Balou, stoere apies, Goofy Zomervakantie 2012 Aan alle ouders/verzorgers van de kinderen die gebruik maken van BSO BSO centrum Het programma voor de zomervakantie is klaar! Bijgaand treft

Nadere informatie

Richtlijnen voor het invullen van het overdrachtsinstrument

Richtlijnen voor het invullen van het overdrachtsinstrument Richtlijnen voor het invullen van het overdrachtsinstrument Peuter-estafette is ontwikkeld door JSO. Gemeente Almere heeft haar eigen veranderingen en nuances aangebracht. Richtlijnen voor het invullen

Nadere informatie

Pedagogisch beleidsplan Buitenschoolse opvang

Pedagogisch beleidsplan Buitenschoolse opvang Arnhemseweg 160, 7335 DN Apeldoorn Roerdompweg 3, 7331 CL Apeldoorn Telefoon 055-5424503 Pedagogisch beleidsplan Buitenschoolse opvang Deel 1: Pedagogisch beleidsplan 1.1 Visie 1.2 Missie 1.3 Uitgangspunten

Nadere informatie

Smart Competentiemeting BSO

Smart Competentiemeting BSO Smart Competentiemeting BSO Pedagogisch medewerker Naam: Josà Persoon Email Testcode : jose_p@live.nl : NMZFIC Leeftijd (jaar) : 1990 Geslacht Organisatie Locatie : v : Okidoki : Eikenlaan Datum invoer

Nadere informatie

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan

Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan Kwaliteit van leven Een hulpmiddel bij de voorbereiding van een zorgplan De zorg en begeleiding van mensen met een verstandelijke beperking moet erop gericht zijn dat de persoon een optimale kwaliteit

Nadere informatie

Pedagogische werkwijze op de locatie

Pedagogische werkwijze op de locatie Locatie: BSO De Wagemaker opgemaakt d.d.: februari 2015 door: Ineke van der Haak, locatiemanager Omvang van de BSO en de samenstelling van de en BSO De Wagemaker is gevestigd in OBS de Wagemaker te Landsmeer.

Nadere informatie

In deze brief informeren wij u over de activiteiten en over het samenvoegen van de vestigingen.

In deze brief informeren wij u over de activiteiten en over het samenvoegen van de vestigingen. vakantieplanning zomervakantie bso s regio Goverwelle Gouda, 29 juni 2015 Beste ouder(s) / verzorger(s), De grote vakantie is in zicht: maandag 13 juli tot en met vrijdag 21 augustus. Het thema is Dieren.

Nadere informatie

Programma zomervakantie

Programma zomervakantie Programma zomervakantie In de zomervakantie organiseert Praktijk de Regenboog opnieuw een vakantieprogramma. Het programma is bedoeld voor kinderen met een beperking en kinderen die extra aandacht en begeleiding

Nadere informatie

Pedagogisch Beleid. Inschrijving

Pedagogisch Beleid. Inschrijving Pedagogisch Beleid Inschrijving U vertrouwt ons uw kind toe en wij willen ook het allerbeste voor uw kind. In dit gesprek kunt u meer over uw kind vertellen.zijn er bijzonderheden waar wij rekening mee

Nadere informatie

Zomervakantie programma Buitenschoolse Opvang Koppel 2016

Zomervakantie programma Buitenschoolse Opvang Koppel 2016 Zomervakantie programma Buitenschoolse Opvang Koppel 2016 Datum Activiteit Leeftijd Tijd Locatie Bijzonderheden Week 28: Ma 11 juli Waterspelletjes Alle leeftijden Hele dag Er worden verschillende waterspelletjes

Nadere informatie

Evalueren van attitudes, vaardigheden en kennis in Veilig de wereld rond

Evalueren van attitudes, vaardigheden en kennis in Veilig de wereld rond van attitudes, vaardigheden en kennis in eilig de van een groeiproces van wereldoriëntatie is meer dan alleen maar het toetsen van kennis. Behalve kennis zijn ook vaardigheden en attitudes heel belangrijk,

Nadere informatie

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT

VISIE PEDAGOGISCH PROJECT VISIE PEDAGOGISCH PROJECT van daltonschool De Kleine Icarus Algemene visie De opdracht van daltonschool De Kleine Icarus bevat naast het onderwijskundig eveneens een maatschappelijk aspect Wij brengen

Nadere informatie