Takenboeken in de FOST. Stop de tijd: tijd voor de mens! Alle Hens

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Takenboeken in de FOST. Stop de tijd: tijd voor de mens! Alle Hens"

Transcriptie

1 Takenboeken in de FOST Stop de tijd: tijd voor de mens! Alle Hens 11 10

2 Alle Hens Colofon: Coverfoto: Geconcentreerd luistert de bemanning van Hr.Ms. De Ruyter naar de briefing van de searider van de FOST. (Foto: Diane van der Marel) Uitgave: Alle Hens is een uitgave van de Koninklijke Marine. Aan de inhoud kunnen geen rechten worden ontleend. Hoofdredacteur: LTZ 2 OC M.F. van der Maas Aan dit nummer werkten mee: LTZ SD 2 OC B. Wijnandts LTZSD 2 OC V.J.G. Strijbosch Matr. LDA G. Verbeek Drs. I. Kooman B. van Elk Lay-out & druk: OBT B.V., Den Haag Adreswijzigingen KM-personeel: Zie Intranet: Portaal > Geen toegang tot Intranet? Vraag naar formulier Dfe 073b bij DC HR: PBI tijdens de FOST Bevrijding Taipan vanuit de lucht Adreswijzigingen Veteranen: Stichting Veteraneninstituut Postbus AC Doorn Telnr.: Adreswijzigingen betalende abonnees: Abonnementenland Postbus AA Uitgeest Telnr.: (10ct p/m) Redactieadres: (niet voor adreswijzigingen en vragen over verzending) Alle Hens Postbus CA Den Helder Telnr.: DSN redactieraad: Internet: Kopijdatum: De deadline voor het volgende nummer van Alle Hens valt op 15 november Abonnementsprijs: 17,02 (buitenland 21,55 per jaar) Aanhaling uit en overname van artikelen uit dit blad is toegestaan met bronvermelding. ISSN CIMIC is een kans Een nieuwe Waker En verder: Sport 32 Logboek 39 Mensen & Mutaties 2

3 c o l u m n Een grote, snelle uitdaging Sinds het aantreden van het nieuwe kabinet wordt de berichtgeving over defensie in kranten, op televisie of op het internet gedomineerd door de bezuinigingen die we de komende jaren moeten doorvoeren. De bezuinigingen die in het nieuwe regeerakkoord zijn opgenomen, hebben voor defensie grote gevolgen. Naast de maatregelen om te komen tot een sluitende begroting voor 2011, staan wij voor de uitdaging om op den duur 635 miljoen euro te bezuinigen. Dat gaat wel degelijk pijn doen en niet eventjes. We gaan dit stapsgewijs aanpakken, waarbij het totale bedrag in 2018 bezuinigd moet zijn. Ik ben me ervan bewust dat deze omvangrijke bezuinigingen u bezig houden, u zich zorgen maakt en graag duidelijkheid wil. Daarom kies ik ervoor om u in deze column persoonlijk te informeren. Wat kunnen we de komende jaren verwachten? Het precieze antwoord op deze vraag heb ik nog niet. Maar wat ik weet, wil ik nu met u delen. Daar hebt u recht op. Het bedrag is groot en de gevolgen voor de omvang van de krijgsmacht zijn aanzienlijk. Maar naast de omvang, is ook de snelheid waarmee bezuinigd moet worden groot. Als ik u vertel dat de eerste 200 miljoen al in 2011 moeten worden gevonden, krijgt u een goed beeld van de situatie. Dit betekent dat de begroting die dit jaar is gepresenteerd op Prinsjesdag, nu alweer moet worden herzien. Vervolgens moet begin volgend jaar een volgende slag worden gemaakt, want in 2012 moet defensie 400 miljoen euro ingeleverd hebben. Welke plannen bestaan er nu om een dergelijk omvangrijk bedrag te bezuinigen? We hebben twee sporen onderkend waarop we de financiële uitdaging aan kunnen gaan: op de korte termijn en op de langere termijn. De eerste, snelle uitkomsten zijn gevonden door investeringen door te schuiven naar Hiermee beoogt defensie 163 miljoen te besparen. Voor de marine betreft dit onder andere de investeringen voor het Joint Support Ship en de verbindingsmiddelen van het Korps Mariniers. Omdat we hierin geen onomkeerbare stappen hebben genomen, komt van uitstel geen afstel maar creëren we wel een financiële adempauze. De tweede, snelle oplossing is gevonden in het inkrimpen van de personeelsinstroom om 37 miljoen euro te besparen. Dit wordt bereikt door een vacaturestop voor burgerpersoneel en een selectief vacaturebeleid voor militair personeel, waarbij we de vulling van de knelpuntcategorieën niet uit het oog verliezen. Voor de lange termijn-oplossing worden nu onderzoeksopdrachten uitgezet. De minister moet begin 2011 een beleidsbrief aan de Tweede Kamer presenteren waarin hij structurele maatregelen en beleidskeuzes aankondigt. Om te komen tot deze uitkomsten, gaan naast de bestuursstaf en de defensiestaf ook de verschillende krijgsmachtdelen op de onderwerpen besturing, bedrijfsvoering en operationele inzetbaarheid op zoek naar mogelijkheden om geld te besparen. U zult merken dat veel stafmedewerkers betrokken zullen worden in deze onderzoeken. De beste bijdrage die u kunt leveren is te laten zien hoe goed en relevant we zijn. In het nieuwe regeerakkoord is gesteld dat we een breed inzetbare krijgsmacht willen behouden. Vooralsnog zijn alle capaciteiten van het CZSK nog steeds benodigd. We gaan echter wel kijken wat de omvang hiervan moet zijn. De beste bijdrage die u hierin kunt leveren, is laten zien hoe goed en relevant we zijn. We ruimen bommen in de Noordzee, jagen op piraten bij Somalië, hebben ons steentje bijgedragen in Afghanistan, dragen met de mariniers bij aan de Dienst Speciale Interventies en zo kan ik nog wel even doorgaan. We leveren een uitstekend operationeel product en dat moeten we blijven doen. Het moment om mee te denken over de bezuinigingen is echter wel aangebroken. Ziet u in uw omgeving zaken gebeuren waarvan u denkt dat we ze op een veel efficiëntere manier kunnen aanpakken, is het nu het moment om daarmee te komen. Onder meer leent de ideeënbus op het intranet zich uitstekend voor dit doel. We gaan deze uitdagingen samen aan en blijven daarbij een professionele organisatie dat een operationeel product levert zoals men dat van ons gewend is. De Commandant Zeestrijdkrachten M.J.M. Borsboom, vice-admiraal 3

4 o e f e n i n g Je takenboek doen tijdens het opwerken De eerste FOST Veel schepen zullen het kennen. Ze gaan opwerken en de bemanning bestaat voor een groot deel uit jonge mensen die voor het eerst op een varende plaatsing zitten. De beste tijd om het vak te leren, maar ook wel spannend of het schip aan de hoge eisen van de Engelse Sea Train Commander kan voldoen. Hr.Ms. De Ruyter ging de FOST in met 35 takenboekers aan boord. Tekst: Barry Wijnandts Foto s: Diane van der Marel Mannen in zwarte uniformen met baret en zwemvest passeren met resolute tred de laatste stofzuigers en dweilen die de whalegang voor deze dag weer schoongeveegd hebben. Het anker gaat op en Hr.Ms. De Ruyter maakt vaart om voor de kust van Plymouth haar dagelijkse oefeningen door te nemen. Niet veel later volgen de eerste inslagen in het schip. Dekken, dekken, dekken, over stuurboord. Blanket search uitvoeren. Brand, brand, brand. Of: Lek, lek, lek. Gewonden worden gevonden, hittewerende kleding verschijnt uit de NBCD-kasten, slangen worden uitgerold en ondertussen blijft de dreiging buiten navenant. De bemanning voert haast dagelijks het treintje uit. Elke keer worden de tijden krapper, het aantal incidenten groter en de verwondingen erger. De mensen met de nodige ervaring worden weer even aangescherpt. Voor de mensen zonder ervaring is het boksen om te voldoen aan de verwachte leercurve. Ze zijn aan boord voor een praktijkstage om de reguliere taken van hun dienstvak te leren, maar krijgen ook meteen allerhande calamiteiten om op te lossen. 4

5 o e f e n i n g Takenboek Het idee van de Praktische Bedrijfsintroductie is dat nieuw personeel na de initiële opleiding aan boord geplaatst wordt om de theoretische leerweg in de praktijk toe te passen. Met een takenboek stappen zij op, om uiterlijk acht maanden later alle taken die in dit document staan omschreven zelfstandig te kunnen uitvoeren. Kaderleden van de bemanning begeleiden hen daarin en tekenen elke taak afzonderlijk af als de leerling heeft laten zien dat hij die volledig beheerst. Een regulier vaarprogramma biedt bemanning en leerling voldoende tijd om aan het takenboek te werken. Een nadeel is dat het schip mogelijk niet voor alle gevraagde taken ingezet wordt, zodat dingen blijven liggen of de leerling weinig oefening krijgt. Tijdens een opwerkprogramma volgt het hele schip als het ware een takenboek, waarop de leerling kan meeliften. Nadeel hiervan is misschien dat er weinig tijd overblijft voor begeleiding en dat niveau en tempo hoog liggen. Hoe ervaren de takenboekers van Hr.Ms. De Ruyter dit? Voordat de seariders weer aan boord komen moet alle stof verdwenen zijn. Persoonlijke ontwikkeling Luitenant-ter-zee 3 Gabe Yntema loopt toegevoegd aan een van de wachtofficieren. De FOST is niet bedoeld om je takenboek te doen, stelt hij. Het is heel goed voor je persoonlijke ontwikkeling en je leert heel veel, maar de mensen die je nodig hebt zijn te druk om je te kunnen helpen. Een groot deel van het werk van de jonge officieren bestaat uit het schrijven van verslagen. Tijdens een FOST verdwijnt dat werk naar de achtergrond of blijft in elk geval de beoordeling van Tijdens de FOST ben je niet alleen bezig met de taken die gevraagd worden voor je Praktische Bedrijfsintroductie. Zo ben je ineens ingedeeld als MAG-schutter. die verslagen liggen. Ook zegt Yntema dat de oefeningen van het schip tijdens de FOST zijn takenboek voorbij gaan: Het schip bereidt zich voor op de missie. Daar ben ik nog niet mee bezig. Het tactische plaatje, oefenen op oorlogsvoering, dat zijn dingen die ik nog niet tegenkom. Horizontale instroom Pak een leiding vast en ga die schoonmaken. Schrijf alles op wat je tegenkomt. Dat was de opdracht waarmee matroos 2 TD Dylan Gerritse op pad werd gestuurd door het schip. Hij zit in de afrondende fase van zijn takenboek. Het NBCD-gedeelte is voor elke matroos ongeveer hetzelfde en het grootste deel van de opdrachten, zegt hij. Gerritse mag op zijn schouder dan wel tweede klasser zijn, hij loopt al zelfstandig. Ik start zelfstandig de gasturbines en ben ingedeeld bij de aanval op een machinekamerbrand. Hoe verder je komt, hoe meer verantwoordelijkheid je krijgt en dat bevalt me erg goed. Matroos 1 LDV Ingmar van t Zand valt hem bij: Je moet zelf veel initiatief tonen, dat bepaalt voor een groot deel het verwachtingspatroon dat je collega s van je hebben. Van t Zand valt onder de horizontale instromers. Na vijf jaar horecaervaring was hij toe aan een andere uitdaging en is zo bij de marine terecht gekomen. Als hij zijn takenboek af heeft, gaat hij de voortgezette vakopleiding in en wordt korporaal. Ik heb twee opleidingen voor gastheer niveau 2 en 3 gedaan, dus die taken zijn snel afgetekend. Ik heb de onderofficieren bediend en de bottelier geholpen. Nu sta ik in de kombuis en help zo nu en dan de bakker. 5

6 o e f e n i n g De FOST is niet alleen maar een strenge keuring. De seariders hebben een goed oog voor de mens achter het bemanningslid en er is dus ook ruimte voor een grapje. Groen Omdat hij horizontale instromer is, merkt Van t Zand dat zijn collega s meer van hem verwachten. Omdat hij al wat ouder is, brengt hij genoeg levenswijsheid mee om zich staande te houden, maar hij voelt aan dat hij als korporaal behoorlijk groen zal zijn. Daarom probeer ik nu zo diep mogelijk te gaan. Ik maak op dit moment de menulijsten voor Somalië en dat is nog best lastig, vindt Van t Zand. Groenten en vlees inkopen voor vier maanden, hoeveelheden inschatten, goed op de houdbaarheid letten en bedenken wat je lokaal tegenkomt. Ondanks dat hij het gevoel heeft zichzelf te moeten bewijzen tegenover zijn collega s, valt het werk hem mee. In de eerste vakopleiding zat ik met een paar mensen die nog nooit in een keuken hadden gestaan. De meesten waren wel ervaren en die wisten precies wat ze moesten doen. Het was een gemotiveerde club en dat trok de onervaren lui er doorheen. Matroos 2 WDS Jacob Kroezen kwam iets trager op gang. Na zijn opleiding metaal/elektronica is hij zoekende geweest naar wat precies bij hem past. Hij ontdekte dat al van jongs af aan de marine steeds weer naar boven kwam drijven. Toch heeft hij in zijn takenboekperiode ook wel even een dip gekend. Ik ben er een periode even slecht mee omgegaan, geeft hij tot zijn spijt toe. Uiteindelijk heb ik me er overheen gezet en dan gaan steeds meer de leuke dagen tellen. Oorlogswacht Omdat een groot deel van het takenboek van de verschillende dienstvakken overlapt, werken de takenboekers veel samen. Als je dingen uitlegt aan een ander, leer je er zelf ook van, zegt Kroezen. Hij is erg opgeschoten met zijn stage, omdat de Wapentechnische Dienst het relatief rustig heeft tijdens het opwerken. Dat geeft me veel gelegenheid om aan mijn opdrachten te werken. Dus het gaat nu eigenlijk veel sneller dan eerst. Kroezen heeft ook zijn aandeel in de oefeningen van het schip wat hij vooral voor zijn eigen ontwikkeling goed vindt. Anders is dat bij de Technische Dienst. Als er weer eens een brand of lek is, of een deel van het machinepark begeeft het door de oorlogshandelingen van het fregat, zijn de monteurs continu in de weer om het platform veilig te stellen, zo snel mogelijk te herstellen en gereed te krijgen voor de volgende inzet. Ondertussen loopt de Technische Dienst gewoon oorlogswacht. Gerritse is echter zo gedreven om zijn gouden streep te halen, dat hij zijn takenboek er rustig naast doet. Ik wil vandaag klaar zijn, maar daarvoor heb ik de afgelopen dagen wel twintig uur gewerkt, claimt hij. Ik ben het eigenlijk wel zat om als tweede klasser aan boord rond te lopen. Have a good adex Als de schepen in de ochtend op stoom komen, wisselen de verbindelaars van de verschillende schepen lichtseinen met elkaar uit. Terwijl de wachtsofficier druk in de weer is met de commandocentrale, de roerganger en de uitkijken, loopt matroos 2 ODVB Rob Cornelissen naar de stuurboords brugvleugel, pakt een lamp en wisselt seinen uit met HMS Cumberland. Dit doen we elke morgen, zegt hij, terwijl hij Have a good adex noteert op zijn kladblok en Thank you terugseint. Voor de FOST moeten we minimaal een aantal lichtseinen maken. Het record stond op 56, wij hebben het nu gezet op 72, zegt hij trots. Ondertussen staat een andere matroos 2, een van de uitkijken, in de radar te kijken naar welke contact hij kan verwachten. Ook hier een grote mate van zelfstandigheid. Maar misschien net iets te assertief? De korporaals ODOPS Lars Gäde en Jeffrey Koning moeten soms de rem zetten op het enthousiasme van de leerling ma- 6

7 o e f e n i n g Matroos 2 TD Gerritse is het zat om als tweede klasser rond te lopen. Dan maar twintig uur per dag werken om de laatste handtekeningen te verdienen. een dip wat langer duurt, dan neem je iemand even onder vier ogen. Maar dat geldt niet alleen bij takenboekers, het kan iedereen op elk moment tijdens zijn carrière overkomen. En als het aan het werk ligt, zet je ze even aan een ander systeem of ander werk, zodat je ze even kunt ontzien, legt Koning zijn tactiek uit. Om tijdens het opwerkprogramma onervaren mensen erbij te hebben is ideaal vinden de beide korporaals. Ze leren hier heel veel over de traditionele oorlogsvoering, wat je tijdens een rustige transit niet doet. Op deze manier leveren we een veel meer ervaren eerste klas matroos op. Commandant, kapitein-luitenant-ter-zee Sebo Hofkamp voer zijn schip met een kleine gereserveerdheid naar het FOST-gebied, maar nu de finale in zicht is, heeft hij het volste vertrouwen in de afloop. Hij heeft gemerkt dat zijn bemanning erg gemotiveerd is en dat is een belangrijke factor voor het moraal van de takenboekers. Als je goede chefs hebt, die het nog steeds leuk vinden om helemaal in het oefenscenario op te gaan, dan zie je dat die de andere onderofficieren meetrekken in hun enthousiasme. Uiteindelijk bepaalt dat het beeld dat de PBI er krijgt van de FOST. Als je de dingen steeds beter gaat snappen, wordt het leuk trozen. Je merkt dat hun houding verandert met de tijd, maar we proberen ze wel de geldende hiërarchie mee te geven. Gäde geeft toe dat als er PBI ers bij zijn, hijzelf soms wat te familiair is met zijn meerderen. Af en toe slipt er wel eens wat doorheen, maar zij moeten goed begrijpen dat een eerste klas matroos die streep niet voor niets heeft verdiend. Koning verbaast zich er over als hij een matroos 2 denk ik ook of zelf hoort zeggen. PBI ers begeleiden is erg leuk, zegt Gäde. Je leert er sowieso zelf veel van. Hoe dat bijvoorbeeld ook al weer zat met NBCD. Maar ook het doorgeven van kennis en het enthousiast maken van jonge mensen over je eigen vak spreekt de korporaals erg aan. Ondertussen is het schip al weer aangevallen en concentreert de bemanning zich om branden te bestrijden, lekken te dichten en ontzette luiken te stutten. luitenantter-zee 3 Sam Woliner heeft vanochtend een hele andere taak. Hij ligt met gebroken ribben en een geperforeerde long in een ondergelopen bevo-ruimte. Kijken of zijn taak als acteur ook afgetekend kan worden. AH Investering in de toekomst We kijken welke serials belangrijk voor ze zijn. Dan zetten we ze bijvoorbeeld op de stoel van de zeebeeldoperator met een eerste klas ernaast, legt Koning uit hoe zij de tweede klas matroos in de FOST inzetten. Het kost wat tijd, maar je hebt er ook veel aan. Koning kent uit het verleden het beeld van de takenboeker als extra last wel, maar hij ziet het begeleiden van de leerlingen vooral als een investering in de toekomst. Ook als het even niet lekker loopt. Door zelf enthousiast te blijven en te laten zien dat het werk leuk is, hoop ik dat ik dat ook uitstraal op de PBI ers. Gäde springt bij: Als 7

8 s c h e e p s j o u r n a a l In vier weken groen 4.00 He, zit niet te snurken! De vijand ziet je zo zitten. Even ben ik in de war. Wat moet ik nu doen? De instructeur ziet mijn twijfel en geeft de vijand de ruimte om daar gebruik van te maken. Gelukkig is het maar een oefening, 5.00 maar het maakt me wel bewust van hoe het in het echt is. De Groene Module is een voorbereiding op het echte werk. Tekst en foto s: Georgia Verbeek Ik ben 10 juni aan deze opleiding begonnen. Tijdens de eerste twee dagen rouleren we in en leren het kader en onze buddy s kennen waarmee we vier weken lang de opleiding volgen. Ook zijn we in deze dagen getest op onze fysieke gesteldheid door het afleggen van de Defensie Conditie Proef. Dit is een eis die iedere militair moet halen om de opleiding te volgen. Gelukkig haalt iedereen de test en kunnen we met een met een sterk, goed getraind team beginnen aan de Groene Module Vloot. Groene tijgers Uitgerust na het weekend moeten we er echt tegenaan. Maandagochtend, iedereen is aanwezig, de lange week vol theorie kan beginnen. Deze theorielessen zijn juist belangrijk, omdat je de geleerde lessen in de twee bivakweken gaat toepassen. We krijgen lessen over verbindingen, kaart en kompas, CBRN en om niet te vergeten, lessen om op operationeel niveau je persoonlijk wapen te kunnen inzetten. Om de week een beetje te breken en om een keer dat stoffige leslokaal te verlaten, krijgen we ook diverse sportlessen. In het begin van de week maken we kennis met de touwbaan. Tussen de bomen zitten we ons eten uit doosjes te bereiden. Dit was voor velen even wennen maar de tweede keer dat de touwbaan op het lesprogramma stond, gaan we er als groene tijgers overheen. Ook maken we kennis met de klimtoren. Dit was niet voor iedereen een pretje, omdat sommigen hoogtevrees hebben. Na lang aarzelen, verlegt iedereen zijn grenzen en staan we allemaal met beide benen op de grond. 8

9 Matroos 1 logistieke dienst administratie Georgia Verbeek is sinds 18 januari 2010 geplaatst op het bureau commandement bij het 1e mariniersbataljon. Zij vertelt over de Groene Module Vloot voor de introductie van vlootpersoneel in de groene wereld zodat zij een beeld krijgen hoe de structuur en organisatie bij het Korps Mariniers werkt. s c h e e p s j o u r n a a l de knie. Na uren in het bos te hebben gewandeld, strompelt de laatste om vier uur s nachts het kamp op. In het veld krijgen we les in camoufleren, zelfhulp, kameradenhulp en het bereiden van de twee verschillende rantsoenen. We leren een search uit te voeren en ons kamp en onszelf te beveiligen. Ook krijgen we uitleg over nachtzichtapparatuur. Na een zware week in het veld hebben we weer een kazerneweek die bestaat uit diverse verbindingslessen, sportlessen, Basis Helikopter Training en search en ammunition awarness in Reek. We krijgen les over IED s en hoe we moeten mijnenprikken. Dit mogen we ook zelf uitvoeren. Ook lopen we patrouille door een IED-gevaarlijk gebied. Op deze manier besef je pas hoe gevaarlijk het is op een uitzending. Het schrikt je wakker. Voordat we in Kralingen de schietbaan mogen betreden, leggen we op de kazerne een examen in wapenhandelingen af en leren we alvast schieten in de simulator. In Kralingen op de schietbaan schieten we verschillende sessies en marsen dan terug naar de kazerne. Zelfgemaakte haringen Honderd kilometer van de Van Ghentkazerne vandaan zitten we dan, omringd door bomen ons eten te bereiden en een poging wagen om een tent op te zetten met zelfgemaakte haringen. Het is voor iedereen wennen, maar gelukkig weten we allemaal hoe het werkt. Het is namelijk een van de eerste dingen die we hebben geleerd tijdens de eerste week op de kazerne. Zo zie je maar, een goed begin is het halve werk. Zijn jullie uitgegeten? schreeuwt de korporaal. We krijgen een kwartier de tijd om ons klaar te maken voor onze eerste opdracht: een kaart- en kompasoefening. Een hele belevenis voor velen, ook voor mij, want niet iedereen heeft het onder Scenarioweek Eindelijk is het dan zover, ver weg van de bewoonde wereld ergens in het bos. Het echte werk begint, we worden getest op de dingen die we in de eerste drie weken hebben geleerd. Ik noem het de scenarioweek. Wij hebben ons eigen kamp en het kader speelt de vijand. Er gebeuren verschillende dingen aan de poort en wij moeten dit op de juiste wijze oplossen. Elke keer spookt er door je hoofd: maar als we dit doen wat dan? Maken we wel de juiste beslissing? We kunnen ze toch niet aan hun lot over laten, maar ook niet het kamp binnen laten? Na elke scenario bespreken we wat er fout, of juist goed ging. Zo leren we van onze fouten en konden we die later toepassen want Dit keer ben ik de instructeur voor. Ik heb mijn wapen in de aanslag, mijn helm op en ik heb de vijand precies in mijn vizier. Na vier weken Groene Module ben ik er klaar voor, klaar voor het echte werk! H Het echte werk is begonnen, we worden getest tijdens de scenarioweek. 9

10 o p e r a t i o n e e l Sleutelrol voor boordhelikopter tijdens Atalanta Action Lynx! Hr.Ms. Tromp boekte dit voorjaar aansprekende resultaten in de anti-piraterijmissie Atalanta. Hoogtepunt van de operatie was de ontzetting van het Duitse containerschip Taipan. De beelden gefilmd door de helmcamera van de teamleider van de Maritime Special Forces die met zijn mariniers aan boord ging, werd een hit op You Tube. De aircrew van de Lynx die hen daar afzette, blikt vanuit hun oogpunt terug op de inzet. Tekst: Ingmar Kooman Foto s: archief defensie Ook tijdens de missie bij Somalië beoefenen mariniers en aircrew de fast ropeprocedures. Action Lynx! De hele bemanning van Hr.Ms. Tromp weet wat hen te doen staat wanneer dit signaal over de scheepsomroep klinkt. Turtle flight, de vluchteenheid van de aan boord gestalde Lynx handelt bijna instinctief. De boordvliegtuigploeg, sensoroperator en vlieger snellen naar de hangaar en het helidek. De tacco, luitenant-ter-zee 1 Eric Veldhuizen haast zich naar de commandocentrale voor zijn opdracht. De vlieger, luitenant-ter-zee 2OC Yvonne Niersman heeft inmiddels haar rondje om de kist voltooid en de helikopter opgestart. Race tegen de klok Peiling en afstand, meer hoef ik op dat moment nog niet te weten, verklaart Niersman. Gewoon gáán! Een klein kwartier na action Lynx is de kist airborne. Eenmaal in de lucht krijgt de crew gedetailleerde informatie over de missie. Een Duitse Orion heeft een noodoproep opgepikt van een containerschip in het patrouillegebied van de Tromp. De onder Duitse vlag varende Taipan meldt aangevallen te worden en probeert de piraten af te schudden. Voor ons dringt de tijd, beseft Niersman zich. Zolang de kapers nog niet aan dek zijn, kun je als heli nog iets doen. Het is een race tegen de klok. De zestig zeemijlen die de toesnellende Lynx moet overbruggen, blijken uiteindelijk toch teveel. Een heel zuur moment is dat, wanneer je net de laatste overvallers aan boord ziet klimmen, verzucht de vlieger. Ter plaatse kunnen we dan alleen de situatie monitoren en zoveel mogelijk foto s maken. Dat fotograferen is een van de vele taken van de sensoroperator, sergeant ODOPS Mark van de Lücht. We zijn er natuurlijk om de kaping te voorkomen, zegt hij, doelend op de MAG boordmitrailleur waarmee hij schoten voor de boeg en gericht vuur kan geven. Maar we kunnen altijd de situatie monitoren om zoveel mogelijk te leren over de werkwijze van de kapers. In de paar minuten dat de Lynx hoog boven de Taipan hangt, fotografeert en filmt hij dan ook volop. Overwegingen Einde inzet, de piraten winnen? Nee, want onderweg terug naar de Tromp verneemt de Lynxcrew via de nog altijd patrouillerende Orion dat het schip verdacht stil ligt. Doorgaans gijzelen kapers de opvarenden en zetten ze snel koers richting hun piratennest, verduidelijkt Veldhuizen. Maar de piraten lopen schijnbaar doelloos over het schip en de bemanning is nergens te zien. Blijkbaar hebben de opvarenden niet alleen de elektriciteit aan boord afgesloten en het schip stilgelegd, maar hebben ze zich ook teruggetrokken in een zogeheten safe room, een uit voorzorg geprepareerde veilige ruimte. Terug op de Tromp komen de aircrew, de scheepscommandant en de commandant van de maritieme special forces (MARSOF) samen om de mogelijkheid van een boar- 10

11 o p e r a t i o n e e l Sergeant Mark van de Lücht speurt de zee af, ondermeer op zoek naar verdachte schepen. De Lynx vliegt minimaal twee keer per dag een patrouillevlucht. Om niet als schietschijf te fungeren, brengt de Lynx tijdens de afdaling van de mariniers dekkingsvuur uit. ding te bespreken. De waarnemingen van de Lynxcrew zijn van groot belang. Technisch is het mogelijk een entering met fast rope uit te voeren, stelt het drietal. Deze manier van boarden betekent wel dat we voor het voorschip op dezelfde hoogte als de scheepsbrug moeten stilhangen. We weten dat dit geen geharde terroristen zijn, maar bandieten die uit nood piraterij bedrijven. Uiteindelijk moeten zowel de MARSOF, de scheepscommandant als de flightcrew er vertrouwen in hebben dat het kan. Kritiek moment De Tromp koerst dan al enige tijd in de buurt van de Taipan, ruim buiten schootsafstand van de kapers. De Lynx stijgt op en zet de nadering in. De MAG van de helikopter ratelt, zodat eventuele kapers op de brug geen moed vatten om de naderende helikopter op de korrel te nemen. Op aanwijzingen van Van de Lücht positioneert Niersman haar kist snel en precies boven de hoog opgestapelde containers. Van de Lücht werpt de fast rope uit en de MARSOF krijgt het teken af te dalen. Onder dekkingsvuur van de MAG zoeven de mariniers naar beneden. De kogels versplinteren het veiligheidsglas van de brugramen volledig, ziet Van de Lücht. Na een kleine minuut staat de laatste marinier tussen de containers en neemt de MARSOF met hun Diemaco s de beschieting van de brug over. De langste seconden uit mijn carrière, zucht Veldhuizen. Van de Lücht houdt hem en Niersman steeds op de hoogte van de situatie. De vluchtcommandant houdt afwisselend oog op de gebeurtenissen buiten en de avionicainstrumenten in de kist. Een probleem met de helikopter, door bijvoorbeeld een treffer van een kleinkaliberwapen, zie je vaak als eerste op je instrumenten. Uiteindelijk hangt de Lynx een paar minuten boven het dek van de Taipan. De mariniers dalen verder af naar het dek en de heli keert terug naar de Tromp om opnieuw brandstof in te nemen. Een tijdje later komt het verlossende sein: ship secure. De mariniers kunnen tien piraten aan de scorelijst van de Tromp toevoegen. De bemanning van de Taipan komt na enige tijd ook tevoorschijn uit hun schuilplaats en kan aan het eind van de avond koers zetten naar een veilige haven. Op de Tromp is tijd voor reflectie, ook voor de aircrew. H 11

12 Een historisch weekend Ter gelegenheid van de ontmanteling van het land Nederlandse Antillen op 10 oktober 2010, vonden er diverse activiteiten plaats op Curaçao en Sint Maarten. Defensie, de Antilliaanse Militie en de Kustwacht voor de Nederlandse Antillen zorgden mede voor de ceremoniële ondersteuning. Tekst: Vanessa Strijbosch Foto s: Peter Bijpost (AVDD) De erewacht bij het Statengebouw. Een peloton van de compagnie van de Koninklijke Landmacht verzorgde de erewacht bij het Statengebouw tijdens de laatste Statenvergadering op zaterdag 9 oktober. Dat deden zij samen met de Tamboers en Pijpers van het Korps Mariniers en met een peloton van de Antilliaanse Militie. Vanaf Fort Krommelijn klonken elke halve minuut kanonschoten tijdens de verplaatsing te voet van gouveneur Frits Goedgedrag naar het Statengebouw. Op zondag 10 oktober stonden het landmachtpeloton en de Antilliaanse Militie wederom opgesteld voor het Statengebouw als ceremoniële ondersteuning bij de eerste Statenvergadering waarin Frits Goedgedrag zijn functie van Gouverneur van Curaçao aanvaardde. Open house De marine-eenheden lieten zich in de Annabaai zien: net als Hr.Ms. Pelikaan was ook Hr.Ms. Zuiderkruis toegankelijk voor de bevolking van Curaçao. De kustwachtcutter Panter was eveneens open voor publiek. De Lynx boordhelikopter van Hr.Ms. Zuiderkruis, het stationsschip in de West, verzorgde spectaculaire demonstraties boven de Annabaai en de Boston Whalers waren beschikbaar voor rondvaarten. 12

13 c e r e m o n i e e l De demonstraties van de boordhelikopter Lynx trok bekijks in de Annabaai. Demissionair minister van Defensie, Eimert van Middelkoop greep de gelegenheid aan om een laatste bezoek als minister te brengen aan het personeel in de West. Geen cruiseschepen maar Boston Whalers in de Annabaai. Kanonschoten s Avonds laat werd er een erehaag gevormd op de pontjesbrug voor ZKH prins Willem-Alexander en prinses Maxima, samengesteld door diverse geüniformeerde diensten waaronder ook de Koninklijke Marine en de Antilliaanse Militie. Vlak voordat het nieuwe land Curaçao een feit was, gaf de marine voor de laatste keer het traditionele saluut van eenentwintig kanonschoten aan het land Nederlandse Antillen af vanaf Fort Krommelijn. Nadat de vlag van het nieuwe land Curaçao was gehesen, luidden naast het vuurwerk ook de scheepshoorn van de schepen in de Annabaai het land Curaçao feestelijk in. Medaille Demissionair minister van Defensie Eimert van Middelkoop was ook een van de aanwezigen bij de ceremonies ter gelegenheid van de staatkundige overgang van de Nederlandse Antillen. Hij greep deze gelegenheid aan om nog eenmaal als Minister van Defensie een bezoek te brengen aan Defensie in het Caraïbisch Gebied en te praten met het personeel. Aan boord van Hr.Ms. Zuiderkruis sprak de minister met bemanningsleden en reikte hij een bronzen medaille uit aan Matroos 1 LDV Tristan Gyömörel en de zilveren medaille aan sergeant ODOPS Mark van de Lücht. De volgende dag vloog de minister naar Aruba om daar de herinneringsmedaille uit te reiken aan de drieënveertig militairen die zijn ingezet voor de noodhulpoperatie in Haïti. Ondanks dat de Nederlandse Antillen verdwenen zijn en hiervoor in de plaats de twee nieuwe landen Curaçao en Sint Maarten en drie bijzondere gemeenten gekomen zijn, veranderen de taken van defensie in het Caraïbische Gebied niet. Ook na blijft de defensie van de eilanden een koninkrijksaangelegenheid die wordt uitgevoerd door de Nederlandse krijgsmacht, aldus de Commandant der Zeemacht in het Caraïbische Gebied, brigade-generaal der maniniers Dick Swijgman. AH 13

van de TFU, Welkom thuis! Eindhoven.

van de TFU, Welkom thuis! Eindhoven. Toespraak van de minister van Defensie, E. van Middelkoop, bij de terugkeer van de laatste Task Force Uruzgan, Vliegbasis Eindhoven, 8 augustus 2010. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Commandant van

Nadere informatie

DE VEVA OPLEIDING. Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie

DE VEVA OPLEIDING. Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie DE VEVA OPLEIDING Haal je MBO-Diploma en ontdek Defensie DE TIEN MEEST GES INFORMATIE VOOR OUDERS EN VERZORGERS 1 2 3 4 Is er ondanks de bezuinigingen bij Defensie een toekomst voor leerlingen Veiligheid

Nadere informatie

DE VEVA OPLEIDING ZEKERHEID VOOR DE TOEKOMST

DE VEVA OPLEIDING ZEKERHEID VOOR DE TOEKOMST ZEKERHEID VOOR DE TOEKOMST Defensie biedt prima doorgroeimogelijkheden. We worden wel het opleidingsinstituut van Nederland genoemd. Besluit je na een aantal jaren Defensie te verlaten, dan heb je in de

Nadere informatie

hun familie, geachte aanwezigen,

hun familie, geachte aanwezigen, Toespraak van de minister van Defensie, J.S.J. Hillen, ter gelegenheid van de uitreiking van de eerste universitair erkende diploma s van de Nederlandse Defensie Academie op 26 maart 2012 te Den Helder.

Nadere informatie

Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht.

Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht. Spreekpunten staatssecretaris ter gelegenheid van 65 jaar vrouwen in de Krijgsmacht op 2 december te Utrecht. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dank mw. Coorens, Dames en heren, We vieren vanavond

Nadere informatie

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer -

Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon. - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon - Eelco de Boer - Gratis Rapport : Wat Te Doen Voor, Tijdens En Na Je Eerste Marathon Beste lezer, Ik hoop dat jouw doorzettingsvermogen

Nadere informatie

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10

Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Ontmoetingskerk - Laren NH - 20 april 2014 - Pasen Mattheüs 28: 1-10 Zondagsnacht, terwijl soldaten op wacht staan bij het graf, komt er een luide stem uit de hemel. Ze zien hoe de hemelen zich openen

Nadere informatie

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis

Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Johannes 14:1-3 en 28 - Hemelvaart: op weg naar thuis Voor preeklezers: ik hoor graag als mijn preek ergens gelezen wordt. Neem dan even contact met mij op: hmveurink@gmail.com. Dan stuur ik ook de bijbehorende

Nadere informatie

In 1618 vaart Jan Janse met zijn schip in de buurt van de Canarische Eilanden als het plotseling hard begint te waaien. Hij stuurt als de bliksem

In 1618 vaart Jan Janse met zijn schip in de buurt van de Canarische Eilanden als het plotseling hard begint te waaien. Hij stuurt als de bliksem Enteren De eerste maanden op het kaperschip zijn machtig mooi. Jan geniet van het leven op zee: dit is nog eens wat anders dan een boottochtje op het Spaarne. Iedere keer als ze een Spaans galjoen op volle

Nadere informatie

Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken

Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken Medic Special Forces: de hogere kunst van het pleisterplakken tekst: sgt. Derek de Vries Lees het volledige artikel in de FALCON Grizzly, this is Mike ready to copy nine-liner This is grizzly, ready to

Nadere informatie

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps

Een land waar. mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Een land waar mensen goed geïnformeerd zijn over handicaps Lilian (48) vraagt haar zoontje om even een handje te komen geven. Dat doet hij en dan gaat hij weer lekker verder spelen. Wij nemen plaats aan

Nadere informatie

werken bij DEFENSIE MARINE Denk je aan de Marine, dan denk je aan schepen. Logisch, want die hebben we bij de Marine in alle soorten en maten. Van mijnenjagers tot onderzeeboten. Toch is de Marine meer

Nadere informatie

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug.

veeg de tranen van me weg. Ik kijk nog eens rond en er valt een hoop spanning van me af. Er komt zelfs een kleine glimlach op me gezicht terug. Het DOC Ik kruip in één van de buikpijn terwijl ik in bed lig. Mijn gedachten gaan uit naar de volgende dag. Ik weet wat er die dag staat te gebeuren, maar nog niet hoe dit zal uitpakken. Als ik hieraan

Nadere informatie

Artiesten interview. Artiest1

Artiesten interview. Artiest1 Artiesten interview Artiest1 Ben jij vaak creatief bezig met oude spullen door hier op wat voor manier dan ook (kunst meubilair e.d.) weer nieuwe dingen uit te creeren? En waarom hergebruik je hiervoor

Nadere informatie

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116

LES 4. Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 LES 4 Handelingen 12:1-19; Van Jeruzalem tot Rome: Verlost uit de gevangenis blz.109-116 De boodschap God hoort en verhoort onze gebeden voor elkaar. Leertekst: Terwijl Petrus onder zware bewaking zat

Nadere informatie

Vechten voor vrijheid

Vechten voor vrijheid tekst inge-mirjam bosveld Beeld Eljee Op uw plaatsen... Ook in Eva-radio kwamen op 22 januari militairen aan het woord. (Na)luisteren kan ook via www.eo.nl/eva. Vechten voor vrijheid Patrouilleren door

Nadere informatie

Om het thuisfront goed te informeren, heb ik regelmatig

Om het thuisfront goed te informeren, heb ik regelmatig door Gertjan van der Ree Mij is gevraagd een stukje te schrijven over de ervaringen van het A- pel, 1 ste bt, 11 AfdRA tijdens onze uitzending naar Afghanistan. Wij vielen onder BG5 en zijn vanaf dec.

Nadere informatie

kamer neemt om ze daar samen te drinken. B. is het hier niet mee eens; hij vindt koffiedrinken tijdverspilling. Henk E. heeft beter in de gaten hoe

kamer neemt om ze daar samen te drinken. B. is het hier niet mee eens; hij vindt koffiedrinken tijdverspilling. Henk E. heeft beter in de gaten hoe De positie van directeurbeheer is vacant. Tot nu toe werd deze post als nevenfunctie door een van de wetenschappelijk medewerkers vervuld, het bracht nauwelijks werk mee. Na de huidige democratisering

Nadere informatie

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN?

!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!! Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2015 WIL JE MINDER GAMEN? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt met het spelen van games. Je beseft dat je hierdoor in de problemen kunt raken: je huiswerk lijdt

Nadere informatie

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51

Inhoud. Een nacht 7. Voetstappen 27. Strijder in de schaduw 51 Inhoud Een nacht 7 Voetstappen 27 Strijder in de schaduw 51 5 Een nacht 6 Een plek om te slapen Ik ben gevlucht uit mijn land. Daardoor heb ik geen thuis meer. De wind neemt me mee. Soms hierheen, soms

Nadere informatie

Mariëtte Middelbeek REDDERS LANGS DE KUST VERHALEN UIT DE REDDINGBOOT. Muitgeverij. marmer

Mariëtte Middelbeek REDDERS LANGS DE KUST VERHALEN UIT DE REDDINGBOOT. Muitgeverij. marmer redders langs de kust Mariëtte Middelbeek REDDERS LANGS DE KUST VERHALEN UIT DE REDDINGBOOT Muitgeverij marmer Schoolreis Ed Koopman / KNRM Enkhuizen / Donderdagmiddag 15:34 uur DE DRIEËNDERTIG KINDEREN

Nadere informatie

Mijn laatste nieuwsbrief

Mijn laatste nieuwsbrief Mijn laatste nieuwsbrief Lieve familie, vrienden en sponsors! Mijn laatste nieuwsbrief schrijf ik vanuit het prachtige en kleurrijke Sri Lanka! Hier vierde ik Kerst en Oud en Nieuw met de bemanning van

Nadere informatie

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering.

Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. Bij SNAP leren we ouders en kinderen vaardigheden om problemen op te lossen en meer zelfcontrole te ontwikkelen. Deze folder legt uit hoe je SNAP kan gebruiken voor een blijvende verandering. SNAP (STOP

Nadere informatie

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich

Rivka voelt tranen in haar ogen. Vader aait over haar wang. Hij zegt: Veel plezier, prinsesje. Vergeet je nooit wie je bent? Dan draait vader zich 1942-1943 1 Rivka! Het is tijd om te gaan!, roept vader. Rivka is blij. Ze gaat logeren. Ze weet niet bij wie. En ze weet ook niet hoe lang. Maar ze heeft er wel zin in. Vader heeft gezegd: Je gaat in

Nadere informatie

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+

lesmap Wortel van Glas HETGEVOLG Wortel van Glas 16+ Wortel van Glas 16+ Naast de reguliere producties is en blijft het werk met en voor moeilijke doelgroepen een absolute noodzaak voor Stefan Perceval. Binnen dat kader presenteren we ook Wortel van Glas,

Nadere informatie

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht

De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht De gelijkenis van de onbarmhartige dienstknecht Lees : Mattheüs 18:21-35 Eerst lezen Daarna volgen er vragen en opdrachten Gelijkenissen Toen de Heere Jezus op aarde was,heeft Hij gelijkenissen verteld

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING LESMODULE BASISSCHOOL LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 HOE ZIEN HERSENEN ERUIT? VRAAG WIE KAN VERTELLEN WAT HERSENEN ZIJN? VRAAG HEBBEN KINDEREN KLEINERE HERSENEN DAN GROTE MENSEN? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE?

Nadere informatie

Bas. Ze doet haar agenda open. Vandaag ziet ze Bas elk lesuur.

Bas. Ze doet haar agenda open. Vandaag ziet ze Bas elk lesuur. Verkeerde naam Hoef je nog niet naar school? Britt zucht. Ik heb het eerste uur vrij. Altijd op woensdag. Het is al maart. Haar vader kent haar lesrooster nog steeds niet. Ook Inge kijkt verbaasd naar

Nadere informatie

Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg.

Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg. Een week varen met de morgenster. Suzanne van Tilborg. Ik begon deze week met het gevoel ik heb er zin in en ik zie wel wat we allemaal gaat gebeuren, ik laat het wel op me afkomen. Na de eerste dag voor

Nadere informatie

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven

Schriftelijke vragen Van Bommel over de arrestatie van een Afghaanse burger in Kamp Holland en het gebruik van particuliere beveiligingsbedrijven Postbus 20701 2500 ES Den Haag Telefoon (070) 318 81 88 Fax (070) 318 78 88 Aan de Voorzitter van de Tweede Kamer der Staten-Generaal Plein 2 2511 CR Den Haag Datum 29 februari 2008 Ons kenmerk D/2008003878

Nadere informatie

Arie van der Veer & Ellen Laninga. Luister maar. Met illustraties van Rike Janssen. Boekencentrum

Arie van der Veer & Ellen Laninga. Luister maar. Met illustraties van Rike Janssen. Boekencentrum Luister maar Met illustraties van Rike Janssen Arie van der Veer & Ellen Laninga Boekencentrum Verhalen uit het Oude Testament 4 Het begin van de wereld God maakt de wereld Genesis 1:1-2:4 Lang, heel

Nadere informatie

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen

Neus correctie 2012. Aanleiding. Intake gesprek. Stap 1: Wat gaan we doen Neus correctie 2012 Aanleiding Al een tijdje heb ik last van mijn neus. Als kind van een jaar of 5 kreeg ik een schep tegen mijn neus, wat er waarschijnlijk voor heeft gezorgd dat mijn neus brak. Als kind

Nadere informatie

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING

KIJK IN JE BREIN LESMODULE VMBO LEERLING LESMODULE VMBO LEERLING 1. DE HERSENEN 1.1 WAT ZIJN HERSENEN? VRAAG WAT ZIJN HERSENEN PRECIES? 1.2 WANNEER GEBRUIK JE ZE? DENKOEFENING WAAR- VOOR GEBRUIK JE OP DÍT MOMENT JE HERSENEN? DENKOEFENING KUN

Nadere informatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie

WERKBLADEN Seksuele intimidatie WERKBLADEN Seksuele intimidatie 1 Waarom dit boekje? 1.1 Zet een rondje om het goede antwoord. Seksuele intimidatie komt vaak voor. Ja Nee Seksuele intimidatie komt weinig voor. Ja Nee Mannen worden vaker

Nadere informatie

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te

Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te Hij had dezelfde soort helm op als in het beeld vooraf...2 Mijn vader was verbaasd dat ik alles wist...3 Ik zat recht overeind in mijn bed te kijken...4 De mensenmenigte opende zich in het midden...5 Toen

Nadere informatie

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali

Voor jongeren in het praktijkonderwijs. Nederlandse soldaten naar Mali PrO -weekkrant Week 45 november 2013 Voor jongeren in het praktijkonderwijs 4-1 0 november 2013 Eenvoudig Communiceren Nederlandse soldaten naar Mali Foto: ANP In Mali helpen buitenlandse soldaten de inwoners.

Nadere informatie

Nederlands in Uitvoering

Nederlands in Uitvoering Nederlands in Uitvoering Een leefbare school Een presentatie houden Enge plekken Zijn er bij jullie op school of in de buurt enge of lelijke plekken? Plekken die slecht verlicht zijn, of slecht onderhouden

Nadere informatie

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden

Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Zondag 11 januari - een verhaal om moed te houden Bij Marcus 1 - de doop van Jezus Ik weet niet hoe goed u al de zondagsbrief hebt gelezen. Maar wellicht is u opgevallen dat er helemaal bovenin staat dat

Nadere informatie

Welke voorkeur heb jij?

Welke voorkeur heb jij? Pedagogische vaardigheden: Welke voorkeur heb jij? Als pedagogisch medewerker maak je in de omgang met de kinderen in jouw groep gebruik van verschillende pedagogische vaardigheden. Wat zijn jouw voorkeursvaardigheden

Nadere informatie

Handleiding SHARE. Regio College. Auteur: L.E. Sinnema 31-1-2013 Master Professioneel Meesterschap MBO. Opleiders: Drs. Trudy Moerkamp Dr.

Handleiding SHARE. Regio College. Auteur: L.E. Sinnema 31-1-2013 Master Professioneel Meesterschap MBO. Opleiders: Drs. Trudy Moerkamp Dr. Regio College Handleiding SHARE Een spel bij het onderzoek Juf het is school! 2012 Auteur: L.E. Sinnema 31-1-2013 Master Professioneel Meesterschap MBO Opleiders: Drs. Trudy Moerkamp Dr. Tirza Bosma 1

Nadere informatie

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven

Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Cursusboek Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Mindfulness, de weg naar meer geluk in uw leven Beste cursist, De eerste stap is gezet! U gaat starten met een mindfulnesstraining van 8 lessen.

Nadere informatie

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar

De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De PAAZ, wat is dat? Informatie voor kinderen van 8 tot 12 jaar De afgelopen weken was het niet zo leuk bij Pim thuis. Zijn moeder lag de hele dag in bed. Ze stond niet meer op, deed geen boodschappen

Nadere informatie

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113

Inhoud. Woord vooraf 7. Het allereerste begin 9. Oervaders 19. Israël als moeder 57. Wijsheid voor ouders en kinderen 83. Koninklijke vaders 113 Inhoud Woord vooraf 7 Het allereerste begin 9 Oervaders 19 Israël als moeder 57 Wijsheid voor ouders en kinderen 83 Koninklijke vaders 113 Profetische opvoedkunde 145 Kinderen in zijn koninkrijk 177 Leerling

Nadere informatie

2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal...

2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal... 2 15 kilometerwedstrijden, maar toch niet helemaal... Alweer een tijdje geleden, maar vanwege de drukte nog geen verslag, maar zondag 16 november jongstleden liep ik mijn eerste Zevenheuvelenloop in Nijmegen.

Nadere informatie

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu

Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Tel: 06 239 475 38 esther@ikhouvanmij.eu www.ikhouvanmij.eu Met dit Ebook wil ik je graag inzichten geven in hoe je van jezelf kunt (leren) houden. Dit bereik je (wellicht helaas) niet door even een knop

Nadere informatie

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit

Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst. Voorganger: ds. Bert de Wit Preek Zondag 6 maart 2016, 10.00 uur Jeugddienst Thema: @Home Voorganger: ds. Bert de Wit Schriftlezing: Lucas 15:11-32 Een vader had twee zonen zo begint het verhaal. Met de beschrijving van een gezin.

Nadere informatie

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus.

Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 1 Beste vrienden, ik mag jullie vandaag vertellen over de laatste week van het leven van Jezus. 2 Het verhaal De Goede Week Trouw, Hoop en Spijt Ik wil jullie vandaag vertellen over de Goede Week. Dat

Nadere informatie

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel.

4 communicatie. Ik weet welke informatie anderen nodig hebben om mij te kunnen begrijpen. Ik vertel anderen wat ik denk of voel. 4 communicatie Communicatie is het uitwisselen van informatie. Hierbij gaat het om alle informatie die je doorgeeft aan anderen en alle informatie die je van anderen krijgt. Als de informatie aankomt,

Nadere informatie

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua

Spreekbeurt Dag. Oglaya Doua Spreekbeurt Dag Oglaya Doua Ik werd wakker voordat m n wekker afging. Het was de dag van mijn spreekbeurt. Met m n ogen wijd open lag ik in bed, mezelf afvragend waarom ik in hemelsnaam bananen als onderwerp

Nadere informatie

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5

Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 5 5 Tuin van Heden.nu 1 Mag ik zijn wie ik ben? Van In 6 Zacheüs (1) Het is erg druk in de stad vandaag. Iedereen loopt op straat. Zacheüs wurmt zich

Nadere informatie

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen?

Stap 6. Stap 6: Deel 1. Changes only take place through action Dalai Lama. Wat ga je doen? Stap 6. Changes only take place through action Dalai Lama Wat ga je doen? Jullie hebben een ACTiePlan voor het experiment gemaakt. Dat betekent dat je een nieuwe rol en andere ACTies gaat uitproberen dan

Nadere informatie

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les

Eenzaam. De les. Inhoud. Doel. Materiaal. Belangrijk. les 8 Inhoud 1 Eenzaam De Soms ben je alleen en vind je dat fijn. Als alleen zijn niet prettig aanvoelt, als je niet in je eentje wilt zijn, dan voel je je eenzaam. In deze leren de leerlingen het verschil

Nadere informatie

Opstartlessen. Les 1. Kennismaken

Opstartlessen. Les 1. Kennismaken www.edusom.nl Opstartlessen Les 1. Kennismaken Wat leert u in deze les? Uzelf voorstellen Kennismaken Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente Den Haag en DWI Amsterdam HET GESPREK

Nadere informatie

Ik vind zelf dat ik best veel geleerd heb vooral over het touwwerk, had de week alleen iets anders willen beginnen.

Ik vind zelf dat ik best veel geleerd heb vooral over het touwwerk, had de week alleen iets anders willen beginnen. De week op de morgenster, Maurits cleijne. Ik begon de week met een heel goed gevoel over deze tocht naar engeland, had er zeer veel zin in, en ging er voor. Toen ik de eerste dag op de morgenster kwam

Nadere informatie

Nederlanders aan het woord

Nederlanders aan het woord Nederlanders aan het woord Veteranen en de Nederlandse Veteranendag 2014 Trends, Onderzoek en Statistiek (TOS) Directie Communicatie Documentnummer: TOS-14-066a Belangrijkste inzichten Nederlander hecht

Nadere informatie

Workshop Handleiding. Tafeldrummen 2. wat is jouw talent?

Workshop Handleiding. Tafeldrummen 2. wat is jouw talent? Workshop Handleiding wat is jouw talent? Inhoudsopgave Hoe gebruik je deze workshop? Hoe kun je deze workshop inzetten in je klas? Les 1: Inleiding stelt zichzelf in les 1 kort voor en vertelt wat de leerlingen

Nadere informatie

Introductie Seinvlaggen

Introductie Seinvlaggen Introductie Seinvlaggen Zeekadetkorps Rotterdam Dienstvak Seiner 30 januari 2011 Zeekadetkorps Rotterdam Introductie Seinvlaggen, Pagina 1 Geschiedenis Seinvlaggen Op zee is het gebruik van vlaggen al

Nadere informatie

Reservist bij de Koninklijke Marechaussee. De leukste baan! naast je werk of studie

Reservist bij de Koninklijke Marechaussee. De leukste baan! naast je werk of studie Reservist bij de Koninklijke Marechaussee De leukste baan! naast je werk of studie Operationeel Centrum Mobiel toezicht veiligheid Grensbewaking Schiphol Beveiliging Koninklijk Huis Als het erop aankomt

Nadere informatie

Het houden van een spreekbeurt

Het houden van een spreekbeurt Het houden van een spreekbeurt In deze handleiding staan tips over hoe je een spreekbeurt kunt houden. Waar moet je op letten? Wat moet je wel doen? En wat moet je juist niet doen? We hopen dat je wat

Nadere informatie

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur

WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT. Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur WORD GROTER DAN DAT WAT JOU KLEIN HOUDT Ann Weiser Cornell en Egbert Monsuur 1 Les één Welkom bij deze e-cursus waarin we je zullen laten zien hoe jij groter kunt worden en je problemen kleiner! Zijn er

Nadere informatie

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school.

O, antwoordde ik. Verder zei ik niets. Ik ging vlug de keuken weer uit en zonder eten naar school. Voorwoord Susan schrijft elke dag in haar dagboek. Dat dagboek is geen echt boek. En ook geen schrift. Susans dagboek zit in haar tablet, een tablet van school. In een map die Moeilijke Vragen heet. Susan

Nadere informatie

Stop met vergelijken. Je bent uniek

Stop met vergelijken. Je bent uniek Stop met vergelijken. Je bent uniek Deze week schrijft Tineke Franssen, een van de wandelcoaches van Het Coach Bureau, het artikel. Vlak voor de zomer rondt zij het wandelcoachtraject af met Hanneke (43).

Nadere informatie

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen.

Wat is PDD-nos? VOORBEELDPAGINA S. Wat heb je dan? PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Wat is PDD-nos? 4 PDD-nos is net als Tourette een neurologische stoornis. Een stoornis in je hersenen. Eigenlijk vind ik stoornis een heel naar woord. Want zo lijkt het net of er iets niet goed aan me

Nadere informatie

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige.

Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Burn out Verslag van een ervaringsdeskundige. Nu GAP-deskundige. Ik was al een tijd druk met mijn werk en mijn gezin. Het viel mij zwaar, maar ik moest dit van mezelf doen om aan de omgeving te laten zien

Nadere informatie

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden

Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden Gijsje zonder staart geschreven door Henk de Vos (in iets gewijzigde vorm) Er was eens een klein lief konijntje, dat Gijs heette. Althans, zo noemden zijn ouders hem, maar alle andere konijntjes noemden

Nadere informatie

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1

Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Zo verleid je de vrouw van je dromen! UITGELEKT Pagina 1 Hoofdstuk 5: Hoe Je De Kans Op Success Verruïneerd De Vijf Dodelijke Misvattingen Eén van de manieren om je kansen op succes gegarandeerd te verruïneren

Nadere informatie

Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen

Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen Lesmateriaal bij de voorstelling: Zwemmen Zonder Mouwen Beste docent, Binnenkort gaat u met uw klas naar de voorstelling Zwemmen Zonder Mouwen; een muzikale 8+ voorstelling die zich afspeelt in en rondom

Nadere informatie

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO

DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 HAVO DEEL 1 DE NATIONALE WETENSCHAPSAGENDA VOOR SCHOLIEREN - DEEL 1 In Nederland wordt veel wetenschappelijk onderzoek gedaan. Maar wie bepaalt wat er onderzocht wordt? In het voorjaar van 2015 hebben Nederlanders

Nadere informatie

Hoe lang duurt geluk?

Hoe lang duurt geluk? Hoe lang duurt geluk? Op dit moment ben ik gelukkig. Na veel pech ben ik dan eindelijk een vrolijke schrijver. Mijn roman is goed gelukt. En ik verdien er veel geld mee. En ik heb ook nog eens een mooie,

Nadere informatie

Elke miskraam is anders (deel 2)

Elke miskraam is anders (deel 2) Elke miskraam is anders (deel 2) Eindelijk zijn we twee weken verder en heb ik inmiddels de ingreep gehad waar ik op zat te wachten. In de tussen tijd dacht ik eerst dat ik nu wel schoon zou zijn, maar

Nadere informatie

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen?

Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dagboek Dagboek Nederland onder water?! Komt Nederland onder water te staan? En wat kunnen jij en de politiek doen om dit te voorkomen? Dat het klimaat verandert is een feit. Je hoort het overal om je

Nadere informatie

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij

De Yes Set. Dé manier om eenvoudig te beïnvloeden. Auteur: Edwin Selij Ok, het volgende wat we gaan doen. We gaan beginnen. Misschien voor de meesten van jullie de eerste inductie, bewust dan. Ik denk dat jullie in je leven wel vaker mensen gehypnotiseerd hebben. Wie heeft

Nadere informatie

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl

Actielessen. Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Veel succes! http://www.edusom.nl http://www.edusom.nl Actielessen Les 5. Feest in de buurt! Wat leert u in deze les? Nieuwe woorden Grammatica: werkwoorden in de verleden tijd Veel succes! Deze les is ontwikkeld in opdracht van: Gemeente

Nadere informatie

Belangen: Macht van de Eerste Kamer

Belangen: Macht van de Eerste Kamer Belangen: Macht van de Eerste Kamer Korte omschrijving werkvorm: Aan de hand van een werkblad ontdekken leerlingen dat de plannen van het kabinet waarschijnlijk wel door de Tweede Kamer komen, maar niet

Nadere informatie

Let op: Alleen gesproken woord geldt!

Let op: Alleen gesproken woord geldt! Spreekpunten staatssecretaris De Vries van Defensie ter opening van het congres Maak jezelf Zichtbaar op 11 maart 2010 te Den Haag. Let op: Alleen gesproken woord geldt! Dames en heren, We leven in het

Nadere informatie

Gemeente Delft zet teamnormsessies Arbocatalogus 2.0 breder in dan alleen voor aanpak agressie en geweld

Gemeente Delft zet teamnormsessies Arbocatalogus 2.0 breder in dan alleen voor aanpak agressie en geweld Gemeente Delft zet teamnormsessies Arbocatalogus 2.0 breder in dan alleen voor aanpak agressie en geweld Door: Peter van Noppen / Fotografie: Kees Winkelman De gemeente Delft is een van de pilotgemeenten

Nadere informatie

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag

Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Tekst: Lucas 24: 46-53 Thema: Grote vreugde Hemelvaartsdag Liturgie: Welkom EL 142: Majesteit, groot is zijn majesteit Begroeting Psalm 47: 2,3 Gedicht Luisterlied Gebed Lezen: Lucas 24: 36-53 Psalm 93:

Nadere informatie

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling

Tijdschrift Kindermishandeling April 2013 Onderwijsspecial deel 2. 8 tips voor een goed gesprek met je leerling 8 tips voor een goed gesprek met je leerling Edith Geurts voor Tijdschrift Kindermishandeling Het kan zijn dat je als leerkracht vermoedt dat een kind thuis in de knel zit. Bijvoorbeeld doordat je signalen

Nadere informatie

TNO-onderzoeker Luc Dorenbosch over job crafting SLEUTEL AAN JE BAAN!

TNO-onderzoeker Luc Dorenbosch over job crafting SLEUTEL AAN JE BAAN! TNO-onderzoeker Luc Dorenbosch over job crafting SLEUTEL AAN JE BAAN! Foto s: Pim Geerts Eigenlijk is er geen goed Nederlands woord voor: job crafting. Sommigen noemen het kneden aan je werk. TNO-onderzoeker

Nadere informatie

Wil jij minderen met social media?

Wil jij minderen met social media? Wil jij minderen met social media? Uitgave van Stichting Be Aware Januari 2016 Hulpboekje social media 1 Hoe sociaal zijn social media eigenlijk? Je vindt dat je teveel tijd doorbrengt op social media.

Nadere informatie

Ter Land, ter zee en op de fiets

Ter Land, ter zee en op de fiets Ter Land, ter zee en op de fiets Eerste druk, maart 2012 2012 Lucas Graver isbn: 978-90-484-2285-2 nur: 402 Uitgever: Free Musketeers, Zoetermeer www.freemusketeers.nl Hoewel aan de totstandkoming van

Nadere informatie

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1

MEMORY WOORDEN 1.1. TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 MEMORY WOORDEN 1.1 TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 1 ik jij hij zij wij jullie zij de baby het kind ja nee de naam TaalCompleet A1 Memory Woorden 1 2 MEMORY WOORDEN 1.2 TaalCompleet A1 Memory Woorden

Nadere informatie

Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij

Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij Overdenking 21 juni 2015 Velserbroek - Ds. Mirjam Vermeij Geliefde gemeente van onze Heer Jezus Christus, Wie is hij toch, dat zelfs de wind en het meer hem gehoorzamen. Wie is hij toch? Die vraag klinkt

Nadere informatie

Hoe Epke Zonderland Lars motiveert om zijn droom waar te maken

Hoe Epke Zonderland Lars motiveert om zijn droom waar te maken Hoe Epke Zonderland Lars motiveert om zijn droom waar te maken Lars (33) werkt 7 jaar als adviseur in de vastgoedsector, voornamelijk in kantooromgevingen. Sinds een half jaar heeft hij een nieuwe werkgever.

Nadere informatie

Mieke Lansbergen. Op een dag leek het me een goed idee om een offer te maken voor God. Uit dankbaarheid voor alles wat groeit, en omdat

Mieke Lansbergen. Op een dag leek het me een goed idee om een offer te maken voor God. Uit dankbaarheid voor alles wat groeit, en omdat Mieke Lansbergen Hallo? Ha! Zie je mij? Kijk! Kijk even naar mij. Ik ben Kaïn. Fijn dat ik even iemand tegenkom! Ik loop hier al een tijd te dwalen, en het is zo saai in je eentje. Ik kom daar vandaan.

Nadere informatie

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang.

Die nacht draait Cees zich naar me toe. In het donker voel ik heel zachtjes zijn lippen op mijn wang. Vanavond ga ik mijn man vertellen dat ik bij hem wegga. Na het eten vertel ik het hem. Ik heb veel tijd besteed aan het maken van deze laatste maaltijd. Met vlaflip toe. Ik hoop dat de klap niet te hard

Nadere informatie

Optimaliseer je prestaties

Optimaliseer je prestaties Winst en Groei - Internetmarketing en Verkooptraining Optimaliseer je prestaties 10 Technieken om je prestaties te verbeteren Christo Cornelissen & Mieke Bouquet Alles waar je jezelf op weet te focussen

Nadere informatie

Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 9-9-2011.

Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 9-9-2011. Dagboek Alpha European Select Fund d.d. 9-9-2011. 447 miljard dollar gaat Obama uitgeven voor banen. Tijd 09:03 uur. Vanaf vijf voor negen gaat de FTI snel omhoog van 281,20 tot nu 282,80. Dat is zuur

Nadere informatie

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is

Alleen als uw kind zich veilig voelt, kan het worden wie het is Beste ouders en verzorgers. Voor de vakantie zijn we begonnen met een aanpak om het op en rond onze school voor kinderen nog veiliger te maken. Nu, na de vakantie, pakken we de draad met veel élan weer

Nadere informatie

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1

B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 B a s S m e e t s w w w. b s m e e t s. c o m p a g e 1 JE ONBEWUSTE PROGRAMMEREN VOOR EEN GEWELDIGE TOEKOMST De meeste mensen weten heel goed wat ze niet willen in hun leven, maar hebben vrijwel geen

Nadere informatie

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet.

LES 6. Nu zie je Hem wel, nu zie je Hem niet. LES Nu zie je Hem wel, Sabbat Doe Lees Lukas 4. 40 nu zie je Hem niet. Heb je weleens een moment gehad dat je het gevoel had dat God heel dicht bij je was? Misschien door een liedje, een bijbelvers, een

Nadere informatie

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy

Reality Reeks Verwerkingsopdrachten. Mooi meisje Verliefd op een loverboy Reality Reeks Verwerkingsopdrachten Mooi meisje Verliefd op een loverboy Lees blz. 3. Woont Laura in de stad of op het platteland? Hoe weet je dat? Lees blz. 5 en 7. Woont Laura s oma al lang op de boerderij?

Nadere informatie

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN

PREVIEW. Probeer nu 1 dag DAVID DE JONGE JAREN VAN VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN PREVIEW Probeer nu 1 dag DE JONGE JAREN VAN DAVID VIJF DAGEN: GOD, SPORT & JEZELF MET PRAKTISCHE, SPORT- EN PERSOONLIJKE VOORBEELDEN DAG 1 GOD ZIET JOU ZITTEN! Het is niet leuk om buitengesloten te worden,

Nadere informatie

30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen

30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen 30 Tips om de onderhandeling met de makelaar te winnen Waarom Jij koopt drie tot vier huizen in je leven. Je makelaar verkoopt er honderden. Hij kent dus het onderhandelingsspel beter dan jij. Wanneer

Nadere informatie

Help! Verzuim voorkomen

Help! Verzuim voorkomen TIP: dit is een interactieve pdf. de inhoudsopgave en het menu onder aan de pagina s zijn clickable. Help! Verzuim voorkomen Een leidraad voor werkoverleg met medewerkers over verzuim Deze publicatie is

Nadere informatie

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd

Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd Mijn ouders zijn gescheiden en nu? Een folder voor jongeren met gescheiden ouders over de OTS en de gezinsvoogd 1 Joppe (13): Mijn ouders vertelden alle twee verschillende verhalen over waarom ze gingen

Nadere informatie

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal

De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal De ondergang van de Spaanse Armada een spannend verhaal Een volk in opstand, een boze koning, een dappere koningin, een onoverwinnelijke vloot en... een storm. Dit is het spannende verhaal van de Spaanse

Nadere informatie

02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar)

02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar) BELLA (II) 02-01-2006-28-04-2014 (8 jaar) In 2007 kwam je voor het eerst lessen op onze hondenschool. Je had als pup eerder getraind op een andere school maar moest daar stoppen vanwege ED operaties aan

Nadere informatie

Vervoer gevaarlijke stoffen

Vervoer gevaarlijke stoffen Vervoer gevaarlijke stoffen binnen Defensie Edwin van de Ven Inhoud Defensie Uitzonderingspositie Defensie Voorbereidingen (Gereedstelling) We vertrekken. We doen ons werk. We gaan weer naar huis.. 2 Defensie

Nadere informatie