Diabetes voet management in gespecialiseerde centra

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Diabetes voet management in gespecialiseerde centra"

Transcriptie

1 Coördinatoren: Dr. Kristien Van Acker Endocrinologie / Diabetologie St-Jozefkliniek, Bornem & Willebroek Dr. Bernard Vandeleene Kliniekhoofd Endocrinologie en voeding Cliniques Universitaires St-Luc, Brussel Prof. Dr. Frank Vermassen Diensthoofd Vasculaire en thoracale heelkunde Universitair Ziekenhuis Gent, Gent Prof. Dr. Thibaut Leemrijse Geassocieerd kliniekhoofd Orthopedie en traumatologie Cliniques Universitaires St-Luc, Brussel Werkgroep: Marius Bajart Orthopaedic Shoe Maker Sint-Jozefkliniek, Bornem Dr. Christine Daubresse Diensthoofd Endocrinologie Diabetologie Voeding Clinique St-Joseph, Luik Dr. Véronique del Marmol Adjunct-kliniekhoofd Dermatologie Cliniques Universitaires Erasme (ULB), Brussel Dr. Bart Eeckhaut Fysiotherapeut AZ Nikolaas, Sint-Niklaas Dr. Mieke Flour Adjunct-kliniekhoofd Dermatologie Universitair Ziekenhuis Leuven, Leuven Mieke Fransen Podologe AZ Nikolaas, Sint-Niklaas Prof. Dr. Jan Gielen Radiologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Antwerpen Dr. Bart Gordts Geneesheer-hygiënist Microbioloog - Voorzitter van het Federaal Platform Ziekenhuishygiëne Dienst Microbiologie / Ziekenhuishygiëne AZ St-Jan, Brugge Prof. Dr. Frank Hammer Kliniekhoofd Radiologie Cliniques Universitaires St-Luc, Brussel Dr. Guy Hans Anaesthesiologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Antwerpen Dr. Karl Hendrickx Anesthesist St-Jozefkliniek, Bornem & Willebroek Christel Hendrieckx Klinisch psychologe Diabeteskliniek Universitair Ziekenhuis Brussel, Brussel Nicole Hussin Hoofd verpleging diabetologie Diabetologie Cliniques Universitaires Erasme (ULB), Brussel Prof. Dr. Greet Ieven Adjunct-diensthoofd Klinische biologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Antwerpen Dr. Bart Jacobs Adjunct-kliniekhoofd Vasculaire heelkunde Universitair Ziekenhuis Gent, Gent Prof. Em. Dr. Jean-Marie Lachapelle Dermatologie Cliniques Universitaires St-Luc, Brussel Prof. Dr. Julien Lambert Diensthoofd Dermatologie Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Antwerpen Dr. Giovanni Matricali Adjunct-kliniekhoofd Orthopedie Universitair Ziekenhuis Leuven, Leuven Prof. Dr. Stan Monstrey Diensthoofd Plastische heelkunde Universitair Ziekenhuis Gent, Gent Dr. Anna Moscato Algemene heelkunde Cliniques du Sud Luxembourg, Aarlen Jo Nouwen Verpleegkundige Diabetische voetkliniek Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Antwerpen Christian Pintiau Orthopaedic Shoe Maker Brussel Prof. Dr. Philip Roosen Fysiotherapeut-podoloog Rehabilitation Sciences and physiotherapy Universiteit van Gent - Arteveldehogeschool, Gent Dr. Maryam Shahabpour Radiologie en medische beeldvorming Universitair Ziekenhuis Brussel, Brussel Dr. Hendrik Van Damme Adjunct-diensthoofd Vasculaire heelkunde CHU Sart-Tilman, Luik Rosine Van den Bulck Verpleegkundige - stomatherapeute Stomatherapie / Wondzorg Clinique Edith-Cavell, Brussel Annemie Van de Sompel Diëtiste Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Antwerpen Prof. Dr. Christophe Van de Wiele Diensthoofd Nucleaire geneeskunde Universitair Ziekenhuis Gent, Gent Dr. Koenraad Van Landuyt Kliniekhoofd Plastische heelkunde Universitair Ziekenhuis Gent, Gent Prof. Dr. Bruno Vande Berg Diensthoofd Radiologie Cliniques Universitaires St-Luc, Brussel Prof. Dr. Jean-Claude Wautrecht Kliniekhoofd Vasculaire pathologie Cliniques Universitaires Erasme (ULB), Brussel Peer review groep: Dr. Frans Augustinus Huisarts Bornem Dr. Bernard Devos Bevernage Resident Orthopedie en traumatologie Cliniques Universitaires St-Luc, Brussel Dr. Peter de Gier Vasculaire heelkunde Sint-Jozefkliniek, Bornem & Willebroek, Campus Bornem Dr. Pierre Maldague Ziekenhuisgeneesheer-specialist Orthopedie en traumatologie Cliniques Universitaires St-Luc, Brussel Frank Van Laer Verpleegkundige-hygiënist Ziekenhuishygiëne Universitair Ziekenhuis Antwerpen, Antwerpen Dr. Johan De Neve Asbeek Diabetes voet management in gespecialiseerde centra Diabetes voet management in gespecialiseerde centra Kristien Van Acker Bernard Vandeleene Frank Vermassen Thibaut Leemrijse

2 Diabetes voet management in gespecialiseerde centra Kristien Van Acker Bernard Vandeleene Frank Vermassen Thibaut Leemrijse

3 Inhoudstafel Inhoudstafel 1. Inleiding 9 1. Voorwoord 9 2. Omvang van het probleem De normale voet Inleiding Gewrichten en botstructuren Bloedvoorziening van voet en onderste lidmaat Bezenuwing van voet en onderste lidmaat Fysiopathologie Inleiding Perifere neuropathie Sensorische neuropathie Motorische neuropathie Autonome neuropathie Verminderde gewrichtsbeweeglijkheid (LJM) Perifere arteriopathie Trauma s Dermatopathie Conclusie Risicovoet en ulcusclassificaties Inleiding De risicovoet Classificatie van voetwonden Wagner classificatie Texas classificatie VAP classificatie Classificatie volgens Mike Edmonds PEDIS classificatie Diagnose Inleiding Infectie Klinische aspecten Infectie Diepte Microbiologie Medische beeldvorming van het bot Standaard RX Echografie CT Scan en magnetische resonantiebeeldvorming (MRI) Isotopen Vasculaire insufficiëntie Inleiding Klinisch onderzoek Niet-invasieve diagnostische tests Doppler en ABI TcPO Andere technieken Medische vasculaire beeldvorming Kleuren-echo-Doppler CT-angiografie MR-Angiografie Intra-arteriële angiografie Besluit Neuropathie Inleiding Sensorische neuropathie Motorische neuropathie Autonome neuropathie Technische onderzoeken Kenmerken van voetwonden Inleiding Definitie van voetwonden De fasen van het normale genezingsproces Parameters die een wonde beschrijven Charcot voet Inleiding Etiologie

4 Inhoudstafel 6.3. Verloop van Charcot voet De classificatie van de Charcot voet Klinische symptomen Differentiaaldiagnose en onderzoek Medische beeldvorming Standaard RX CT-scan MR beeldvorming Behandeling Inleiding Behandeling van infectie Medische behandeling Inleiding Antibiotica Antiseptica Heelkundige behandeling Inleiding Heelkundige technieken Behandeling van vasculaire insufficiëntie Medische behandeling Evaluatie en behandeling van cardiovasculaire risicofactoren Verbetering van de microcirculatie Hyperbare zuurstoftherapie Therapeutische angiogenese Heelkundige revascularisatie Indicaties Ziekteniveaus Distale bypasschirurgie Andere technieken Endovasculaire technieken Behandeling van neuropathie Medische behandeling Niet-pijnlijke polyneuropathie Pijnlijke polyneuropathie Fysiotherapie Wondverzorging Inleiding Off-loading Wondbedvoorbereiding Algemene voethygiëne Ontsmetting van de wonde Lokaal debridement Verbanden Eenvoudige verbanden Actieve verbanden Specifieke en samengestelde verbanden Verbanden ter bescherming van de wondranden De biotechnologische benaderingen De fysische benaderingen Behandeling van de Charcot voet Conservatieve behandeling De eerste fase De tweede fase De derde fase Chirurgische correctie Reconstructieve chirurgie Lokale flappen Vrije-flaptransfer Amputaties Teendesarticulaties Interfalangeale desarticulatie Metatarso-falangeale desarticulatie Transmetatarsale straalamputaties Transmetatarsale amputaties Majeure desarticulaties Lisfranc desarticulatie (K) Midtarsale desarticulatie (Chopart) (L) Syme enkeldesarticulatie (H) Andere achtervoetamputaties Onderbeenamputatie Anesthesie: Specifieke aspecten Inleiding Management van diabetes Invloed van diabetes op andere organen Keuze van de anesthesietechniek Anti-aggregantia en anticoagulantia

5 Inhoudstafel 7. Secundaire preventie, revalidatie en herstel Secundaire preventie en educatie Rol van de diabetesverpleegkundige in de secundaire preventie Preventie Verzorging Educatie Rol van de podoloog in de secundaire preventie Diagnose Biomechanica Risicofactoren Behandeling Rol van aangepast schoeisel in de preventie van nieuwe ulcera Zolen Aangepaste schoenen Preventieve orthopedische chirurgie Reëducatie en revalidatie na amputatie Algemene behandeling van de patiënt Inleiding Glycemieregeling Behandeling van cardiovasculaire risicofactoren Dieetbehandeling Koolhydraten Eiwitten Lipiden Vezels Wondbehandeling en voeding Psychosociale aspecten Inleiding Chronische hyperglycemie Psychologische factoren bij chronische hyperglycemie Een laag zelfbeeld Angst voor hypoglycemie Depressie Aanpassingsproblemen Stress Diagnose van psychische problemen Psychologische verwerking van een voetwonde Inleiding Beleving van neuropatische symptomen en/of voetwonden De rol van de hulpverlener Amputatie De periode vóór de amputatie De periode na de amputatie Conclusies Dermatologische aspecten Necrobiosis lipoidica Diabetische dermopathie Diabetische bullae (Bullosis diabeticorum) Mycosen van de voet Infectiepreventie ziekenhuishygiëne Algemene principes van ziekenhuishygiëne Belang van nosocomiale infecties bij diabetespatiënten Standaardvoorzorgsmaatregelen Bijkomende barrièremaatregelen Ontsmetting van MRSA dragers Resistente micro-organismen (MRSA en andere) MRSA VISA en VRSA MRSA opgelopen buiten het ziekenhuis Multiresistente enterokokken Gram-negatieve bacillen resistent tegen breedspectrum -lactams, aminoglycosiden en 4-fluoroquinolonen Diabetes voetzorg in België: Quo vadis? Het verleden Heden Voetzorg in de eerste lijn Voetzorg in de tweede lijn Voetzorg in de derde lijn Toekomst Conclusie 259 Referenties

6 1 Inleiding 1 Voorwoord Tegen de tijd dat u deze paragraaf volledig hebt gelezen zal waarschijnlijk minstens één persoon een gedeelte van een voet of been hebben verloren aan complicaties van een diabetes voet. Dit gebeurt om de 30 seconden. Een amputatie wordt vaak voorafgegaan door een ulcus; 15% van de diabetes patiënten krijgt ooit een voetulcus. Gezien de verwachte stijging van het aantal diabetici wereldwijd tot 333 miljoen tegen 2025 is er een dringende nood aan een gecoördineerde preventieve klinische actie om de impact van diabetes voet te verminderen.

7 1 Inleiding Tot 85% van alle aan diabetes voet gerelateerde problemen kunnen worden voorkomen door een combinatie van goede voetverzorging en een geschikte opleiding voor zowel diabetes patiënten als zorgverleners. Het is dan ook geen toeval dat net in het IDF (International Diabetes Federation) themajaar van de diabetes voet dit boek werd voorbereid. Het internationaal thema van de werelddag op 14 november 2005, luidde: Diabetes and Foot Care: Put Feet First, Prevent Amputations. Reeds in 1992 stelden de ABD (L Association Belge du Diabète) en de VDV (Vlaamse Diabetes Vereniging), de beide patiëntenverenigingen in ons land, naar aanleiding van het consensusdocument van The Saint Vincent Declaration tot doel het aantal amputaties met 50% te reduceren. Na 16 jaar is dit streefdoel niet bereikt. Wel kunnen we met fierheid zeggen dat sinds 1 juli 2005 voor het éérst multidisciplinaire diabetes voetklinieken werden erkend in ons land. Dit boek moge een ondersteuning zijn voor hen die de Saint Vincent doelstellingen mee trachten te realiseren. In de opbouw van dit boek werd uitgegaan van de klinische problematiek van de diabetes voet maar wordt deze ook gekaderd in een groter geheel. Daarom wordt in de verdere hoofdstukken ook aandacht besteed aan de lichamelijke en psychologische problemen van de patiënt-mens met een diabetes voet en vervolgens aan de gezondheidsstructuren en de maatschappelijke context waarbinnen de verzorging van deze patiënten plaatsgrijpt. In dit boek wordt een stapsgewijze benadering gegeven van klinisch relevante onderwerpen, welke in de dagelijkse praktijk van multidisciplinaire voetklinieken aan de orde zijn. Het doel is aan alle gezondheidsverstrekkers in een diabetes voetenteam een praktische ondersteuning te geven om samen in hun centra, maar ook in optimale communicatie met de eerste lijn, een goed gestructureerde zorg te kunnen aanbieden. De belangrijkste doelstelling daarbij is de patiënt centraal te stellen en het aantal amputaties in ons land te reduceren. Als rode draad werd gebruik gemaakt van de PEDIS-classificatie op basis waarvan gepoogd werd ook richtlijnen voor diagnose en behandeling te formuleren. 2 Omvang van het probleem Uit het dagelijks leven gegrepen In de loop der jaren werd de geneeskundige zorg opgesplitst in steeds meer deelspecialismen. De noodzaak bestaat om vanuit, en rekening houdend met ieders expertise terug te streven naar een geïntegreerde zorg. De complexiteit van de diabetes voet is een ideaal voorbeeld om dit aan te tonen. Een goede communicatie tussen verscheidene disciplines, zowel op het niveau van de medici, paramedici en technisch ondersteunende diensten, verbetert de kwaliteit van de zorg. Het is de beste manier om amputaties te vermijden. Ook een goede communicatie tussen alle niveaus van de gezondheidszorg, met name de eerste lijn, tweede lijn en de referentiecentra betekent een duidelijke meerwaarde. Vanuit deze overtuiging werd er geopteerd om het boek te beginnen met drie verschillende klinische verhalen uit het leven gegrepen. Deze verhalen worden niet aangehaald om iemand of een instelling terecht te wijzen, maar eerder om ons te doen geloven dat we in de toekomst met een betere gestructureerde zorg en communicatie ook betere resultaten kunnen bereiken. Snelle verwijzingen kunnen heel veel leed voorkomen. In al deze gevallen is ervaring en een adequate en doortastende diagnostische en therapeutische aanpak noodzakelijk om amputatie te vermijden. Redenen om door te verwijzen naar een referentiecentrum met voldoende ervaring: d Uitgebreide diepe infectie. d Ernstig perifeer vaatlijden. d Charcotvoeten

8 1 Inleiding Casus 1 Een banale wonde infecteert en evolueert nagenoeg regelrecht naar een onderbeenamputatie. De heer FM, 65 jaar heeft diabetes mellitus (DM) type 2 sinds 6 jaar. De laatste twee jaren vertoonde hij zeer veel eelt aan beide voorvoeten. Hij raadpleegde hiervoor een pedicure. Zonder dat hij het had opgemerkt, had deze enkele dagen voordien een wondje veroorzaakt. De echtgenote ontdekte op een ochtend een bloedspoor op de badkamervloer. Tijdens het bezoek aan de huisarts bleek het te gaan om een relatief diepe wonde ter hoogte van de voorvoet. Antibiotica werden voorgeschreven. Na drie dagen werd hij via spoedgevallen opgenomen met hoge koorts en werd hij verder verzorgd in een diabetescentrum met intraveneuze antibiotica. Daarna werd een afwachtende houding aangenomen. De koorts verdween, maar het letsel ter hoogte van de voet werd steeds dieper. Er ontstond gangreen en een amputatie werd voorgesteld. De man vroeg om getransfereerd te worden naar een referentiecentrum met een multidisciplinair team. Daar kwam hij toe op een vrijdag om 12u30. De problematiek werd als urgent beschouwd en onmiddellijk werd een heel team gemobiliseerd voor diagnostische oppuntstelling en behandeling. Op de dag van opname werd een labo verricht en bacteriologische staalafname. Een MRI van de voet werd uitgevoerd om de uitgebreidheid van de diepe infectie met botaantasting te evalueren en te bepalen of de voet nog gedeeltelijk te redden was. Een angiografie werd verricht om na te gaan of er nog revascularisatie mogelijk was. Er werd nog dezelfde dag een uitgebreid chirurgisch debridement met amputatie van de necrotische teen doorgevoerd. Intraveneuze antibiotica werden gestart (breedspectrum antibiotica omwille van het bedreigd lidmaat tot het antibiogram gekend is om in de volgende dagen zo mogelijk te verengen). Gezien het klinisch septische beeld en het bedreigde lidmaat, werd hyperbare zuurstoftherapie gestart. De daaropvolgende dag werd overgegaan tot een nieuw chirurgisch debridement met amputatie van een naburige teen omwille van osteomyelitis. Revascularisatie werd voorzien. Ook de daaropvolgende dagen werd telkens opnieuw aanvullend chirurgische debridement uitgevoerd en de hyperbare zuurstoftherapie verder gezet. In de daaropvolgende periode volgde nog madentherapie, reconstructieve chirurgie en revalidatie. Na 3 maanden kon de man het ziekenhuis verlaten met 2 benen. Te trekken lessen voor: Patiënt: Elke verwonding, ook wanneer deze niet pijnlijk is, dient als ernstig te worden beschouwd. Pedicure: Noodzaak aan bijkomende goede opleiding voor voetverzorgers/pedicures om risicopatiënten tijdig te verwijzen naar een podoloog of arts. Huisarts: Elke voetwonde bij een diabetes patiënt dient gepeild te worden voor botcontact; snelle opvolging na 2 dagen is gewenst, gezien de snelle evolutie bij DM patiënten dient de patiënt, als er geen verbetering optreedt, doorverwezen te worden naar een centrum met ervaring. Diabetescentrum: Antibiotica zijn een deel van de behandeling, maar evenzo het chirurgisch debridement. Referentiecentrum: Een diabetes voet met ernstige infectie is een urgentie zoals een acuut myocard infarct. Economisch effect: De totale medische kost van deze patiënt bedroeg anno 2001: en de opleg voor de patiënt: Vele ziekenhuismanagers zien op tegen de lange ligdagduur samengaand met deze pathologie, omwille van onvoldoende financiële vergoeding. Deze pathologie is op basis van MKG (Minimale Klinische Gegevens) ondergewaardeerd

9 1 Inleiding Casus 2 Agressieve revascularisatie kan een voet redden G.D., 62 jaar is een nog vitale man waarbij 7 jaar geleden diabetes type 2 werd vastgesteld. a c b d Ter gelegenheid van het huwelijk van zijn dochter koopt hij een paar nieuwe schoenen en op de avond van het huwelijk amuseerde hij zich uitstekend, ook op de dansvloer. Twee dagen later merkt hij een relatief klein blauw plekje op ter hoogte van de kleine teen. Het lijkt een kleine blaar met bloed gevuld. Hij raadpleegt de huisarts die deze blaar open maakt. De wonde blijkt echter niet te genezen en er ontstaat een rood-blauw verkleurde atone wonde met enigszins weke bodem. Gezien zijn drukke bezigheden is rust nemen geen optie. Na twee weken blijkt het letsel eerder te vergroten dan af te nemen. Na een nieuwe raadpleging van de huisarts wordt hij doorverwezen naar een chirurg. Deze stelt vooreerst een lokale behandeling in. Nog twee weken later blijkt het letsel geen neiging tot genezing te vertonen, integendeel. De chirurg laat een MR-angiografie verrichten waarop een goede vascularisatie is vast te stellen tot en met het niveau van de arteria poplitea. De onderbeenvaten zijn diffuus aangetast. Meer distaal zijn geen bruikbare beelden aanwezig. Gezien de lokale toestand niet verbetert en gezien de vascularisatie geïnterpreteerd wordt als bevredigend wordt besloten tot het uitvoeren van een teenamputatie. Na het uitvoeren van deze teenamputatie blijkt ook de wonde hiervan niet te genezen. De wondranden necroseren en de wonde zelf komt terug open. Er is botcontact met het resterende deel van de proximale falanx in de amputatiestomp. Gezien de angiografie geïnterpreteerd werd als geen revascularisatie toelatend en nog vrij bevredigend wordt een recoupe verricht waarbij ook de metatarsaalkop wordt weggenomen. Ook nu blijkt de wonde niet te genezen en necroseren de wondranden. e Fig. 1.1a en fig. 1.1b : Voet bij opname gangreen omwille van trombose door infectie-abces middenvoet. Fig. 1.1c : evolutie na revascularisatie, hyperbare O 2 therapie, debridement en IV antibiotica. Fig. 1.1d : verdere heling na madentherapie en verdere amputatie. Fig. 1.1e : na maanden volledig herstel secundaire preventie is noodzakelijk. Na een onderhoud waarbij gesproken wordt van een onderbeenamputatie besluit G.D. een vasculair chirurg in een referentiecentrum te raadplegen. Bij onderzoek blijkt een atone, niet genezende wonde aanwezig van 5-6 cm oplopend over de laterale voetrand. Een intra-arteriële femorografie wordt verricht waarbij de goede perfusie tot en met de arteria poplitea wordt be

10 1 Inleiding vestigd. De drie onderbeenvaten blijken diffuus aangetast met echter een goede arteria dorsalis pedis die vulling geeft aan de voetarcade. Besloten wordt tot het uitvoeren van een popliteo-pedale overbrugging. De wonde wordt eveneens gedebrideerd. Na enkele dagen wordt een VAC-verband aangebracht. Hiermee treedt een goede granulatie op van de wondbodem. Drie maanden later blijkt het defect volledig genezen. De bypass is goed voelbaar over de voetrug. Te trekken lessen voor: Patiënt: Voet- en schoenhygiëne zijn bij diabetici uitermate belangrijk. Vele diabetische ulcera beginnen ten gevolge van een mineur trauma. Door de neuropathie wordt het normale verdedigingsmechanisme (=pijn) bij overmatige druk uitgeschakeld. Huisarts: Elke voetwonde bij diabetici dient vanaf het begin als ernstig te worden genomen. Diabetescentrum: Om genezing van een wonde te bekomen is een optimale bloedvoorziening aangewezen. Amputaties hebben slechts kans van slagen wanneer de bloedvoorziening voldoende is. Een evaluatie bij patiënten met diabetisch vaatlijden dient steeds een vasculair onderzoek te omvatten, met visualisatie van de voetarteriën. Referentiecentrum: Distale en pedale revascularisatie zijn zinvol om amputaties te vermijden. Casus 3 Fig 1.2 : Eindresultaat na bypass en resectie van de 4 e en 5 e straal Het herkennen van een acute Charcot is essentieel om majeure complicaties te vermijden. De heer VR, 68 jaar heeft sinds 15 jaar diabetes mellitus. Het is een zakenman die zijn chronische aandoening niet ernstig heeft genomen. Business first... Zijn behandeling bestaat uit orale antidiabetica en hij heeft zich sinds 4 jaar onttrokken aan medische follow-up. Na een familieweekend, waar hij meer wandelde dan gewoonlijk, ontwikkelt hij een dikke rode, warme voet. Zes dagen later is er geen verbetering, ervaart hij meer pijn en contacteert hij de huisarts. Deze start onmiddellijk antibiotica. Een week later meldt hij zich aan op de dienst spoedgevallen. Zijn voet blijft even rood en gezwollen en de zwelling heeft zich uitgebreid ter hoogte van zijn been. De spoedarts vermoedt een diepe veneuze trombose en behandelt de patiënt met Fraxiparine. Hij wordt opgenomen en een diabetologisch advies wordt ingewonnen. Deze stelt de diagnose van een acute Charcot en merkt reeds deformaties op. Gezien deze laatste onvoldoende ervaring heeft met deze problematiek wordt de patiënt doorverwezen naar een referentiecentrum. Na 2 dagen bedrust wordt een total contact cast aangelegd. Er wordt voorgesteld om per 2 à 3 weken een gipswissel te doen. In totaal wordt hij 3 maanden gegipst en krijgt hij nog gedurende 2 maanden een pneumatic diabetic walker aangelegd. In de laatste fase worden er orthopedische schoenen voorbereid. In overleg met het team koopt hij zelf een tweede paar om voldoende schoenwisseling 16 17

11 1 Inleiding ook binnenhuis mogelijk te maken. Wegens de relatief late diagnose zal hij blijvend orthopedisch schoeisel moeten dragen ter preventie van zijn ulcera ter hoogte van de prominentia (voetafwijkingen). Te trekken lessen voor: Patiënt: Een jaarlijkse follow-up ter screening van complicaties kan veel ellende besparen. Huisarts, spoedgevallenarts: Het beeld van een acute Charcot wordt onvoldoende herkend. Diabetes voet dient beter in het curriculum van de artsenopleiding opgenomen te worden. Diabetescentrum: Schoenmaker, blijf bij uw leest... doorverwijzing is de enige juiste optie bij onvoldoende expertise in geval van diabetes voet en specifiek bij Charcot voet. Referentiecentrum: Charcot voet is een multidisciplinair probleem bij uitstek. Diabetesopvolging en correcte aanpak van Charcot zijn een must: correcte gipstechnieken en na stabilisatie van de charcotdeformaties, patiënt voorzien van goed aangepast orthopedisch schoeisel. Fig. 1.3: Acute Charcot Economisch effect : Deze casus kost zeer veel geld: 7 x gips, aircastwalker, orthopedisch schoeisel, 1 e paar, 2 e paar. Een Charcot voet zal zelfs bij goede opvolging een geleidelijke evolutie van de deformaties kennen. Vaak dient er sneller een schoenaanpassing of zelfs een nieuw voorschrift gegeven te worden. Helaas is het terugbetalingssysteem hiervoor niet aangepast. a b Fig. 1.4 a-c : Immobilisatie met gips en met pnoematic walker Fig. 1.5a en b : Orthopedisch schoeisel c a b 18 19

12 2 De normale voet 1 Inleiding Om de diabetes voet goed te begrijpen is het onontbeerlijk om een basisinzicht te hebben in de anatomie van de normale voet. We zullen daarom de osteologie, de bloedvoorziening en de bezenuwing kort en schematisch herhalen.

13 2 De normale voet 2 Gewrichten en botstructuren De voet moet sterk en tevens elastisch genoeg zijn om het lichaamsgewicht te dragen en het lichaam verder te doen bewegen. Bij stilstaan wordt het gewicht gelijkwaardig gedragen door de kussentjes (pads) onder de metatarsaalkoppen en de hiel. Eén derde van het gewicht wordt gedragen door de eerste metatarsaalkop. De voet is samengesteld uit 27 botjes, 19 spieren en 32 gewrichten. Deze vormen zowel de longitudinale als de tranversale bogen, die essentieel zijn voor goede stand en goede voortbeweging. In figuur 2.1 ziet men de samenhang tussen de verschillende botelementjes. Er zijn 3 groepen van botstructuren: de tarsalen, de metatarsalen en de phalanxbeentjes. Om al deze beenderige elementen goed te kunnen bestuderen tijdens klinisch handelen en om bepaalde botpathologie op te sporen, zijn 3 standaard RX opnamen gewenst (fig. 2.1). De ¾ opnames zullen een gedetailleerder beeld geven van de metatarsalen en van de cuneïforme beentjes en het os naviculare. a1 a2 b1 c1 c2 b2 Fig. 2.1a-c : Anatomie van de botstructuren met overeenkomstige RX-opnames: a. Face opname ; b. ¾ opname ; c. Laterale opname 22 23

14 2 De normale voet 3 Bloedvoorziening van voet en onderste lidmaat De arteria femoralis superficialis is het bloedvat dat de belangrijkste bloedvoorziening van het onderste lidmaat verzorgt en ter hoogte van de kniekuil de arteria poplitea wordt. Deze laatste zal zich verdelen in de 3 onderbeenarteriën: d de arteria tibialis anterior, welke overgaat in de arteria dorsalis pedis; d de arteria tibialis posterior, welke achter de mediale malleolus loopt en zich in de voet opsplitst in de mediale en laterale arteria plantaris; d de arteria peronea, welke de middelste van de 3 is. Vanuit de beide plantaire en dorsale arcus zullen de arteriae metatarsaliae (plantair en dorsaal) ontstaan met daaruit de digitale arteriën. De occlusie van de 2 digitale arteriën, bijvoorbeeld ten gevolge van een infectie, kan aanleiding geven tot gangreen van een volledige teen. Voor meer details, verwijzen we u naar fig. 2.2a en 2.2b. 4 Bezenuwing van voet en onderste lidmaat Een gedetailleerde kennis van het verloop van de zenuwen is misschien minder belangrijk bij de diabetes voet. Wel kan het meer inzicht geven bij klachten van neuropatische pijn en zeker wanneer een differentiaal diagnose met radiculair lijden dient te worden gesteld. De dermatomen van de huidbezenuwing worden aangegeven in figuren 2.3 en 2.4. a b a b Nervus saphenus Nervus peroneus profondus Nervus peroneus superficialis Nervus suralis Nervus plantaris medialis Nervus calcaneus medialis Nervus plantaris lateralis Fig. 2.3 : Bezenuwing van de huid ter hoogte van de voet: a. dorsaal. b. plantair a b Fig. 2.2 : De locatie van de voetarteriën: a. plantair, b. dorsaal Nervus saphenus Nervus peroneus profondus Nervus peroneus superficialis Nervus suralis Nervus cutaneus dorsalis Nervus cutaneus lateralis Nervus calcaneus medialis Fig. 2.4 : Bezenuwing van de huid van het onderste lidmaat: a. pretibiaal. b. dorsaal 24 25

15 3 Fysiopathologie Kernboodschappen d De belangrijkste oorzaken van wonden zijn polyneuropathie, misvormingen van de voet en de tenen, perifere arteriopathie en trauma s (meestal door schoenen). d Ischemie heeft een belangrijke prognostische waarde in geval van wonden. d Infectie verhoogt aanzienlijk het risico op amputatie.

16 3 Fysiopathologie 1 Inleiding Een diabetes voet is de uitdrukking van de vasculaire en neuropathische complicaties ter hoogte van de voet die het gevolg zijn van diabetes. Deze complicaties komen zelden alleen voor, maar gaan vaak gepaard met een verminderde beweeglijkheid van de gewrichten. Dit resulteert in een neuroischemische, verzwakte, misvormde voet waarop zich makkelijk wonden kunnen vormen. Trauma s, vaak het gevolg van onaangepast schoeisel, worden niet altijd opgemerkt en veroorzaken wonden als gevolg van wrijving, die wanneer pijnloos, vaak pas laat worden gediagnosticeerd als ze al diep en geïnfecteerd zijn. Perifere ischemie heeft een belangrijke prognostische waarde in geval van wonden. Vaak worden patiënten te laat doorverwezen naar gespecialiseerde centra. Een lange ziekenhuisopname is dan noodzakelijk, en een amputatie soms onvermijdelijk. De verschillende ontstaansmechanismen van voetulcera en hun verloop zijn samengevat in figuur 3.1 (bewerking van de International Consensus on the Limited joint mobility Motorisch Stand afwijkingen en coördinatiestoornissen neuropathie Sensorisch diabetes mellitus Verminderde pijngevoeligheid en proprioceptie Verminderde zweetsecretie Autonoom angiopathie Gewijzigde bloedflow regulatie Microangiopathie dermatopathie Perifeer vaatlijden Voetafwijkingen druk-en wrijvingskrachten Kloven Ischemie Callus Trauma Trauma Gangreen Onaangepast schoeisel. Slechte compliantie. Onverschilligheid. Gebrek aan educatie van patiënt of zorgverstrekkers VOETULCUS Fig. 3.1 : Ontstaansmechanismen van diabetes voetulcus, bewerking van de Internationale consensus rond diabetes voet (Internationale Consensus on the Diabetic Foot) (2003) 28 29

17 3 Fysiopathologie Diabetic Foot). Figuur 3.2 geeft de mogelijke evoluties weer van zodra een diabetes patiënt een voetwonde heeft. De prognose met als eindpunt genezing, stabilisatie, amputatie en/of overlijden wordt voornamelijk bepaald door de aanwezigheid van infectie en comorbiditeit. Genezing Chronisch ulcus * Overlijden Overleven VOETULCUS amputatie * Overlijden Infectie * Comorbiditeit Gangreen 2 Perifere neuropathie De juiste prevalentie van diabetes neuropathie is niet gekend. De literatuur geeft frequenties aan tussen 35 en 60%, voornamelijk afhankelijk van de diagnostische middelen welke worden gebruikt. Meestal is de neuropathie asymptomatisch en zal enkel door een nauwgezette anamnese en klinisch onderzoek worden teruggevonden. Men onderscheidt sensorische, motorische en autonome neuropathie. n 2.1. Sensorische neuropathie Sensorische neuropathie gaat gepaard met een verminderde gevoeligheid voor druk, warmte/koude en pijn. Ook de vibratiezin en de proprioceptieve gevoeligheid kunnen verminderd zijn. Trauma s worden niet waargenomen. Ze zijn verantwoordelijk voor wonden die vaak laat worden gediagnosticeerd omdat geen pijn wordt gevoeld (fig. 3.3 a en b). Fig. 3.2 : Mogelijke evoluties van een diabetes voetulcus. b a Fig. 3.3 a en b : Letsels mede veroorzaakt door een verminderde gevoeligheid 30 31

18 3 Fysiopathologie n 2.2 Motorische neuropathie Motorische neuropathie leidt tot atrofie en zwakte van de intrinsieke spieren van de voet met hamertenen (fig. 3.4), gewijzigde voetstatiek en veranderde beweeglijkheid van de voet bij het lopen. Door deze misvormingen ontstaan zones van verhoogde druk ter hoogte van de metatarsaalkoppen en de tenen. Door de abnormale druk en herhaalde microtrauma s door het lopen ontstaat eelt. Deze eelt verhoogt nog verder de druk ter hoogte van de zachte weefsels met risico op wondvorming, vaak voorafgegaan door een onderhuidse bloeding. 3 Verminderde gewrichtsbeweeglijkheid Deze verminderde gewrichtsbeweeglijkheid wordt ook wel limited joint mobility (LJM) genoemd. Zij is waarschijnlijk het gevolg van glycosylatie ter hoogte van het collageen van de capsulo-ligamentaire structuren, de pezen en de huid. De mobiliteit van de voet en het enkelcomplex is hierdoor sterk verminderd en verhindert een normale voetafrol. Hierdoor onstaat lokale overdruk op bepaalde plaatsen onderaan de voet. LJM kan opgespoord worden via het prayer sign (fig. 3.5 a) en door het nagaan van de dorsiflexie ter hoogte van de tenen (fig. 3.5 b). Fig. 3.4 : Klauwtenen tengevolge van motorische neuropathie n 2.3. Autonome neuropathie a Fig. 3.5 a en b : Beperkte beweeglijkheid ter hoogte van handen (a) en voeten (b) b Autonome neuropathie vermindert de zweetafscheiding resulterend in droge huid met kloven en fissuren die een toegangsweg voor infecties kunnen zijn. Men ziet vaak ook een autosympathectomie met opening van arterioveneuze shunts: de voet is warm, vaak oedemateus, en de venen op de voetrug zijn uitgezet. 4 Perifere arteriopathie Perifere arteriopathie is geen specifieke complicatie van diabetes maar vertoont bij dit type patiënten een aantal typische kenmerken. Ze komt 4 maal frequenter en vroeger voor, kent een sneller verloop en vertoont typisch een plurisegmentaire en distale aantasting. Ook mediasclerose (Mönckebergsclerose) treedt typisch op bij diabetische arteriopathie. De macrovasculaire aantasting veroorzaakt een verminderde doorbloeding 32 33

19 3 Fysiopathologie ter hoogte van de huid. Daardoor verhoogt het risico op ischemie en gangreen wanneer de uitwendige druk op een bepaalde plaats overmatig toeneemt. De aanwezigheid van arteriële insufficiëntie zal ook de kans op genezing van een ulcus negatief beïnvloeden. De vascularisatie van de tenen is afhankelijk van eindarteriën en deze kan ernstig in gevaar worden gebracht zelfs door licht oedeem veroorzaakt door een trauma, septische trombose of een infectie, resulterend in een arteriële occlusie met gangreen van de teen (fig. 3.6). De rol van microangiopathie in de pathogenese van diabeteswonden is niet duidelijk bepaald. Fig. 3.6: Ischemische voet en een gangreneus letsel ter hoogte van de teen 5 Trauma s De meest uiteenlopende trauma s kunnen verantwoordelijk zijn voor voetwonden bij diabetes patiënten. Het gaat meestal om microtrauma s die ontstaan bij het stappen ten gevolge van misvormingen van de voet, limited joint mobility en slecht passend schoeisel (fig. 3.7a en b). Ook verkeerde voetverzorging, badkamerchirurgie, vreemde voorwerpen in de schoen en verbranding kunnen een wonde veroorzaken waaraan snel de nodige aandacht moet worden besteed. Fig. 3.7 a en b: Letsel veroorzaakt door onaangepast schoeisel bij een diabetespätient met neuropathie en orthopedische afwijking 6 Dermatopathie Tot slot kunnen bij diabetes patiënten functionele anomalieën van de huid voorkomen die de wondgenezing vertragen, wat bij deze patiënten vaak voorkomt. Zo tonen verschillende dierstudies aan dat de insulinereceptor tot expressie komt ter hoogte van de keratinocyten van de huid en dat insuline een rol blijkt te spelen in de fysiologie van de huid en de differentiatie van de keratinocyten. Een studie uitgevoerd bij de ob/ob muis, diermodel van type 2 diabetes, suggereert dat de inflammatoire mediatoren geassocieerd met obesitas, zoals TNF-α, zouden kunnen bijdragen tot insulineresistentie van de onderhuidse weefsels en vertraagde wondgenezing. 7 Conclusie Een goed inzicht in de mechanismen die voetwonden veroorzaken bij diabetes patiënten zou het mogelijk moeten maken strategieën te ontwikkelen om hoogrisicopatiënten te identificeren en deze ernstige complicatie te voorkomen. a b 34 35

20 4 Risicovoet en ulcusclassificatie Kernboodschap d Een classificatie van de diabetes voet is onontbeerlijk. Zij laat toe een strategie te ontwikkelen voor zowel de diagnose als de behandeling. Ze bepaalt mede de prognose. Tevens zal de classificatie bijdragen tot een goede onderlinge communicatie en zorgt ze voor een correcte registratie.

Orthopedische ingrepen voor diabetische voetproblematiek

Orthopedische ingrepen voor diabetische voetproblematiek Orthopedische ingrepen voor diabetische voetproblematiek Dr Sander van den Heuvel Voet- en enkelchirurg AZ KLINA Diabetische voet Een diabetische voet is de uitdrukking van de vasculaire en neuropathische

Nadere informatie

Diabetische voet. Ellie Lenselink Wond consulent. Inhoud

Diabetische voet. Ellie Lenselink Wond consulent. Inhoud Diabetische voet Ellie Lenselink Wond consulent Inhoud Inleiding Anatomie / fysiologie Pathologie Multidisciplinaire behandeling Wondbehandeling Preventie Transmurale richtlijn Diabetische voet 2012 Deze

Nadere informatie

Diabetes Voet. Dr. S. Nauwelaers

Diabetes Voet. Dr. S. Nauwelaers Diabetes Voet Dr. S. Nauwelaers Inleiding Diabetes mellitus is een van de meest frequent voorkomende chronische aandoeningen wereldwijd In 2000: 171 miljoen mensen Tegen 2030: verdubbeling (333 miljoen)

Nadere informatie

Dm voet. 21 november 2012 Mini-symposium DM

Dm voet. 21 november 2012 Mini-symposium DM Dm voet 21 november 2012 Mini-symposium DM Agenda Ø Definitie van de dm voet Ø Wie wat hoe Ø Simmsclassificatie Ø Voetonderzoek Ø Verwijzing Ø Take-homemessage Defenitie DM Voet Ø Verscheidenheid aan voetafwijkingen

Nadere informatie

Anatomisch en fysiologisch belang van schoeisel en voetverzorging bij diabetespatiënten Voetpreventie: Denk aan je onderdanen Eva Goethals Bachelor in de podologie Diabetes CHRONISCHE COMPLICATIES Complicaties

Nadere informatie

PATHOFYSIOLOGIE VAN ISCHEMIE EN VOETULCUS DR. M.C. MARTENS

PATHOFYSIOLOGIE VAN ISCHEMIE EN VOETULCUS DR. M.C. MARTENS PATHOFYSIOLOGIE VAN ISCHEMIE EN VOETULCUS DR. M.C. MARTENS Avondsymposium VOET2013 23 april 2013 Inhoud Deel 1: pathofysiologie van ischemie... 2 Deel 2: Pathofysiologie van het voetulcus... 4 Deel 1:

Nadere informatie

3.3. Behandeling arteriële insufficiëntie

3.3. Behandeling arteriële insufficiëntie 3.2.3 Lokalisatie en aspect vd ulcera Tthv acra (tenen, voeten, hielen), pretibiaal Diep uitgeponste ulcera, met scherpe randen Klein tot zeer groot Diep tot op pezen of bot Ulcusbodem is atoon, meestal

Nadere informatie

diabetische voet fysiopathologisch nadenken: behandeling - preventie

diabetische voet fysiopathologisch nadenken: behandeling - preventie diabetische voet fysiopathologisch nadenken: behandeling - preventie Dr Frank Nobels, Dr. Jan Rumbaut DPA jaarthema VOET diabetes complications in Germany Every 12 minutes a stroke 19 minutes a myocardial

Nadere informatie

De diabetische voet Wat is het en hoe ontstaat het?

De diabetische voet Wat is het en hoe ontstaat het? De diabetische voet Wat is het en hoe ontstaat het? Diabetes mellitus is een ziektebeeld waarbij het evenwicht in de bloedsuikerspiegel verstoord is (suikerziekte). Veel mensen met diabetes mellitus krijgen

Nadere informatie

Weet wat u doet bij de diabetische voet

Weet wat u doet bij de diabetische voet Weet wat u doet bij de diabetische voet W O R K S H O P C L A U D I C A T I O N E T J A A R C O N G R E S 2 0 1 5 B A R T - J E R O E N P E T R I 12-03- 2 0 1 5 Definitie diabetische voet De verscheidenheid

Nadere informatie

DiHAG-statement voetzorg. Inleiding

DiHAG-statement voetzorg. Inleiding DiHAG-statement voetzorg Secretariaat: p/a Nederlands Huisartsen Genootschap Mercatorlaan 1200 Postbus 3231 3502 GE Utrecht Tel. 030 2823500 Fax 030 2823501 E-mail: dihag@nhg.org www.dihag.nl KvK: 41261381

Nadere informatie

Diabetische voetkliniek. Paul Arnouts Frans Boonen. AZ Turnhout Campus Sint-Jozef Steenweg op Merksplas 44 2300 Turnhout

Diabetische voetkliniek. Paul Arnouts Frans Boonen. AZ Turnhout Campus Sint-Jozef Steenweg op Merksplas 44 2300 Turnhout Diabetische voetkliniek Paul Arnouts Frans Boonen AZ Turnhout Campus Sint-Jozef Steenweg op Merksplas 44 2300 Turnhout diabetes mellitus frequentste oorzaak van blindheid bij volwassen frequentste oorzaak

Nadere informatie

Inleiding. MYCOSE,, de stille killer van de diabetesvoet? Casestudie met SanoSkin Oxy bij de behandeling van mycosen t.h.v. de diabetesvoet.

Inleiding. MYCOSE,, de stille killer van de diabetesvoet? Casestudie met SanoSkin Oxy bij de behandeling van mycosen t.h.v. de diabetesvoet. MYCOSE,, de stille killer van de diabetesvoet? Casestudie met SanoSkin Oxy bij de behandeling van mycosen t.h.v. de diabetesvoet. Lieven Decavele Verpleegkundige wondzorg specialist, OLV-ziekenhuis Aalst.

Nadere informatie

Eerstelijns ketenzorg Diabetes Mellitus type 2. Instructie voetonderzoek

Eerstelijns ketenzorg Diabetes Mellitus type 2. Instructie voetonderzoek Eerstelijns ketenzorg Diabetes Mellitus type 2 Instructie voetonderzoek 2014 ZIO (ZORG IN ONTWIKKELING) REGIO MAASTRICHT - HEUVELLAND VERSIE 1.0 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 2 Inleiding... 3 Het vaststellen

Nadere informatie

zijn: definities en criteria, epidemiologie

zijn: definities en criteria, epidemiologie JAARGANG 28 NR 2 JUNI 2012 39 INTERNATIONALE RICHTLIJN DIABETISCHE VOET E Lenselink, V Oostendorp* INLEIDING De nieuwste internationale richtlijn 2011, voluit International Consensus on the Diabetic Foot

Nadere informatie

Vroegtijdig signaleren van de risico s van de DM-voet

Vroegtijdig signaleren van de risico s van de DM-voet Vroegtijdig signaleren van de risico s van de DM-voet Door Monique Gouw Doelstelling Herkennen van een diabetische voet, op de juiste wijze een screening uitvoeren en wanneer nodig doorverwijzen naar de

Nadere informatie

Richtlijn DIABETISCHE NEUROPATHIE

Richtlijn DIABETISCHE NEUROPATHIE Richtlijn DIABETISCHE NEUROPATHIE Editie 2003 Richtlijn Diabetische Neuropathie pagina 1 Verantwoording en aansprakelijkheid De Nederlandse Diabetes Federatie (NDF) heeft deze richtlijnen en adviezen met

Nadere informatie

Ulcus cruris venosum. Otto Dankerlui Dermatoloog

Ulcus cruris venosum. Otto Dankerlui Dermatoloog Ulcus cruris venosum Otto Dankerlui Dermatoloog TweeSteden ziekenhuis Vestiging Tilburg Indeling Inleiding Epidemiologie Etiologie Symptomatologie Diagnostiek Inleiding Inleiding Oorzaken Ulcus Cruris

Nadere informatie

Diabetische Voetulcus. Ingrid Hulst, Ma-ANP/RVS Vaatchirurgie/ diabetische voet

Diabetische Voetulcus. Ingrid Hulst, Ma-ANP/RVS Vaatchirurgie/ diabetische voet Diabetische Voetulcus Ingrid Hulst, Ma-ANP/RVS Vaatchirurgie/ diabetische voet DISCLOSURE : GEEN Inhoud Richtlijn Transmuraal Den Haag Diabetische voet Ontstaan van diabetische voet Wanneer verwijzen Diabetische

Nadere informatie

Diabetische voet. Preventie - neuropathie. Preventie. Pascal Van Waeyenberghe

Diabetische voet. Preventie - neuropathie. Preventie. Pascal Van Waeyenberghe Diabetische voet Pascal Van Waeyenberghe Practical guidlines on the management and prevention of the diabetic foot 2007 Preventie - neuropathie Preventie 1 Inspectie van de schoenen Door een naad is er

Nadere informatie

De conservatieve en operatieve behandeling van de diabetische voet. J.P.S. Hermus, orthopaedisch chirurg

De conservatieve en operatieve behandeling van de diabetische voet. J.P.S. Hermus, orthopaedisch chirurg De conservatieve en operatieve behandeling van de diabetische voet J.P.S. Hermus, orthopaedisch chirurg Chirurgische interventies bij diabetische patiënten Orthopedische deformiteiten Hallux valgus Hallux

Nadere informatie

Decubitus, diabetes voetulcus of

Decubitus, diabetes voetulcus of Decubitus, diabetes voetulcus of ischemisch ulcus? What s in a Name Peter Quataert Verpleegkundig Specialist WEC ZorgSaam IGZ prestatieindicatorenset IGZ Ziekenhuis verhult veel gevallen van doorliggen

Nadere informatie

Voetscreeningsprotocol Isala Klinieken

Voetscreeningsprotocol Isala Klinieken Ponsplaatje Voetscreeningsprotocol Isala Klinieken Arts: DV:. Invullen: noteer Ja of Nee in de hokjes Datum Anamnese Rechts Links Rechts Links Rechts Links 1. voorgeschiedenis: ulcus of amputatie 2. claudicatio

Nadere informatie

Diabetische voet. Inleiding. Dr. J.R. Mekkes

Diabetische voet. Inleiding. Dr. J.R. Mekkes 102 10 Diabetische voet Dr. J.R. Mekkes De richtlijn dateert uit 2006. Onderstaande samenvatting is herzien in 2014, zonder dat de essentie van de richtlijn is gewijzigd. Inleiding De richtlijn betreft

Nadere informatie

Total Contact Cast. Diabetesvoet problematiek. Diabetesvoet problematiek. Diabetesvoet problematiek. een behandeling in de DIABETESVOET PROBLEMATIEK

Total Contact Cast. Diabetesvoet problematiek. Diabetesvoet problematiek. Diabetesvoet problematiek. een behandeling in de DIABETESVOET PROBLEMATIEK een behandeling in de DIABETESVOET PROBLEMATIEK Freddy Maes verpl.. Gipsverbandmeester AZ St Jan - Brugge Combinatie van verschillende factoren die aanleiding geven tot: het ontstaan van wonden moeilijk

Nadere informatie

VOETZORGEN. Woensdag 15 april Jan van Herpen, kaderhuisarts DM2 Marlies Dennemann, podotherapeute René Ottens, podotherapeut

VOETZORGEN. Woensdag 15 april Jan van Herpen, kaderhuisarts DM2 Marlies Dennemann, podotherapeute René Ottens, podotherapeut VOETZORGEN Woensdag 15 april Jan van Herpen, kaderhuisarts DM2 Marlies Dennemann, podotherapeute René Ottens, podotherapeut Voetenzorg binnen OCE Onderzoek en classificaties van Simm s en zorgprofiel:

Nadere informatie

Soorten voetulcera? Wondzorg Diabetische voet. Neuropatisch Ulcus. Neuro-ischemisch ulcus. Neuropatisch Ulcus. Inhoud

Soorten voetulcera? Wondzorg Diabetische voet. Neuropatisch Ulcus. Neuro-ischemisch ulcus. Neuropatisch Ulcus. Inhoud Wondzorg Diabetische voet Inhoud Soorten ulcera Diagnostiek: - risicofactoren/oorzaken - lichamelijk onderzoek Aanvullend onderzoek Behandeling Debridement Classificatie Texas Evidence wondbehandeling

Nadere informatie

Protocol voetonderzoek bij diabetes mellitus

Protocol voetonderzoek bij diabetes mellitus Naam van de praktijk Logo van de praktijk Protocol voetonderzoek bij diabetes mellitus Protocolnummer: Versie: Auteur: Vaststellingsdatum: Beheerder (naam): Herzieningsdatum: Bestemd voor (functie(s)):

Nadere informatie

Voorwoord 8 1 De diabetische voet en classifi caties 1 0 2 De Simm s classifi catie en de Zorgmodule 1 8 3 Perifere diabetische neuropathie 2 8

Voorwoord 8 1 De diabetische voet en classifi caties 1 0 2 De Simm s classifi catie en de Zorgmodule 1 8 3 Perifere diabetische neuropathie 2 8 Inhoud Voorwoord 8 1 De diabetische voet en classificaties 1 0 1.1 Inleiding 1 0 1.2 Diabetes mellitus in cijfers 1 0 1.3 Preventie en College voor zorgverzekeringen (CVZ) 1 2 1.4 De risicoclassificatie

Nadere informatie

Huidafwijkingen bij diabetes. J.C. Bijlmer Iest, dermatoloog RdGG WCS congres 24 november 2015

Huidafwijkingen bij diabetes. J.C. Bijlmer Iest, dermatoloog RdGG WCS congres 24 november 2015 Huidafwijkingen bij diabetes J.C. Bijlmer Iest, dermatoloog RdGG WCS congres 24 november 2015 Inleiding - DM: bloedvaten, zenuwen, ogen, nieren, huid - 50% patiënten krijgt vroeg of laat huidafwijkingen

Nadere informatie

LMN Zuid-West-Vlaanderen 1

LMN Zuid-West-Vlaanderen 1 iets met voeten te maken 3-jarige opleiding Paramedische discipline Officieel statuut sinds 2001 Alle mensen met klachten t.h.v. de voeten en t.h.v. de onderste ledematen Kinderen Geriatrische patiënten

Nadere informatie

De voet snel en effectief ter hand genomen, alles draait om de Simm s classificatie. Gelijk maar een vraag! Simm s Klasse 0.

De voet snel en effectief ter hand genomen, alles draait om de Simm s classificatie. Gelijk maar een vraag! Simm s Klasse 0. De voet snel en effectief ter hand genomen, alles draait om de Simm s classificatie Gelijk maar een vraag! Vindt U dat type 2 diabetes patiënten zonder risicovoeten kunnen volstaan met minder uitgebreid

Nadere informatie

Chirurgie/Vaatcentrum Diabetische voeten poli

Chirurgie/Vaatcentrum Diabetische voeten poli Chirurgie/Vaatcentrum Diabetische voeten poli 2 Diabetes en voetproblemen Mensen met diabetes (suikerziekte) hebben een vergrote kans op voetproblemen. Deze problemen worden vaak onderschat, terwijl ze

Nadere informatie

Ulcus van de onderste extremiteit. V.N.Chigharoe aios chirurgie

Ulcus van de onderste extremiteit. V.N.Chigharoe aios chirurgie Ulcus van de onderste extremiteit V.N.Chigharoe aios chirurgie Casus 55 jr meneer VG: DM 2(15 jr), HT, teenamputaties li voet, DM retinopathie Intoxicaties: roken+ Presenteert met een niet genezende ulcus

Nadere informatie

Voetafwijkingen bij diabetes mellitus Diabetische voet

Voetafwijkingen bij diabetes mellitus Diabetische voet Voetafwijkingen bij diabetes mellitus Diabetische voet Inhoudsopgave Klik op het onderwerp om verder te lezen. Algemeen 1 Wat is een diabetische voet? 1 Oorzaken diabetische voet 1 Het ontstaan van een

Nadere informatie

Diabetisch ulcus en diabetische voet

Diabetisch ulcus en diabetische voet Diabetisch ulcus en diabetische voet ASz vaatevent 7 februari 2014 Jurgen Avontuur, vaatchirurg Albert Schweitzer ziekenhuis Dordrecht Definitie Diabetische Voet Infectie, ulceratie en/of destructie van

Nadere informatie

Oedeem en wonden. Oedeem en wond(heling) 2de Tweedaags Vlaams Wondzorg Congres Kortrijk, 17-18/02/2011 M. Flour, UZ Leuven

Oedeem en wonden. Oedeem en wond(heling) 2de Tweedaags Vlaams Wondzorg Congres Kortrijk, 17-18/02/2011 M. Flour, UZ Leuven Oedeem en wond(heling) Krijgen mensen met lymfoedeem sneller wonden? Oedeem en wonden Heeft lymfoedeem een invloed op de wondgenezing? Oedeem en wonden, 2de Tweedaags Vlaams Wondzorg Congres Kortrijk,

Nadere informatie

Samenvatting. Samenvatting - 133

Samenvatting. Samenvatting - 133 Samenvatting Het diabetische voet syndroom is een invaliderende en frequent voorkomende lange termijn complicatie van diabetes mellitus (DM). Het betreft een verscheidenheid aan afwijkingen van de voeten

Nadere informatie

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Diabetische voetwondenpoli

Refaja Ziekenhuis Stadskanaal. Diabetische voetwondenpoli Diabetische voetwondenpoli DIABETISCHE VOETWONDENPOLI INLEIDING U heeft een verwijzing gekregen naar het spreekuur van de diabetische voetwondenpoli. Het spreekuur is bedoeld voor mensen met diabetes mellitus

Nadere informatie

Diabetische voetpoli. Poli Chirurgie

Diabetische voetpoli. Poli Chirurgie 00 Diabetische voetpoli Poli Chirurgie 1 Deze folder is bedoeld voor mensen die behandeld (gaan) worden op de Diabetische voetpoli. In deze folder staat algemene informatie. Uw situatie kan anders zijn

Nadere informatie

Inleiding. Reumatische ziekten

Inleiding. Reumatische ziekten De reumatoloog Inleiding Ieder jaar bezoekt een groot aantal mensen de huisarts met klachten van het bewegingsapparaat (gewrichten, spieren, pezen en botten). Vaak is de huisarts in staat de diagnose

Nadere informatie

Initiatief voor Kwaliteitsbevordering en Epidemiologie bij Multidisciplinaire Diabetes Voetklinieken IKED-voet

Initiatief voor Kwaliteitsbevordering en Epidemiologie bij Multidisciplinaire Diabetes Voetklinieken IKED-voet Initiatief voor Kwaliteitsbevordering en Epidemiologie bij Multidisciplinaire Diabetes Voetklinieken IKED-voet Gegevens 2008 Wetenschappelijk Instituut Volksgezondheid Operationele Directie Volksgezondheid

Nadere informatie

Voetzorg bij diabetes

Voetzorg bij diabetes Voetzorg bij diabetes Voetzorg 2015 Internist hoofdbehandelaar Wat is er anders in 2015? Mieke Pero 24-02-2015 Agenda Welkom De diabetische voet College Voor Zorgverzekeringen (CVZ, tegenwoordig ZIN) Zorgmodule

Nadere informatie

LIESPLASTIE (ENDARTERIËCTOMIE OF TEA)

LIESPLASTIE (ENDARTERIËCTOMIE OF TEA) LIESPLASTIE (ENDARTERIËCTOMIE OF TEA) BEHANDELING VAN VERNAUWDE OF VERSTOPTE BEKKEN- EN BEENSLAGADERS - Patiëntinformatie - INLEIDING Welkom op de dienst Vaatheelkunde. Bij u werd een vernauwing of volledige

Nadere informatie

Cellulitis en erysipelas. Ontstekingen van de huid en onderhuids vet- en bindweefsel

Cellulitis en erysipelas. Ontstekingen van de huid en onderhuids vet- en bindweefsel Cellulitis en erysipelas Ontstekingen van de huid en onderhuids vet- en bindweefsel Inleiding U heeft van uw arts gehoord dat u cellulitis of erysipelas heeft. In deze folder leest u meer over deze aandoening

Nadere informatie

MODERNE WONDZORG TIME ALGORITME IHOR VITENKO

MODERNE WONDZORG TIME ALGORITME IHOR VITENKO MODERNE WONDZORG TIME ALGORITME IHOR VITENKO SYMPOSIUM MODERNE WONDZORG = ALGORITMISCH WONDZORG Patiënt heeft recht op het juiste verband voor de juiste prijs Ihor Vitenko Wondzorgverpleegkundige 08 februari

Nadere informatie

Weet wat u doet bij de diabetische voet

Weet wat u doet bij de diabetische voet Weet wat u doet bij de diabetische voet Het is vervelend als u voetproblemen krijgt. Laat uw voeten regelmatig deskundig controleren. U voorkomt hiermee ernstige problemen. Uw podotherapeut weet raad.

Nadere informatie

Diabetisch voetenspreekuur

Diabetisch voetenspreekuur Diabetisch voetenspreekuur Inleiding U bent verwezen naar het diabetisch voetenspreekuur. In deze folder leest u wat een diabetische voet is, wat u van het spreekuur kunt verwachten en wat u meeneemt naar

Nadere informatie

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis

Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Toelichting bij de resultaten van het OLV Ziekenhuis voor de kwaliteitsindicatoren van het Vlaams Ziekenhuisnetwerk Goede scores voor het OLV Ziekenhuis Het project Sinds enkele jaren is er meer aandacht

Nadere informatie

Weet wat u doet bij de diabetische voet!

Weet wat u doet bij de diabetische voet! Weet wat u doet bij de diabetische voet! Het is vervelend als u voetproblemen krijgt. Laat uw voeten regelmatig deskundig controleren. U voorkomt hiermee ernstige problemen. Uw podotherapeut weet raad.

Nadere informatie

Voetcontrole bij de patiënt met diabetes mellitus uitgelicht

Voetcontrole bij de patiënt met diabetes mellitus uitgelicht ARTIKEL Voetcontrole bij de patiënt met diabetes mellitus uitgelicht Monique Gouw, medisch directeur en podotherapeut Podotherapeutisch Centrum RondOm te Leusden Elke praktijkondersteuner en praktijkverpleegkundige

Nadere informatie

Adviezen bij een diabetisch voetprobleem

Adviezen bij een diabetisch voetprobleem Adviezen bij een diabetisch voetprobleem Inleiding Deze folder geeft u informatie over het ontstaan en voorkomen van voetwonden bij suikerziekte (diabetes mellitus). Ook krijgt u advies over wat u kunt

Nadere informatie

Adviezen bij een diabetisch voetprobleem

Adviezen bij een diabetisch voetprobleem Adviezen bij een diabetisch voetprobleem Patiënteninformatie 1233085PR/1-2015 Adviezen bij een diabetisch voetprobleem Inleiding Deze folder geeft u informatie over het ontstaan en voorkomen van voetwonden

Nadere informatie

EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg

EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg Opleidingsbrochure 2016-2017 Inleiding Wondzorg is een belangrijke taak van verpleegkundigen en artsen in ziekenhuizen, woon- en zorgcentra en in de thuiszorg.

Nadere informatie

Diabetische voetwond

Diabetische voetwond Uw arts of specialist heeft u doorgestuurd naar de diabetische voetpolikliniek. In deze folder geven wij u informatie over uw voetwond en onze polikliniek. Uw persoonlijke situatie kan anders zijn dan

Nadere informatie

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN

BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES. DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN BELGISCHE CARDIOLOGISCHE LIGA DIABETES DanielFleck@Fotolia DUIDELIJKE ANTWOORDEN Globaal Cardiovasculair Risico Sommige gedragingen in ons dagelijks leven vergroten de kans dat we vroeg of laat problemen

Nadere informatie

Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd.

Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd. Perifeer Arterieel Vaatlijden en het Aneurysma Aortae Abd. CVRM-scholing 2010. Drs. Arno M. Wiersema Vaatchirurg, Boven-IJ ziekenhuis Amsterdam Inleiding Nieuwe standaard 2003. Verschil is: behandeling

Nadere informatie

NDF diabetes standaard

NDF diabetes standaard Deze presentatie behandelt.. DM voetzorg Samen sterker!! Een korte terugblik waar we vandaan komen Waar staan we nu En..waargaan we naar toe NDF diabetes standaard Pakketscan Diabetes CVZ 2008 Pakket a

Nadere informatie

Diabetische voetenpolikliniek

Diabetische voetenpolikliniek Diabetische voetenpolikliniek In verband met een slecht genezende diabetische wond aan uw voet bent u door uw huisarts of medisch specialist doorverwezen naar de diabetische voetenpolikliniek van het WEC

Nadere informatie

Anamnese/screeningsformulier DM

Anamnese/screeningsformulier DM Anamnese/screeningsformulier DM Datum screening: Datum vorige screening: Uitgevoerd door: Naw-gegevens cliënt:.... Geboortedatum: Type DM en datum diagnose:. Medicatie:.. Naw-/e-mail gegevens huisarts

Nadere informatie

Ongeveer een half procent van de volwassen bevolking krijgt op enig moment in zijn of haar leven een open been of ulcus cruris.

Ongeveer een half procent van de volwassen bevolking krijgt op enig moment in zijn of haar leven een open been of ulcus cruris. De Enkel-Arm index; Waarom, wanneer en hoe? Ongeveer een half procent van de volwassen bevolking krijgt op enig moment in zijn of haar leven een open been of ulcus cruris. Deze ulcera vaatlijden, andere

Nadere informatie

EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg

EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg EduWond Postgraduaat Stomatherapie en Wondzorg Inleiding Opleidingsbrochure 2015-2016 Wondzorg is een belangrijke taak van verpleegkundigen en artsen in ziekenhuizen, woon- en zorgcentra en in de thuiszorg.

Nadere informatie

HALLUX VALGUS. bulten en kromme tenen

HALLUX VALGUS. bulten en kromme tenen HALLUX VALGUS bulten en kromme tenen Dr. Karel D Hoore 04 november 2014 Wat is hallux valgus? Variabel klinisch beeld Bunion overrijdende teen Wonden!! Wat is hallux valgus? Wat is hallux valgus? Hallux

Nadere informatie

Het diabetisch voetulcus, preventie en behandeling

Het diabetisch voetulcus, preventie en behandeling Het diabetisch voetulcus, preventie en behandeling Van Waeyenberghe Pascal, Zaakvoerder Home Health Care-Wound Care bvba Definitie: De diabetische voet kan gedefinieerd worden als een geheel van voetafwijkingen

Nadere informatie

Hfdst 4: Chronische wonden

Hfdst 4: Chronische wonden 1. Indeling Hfdst 4: Chronische wonden Veneus ulcus: meest frequent, 1% vd populatie Arterieel ulcus Diabetisch ulcus Andere oorzaken van chronische wonden 2. Veneus ulcus 2.1. Etiopathogenese Chronische

Nadere informatie

AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40

AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: segmentectomie

Nadere informatie

DIABETISCHE VOET VOETENSPREEKUUR GIPSKAMER

DIABETISCHE VOET VOETENSPREEKUUR GIPSKAMER DIABETISCHE VOET VOETENSPREEKUUR GIPSKAMER 17631 Inleiding U komt met een diabetische voet op het Voetenspreekuur. Deze folder geeft een overzicht van adviezen en een uitleg over de behandeling met gips.

Nadere informatie

Hallux valgus (Vergroeiing van de grote teen)

Hallux valgus (Vergroeiing van de grote teen) Hallux Valgus Hallux valgus (Vergroeiing van de grote teen) Een hallux valgus is een voetafwijking waarbij de grote teen (hallux) naar buiten wijst. waardoor het eerste middenvoetsbeentje naar binnen wordt

Nadere informatie

Samenwerken in de voetzorg. Samenwerken in de voetzorg. Hoe groot is het probleem? DOK h Stichting Deskundigheidsbevordering. Programma 31-3-2014

Samenwerken in de voetzorg. Samenwerken in de voetzorg. Hoe groot is het probleem? DOK h Stichting Deskundigheidsbevordering. Programma 31-3-2014 Samenwerken in de voetzorg R.Bakx R.Metz L.Eijsackers DOK h Stichting Deskundigheidsbevordering en Ondersteuning Kwaliteitsbeleid Huisartsenpraktijken Noordwest-Nederland ISO 9001 gecertificeerd Huisarts

Nadere informatie

BYPASS BEHANDELING VAN VERNAUWDE OF VERSTOPTE BEKKEN- EN BEENSLAGADERS. - Patiëntinformatie -

BYPASS BEHANDELING VAN VERNAUWDE OF VERSTOPTE BEKKEN- EN BEENSLAGADERS. - Patiëntinformatie - BYPASS BEHANDELING VAN VERNAUWDE OF VERSTOPTE BEKKEN- EN BEENSLAGADERS - Patiëntinformatie - INLEIDING Welkom op de dienst Vaatheelkunde. Bij u werd een vernauwing of volledige verstopping van de bekken-

Nadere informatie

Borstchirurgie: mastectomie met okselklieruitruiming

Borstchirurgie: mastectomie met okselklieruitruiming AZ Monica, campus Antwerpen Harmoniestraat 68 2018 Antwerpen T 03 240 20 20 F 03 240 20 40 AZ Monica, campus Deurne Florent Pauwelslei 1 2100 Deurne T 03 320 50 00 F 03 320 56 00 Borstchirurgie: mastectomie

Nadere informatie

Voetzorg is hoofdzaak

Voetzorg is hoofdzaak Voetzorg is hoofdzaak Sta eens stil bij uw voeten Onze voeten hebben dagelijks veel te verduren. Voetverzorging is daarom voor iedereen van belang. Voor mensen met diabetes mellitus is daar nog een extra

Nadere informatie

Transmurale Richtlijn Diabetische Voet

Transmurale Richtlijn Diabetische Voet Transmurale Richtlijn Diabetische Voet December 2012 e.v. Inleiding Om de kwaliteit van wondzorg in de regio Haaglanden te vergroten is onder verantwoordelijkheid van de Stichting Transmurale Zorg Den

Nadere informatie

Nabehandeling voorvoetoperatie. Zonder gips

Nabehandeling voorvoetoperatie. Zonder gips Nabehandeling voorvoetoperatie Zonder gips Inhoud Inleiding 3 Pijnstilling na de operatie 3 Gipsschoen 3 Achtervoetloopschoen 3 Wondgenezing 3 Schroeven 3 IJzeren pinnetjes 4 Zwelling van de voet 4 Doorbloeding

Nadere informatie

Preventie diabetische voetulcera Jaar 2015

Preventie diabetische voetulcera Jaar 2015 Preventie diabetische voetulcera Jaar 2015 Auteur: Eigenaar: M. Jacobs J. van Herpen Ingangsdatum: 1 januari 2015 Aangepast door: M. Jacobs en J. Theloesen Versie 3.2: d.d. 9 september 2015 Geautoriseerd

Nadere informatie

HALLUX VALGUS OPERATIE

HALLUX VALGUS OPERATIE HALLUX VALGUS OPERATIE 1. Inleiding. Deze brochure heeft tot doel U nadere uitleg te verstrekken over de operatie die U kortelings zal ondergaan. Deze informatie heeft u ongetwijfeld al besproken met de

Nadere informatie

Hielpijn en zenuwproblemen in de voet en enkel

Hielpijn en zenuwproblemen in de voet en enkel Hielpijn en zenuwproblemen in de voet en enkel Dr. Jeroen De Wachter Dienst Orthopedie - Traumatologie AZ Turnhout Pentalfa 28 november 2013 Anatomie Anatomie fibreuze aponeurose van tuber calcanei plantair

Nadere informatie

Technische onderzoeken bij het vaataccess

Technische onderzoeken bij het vaataccess Technische onderzoeken bij het vaataccess Dr Thiéry Chapelle Dienst hepatobiliaire, endocriene en transplantatie heelkunde Universitair ziekenhuis Antwerpen Wanneer technisch onderzoeken uitvoeren? 1.

Nadere informatie

Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck. Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014

Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck. Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014 Complexe wondzorg Dr. H. Bontinck - Dr. J. Bontinck Bijscholingsdagen heelkunde 16/10/2014 en 21/10/2014 Fysiologie van de wondheling Wonde = pathologische toestand waarbij verschillende weefsels van elkaar

Nadere informatie

Het voetenspreekuur Voor mensen met diabetes en/of neuropathie

Het voetenspreekuur Voor mensen met diabetes en/of neuropathie U bent door uw behandelend arts verwezen naar het voetenspreekuur, omdat u voetproblemen heeft ten gevolge van diabetes en/of neuropathie. Deze folder geeft u informatie over het voetenspreekuur in het

Nadere informatie

Richtlijnen met betrekking tot de forfaitaire honoraria voor verstrekkingen aan diabetespatiënten

Richtlijnen met betrekking tot de forfaitaire honoraria voor verstrekkingen aan diabetespatiënten Richtlijnen met betrekking tot de forfaitaire honoraria voor verstrekkingen aan diabetespatiënten 1. Richtlijnen betreffende de inhoud van het specifiek verpleegdossier van de diabetespatiënt Dit specifiek

Nadere informatie

Wondgenezing en Diabetes Mellitus

Wondgenezing en Diabetes Mellitus Wondgenezing en Diabetes Mellitus Treat the whole patient, not the hole in the patient Richard van Valen Verpleegkundig specialist Erasmus MC Leerdoelen Inzicht in wondgenezing Inzicht in problemen met

Nadere informatie

Diabetisch Voetulcus Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant

Diabetisch Voetulcus Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Diabetisch Voetulcus Regionale Transmurale Afspraak Zuidoost Brabant Doelstelling Afstemming van het beleid bij de behandeling van een diabetisch voetulcus. Het is te verwachten dat door een multidisciplinaire,

Nadere informatie

H.40021.0516. Wondzorgboek

H.40021.0516. Wondzorgboek H.40021.0516 Wondzorgboek Inleiding Voor u ligt het wondzorgboek van de Saxenburgh Groep. Het is een leidraad voor verpleegkundigen, artsen en andere hulpverleners bij de behandeling van uw wond. Met

Nadere informatie

INHOUDSOPGAVE. Wanneer moet je starten met voetcontrole bij kinderen en tieners met DM? 4. Voetverzorgingsadviezen voor kinderen en tieners met DM 5

INHOUDSOPGAVE. Wanneer moet je starten met voetcontrole bij kinderen en tieners met DM? 4. Voetverzorgingsadviezen voor kinderen en tieners met DM 5 INHOUDSOPGAVE Voorwoord 3 Wanneer moet je starten met voetcontrole bij kinderen en tieners met DM? 4 Voetverzorgingsadviezen voor kinderen en tieners met DM 5 Schoenadviezen voor kinderen en tieners met

Nadere informatie

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J

J. Mamma aandoeningen. Inhoudsopgave 01 J 02 J 03 J 04 J 05 J 06 J 07 J 08 J 09 J 10 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J J. Mamma aandoeningen nhoudsopgave 1 J 2 J 3 J 4 J 5 J 6 J 7 J 8 J 9 J 1 J 11 J 12 J 13 J 14 J 15 J 16 J 17 J 18 J 19 J Screening: vrouwen jonger dan 4 jaar zonder genetisch risico... 1 Screening: vrouwen

Nadere informatie

Diabetes voet problematiek en wondzorg

Diabetes voet problematiek en wondzorg Diabetes voet problematiek en wondzorg Dr. Jan Rumbaut Diego Backaert foot facts Elke 30 sec. verliest iemand zijn been in de wereld door diabetes 70% van alle beenamputaties zijn te wijten aan diabetes

Nadere informatie

De GPS behandeling. Figuur: Container waarin het bloed wordt gecentrifugeerd en de bloedplaatjes worden gescheiden van het bloedplasma.

De GPS behandeling. Figuur: Container waarin het bloed wordt gecentrifugeerd en de bloedplaatjes worden gescheiden van het bloedplasma. De GPS behandeling De GPS behandeling Gel van bloedplaatjes: snelle en natuurlijke genezing Een wond geneest meestal op natuurlijke wijze. Wanneer dit niet gebeurt, is er een behandeling met bloedplaatjesgel

Nadere informatie

Diabetes en voetproblemen. informatie voor patiënten

Diabetes en voetproblemen. informatie voor patiënten Diabetes en voetproblemen informatie voor patiënten Diabetes en voetproblemen 2 Diabetes en voetproblemen 3 Inleiding 5 WAT IS HET BELANG VAN UW DIABETESBEHANDELING? 6 VOORKOMEN IS BETER DAN GENEZEN 7

Nadere informatie

Regionaal wondzorg formulier

Regionaal wondzorg formulier Regionaal wondzorg formulier Gegevens zorgverlener Naam: Functie:... Werkzaam bij:. Telefoonnummer: E-mail:... Overdracht is voor:.. Instelling:.. Hoofdbehandelaar wondzorg:.. Persoonsgegevens patiënt

Nadere informatie

Complexe wondzorg en de bijdrage van Hyperbare Zuurstoftherapie

Complexe wondzorg en de bijdrage van Hyperbare Zuurstoftherapie Complexe wondzorg en de bijdrage van Hyperbare Zuurstoftherapie Locatie : Goes 26 september 2013 F.A. Sjollema, chirurg, arts hyperbare zuurstoftherapie, Goes Hyperbare Zuurstoftherapie in Zeeland Centrum

Nadere informatie

Decubitus - Smetten - Vochtletsel

Decubitus - Smetten - Vochtletsel WONDVERZORGING INFECTIEBESTRIJDING PREVENTIE Decubitus - Smetten - Vochtletsel WWW.BIOLOGIQ.NL Definitie Decubitus Volgens de NPUAP en EPUAP wordt decubitus als volgt gedefinieerd: Decubitus is een gelokaliseerde

Nadere informatie

Praktijkgerichte scholing Wondbehandeling (02 november 2010) Transmurale scholing wondzorg. 2010 Alysis Zorggroep/STMG. Inhoud.

Praktijkgerichte scholing Wondbehandeling (02 november 2010) Transmurale scholing wondzorg. 2010 Alysis Zorggroep/STMG. Inhoud. Transmurale scholing wondzorg Esther van de Plasse Specialist ouderengeneeskunde Inhoud Anatomie huid Wondgenezing Infectie Acute wonden Chronische wonden - Veneus ulcus - Arterieel ulcus - Diabetisch

Nadere informatie

EDUCATIEVE INFORMATIE VOOR PATIËNTEN

EDUCATIEVE INFORMATIE VOOR PATIËNTEN De Belgische gezondheidsautoriteiten hebben bepaalde voorwaarden verbonden aan het in de handel brengen van het geneesmiddel BOCOUTURE. Het verplicht plan voor risicobeperking in België, waarvan deze informatie

Nadere informatie

Voorkom voetproblemen bij Diabetes Mellitus. Het belang van goede voetzorg bij Diabetes Mellitus

Voorkom voetproblemen bij Diabetes Mellitus. Het belang van goede voetzorg bij Diabetes Mellitus Voorkom voetproblemen bij Diabetes Mellitus Het belang van goede voetzorg bij Diabetes Mellitus Door Diabetes Mellitus (suikerziekte) kunnen de bloedvaten en zenuwvezels in uw voeten beschadigd raken.

Nadere informatie

FORUM. 2.1. Perifere neuropathie Diabetische neuropathie heeft een weerslag op de sensomotorische en autonome zenuwbanen.

FORUM. 2.1. Perifere neuropathie Diabetische neuropathie heeft een weerslag op de sensomotorische en autonome zenuwbanen. PREVENTIE van de DIABETISCHE VOET op hemodialyse Rita Kellens, gegradueerde ziekenhuisverpleegkundige, gedurende 18 jaar actief in het Wit Gele Kruis Oost Vlaanderen, werkt sinds februari 2003 in UZ Gent

Nadere informatie

Sterrencursus Diabetes Mellitus type 2

Sterrencursus Diabetes Mellitus type 2 Sterrencursus Diabetes Mellitus type 2 Een cursus voor huisartsen die sterke interesse in diabeteszorg hebben en/of een sleutelrol kunnen spelen in deze zorg door de huisarts 1 Diabetische voet Dr. R.P.J.

Nadere informatie