Het larynxcarcinoma. dr. M. Degroote

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Het larynxcarcinoma. dr. M. Degroote"

Transcriptie

1 Het larynxcarcinoma dr. M. Degroote

2 Larynx of strottenhoofd Orgaan in de hals betrokken bij De ademhaling De bescherming van de luchtpijp Maken van geluid Bestaat uit kraakbeen delen verbonden met pezen en spieren In de hals opgehangen aan het tongbeen

3 Achteraanzicht larynx 1. epiglottis 2. hyoid 3. preepiglottisch ruimte 4. thyroid kraakbeen 5. cricoid kraakbeen 6. arytenoid kraakbeen 7. musculus cricoarytenoideus posterior 8. musculus cricoarytenoideus lateralis 9. trachea 10. ary-epiglottis plooi 11. adamsappel

4 Vooraanzicht larynx

5 Anatomie larynx: regio s

6 A=supraglottis B= glottis C= subglottis 1. Epiglottis 2. Hyoid 4. Thyroid kraakbeen 5. Cricoid kraakbeen 8. Arythenoid kraakbeen 9. Trachea 12. Stembandplooi 13. Valse stembandplooi

7

8 Epidemiologie -meest voorkomende tumor in hoofd-halsgebied -jaarlijks 700 nieuwe gevallen -vooral tussen 50 ste en 70 ste levensjaar -meer bij mannen ( M:V = 7:1 ) -uitlokkende factoren: vnl roken van sigaretten overmatig alcoholgebruik Virale factoren: humaan papillomavirus Beroepsfactoren: dampen van diesel(bus en tramchauffeurs), metalen en chemicalien, asbest blootstelling aan radio -actieve straling Individuele gevoeligheid van de gastheer

9 HPV in de keel: geen onbevlekte ontvangenis de kanker die Michael Douglas zich op de hals gehaald heeft. Een tumor die de volgens de acteur meer te maken zou hebben gehad met zijn seksuele gewoontes dan met drank of tabak - al heeft hij dit intussen alweer herroepen. Echt waar? Het is bekend dat roken en alcohol de eerste oorzaken zijn voor kanker in de mond- en keelregio. Het gezondheidsbulletin van Michael Douglas belicht een derde bewezen oorzaak: HPV - dat al met de vinger gewezen wordt voor baarmoederhalskanker. Geen anekdote, want in de Verenigde Staten schat men dat de helft van de keelkankers te wijten zou zijn aan HPV. Ook in Europa blijkt uit een Zweeds onderzoek dat het aantal nieuwe gevallen van amandelkanker dat in verband gebracht kan worden met een HPV-infectie in 30 jaar met een factor 7 gegroeid is. In cijfers uitgedrukt: de incidentie van infecties aan de geslachtsdelen is voor beide geslachten vergelijkbaar, maar infecties door HPV in de mond- en keelholte komen vaker voor bij mannen dan bij vrouwen (de incidentie loopt op tot 10%). En net als voor baarmoederhalskanker is de voornaamste risicofactor het aantal wisselende geslachtspartners.

10 Premaligne slijmvliesafwijkingen 1.Leukoplakie -meestal één zijde -wit gekleurd, grillig begrensd -biopsie

11 Premaligne slijmvliesaandoeningen 2.chronische hyperplastische laryngitis Altijd dubbelzijdig Beide stembanden verdikt en bekleed met bleek,hobbelig slijmvlies biopsie

12 Premaligne slijmvliesaandoeningen 3.solitair hyperkeratotisch papilloom -meer bij vrouwen -biopsie

13 Symptomatologie Afh. van de plaats in de larynx glottis (66%) 460 patiënten per jaar; één patiënt per huisarts in 19 jaar supraglottis (30%) ruim 200 patiënten per jaar; één patiënt per huisarts in 42 jaar subglottis (4%)

14 Glottis Letsel thv ware stembanden Duidelijk en snel symptoom: Geleidelijk toenemende heesheid Bij uitbreiding: stridor, dyspnoe en dysfagie

15 Gegevens kankerregistratie glottisca 60% diagnose in stadium I 30% diagnose in stadium II 5jaarsoverleving : gunstig, gemidd 84% Stadium I: 96% Stadium II: 80 % Stadium III-IV: ruim 50%

16 Larynxcarcinoom :UICC 2002 T is carcinoma in situ T1 beperkt tot de stembanden met normale mobiliteit A één stemband B beide stembanden T2 uitbreiding over supra of subglottis en/of verminderde stembandmobiliteit T3 beperkt tot larynx met fixatie stb T4 uitbreiding buiten larynx

17 Normale stembanden

18 Stembandkanker T1a

19 Stembandkanker T1b

20 Stembandkanker T3

21 Supraglottiscarcinoom Geen specifiek klachtenpatroon,vage slikklachten: In 2/3de van de gevallen :tumor in stadium III of IV. De 5-jaarsoverleving bedraagt gemiddeld ong. 50% Pijn in de keel die toeneemt bij slikken Vaak uitstralende pijn naar het oor van de aangetaste zijde Gevoel ergens tegenaan te slikken Verhoogde slijmproductie in de keel Pas in later stadium: heesheid en stridor Zich verslikken, hinderlijke hoestbuien na drinken Knobbel in de hals (lymfekliermeta) soms eerste symptoom naast vage keelklachten

22 TNM classificatie supraglottis ca -Tis carcinoma in situ T1 beperkt tot een subsite vd supraglottis met nle stembandbeweeglijkheid T2 uitbreiding naar meer dan één subsite of naar glottis, mediale wand s. piriformis of tongbasis, zonder stembandfixatie T3 beperkt tot de larynx met stembandfixatie en/of infiltratie van pre-epiglottis ruimte, diepe tongbasis of postcricoid gebied T4 RX uitbreiding buiten larynx (door kraakbeen, weke delen van hals of schildklier of slokdarm)

23 T1 supraglottis

24 Subglottis carcinoom Begint op het ondervlak van de ware stemband of juist onder de voorste commissuur -vroeg stadium: vage hoestklachten -laat stadium: Heesheid door ingroei in een stemband Stridor en dyspnoe door obstructie van de luchtweg

25 Lymfogene uitzaaiing Zelden bij glottisca Vaker bij subglottisca Naar prelaryngeale, pre- en paratracheale klieren Vaak bij supraglottisca (40%) Naar klieren langs v.jugularis interna

26 Hematogene uitzaaiing Zeer laattijdig en in de minderheid van de gevallen Voorkeurslokalisaties: Longen Skelet

27 Diagnose Indirecte laryngoscopie met spiegel Halspalpatie Laryngoscopie met flexibele endoscoop (braakreflex) Stroboscopie: mucosale trillingspatroon Directe laryngoscopie onder microscopisch zicht met biopsiename CT larynx: uitbreiding in axiale vlak MRI larynx: kraakbeeninvasie larynxskelet

28 Diagnose Indirecte laryngoscopie: Ulceratie Onregelmatige begrenzing Verminderde stembandmobiliteit

29 Indirecte laryngscopie

30 Laryngoscopie met flexibele scoop

31 Laryngscopie met starre scoop

32 Directe laryngoscopie

33 Richtlijnen supraglottiscarcinoom Overwegende - De hoge frequentie van aspecifieke keelklachten en de geringe incidentie van het supraglottiscarcinoom, - De geringe voorspellende waarde van de klachten, - Dat 92% spontaan geneest binnen vier weken, - Dat twee weken uitstel waarschijnlijk niet leidt tot een veel ongunstiger stadium, lijkt de meest redelijke optie: verwijzen naar de KNO-arts als de klachten langer dan zes weken bestaan.

34 Richtlijnen glottiscarcinoom Het bij huisartsen geaccepteerde beleid om patiënten met een langer dan drie weken bestaande heesheid voor verdere diagnostiek door te verwijzen, leidt tot een relatief hoog percentage van glottis carcinoom in stadium I en II (respectievelijk 56 en 29%).

35 Wanneer doorverwijzen? -heesheid die langer dan drie weken bestaat -keelpijn en slikstoornissen die langer dan zes weken bestaan

36 Hypofarynx Deel van de tractus digestivus dat ligt Craniaal tss de plica pharyngo-epiglottica Caudaal de onderzijde van het cricoid 120 nieuwe gevallen per jaar Vooral mannen ouder dan 60 jaar Overmatig alcoholgebruik en roken 15 tot 40 j na bestraling van benigne afwijking 3 regio s: sin pir, postcricoidstreek en achterwand

37 Symptomen hypofarynxca Cfr supraglottisca Pijn in de keel bij slikken, uitstralend naar oor Verhoogde slijmproductie in de keel Heesheid Late diagnose 60-70% heeft halskliermeta bij eerste onderzoek

38 Hypofarynxca diagnose Indirecte laryngoscopie Halspalpatie CT /MRI Biopsie (directe laryngoscopie)

39

Chirurgische behandeling van het larynxcarcinoom

Chirurgische behandeling van het larynxcarcinoom Chirurgische behandeling van het larynxcarcinoom Hoofd-Hals oncologie symposium 21 mei 2015 Maarten Borgemeester AIOS KNO 2 Larynx of strottenhoofd Orgaan in de hals betrokken bij De ademhaling De bescherming

Nadere informatie

Larynxcarcinoma 10/03/2013. Heesheid en vroegdiagnostiek bij middel van narrow band imaging (NBI) en orgaansparende heelkunde bij larynxcarcinoma

Larynxcarcinoma 10/03/2013. Heesheid en vroegdiagnostiek bij middel van narrow band imaging (NBI) en orgaansparende heelkunde bij larynxcarcinoma 1 Heesheid en vroegdiagnostiek bij middel van narrow band imaging (NBI) en orgaansparende heelkunde bij larynxcarcinoma Prof. Dr. Olivier Vanderveken Dienst NKO, Hoofd en Halsheelkunde UZA Faculteit Geneeskunde

Nadere informatie

Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek

Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek Hoofd-hals kanker epidemiologie, etiologie, symptomatologie en diagnostiek M. Lacko KNO-arts/Hoofd-hals oncoloog Oncologie symposium, Maastricht 21 mei 2015 Indeling presentatie 1. Incidentie en epidemiologie

Nadere informatie

DE SLOKDARM DE SLOKDARM

DE SLOKDARM DE SLOKDARM DE SLOKDARM DE SLOKDARM De slokdarm (oesofagus) is een onderdeel van het spijsverteringskanaal. Het grootste deel van de slokdarm ligt in de borstholte. De slokdarm loopt ongeveer midden door de borstholte

Nadere informatie

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van het plaveiselcelcarcinoom van de hypopharynx

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van het plaveiselcelcarcinoom van de hypopharynx IX Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van het plaveiselcelcarcinoom van de hypopharynx naar Algemeen 552 Epidemiologie 552 1. Screening 552 2. Diagnostiek 552 2.1 Anamnese 552 2.2 Fysische diagnostiek

Nadere informatie

1. Voorwoord. 2. Wat is een papilloom?

1. Voorwoord. 2. Wat is een papilloom? Larynxpapillomatose 2 Inhoud 1 Voorwoord 4 2 Wat is een papilloom? 4 3 Wat is larynxpapillomatose? 5 4 Waar komt larynxpapillomatose voor? 6 5 Indeling van larynxpapillomatose 8 6 Klachten 8 7 Oorzaak

Nadere informatie

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van het carcinoom van de neusholte, neusbijholten en het vestibulum nasi

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van het carcinoom van de neusholte, neusbijholten en het vestibulum nasi XII Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van het carcinoom van de neusholte, neusbijholten en het vestibulum nasi naar Algemeen 568 Epidemiologie 568 1. Screening 568 2. Diagnostiek 568 2.1 Anamnese

Nadere informatie

KNO. Stemproblemen bij volwassenen

KNO. Stemproblemen bij volwassenen KNO Stemproblemen bij volwassenen Stemproblemen bij volwassenen De Keel- Neus- Oorarts heeft u onderzocht en verteld wat de oorzaak van uw stemprobleem is en wat er aan gedaan kan worden. In deze folder

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen KNO-heelkunde Stemproblemen bij volwassenen Oorzaken en behandeling van een hese stem U bent bij de KNO-arts geweest i.v.m. stemproblemen. In deze folder informeren wij u over stemproblemen bij volwassen

Nadere informatie

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding.

De casus is bedoeld voor medisch studenten in de doctoraalfase van de opleiding. Casus 21L Fase A Titel Ach, het zal wel een koudje zijn. Onderwerp Heesheid door larynxcarcinoom Inhoudsdeskundige Dr. A.P.M. Langeveld, KNO-arts Technisch verantwoordelijke Drs. E.M. Schoonderwaldt Opleidingsniveau

Nadere informatie

Brokgevoel in de keel

Brokgevoel in de keel Brokgevoel in de keel Albert Schweitzer ziekenhuis juli 2014 pavo 0737 Inleiding U bent bij de kno-arts onder behandeling omdat u een brokgevoel in uw keel heeft. In deze folder leest u algemene informatie

Nadere informatie

Zorg voor eigen stem

Zorg voor eigen stem Zorg voor eigen stem Afdeling keel-, neus- en oorheelkunde Veel mensen die hun stem dagelijks (professioneel) gebruiken hebben nog weinig inzicht in de functie van de stem: om stemproblemen te voorkomen

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen Keel-, Neus- en Oorheelkunde Stemproblemen bij volwassenen www.catharinaziekenhuis.nl Inhoud Hoe maakt u geluid?... 3 Stemstoornissen... 3 Oorzaken... 3 Ontsteking van de stembanden... 3 Irritatie van

Nadere informatie

Stemproblemen bij volwassenen

Stemproblemen bij volwassenen Stemproblemen bij volwassenen 2 Uw behandelend arts heeft voorgesteld om vanwege uw stemklachten een onderzoek en of behandeling door de KNO-arts te laten verrichten. Deze folder geeft u informatie over

Nadere informatie

STEMPROBLEMEN BIJ VOLWASSENEN

STEMPROBLEMEN BIJ VOLWASSENEN STEMPROBLEMEN BIJ VOLWASSENEN 1018 Inleiding U bent op de polikliniek Keel-, Neus- en Oorheelkunde wegens stemproblemen. Bij stemproblemen kunt u in uw spreken en dus in uw functioneren worden belemmerd.

Nadere informatie

Logopedie bij stemproblemen: wat nu?

Logopedie bij stemproblemen: wat nu? Logopedie bij stemproblemen: wat nu? Inleiding U bent verwezen naar de logopedist in verband met stemproblemen. Deze leert u een juiste spreek- en ademtechniek aan zodat de stemklachten verminderen. Deze

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE. LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie

PATIËNTENINFORMATIE. LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie 2 LOGOPEDIE BIJ SLIKPROBLEMEN Dysfagie en Aerofagie Algemeen Door middel van deze informatiefolder wil Maasstad Ziekenhuis u informeren

Nadere informatie

PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ STEMPROBLEMEN

PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ STEMPROBLEMEN PATIËNTENINFORMATIE LOGOPEDIE BIJ STEMPROBLEMEN LOGOPEDIE BIJ STEMPROBLEMEN Algemeen Door middel van deze informatiefolder wil Maasstad Ziekenhuis u informeren over logopedie bij stemproblemen. Wij adviseren

Nadere informatie

Brokgevoel in de keel

Brokgevoel in de keel Keel-, Neus- en Oorheelkunde Patiënteninformatie Brokgevoel in de keel U ontvangt deze informatie, omdat u last heeft van een brokgevoel in uw keel. Hierin kunt u lezen wat de oorzaken hiervan kunnen zijn

Nadere informatie

Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde. Brok in de keel

Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde. Brok in de keel Maatschap Keel-, Neus-, en Oorheelkunde Algemeen Deze folder geeft u informatie over een brok in de keel. Diaconessenhuis Leiden Klachten Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel mensen zijn hierover

Nadere informatie

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband?

Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Ooit nagedacht over wat er gebeurt onder een halsband? Bij mensen kan slechts 1 w h i p l a s h a c c i d e n t langdurige pijn en lijden veroorzaken. De anatomie van de hond is fundamenteel gelijk aan

Nadere informatie

Brok in de keel. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee!

Brok in de keel. Neem altijd uw verzekeringsgegevens en identiteitsbewijs mee! Brok in de keel U heeft last van een brok in uw keel. Mogelijke klachten hierbij kunnen zijn: een slijmprop in de keel die niet weggeslikt kan worden; een gevoel dat er een graat of een korreltje in de

Nadere informatie

Brok in de keel (Globus klachten)

Brok in de keel (Globus klachten) KNO Brok in de keel (Globus klachten) Het Antonius Ziekenhuis vormt samen met Thuiszorg Zuidwest Friesland de Antonius Zorggroep Brok in de keel In deze folder staat informatie over de klacht van een

Nadere informatie

Brokgevoel (globusgevoel)

Brokgevoel (globusgevoel) Keel-, Neus- en Oorheelkunde Brokgevoel (globusgevoel) www.catharinaziekenhuis.nl Patiëntenvoorlichting: patienten.voorlichting@catharinaziekenhuis.nl KNO036 / Brokgevoel (globusgevoel) / 06-02-2014 2

Nadere informatie

KNO. Stemproblemen bij volwassenen

KNO. Stemproblemen bij volwassenen KNO Stemproblemen bij volwassenen Stemproblemen bij volwassenen In deze folder vindt u informatie over stemproblemen bij volwassenen. U kunt lezen hoe een stem functioneert en welke stoornissen er zijn.

Nadere informatie

Door medicijnen Deze kunnen bijvoorbeeld sufheid, verminderde spierkracht of een droge mond veroorzaken.

Door medicijnen Deze kunnen bijvoorbeeld sufheid, verminderde spierkracht of een droge mond veroorzaken. Slikstoornissen 2 Deze folder is bedoeld voor patiënten met slikproblemen en hun omgeving. Er wordt uitleg gegeven over hoe het komt dat iemand zich verslikt. Ook wordt aangegeven wat de risico s zijn

Nadere informatie

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary

Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary VII Richtlijn voor diagnostiek en behandeling van een onbekende primaire tumor in het hoofd-halsgebied: Unknown Primary naar Algemeen 538 Epidemiologie 538 1. Screening 538 2. Diagnostiek 538 2.1 Anamnese

Nadere informatie

brok in de keel patiënteninformatie Mogelijke klachten

brok in de keel patiënteninformatie Mogelijke klachten patiënteninformatie brok in de keel Vanwege het gevoel van een brok in de keel bent u bij de KNO-arts geweest. Wat kunnen oorzaken zijn van dit gevoel? Welke onderzoeken zijn mogelijk? Dat en meer leest

Nadere informatie

In deze folder geven wij u meer informatie over de klacht van een brokgevoel in de keel en de behandeling hiervan.

In deze folder geven wij u meer informatie over de klacht van een brokgevoel in de keel en de behandeling hiervan. Brok in de keel In deze folder geven wij u meer informatie over de klacht van een brokgevoel in de keel en de behandeling hiervan. De klacht Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel patiënten zijn

Nadere informatie

Brok in de keel. Afdeling KNO

Brok in de keel. Afdeling KNO Brok in de keel Afdeling KNO Brok in de keel Een brokgevoel in de keel is over het algemeen onschuldig. Het kan ook een bijkomende klacht zijn van een lichamelijke afwijking. Hier leggen we u beide vormen

Nadere informatie

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17

Inhoud. Inleiding 7. 1. Medische achtergrondkennis 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 Inhoud Inleiding 7 1. 9 - Anatomie en fysiologie 10 - Ziektebeelden 17 2. Zorgvraag verhelderen 21 - Recepten 22 - Zelfzorgvragen 31 3. Geneesmiddelen 37 - Medicijnen tegen keelklachten 38 4. Bereiden

Nadere informatie

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström

1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström 1 Epidemiologie van multipel myeloom en de ziekte van Waldenström Dr. S.A.M. van de Schans, S. Oerlemans, MSc. en prof. dr. J.W.W. Coebergh Inleiding Epidemiologie is de wetenschap die eenvoudig gezegd

Nadere informatie

Kanker in het Hoofd-Halsgebied

Kanker in het Hoofd-Halsgebied Inleiding Kwaadaardige gezwellen (=tumoren) die zich voordoen binnen het werkgebied van de kaakchirurg worden gerekend tot de zogenaamde hoofd- halstumoren. Kwaadaardige gezwellen in het hoofd- halsgebied

Nadere informatie

Wat veroorzaakt een onschuldig brokgevoel?

Wat veroorzaakt een onschuldig brokgevoel? Brok in de keel Inleiding U bent recent met de klacht brok in de keel bij uw keel-, neus- en oorarts (kno-arts) geweest. Deze folder geeft u informatie over deze klacht. De klacht Er bestaan twee vormen

Nadere informatie

Brok in de keel. Keel-, neus- en oorheelkunde

Brok in de keel. Keel-, neus- en oorheelkunde Keel-, neus- en oorheelkunde Brok in de keel Deze folder heeft tot doel u informatie te geven over de klacht van een brokgevoel in de keel. Als u recent met deze klacht bij een Keel-, Neus- en Oorarts

Nadere informatie

9 e Post-O.N.S. Meeting. Head and Neck Cancer. Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum

9 e Post-O.N.S. Meeting. Head and Neck Cancer. Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum 9 e Post-O.N.S. Meeting Head and Neck Cancer Jan Ouwerkerk Research Coördinator Oncologie Leids Universitair Medisch Centrum Hoofd- halskanker mondholte mondkeelholte keel strottenhoofd 2 Oncologie Wereldwijd

Nadere informatie

Ken je stem. Voor U. Docenten, telefonistes, verkopers, vertegenwoordigers, coaches, trainers, instructeurs, zangers...

Ken je stem. Voor U. Docenten, telefonistes, verkopers, vertegenwoordigers, coaches, trainers, instructeurs, zangers... Ken je stem In Nederland werken meer mensen met hun stem dan met hun handen. Er zijn tientallen beroepen waar de stem het belangrijkste instrument is. Een aantal beroepssectoren bestaat uitsluitend bij

Nadere informatie

KNO. Brok in de keel

KNO. Brok in de keel KNO Brok in de keel Brok in de keel De klacht Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel patiënten zijn hierover ongerust, maar over het algemeen is het een onschuldig probleem. Mogelijke klachten

Nadere informatie

Strottenhoofd- kanker

Strottenhoofd- kanker Strottenhoofdkanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Wat is kanker? 4 Het lymfestelsel 6 Het strottenhoofd 8 Strottenhoofdkanker 11 Risicofactoren 13 Klachten 14 Onderzoek 15 Behandeling 20 Revalidatie

Nadere informatie

Luchtwegen en. ademhaling: hoe zit het ook alweer?

Luchtwegen en. ademhaling: hoe zit het ook alweer? Luchtwegen en En bij het kind? ademhaling: hoe zit het ook alweer? Drs. Corine Vollbehr Docent anatomie/fysiologie bij de UMCUtrecht Academie 1 Aan de orde komen: Korte herhaling van - anatomie van luchtwegen

Nadere informatie

Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014

Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014 Tarieven 2014 Antoni van Leeuwenhoek Ingangsdatum: 1 april 2014 DBCzorgproductcode 19999007 6 tot maximaal 28 verpleegligdagen bij Een infectieziekte 15B932 11.286,44 10.283,87 1.002,57 20107006 Operatie

Nadere informatie

Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel patiënten zijn hierover ongerust, maar over het algemeen is het een onschuldig probleem.

Een brokgevoel in de keel komt vaak voor. Veel patiënten zijn hierover ongerust, maar over het algemeen is het een onschuldig probleem. In deze brochure staat informatie over de klacht van een brokgevoel in de keel. Als u recent met deze klacht bij de KNO-arts bent geweest, dan kunt u in deze brochure daar meer over lezen. De klacht Een

Nadere informatie

DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM

DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM DE DIKKE DARM Om te begrijpen wat dikkedarmkanker is, wordt eerst het spijsverteringsstelsel en de werking van de spijsvertering uitgelegd. Om te begrijpen wat dikkedarmkanker is, wordt eerst

Nadere informatie

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker

Kanker. Inleiding. 1. Wat is kanker eigenlijk? 2. Verschillende soorten kanker Kanker Inleiding Mijn spreekbeurt gaat over kanker patiënten. Ik hou mijn spreekbeurt hier over omdat er veel kinderen zijn die niet precies weten wat kanker nou eigenlijk is en omdat kanker heel veel

Nadere informatie

Tracheacanule (Luchtpijp)

Tracheacanule (Luchtpijp) Tracheacanule (Luchtpijp) Een KNO-arts of een chirurg maakt een paar centimeter onder uw adamsappel een kleine opening in uw hals (tracheotomie). De opening in de luchtpijp heet een tracheostoma. Daarna

Nadere informatie

Palveiselcelcarcinomen in Fanconi anemia

Palveiselcelcarcinomen in Fanconi anemia Palveiselcelcarcinomen in Fanconi anemia A G P100 B M E F C ub L P24 I D2 UBE2T USP1 ub I ub D2 BRCA1 D1/BRCA2 N/PALB2 J/BRIP1 BRCA1 FA core complex (upstream) downstream Courtesy Johan de Winter and Hans

Nadere informatie

Vermoeidheid & hartziekten

Vermoeidheid & hartziekten Vermoeidheid & hartziekten Menno Baars, cardioloog HartKliniek Nederland april 2014 Cardioloog van de nieuwe HartKliniek Nieuwe organisatie van eerstelijnscardiologiecentra Polikliniek & dagbehandeling

Nadere informatie

Kanker in het hoofd-halsgebied

Kanker in het hoofd-halsgebied Kanker in het hoofd-halsgebied Afdeling Keel- Neus- en Oorheelkunde Deze patiënteninformatie map is eigendom van: Naam: Adres: Postcode: Plaats: Telefoon: 10-2015-6094 Geachte... U heeft een bezoek gebracht

Nadere informatie

Keel- Neus- Oorheelkunde Poliklinische antisnurkbehandeling (Celon Coblatie)

Keel- Neus- Oorheelkunde Poliklinische antisnurkbehandeling (Celon Coblatie) Keel- Neus- Oorheelkunde Poliklinische antisnurkbehandeling (Celon Coblatie) Inleiding In deze folder kunt u lezen over de oorzaken van snurken en wat de behandeling die u binnenkort ondergaat, inhoudt.

Nadere informatie

Dysfagie. Logopedie. Beter voor elkaar

Dysfagie. Logopedie. Beter voor elkaar Dysfagie Logopedie Beter voor elkaar 2 Dysfagie Deze folder geeft u uitleg over slikproblemen en hoe u deze zoveel mogelijk kunt voorkomen. De informatie is ook nuttig voor uw omgeving. Laat uw naasten

Nadere informatie

Blaaskanker, informatie over behandeling Urologie

Blaaskanker, informatie over behandeling Urologie Blaaskanker, informatie over behandeling Urologie Beter voor elkaar 2 In Nederland wordt per jaar in totaal bij ongeveer 5.200 mensen blaaskanker vastgesteld. Daarvan hebben circa 2.600 mensen een spierinvasief

Nadere informatie

Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS)

Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) Informatie voor patiënten F0608-1011 mei 2013 Medisch Centrum Haaglanden www.mchaaglanden.nl MCH Antoniushove, Burgemeester Banninglaan 1 Postbus 411,

Nadere informatie

VOORBEELD. 5 Indirecte laryngoscopie

VOORBEELD. 5 Indirecte laryngoscopie 5 Indirecte laryngoscopie Inleiding Heesheidsklachten komen veel voor. De oorzaken ervoor zijn legio: infecties, goedaardige afwijkingen aan de stembanden door verkeerd stemgebruik, kwaadaardige aandoeningen

Nadere informatie

Lees voor meer informatie over de verschillende adem- en stemproblemen hieronder verder.

Lees voor meer informatie over de verschillende adem- en stemproblemen hieronder verder. 1 Problemen met adem en stem Mensen praten dan hees, schor, hebben pijn bij het praten of zijn de stem helemaal kwijt en kunnen alleen nog maar fluisteren. Zowel kinderen als volwassenen kunnen problemen

Nadere informatie

Strottenhoofd- kanker

Strottenhoofd- kanker Strottenhoofdkanker Inhoud Voor wie is deze brochure? 3 Wat is kanker? 4 Het lymfestelsel 6 Het strottenhoofd 8 Strottenhoofdkanker 11 Risicofactoren 13 Klachten 14 Onderzoek 15 Behandeling 21 Revalidatie

Nadere informatie

Oncologie. R. de Bree, C. van Laer, M. W.M. van den Brekel en CR. Leemans 24.1-368. 24.2 Hals - 370. 24.3 Lokalisaties primaire tumor - 371

Oncologie. R. de Bree, C. van Laer, M. W.M. van den Brekel en CR. Leemans 24.1-368. 24.2 Hals - 370. 24.3 Lokalisaties primaire tumor - 371 Oncologie R. de Bree, C. van Laer, M. W.M. van den Brekel en CR. Leemans 24.1-368 24.1.2 Behandeling - 369 24.2 Hals - 370 24.3 Lokalisaties primaire tumor - 371 1 24.3.2 Farynx-372 24.3.3 Larynx - 373

Nadere informatie

Mond- en keelkanker LIP RISICOFACTOREN SYMPTOMEN DIAGNOSE EN STADIERING MULTIDISCIPLINAIRE BEHANDELING

Mond- en keelkanker LIP RISICOFACTOREN SYMPTOMEN DIAGNOSE EN STADIERING MULTIDISCIPLINAIRE BEHANDELING Mond- en keelkanker LIP ENDOGEEN blank ras (indien relatief weinig huidpigmentatie): verhoogd risico zonnelicht en weersinvloeden: verhoogd risico bij landbouwers en zeelui (via premaligne actinische keratose)

Nadere informatie

Brok in de keel. Havenziekenhuis

Brok in de keel. Havenziekenhuis Brok in de keel In deze folder staat beschreven wat een brok in de keel inhoudt en wat hiervan de oorzaak kan zijn. Uw KNO-arts kan de brok in de keel op verschillende manieren onderzoeken. Welke manieren

Nadere informatie

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning

COPD en longproblematiek. Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning COPD en longproblematiek Angst voor inspanning Noodzaak voor inspanning De luchtwegen Hogere luchtwegen (Mond, keel, neus) Slijmvlies zorgt voor bevochtiging v/d lucht en het binden van stofdeeltjes Lagere

Nadere informatie

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Schildklieroperatie (thyreoidectomie)

Afdeling Heelkunde, locatie AZU. Schildklieroperatie (thyreoidectomie) Afdeling Heelkunde, locatie AZU Schildklieroperatie (thyreoidectomie) Inleiding Deze brochure geeft u informatie over operaties aan de schildklier. Informatie over aandoeningen waarvoor een schildklieroperatie

Nadere informatie

P.B. Douwes Dekker (KNO) G. Overbeek (logopedie) Rondje rond stem en de larynx

P.B. Douwes Dekker (KNO) G. Overbeek (logopedie) Rondje rond stem en de larynx P.B. Douwes Dekker (KNO) G. Overbeek (logopedie) Rondje rond stem en de larynx OPVS Operatiekamers ZGT 19 november 2014 Stem en larynx Anatomie en fysiologie larynx en stemvorming Globale stemstoornissen

Nadere informatie

Wat u moet weten over slikstoornissen

Wat u moet weten over slikstoornissen 0000/174/4 - GZA - april - 2012 Wat u moet weten over slikstoornissen campus Sint-Augustinus Oosterveldlaan 24 2610 Wilrijk tel. 03 443 30 11 fax 03 440 43 74 campus Sint-Vincentius Sint-Vincentiusstraat

Nadere informatie

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten

A. de hersenen en het ruggenmerg B. het hersenvlies en de hersenstam C. het cerebrospinaal vocht en de gevoelszenuwen D. de klieren en de lymfevaten Hoofdstuk 1 Meerkeuzevraag 1.1 Meerkeuzevraag 1.2 Meerkeuzevraag 1.3 Meerkeuzevraag 1.4 Meerkeuzevraag 1.5 Meerkeuzevraag 1.6 Meerkeuzevraag 1.7 Waar ligt de lever in de buikholte? A. Boven rechts B. Boven

Nadere informatie

Alles wat je altijd over darmkanker wou weten (maar niet durfde vragen)

Alles wat je altijd over darmkanker wou weten (maar niet durfde vragen) Alles wat je altijd over darmkanker wou weten (maar niet durfde vragen) Tim Rondou Gastroenteroloog Sint-Jozefkliniek Bornem-Willebroek Bijscholing 2013 vóórkomen ontstaan voorkómen en preventie symptomen

Nadere informatie

Borstkanker. Celdeling

Borstkanker. Celdeling Borstkanker In Nederland wordt per jaar bij ongeveer 12.000 vrouwen borstkanker (mammacarcinoom) ontdekt. Daarnaast wordt bij ongeveer 1.300 vrouwen in Nederland een voorstadium van borstkanker (ductaal

Nadere informatie

Kijkoperatie van de stembanden. (microlaryngoscopie)

Kijkoperatie van de stembanden. (microlaryngoscopie) Kijkoperatie van de stembanden (microlaryngoscopie) Inleiding U heeft met uw medisch specialist afgesproken dat u binnenkort wordt opgenomen voor een kijkoperatie van de stembanden (microlaryngoscopie).

Nadere informatie

Prijslijst 2013 : deurprijzen geldig voor behandelingen gestart tussen 01-07-2013 t/m 31-12-2013 VOORWAARDEN

Prijslijst 2013 : deurprijzen geldig voor behandelingen gestart tussen 01-07-2013 t/m 31-12-2013 VOORWAARDEN VOORWAARDEN Op alle door het ziekenhuis en door de daaraan verbonden vrijgevestigd medisch specialisten met patiënten gesloten behandelingsovereenkomsten, voorzover deze werkzaamheden binnen het kader

Nadere informatie

Hoofd-halscarcinoom. Nascholing. Inleiding. Saskia Coenraad, Rob Baatenburg de Jong

Hoofd-halscarcinoom. Nascholing. Inleiding. Saskia Coenraad, Rob Baatenburg de Jong Saskia Coenraad, Rob Baatenburg de Jong Nascholing Hoofd-halscarcinoom I Inleiding In 2010 werden in Nederland 95.456 nieuwe gevallen van kanker vastgesteld, waarvan 2857 (3%) hoofd-halsmaligniteiten.

Nadere informatie

Snurken en Slaapapnoe

Snurken en Slaapapnoe Wat is snurken en het obstructief slaapapneusyndroom? Snurken en het obstructieve slaapapneusyndroom (OSAS) worden gerekend tot de slaapafhankelijke ademhalingsstoornissen. Snurken kan hinderlijk voor

Nadere informatie

Moeilijke intubatie bij kinderen

Moeilijke intubatie bij kinderen situaties bij pasgeborenen en oudere kinderen Moeilijke intubatie bij kinderen Hans Hoeve KNO arts Sophia Kinderziekenhuis Erasmus MC Rotterdam Intuberen, niet intuberen? noodzakelijk? onverstandig? intubatie

Nadere informatie

Operatie aan de amandelen bij volwassenen

Operatie aan de amandelen bij volwassenen Operatie aan de amandelen bij volwassenen operatie aan de amandelen bij volwassenen Deze folder geeft informatie over ontstekingen aan de amandelen en de behandeling daarvan bij volwassenen. De amandelen

Nadere informatie

Endo- echografie van slokdarm, maag, alvleesklier

Endo- echografie van slokdarm, maag, alvleesklier Endo- echografie van slokdarm, maag, alvleesklier Ziekenhuis Gelderse Vallei Uw behandelend arts heeft met u afgesproken een endoechografie van uw slokdarm, maag, alvleesklier te verrichten. Dit onderzoek

Nadere informatie

bloed, ademhaling & spijsvertering info voor patiënten EUS Onderzoek van de lymfeklieren in de borstkas via de slokdarm

bloed, ademhaling & spijsvertering info voor patiënten EUS Onderzoek van de lymfeklieren in de borstkas via de slokdarm bloed, ademhaling & spijsvertering info voor patiënten Onderzoek van de lymfeklieren in de borstkas via de slokdarm Inhoud 01 Afspraak... 04 02 Wat is een?... 05 03 Waarom een -onderzoek?... 05 04 Voorbereidingen...

Nadere informatie

Passantenprijslijst VUmc 2013, geldigheid: van 01-01-2013 t/m 31-12-2013.

Passantenprijslijst VUmc 2013, geldigheid: van 01-01-2013 t/m 31-12-2013. 10501004 Operatie bij Een infectie met seksuele overdracht 15B905 DBC-zorgproduct B-Segment 657,58 539,69 108,41 10501008 Behandeling of onderzoek op de polikliniek of dagbehandeling bij Een infectie met

Nadere informatie

BASISPRINCIPES VAN KANKER

BASISPRINCIPES VAN KANKER BASISPRINCIPES VAN KANKER Prof.dr. D.J. Ruiter Afdeling Pathologie Cursus Introductie in de Fundamentele en Klinische Oncologie HET BEGRIP KANKER? a.alle gezwelgroei b.alle kwaadaardige gezwelgroei c.alle

Nadere informatie

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B

B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K. Inhoudsopgave 01 B 02 B 03 B 04 B 05 B 06 B 07 B 08 B 09 B 10 B 11 B 12 B 13 B B. Hals (weke delen) Voor cervicale wervelkolom, zie rubrieken C en K Inhoudsopgave 1 B 2 B 3 B 4 B 5 B 6 B 7 B 8 B 9 B 1 B 11 B 12 B 13 B Palpabele schildkliernoduli en euthyreotische struma... 1 Lange

Nadere informatie

Operatie aan de bijschildklier(en)

Operatie aan de bijschildklier(en) Operatie aan de bijschildklier(en) Waarom een operatie Een operatie aan de bijschildklieren wordt gedaan, omdat één of meerdere bijschildklier(en) te hard werken, omdat deze vergroot zijn of omdat er sprake

Nadere informatie

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112

Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 112 111 Ondervoeding is gedefinieerd als een subacute of acute voedingstoestand waarbij een combinatie van onvoldoende voedingsinname en ontstekingsactiviteit heeft geleid tot een afname van de spier- en vetmassa

Nadere informatie

REVISIE RICHTLIJN LARYNXCARCINOOM

REVISIE RICHTLIJN LARYNXCARCINOOM REVISIE RICHTLIJN LARYNXCARCINOOM NWHHT, 07 April 08 1 INHOUDSOPGAVE 5 SAMENSTELLING VAN DE WERKGROEP 3 1. EPIDEMIOLOGIE EN VROEGDIAGNOSTIEK 4 2. DIAGNOSTIEK 3. BELEID BIJ ERNSTIGE DYSPLASIE / CARCINOMA

Nadere informatie

Het visuele systeem kan geen onderscheid maken tussen een beweging van het hoofd of een beweging van de totale omgeving.

Het visuele systeem kan geen onderscheid maken tussen een beweging van het hoofd of een beweging van de totale omgeving. Anatomie, fysiologie en onderzoek van het vestibulaire systeem Vestibulaire systeem Functies vestibulaire systeem: Ruimtelijke oriëntatie Beeldstabilisatie Houdingsregulatie Het visuele systeem kan geen

Nadere informatie

Operatie aan de keelamandelen

Operatie aan de keelamandelen Operatie aan de keelamandelen J03.007-16 Inhoudsopgave Inhoudsopgave... 1 Inleiding... 3 Wat zijn amandelen en wat is hun functie?... 3 Amandelen zitten in... 3 De neus-keelholte... 3 De keel... 3 Achter

Nadere informatie

Informatiebrochure Dysfagie. UZ Leuven 1

Informatiebrochure Dysfagie. UZ Leuven 1 Informatiebrochure Dysfagie UZ Leuven 1 Beste familie, deze informatiebrochure bieden wij u aan naar aanleiding van de spraak-, taal - en/of slikproblemen die uw familielid momenteel ondervindt. In deze

Nadere informatie

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Hou uw stem gezond Tips voor een goede stemhygiëne

hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Hou uw stem gezond Tips voor een goede stemhygiëne hoofd, hals en zenuwstelsel info voor patiënten Hou uw stem gezond Tips voor een goede stemhygiëne 01. Inleiding Met deze brochure willen we u begeleiden in het beter begrijpen en verzorgen van uw stem.

Nadere informatie

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling

Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Chemisch toxicologische eigenschappen van acrylonitril en medische aspecten van een blootstelling Prof. Dr. Benoit Nemery KU Leuven Prof. Dr. Christophe Stove UGent Acrylonitril: chemische eigenschappen

Nadere informatie

Asbest en gezondheid. Dr. A. Serroen Toezicht Welzijn op het Werk Regionele Directie West-Vlaanderen

Asbest en gezondheid. Dr. A. Serroen Toezicht Welzijn op het Werk Regionele Directie West-Vlaanderen Asbest en gezondheid Dr. A. Serroen Toezicht Welzijn op het Werk Regionele Directie West-Vlaanderen 1 Wat is asbest? Het probleem asbest Asbest en gezondheidsschade 2 Wat is asbest? Asbest: fysico-chemische

Nadere informatie

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op

MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op MRI spoort prostaatkanker nauwkeurig op Prostaatkanker is een van de meest voorkomende vormen van kanker bij mannen. Een op de zes mannen krijgt er last van. Maar het is ook een erg lastig op te sporen

Nadere informatie

Larynxcarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 3.0

Larynxcarcinoom. Landelijke richtlijn, Versie: 3.0 Larynxcarcinoom Landelijke richtlijn, Versie: 3.0 Datum Goedkeuring: 15-08-2010 Methodiek: Evidence based Verantwoording: Nederlandse Werkgroep Hoofd-Hals tumoren (NWHHT) Inhoudsopgave Algemeen...1 Diagnostiek...6

Nadere informatie

Snurken en het Slaapapneusyndroom

Snurken en het Slaapapneusyndroom Slaap Waak Centrum Snurken en het Slaapapneusyndroom Afspraak op het Slaap Waak Centrum Een slaapprobleem of een slaapgerelateerd probleem heeft vaak een brede aanpak nodig. In het Slaap Waak Centrum werken

Nadere informatie

Patiënteninformatie. Longkanker

Patiënteninformatie. Longkanker Patiënteninformatie Longkanker Inhoudsopgave Pagina Wat is longkanker? 4 Onderzoek en diagnose 4 De meest voorkomende onderzoeken. 5 Behandeling 7 De meest voorkomende behandelmethoden 8 Revalidatie 9

Nadere informatie

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts

Longkanker en nieuwe ontwikkelingen. Dr. SA Smulders longarts Longkanker en nieuwe ontwikkelingen Dr. SA Smulders longarts Indeling Cijfers over longkanker Een vlekje op de foto, en wat dan? - Diagnostiek - Stadiering - Behandelplan Behandelmogelijkheden Nieuwe ontwikkelingen

Nadere informatie

SLOKDARMKANKER 25-10-2010

SLOKDARMKANKER 25-10-2010 SLOKDARMKANKER 25-10-2010 Bij slokdarmkanker is er sprake van een kwaadaardige tumor in de slokdarm. In de medische wereld worden vaak de namen slokdarmcarcinoom en oesofaguscarcinoom gebruikt. De medische

Nadere informatie

Operatie aan de amandelen bij volwassenen

Operatie aan de amandelen bij volwassenen KNO Operatie aan de amandelen bij volwassenen BEHANDELING Operatie aan de amandelen bij volwassenen Binnenkort komt u naar het St. Antonius Ziekenhuis om uw amandelen te laten verwijderen. In deze folder

Nadere informatie

Moeite met slikken van medicijnen

Moeite met slikken van medicijnen 400047 Moeite met slikken van geneesmiddelen_400003 Antibiotica 21-12-10 05:54 Pagina 4 Medicijnen: sommige medicijnen kunnen sufheid of een droge mond veroorzaken. Als iemand suf is, kan hij vergeten

Nadere informatie

1. De algemeen geldende regels.

1. De algemeen geldende regels. Je kunt je stem veel leed besparen door een paar eenvoudige regeltjes te hanteren. Verkeerde gewoontes, na-apen van andere sprekers, verkeerde ideeën, geven dikwijls overbelasting van de stem. Meestal

Nadere informatie

Gastroscopie. Patiënteninformatie. h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.

Gastroscopie. Patiënteninformatie. h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier. HHZH_INF_123.01(0515) h.-hartziekenhuis vzw Mechelsestraat 24 2500 Lier tel. 03-491 23 45 fax 03-491 23 46 www.hhzhlier.be Patiënteninformatie Gastroscopie Voorwoord U heeft met uw behandelend arts afgesproken

Nadere informatie

Poli longziekten. Bezoek aan de OSAS-poli

Poli longziekten. Bezoek aan de OSAS-poli Poli longziekten Bezoek aan de OSAS-poli 1 U bent doorverwezen naar de OSAS-poli om te kijken of er bij u sprake is van OSAS. OSAS is de afkorting voor Obstructief Slaap Apneu Syndroom. In deze folder

Nadere informatie

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink

HPV nu en in de toekomst. Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink HPV nu en in de toekomst Nynke de Boer Magda van Oven Britt van Etten Debruijn Jorien Helder-Woolderink 15000 HPV HPV2 HPV4 HPV6 HPV11 High risk HPV (hr-hpv) Hr HPV 80 % van alle vrouwen maakt eens

Nadere informatie

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel

BOTTUMOREN. 1. Normaal botweefsel BOTTUMOREN Om beter te kunnen begrijpen wat een bottumor juist is, wordt er in deze brochure meer uitleg gegeven over de normale structuur van het bot. Op die manier krijgt u een beter zicht op wat abnormaal

Nadere informatie