OngelOfelijk ambitieus en toch realistisch

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "OngelOfelijk ambitieus en toch realistisch"

Transcriptie

1 I NOORDNIEUWS MAGAZINE VAN VNO-NCW NOORD JAARGANG 16 NUMMER 5 > 2011 OngelOfelijk ambitieus en toch realistisch gertjan lankhorst Over het wereldwijde energievraagstuk > Alles over project WAArdebehoud onroerend goed oost-groningen > FrYslAn gaat vol voor spoorlijn groningen - heerenveen > eu-netwerk: onze boterham Wordt In europa belegd > rob snel InspIreert leiders jno

2 Tijd voor de NOM De NOM investeert in de ontwikkeling van Noord-Nederland. En daar kunt u, als ondernemer goed gebruik van maken. Juist nu! We nemen graag de tijd om u te helpen uw ideeën van de grond te krijgen, uw ambities waar te maken en groei te realiseren. Bijvoorbeeld door u in contact te brengen met partners, leveranciers of klanten. Door u een financiering te verstrekken, kansen te vertalen naar concrete mogelijkheden of u te helpen met het vinden van een geschikte locatie. Of door aandeelhouder in uw bedrijf te worden en u met raad en daad terzijde te staan. Gaat er bij u een belletje rinkelen? U kunt in alle fasen van uw bedrijf een beroep op ons doen. Vanaf de start totdat uw organisatie zo goed als volgroeid is. En zelfs nog verder: tot opvolging of overname. Neem nú contact met ons op. Het is tijd voor de NOM. INVESTEREN IN ONTWIKKELING Paterswoldseweg 810 Postbus AK Groningen T (050) F (050) E I N.V. NOM Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland

3 1 Inhoud noordnieuws 5 > Durf en vernieuwing in Oost- Groningen VNO-NCW Noord 2011: What s in it for you? Gertjan Lankhorst over het energievraagstuk verder in dit nummer: actueel: 10 noordnieuws in t kort 16 eu netwerk: onze boterham wordt in europa belegd 25 jonge Ondernemersprijs voor de walrus 28 bestuur zet in op versterking vno-ncw noord 31 klantgericht innoveren met innovatie-mix 34 even voorstellen gedeputeerde sytske Poepjes Praktijk: 20 een militaire basis, versterking voor de regio? 22 artworks inc.: kunst werkt! 26 nieuwe generatie ondernemers gaat uit van eigen kracht 32 kroonprins bezoekt jubilerende uitgeverij vaste rubrieken: 9 column lambert Zwiers 18 vno-ncw noord in beeld: bijeenkomsten rob snel inspireert leiders jno 38 welkom nieuwe leden 40 agenda volg ons nu ook op voorwoord het einde van het jaar komt in zicht en dus is het tijd om terug te blikken en vooruit te kijken. in deze laatste editie van noordnieuws kijken wij dan ook uitgebreid met u terug op het afgelopen jaar. niet alleen onze vele ledenbijeenkomsten hebben wij voor u in beeld gebracht, ook de resultaten op het gebied van belangenbehartiging vindt u in dit blad. vno-ncw noord heeft zich het afgelopen jaar op diverse terreinen ingezet voor de belangen van ondernemend noord-nederland. enkele zichtbare resultaten zijn de komst van de university campus fryslân en de energy academy, het afschaffen van diverse heffingen en belastingen en recent het groene licht voor de centrale as. maar denk ook aan het project waardebehoud Onroerend in Oost-groningen, waarvan in dit nummer uitgebreid verslag wordt gedaan. we kijken uiteraard niet alleen terug; we kijken ook vooruit. Zijn onze energiedoelstellingen wel realistisch? hoe kunnen het regionaal bedrijfsleven en defensie elkaar versterken? hoe stimuleren we de culturele sector? hoe kan het mkb klantgericht innoveren? meer hierover leest u in de laatste noordnieuws van dat alle ambities in 2012 maar mogen worden waargemaakt. voor vragen, reacties en suggesties over noordnieuws kunt u contact met ons opnemen via namens de redactie, lex kloosterman

4 2 NoordNieuws december 2011 Akke Groenewoud Willemien Wink durf en vernieuwing Publiek-privaat project zet in op waardebehoud onroerend goed VNO-NCW Noord, woningcorporaties Acantus en Lefier, Rabobank Zuid en Oost Groningen, de gemeenten Stadskanaal en Vlagtwedde en de Provincie Groningen zijn de aanjagers van een pilot in Oost-Groningen om waardebehoud van onroerend goed te realiseren. Hiertoe wordt gekeken of er een verbinding kan worden gemaakt tussen particulier vastgoed en corporatiebezit. de regio Oost-groningen heeft te maken met demografische veranderingen. wat de huidige en te verwachten regionale bevolkingskrimp zo bijzonder maakt, is het structurele karakter en de combinatie van vergrijzing, ontgroening, een kleinere (potentiele) beroepsbevolking en minder huishoudens. Ook in andere delen van de noordelijke provincies zal de komende jaren bevolkingsgroei omslaan in bevolkingsdaling. er is sprake van een veranderend paradigma. de afgelopen decennia hebben we te maken gehad met economische groei. in de laatste nota ruimte (2006) werden er nog miljoenen uitgetrokken voor o.a. woningbouw. kort daarna volgde de economische recessie en kregen demografische ontwikkelingen en de gevolgen daarvan volop aandacht. demografische ontwikkelingen demografische ontwikkelingen zijn van invloed op de economische dynamiek, de vraag naar goederen en diensten, de arbeidsmarktontwikkeling en de ruimtelijke inrichting. de bevolking is deels in staat om de gevolgen hiervan zelf op te lossen. toch geldt dat veel jonge, kansrijke en draagkrachtige huishoudens be- Als aan onverkoopbare panden geen aandacht wordt gegeven, heeft dit een negatief effect op de waardeontwikkeling van omliggend onroerend goed paalde gebieden verlaten, omdat mensen dichter bij het werk en de voorzieningen willen wonen. door ontgroening en vergrijzing ontstaan ook nieuwe, specifieke woonwensen. dit heeft grote gevolgen voor het aanwezige onroerend goed in een regio als Oost-groningen. er ontstaat een mismatch tussen vraag en aanbod op de woningmarkt. dit kan leiden tot een aanbod waar geen vraag voor is, waardoor mensen geen passend huis kunnen vinden. het kan echter ook leiden tot woningleegstand en een verschraling van de leefbaarheid. in de afgelopen anderhalf jaar zijn vno-ncw noord, lefier, rabobank Zuid en Oost groningen en de Provincie met het bedrijfsleven en maatschappelijke instellingen in Oost-groningen in gesprek gegaan. in twee sessies is gebrainstormd over de randvoorwaarden die als noodzakelijk worden gezien en mogelijke initiatieven die ontplooid kunnen worden om de gevolgen van krimp aan te pakken. het doel hierbij was om waardebehoud in het gebied te realiseren, in de breedste zin van het woord. in diezelfde periode heeft vno-ncw noord

5 3 in oost-groningen Luchtfoto van Stadskanaal Actueel zitting gehad in de commissie ruimtelijke inrichting van de ser. deze commissie is gevraagd te adviseren over de rol en betrokkenheid van het bedrijfsleven bij de aanpak van bevolkingskrimp. bovengemeentelijke regie volgens de deelnemers aan de brainstormsessies is de belangrijkste randvoorwaarde voor elk te ontwikkelen initiatief harry kremer, Acantus: wij zijn ervan overtuigd dat we alleen goed kunnen inspelen op de problematiek rondom bevolkingsdaling als er sprake is van nauwe samenwerking tussen partijen. dit betekent niet alleen samenwerking tussen overheden en maatschappelijke organisaties, maar (vooral) ook de samenwerking met het bedrijfsleven. dat is een belangrijke reden waarom wij meewerken aan het pilotproject. daarnaast willen wij als corporatie hierdoor te weten komen of uitruil, tussen minder goed onderhouden particulier bezit met beter onderhouden corporatiebezit op betere locaties, werkt. dat er bovengemeentelijke regie moet komen, in samenwerking met ondernemers. er moet in meerdere opzichten grensoverschrijdend gewerkt worden. waardebehoud van onroerend goed werd hierbij als prioriteit gezien. in het bijzonder de onderkant van particulier onroerend goed (bedrijfspanden en woningen). in de herstructurering van onroerend goed kan het particuliere bezit niet buiten beschouwing blijven, aangezien zo n 70% van de woningen in de regio Oost-groningen particulier bezit is. de herstructurering hiervan in krimpgebieden is complex, omdat eigenaren met structurele waardedaling van hun bezit te maken hebben. er is dus geen prikkel om te investeren. door bevolkings- en huishoudensdaling ontstaat leegstand en worden woningen en bedrijfspanden onverkoopbaar. als hieraan geen aandacht meer wordt We willen een economisch vitaal gebied in de regio behouden waar particulieren en bedrijven blijven investeren en waar het goed toeven is gegeven, heeft dit een negatief effect op de waardeontwikkeling van omliggend onroerend goed. het is van belang deze tendens van achteruitgang preventief of actief tegen te gaan, vóórdat dit een negatief effect op de omgeving heeft gekregen. we moeten voorkomen dat door onverkoopbaar vastgoed, scherpe prijs- en waardedaling en andere negatieve spiralen een gebied ontstaat waar niemand meer wil wonen en werken. een oplossing is idealiter gericht op zowel de kwaliteit van de panden als de kwetsbaarheid van de eigenaren. vooral panden die van een slechte bouw-/woontechnische kwaliteit zijn (klein, hoge energielasten) wil men uit de markt halen. noordelijke proeftuin minister donner is van mening dat het noorden een proeftuin moet worden met een op de regio toegesneden aanpak. tijdens de brainstormsessies werden twee gemeenten enthousiast

6 4 NoordNieuws december 2011 seine lok, gemeente vlagtwedde: als wethouder en inwoner van onze gemeente ben ik trots op al het moois wat ons gebied te bieden heeft. als ik door onze gemeente wandel of fiets, geniet ik volop van het kleinschalige westerwoldse beekdallandschap. geen wonder dat mensen zich hier vestigen, op zoek naar rust en ruimte. deze nieuwkomers zijn goed voor de doorstroom op onze woningmarkt, maar hun aantal is onvoldoende om de gevolgen van de groeiende vergrijzing en bevolkingskrimp te keren. veel hulpbehoevende ouderen willen kleiner wonen of dichterbij voorzieningen en kunnen hun woning niet kwijt. Ook wordt het onderhoud aan de woning een loden last. de woning raakt in verval, wat slecht is voor het aanzien van de buurt. Zo ontstaat een cirkel die moeilijk te doorbreken is. daarom ben ik erg enthousiast over dit pilotproject, waarmee een eerste, bescheiden aanzet gegeven wordt om de gevolgen voor de woningmarkt van de vergrijzing en bevolkingskrimp te keren. we hopen hiermee veel te leren, om zo een bijdrage te leveren aan de toekomstige leefbaarheid van ons mooie gebied. om aan een pilot met een experimenteel karakter en een groot potentieel succes mee te werken. Zo ontstond een gelegenheidsconsortium; vno-ncw noord, acantus, lefier, rabobank Zuid en Oost groningen, de gemeenten stadskanaal en vlagtwedde en de Provincie groningen pakken de handschoen op en starten een uniek project. binnen dit project worden de corporatiewoningvoorraad en de onderkant van particulier onroerend goed op intelligente wijze aan elkaar gekoppeld door vormen van ruilverkaveling. hiervoor wordt gezamenlijk een fonds gerealiseerd. Particulieren die niet meer kunnen investeren in hun goedkope (en in de ogen van de markt waardeloze) pand, worden in de gelegenheid gesteld om te verhuizen naar een huur- of koopwoning van de corporatie. de verlaten vastgoedobjecten worden in principe gesloopt. De oplossingen die hier gevonden worden voor de aanpak van de krimpproblematiek, kunnen ook ingezet worden in andere delen van het land meetinstrument een aantal woningen in de regio voldoet duidelijk niet meer aan de bouwnormen. daarnaast is er een aantal (voormalige) winkelpanden. sommige zijn verbouwd tot woonruimte, maar hebben nog steeds een winkelbestemming. deze woningen zijn niet optimaal en ook de winkelbestemming is voor de toekomst onhoudbaar. andere winkelpanden staan leeg en hier zal ook geen bedrijvigheid meer plaatsvinden. Om te identificeren welk vastgoed voor het fonds in aanmerking komt, wordt door het kennisnetwerk krimp noordnederland een beslissingsondersteunend meetinstrument ontwikkeld. dit meetinstrument geeft op basis van zo objectief mogelijke criteria aan welke panden de meest negatieve invloed hebben op de waardeontwikkeling van omliggend vastgoed, oftewel het meest in aanmerking komen voor de aanpak. het effect dat achteruitgang van de kwaliteit van een pand heeft op de waardeontwikkeling van omliggende woningen, de leefbaarheid en de aantrekkelijkheid van de omgeving, is het voornaamste argument in de selectie van panden. het meetinstrument wordt toegepast om in de gemeenten stadskanaal en vlagtwedde te inventariseren welk vastgoed Dorpsaanzicht in Oost-Groningen marianne besselink, provincie groningen: bevolkingsdaling, vergrijzing en ontgroening hebben ingrijpende gevolgen, bijvoorbeeld voor het functioneren van de woningmarkt. herstructurering en sanering van de woningvoorraad zijn noodzakelijk voor behoud en herstel van de balans tussen vraag en aanbod. dit geldt zowel voor de huur- als koopmarkt. woningcorporaties hebben de afgelopen vijftien jaar maar liefst twintig procent van de huurwoningvoorraad geherstructureerd. toch ligt er nog steeds een grote opgave. daar komt de problematiek aan de onderkant van de particuliere woningvoorraad nog eens bij. Op dit vraagstuk hebben wij als overheid nog geen antwoord. wel weten we dat de opgave dermate groot is dat samenwerking van alle betrokken partijen noodzakelijk is. voor ons als provincie vanuit het belang van de leefbaarheid in de krimpgebieden. daarom waarderen wij het zeer dat in Oost-groningen het initiatief is genomen om met regionale overheden, marktpartijen en corporaties in een uniek samenwerkingsverband naar oplossingen te zoeken voor de problemen in de particuliere koopsector. Om de effecten van krimp op particulier vastgoed in goede banen te leiden, zijn nog geen instrumenten en faciliteiten ontwikkeld. het project waardebehoud kan hier een goede bijdrage aan leveren.

7 5 jan bessembinders, gemeente stadskanaal in Oost-groningen daalt het aantal inwoners. dat heeft gevolgen voor de woningmarkt en voor panden van het midden- en kleinbedrijf. bovendien krijgen we het in economisch slechte tijden in onze regio vaak extra voor de kiezen. de gevolgen hiervan zijn ook in de gemeente stadskanaal risicovol. Onder invloed van leegstand en gebrekkig onderhoud is de kans op verpaupering van woningen en winkelpanden groot. dit heeft een negatief effect op de waardeontwikkeling van panden in de omgeving. met het pilotproject willen we die negatieve effecten beperken. daarom doet de gemeente stadskanaal mee. wij zijn ingenomen met de verscheidenheid van de partners in dit samenwerkingsproject. de betrokkenheid van het bedrijfsleven, de bankensector, de woningcorporaties en lokale overheden is belangrijk. wij verwachten er veel van. in aanmerking komt voor de pilot. naast de criteria die in het meetinstrument gehanteerd worden, zijn vrijwilligheid van eigenaren en financiële haalbaarheid een belangrijke voorwaarde. naar verwachting zullen we binnen het project te maken krijgen met waardeverschillen tussen panden. eventuele waardeverschillen en restschulden zullen niet zonder meer door het fonds gefinancierd worden. Ook voor eigenaren is er sprake van een veranderend paradigma. waardebehoud van vastgoed (ten opzichte van de schuldenlast) is in sommige gevallen niet langer vanzelfsprekend. voor iedere eigenaar die deelneemt aan het pilotproject zullen de financiële arrangementen verder uitgewerkt moeten worden. het fonds zal ingezet worden om het marktevenwicht zo goed mogelijk te herstellen. Waardebehoud onroerend goed het fonds draagt op twee manieren bij aan waardebehoud van onroerend goed in de regio. enerzijds wordt door het revitaliseren of slopen van slecht vastgoed voorkomen dat ook de panden rond deze woningen in waarde dalen. er zijn genoeg plekken waar woningen te dicht op elkaar staan. door gerichte sloop komt er meer ruimte en lucht. deze ruimte kan bijvoorbeeld aangewend worden voor groenvoorzieningen. Op die manier wordt de economische waarde van de bebouwing op peil gehouden. anderzijds ontstaat er voldoende vraag naar corporatiebezit, omdat mensen verleid worden hier naartoe te verhuizen. dit betekent dat de kwalitatief betere woningen niet gesloopt hoeven te worden vanwege leegstand. daarnaast voorkomt het pilotproject sociaal-maatschappelijke problemen bij eigenaren die opgesloten dreigen te raken in hun eigen pand. stand van zaken de Provincie groningen heeft deze zomer een subsidie uit de reserve leefbaarheid krimpgebieden toegekend voor de voorbereidende werkzaamheden. voordat de pilot daadwerkelijk van start kan gaan, dient er een business case ontwikkeld te worden en het genoemde meetinstrument opgesteld te worden. Ook moet het project in een goede formeel-juridische omgeving belegd worden. verder wordt bij het ter perse gaan van deze editie van noordnieuws een selectieprocedure doorlopen om een projectleider aan te stellen. naar verwachting zullen we in januari 2012 met de pilot starten, waarmee we een economisch vitaal gebied in de regio behouden, waar particulieren en bedrijven blijven investeren en waar het goed toeven is. uniciteit dit is het eerste project dat door het collectieve bedrijfsleven is geïnitieerd. het is tevens de eerste vorm van publiek-private samenwerking in de aanpak van de harry scholte, rabobank zuid en oost groningen de rabobank is van oudsher door haar coöperatieve structuur diepgeworteld in de samenleving. wij vinden het belangrijk om met die samenleving in dialoog te zijn over trends in de regio die ertoe doen. demografische krimp in ons gebied is een feit. het is goed om met z n allen bij dit feit stil te staan en te anticiperen op de gevolgen hiervan. krimp wordt dan een kans: meer met minder. de pilot heeft volgens mij alle kans van slagen, met name doordat het gedragen wordt door een diversiteit van partners, met één grondhouding: samen bereik je meer dan alleen. dit spreekt ons als rabobank erg aan. uiteindelijk wordt de samenleving daar beter van. esther borstlap, lefier hoogezand/stadskanaal het bijzondere aan de pilot is dat we de handen ineenslaan voor dat wat ons allemaal bindt: een duurzaam leefbaar Oost-groningen. als lefier voelen wij ons sterk verbonden met de kwaliteit van wonen in de breedste zin van het woord. wij zien dat de kwaliteit van woningen die wij slopen vaak beter is dan die van de slechtste particuliere woningen. het is beter om de slechtste woningen te slopen en de betere te behouden. Ook willen we in de pilot denken en doen combineren. aan de ene kant ontwikkelen we een manier van afwegen welk pand wel en welk pand niet in aanmerking komt voor ruilverkaveling of anderszins. aan de andere kant willen we actie ondernemen en panden uit de markt halen. dit betekent ongebaande paden bewandelen. dit is de enige manier om er achter te komen wat werkt en wat niet. het is dus belangrijk dat onze interventies lessen opleveren en wat we leren willen we graag delen! krimpproblematiek waarbij het initiatief vanuit de markt is genomen. wat het project verder uniek maakt, is het feit dat nog niet eerder de stap is gezet naar het verbinden en zelfs uitruilen van particulier en corporatiebezit. Om te identificeren welk vastgoed voor het fonds in aanmerking komt, wordt door het Kennisnetwerk Krimp Noord-Nederland een beslissingsondersteunend meetinstrument ontwikkeld binnen het ministerie van binnenlandse Zaken en koninkrijksrelaties, departement wonen, wijken en integratie is positief gereageerd op het projectvoorstel. men juicht het initiatief toe en geeft aan dat dit pilotproject van belang is voor het hele land. de oplossingen die hier in noord-nederland gevonden worden voor de aanpak van de krimpproblematiek kunnen ook ingezet worden in andere delen van het land die met krimp te maken hebben of krijgen. <

8 6 NoordNieuws december 2011 Lambert Zwiers vno-ncw noord 2011: Wat levert het lidmaatschap van VNO-NCW Noord u op? Of beter gezegd: wat krijgt u terug voor de contributie die u jaarlijks betaalt? Een overzicht van de behaalde resultaten in de opdracht van vno-ncw noord is er voor te zorgen dat er een goed ondernemersklimaat in noord-nederland heerst. wij oefenen daartoe voortdurend invloed uit op overheid en politiek, omdat zij verantwoordelijk zijn voor het ondernemersklimaat; onze lobbyfunctie. daarnaast stimuleren wij dat ondernemers in noord-nederland elkaar kennen en van elkaar leren; onze netwerkfunctie. verderop in dit nummer vindt u een overzicht van onze ledenbijeenkomsten in beeld. in dit artikel een overzicht van de belangrijkste zaken waaraan vno-ncw noord een bijdrage heeft geleverd: regiospecifiek pakket vno-ncw noord waakt ervoor dat de voorgenomen investeringen in de infrastructuur in noord-nederland onverkort doorgaan en eerder gedane toezeggingen worden nagekomen. hiertoe zitten wij aan tafel bij alle grote infrastructurele projecten in noord-nederland en hebben wij afgedwongen dat alle projecten die binnen het rsp vallen, inzichtelijk zijn gemaakt via Afschaffing diverse belastingen verschillende (kleine) belastingen worden in 2012 en 2013 afgeschaft, oplopend tot een bedrag van 850 miljoen. dit komt voor het noorden neer op een besparing van zo n 77 miljoen op jaarbasis. in 2012 verdwijnen de grondwaterbelasting en de afvalstoffenbelasting, een jaar later volgt onder meer de verpakkingenbelasting. Actueel Afschaffing verplichte kvk heffing Ondernemers morren al jaren over de verplichte kamer van koophandel heffing. met het schrappen hiervan bespaart ondernemend noord-nederland jaarlijks 11 miljoen. n33 samen met de provincie groningen gaat vno-ncw noord onderzoeken hoe we een verdubbeling van het noordelijk deel van de n33 kunnen voorfinancieren vanuit de regio. zuidelijke ringweg rondom grote bouwprojecten in en rondom groningen, zoals de ombouw van de Zuidelijke ringweg, heeft vno-ncw noord een positie afgedwongen om mee te beslissen over een maatregelenpakket om de bereikbaarheid van de stad tijdens de reconstructie te waarborgen. geen lastenverzwaring Per saldo zullen er deze kabinetsperiode geen lastenverzwaringen op het bedrijfsleven afkomen. tegenover enkele bezuinigingen staat een pakket stimuleringsmaatregelen, afgedwongen door vno-ncw.

9 7 What s in it for you? centrale As de provincie fryslân heeft groen licht gekregen om te beginnen met de aanleg van de centrale as. vno-ncw noord heeft zich jaren ingezet voor de aanleg van deze nieuwe verbinding tussen dokkum en de wâldwei. Administratieve lasten gemeenten vno-ncw noord heeft de hoogte van administratieve lasten van gemeenten aan de kaak gesteld. uit onderzoek van de rug (mede in opdracht van vno-ncw noord) blijkt dat deze hoger zijn dan het landelijk gemiddelde. vno-ncw noord zal de noordelijke gemeenten hierop (blijven) aanspreken. mobiliteitsmanagement vno-ncw noord heeft met assen, groningen en leeuwarden regionale convenanten mobiliteitsmanagement afgesloten. afspraken tussen werkgevers en overheid over mobiliteit moeten tot minder files, ergernis en milieuoverlast. cultuur vno-ncw noord heeft in een brief aan staatssecretaris van cultuur halbe Zijlstra aangedrongen op het in stand houden van de culturele hoofdinfrastructuur in noord-nederland. cultuur is een smeermiddel voor de economie en is bepalend voor de aantrekkelijkheid en wervingskracht van noordnederland. green deal het noorden heeft een green deal afgesloten met het ministerie van economische Zaken, landbouw en innovatie. met het rijk zijn afspraken gemaakt over de financiering van verschillende energieprojecten. energy Academy voor de verankering van onze kennis op energiegebied is een energy academy van groot belang. binnen de green deal is 6 miljoen vrijgemaakt voor deze energy academy, die hiermee weer een stap dichterbij is gekomen. deltaplan techniek vno-ncw noord en mkb-nederland noord werken samen met het technisch bedrijfsleven en de onderwijssector aan het deltaplan techniek. hiermee verbeteren we de infrastructuur voor het technisch beroepsonderwijs in het noorden. samen met betrokken bedrijven kijken we hoe we de instroom van jongeren kunnen vergroten en welke opleidingen in een bepaalde regio noodzakelijk zijn. energyport vno-ncw noord heeft mede afgedwongen dat noordnederland door het rijk erkend wordt als energyport en als zodanig is opgenomen in de structuurvisie infrastructuur en ruimte. de energiesector in het noorden is een onmisbare schakel in de nationale economie en verdient dan ook dezelfde status als de main-, brain en greenports. university campus Fryslân vno-ncw noord heeft zich sterk ingezet voor de ontwikkeling van university campus fryslân en betrokkenheid hierbij van het bedrijfsleven. hessel bouma is als gevolg hiervan toegetreden tot de raad van toezicht om het bedrijfsleven te vertegenwoordigen en maatschappelijke valorisatie te waarborgen.»

10 Koninklijke Van Gorcum = Drukker++ Scan deze code met uw smartphone of kijk op Koninklijke Van Gorcum BV Industrieweg 38, 9403 AB Assen Postbus 43, 9400 AA Assen [t] [f] [e] [i] _210x297.indd :08

11 9 Ondernemersfondsen VNO-NCW Noord is betrokken geweest bij de lancering van ondernemersfondsen in Groningen en Assen. Hierbinnen kunnen projecten gestart worden die een collectief belang vertegenwoordigen en die het economische klimaat in de steden zullen versterken. Gemeentelijke herindeling VNO-NCW Noord heeft onderzoek gedaan naar de optimale regionale indeling van Noord-Nederland, waaruit blijkt dat het Noorden dertien plaatsen met een centrumfunctie telt. Dit objectieve onderzoek kunnen gemeenten gebruiken wanneer zij willen samenwerken of fuseren. Defensie VNO-NCW Noord heeft er bij de Tweede Kamer hard voor gelobbyd om Noord-Nederland niet onevenredig hard te treffen met bezuinigingen op het gebied van Defensie. Met name het voorkomen van sluiting van de Johan Willem Frisokazerne in Assen is hierbij van groot belang voor de economie en werkgelegenheid in Noord-Nederland. Bij sluiting van de kazerne was er sprake van een teruggang van driekwart tot een miljard euro. COLUMN Spoorlijn Verderop in dit nummer geeft de Friese gedeputeerde Sietske Poepjes aan dat haar provincie vol voor de spoorlijn Groningen Heerenveen gaat. Als het kan, zegt ze erbij. Want er wordt druk gerekend over de kosten van het onderhoud en de exploitatie van de spoorlijn. Terwijl voor de bühne de bestuurders manmoedig standhouden, worden ondertussen achter de schermen de projecten verdeeld. Hierbij is ons door diezelfde bestuurders duidelijk gemaakt dat de spoorlijn risico loopt om niet uitgevoerd te worden. Dit zou een enorme gemiste kans zijn om alsnog een eerste deel van de Zuiderzeelijn aan te leggen. Naar buiten toe wordt aangevoerd dat er geld tekort is om de spoorlijn Groningen Heerenveen aan te leggen. Meer dan 100 miljoen euro moet er nog worden bijgelegd. Dit is echter een gekunsteld tekort. De nieuwe spoorverbinding moet worden gefinancierd vanuit het alternatieve pakket voor het niet doorgaan van de Zuiderzeelijn (het Regionaal Specifieke Pakket, RSP). Bij het opstellen van het wensenlijstje voor dit pakket, kon men in 2008 geen keuzes maken en is het aanbod overtekend. De overcommittering die nu op het hele RSP zit, wordt vanuit de Groningse hoek eenzijdig bij het spoorlijnproject neergelegd. Pilot waardebehoud Oost-Groningen Binnen deze pilot gaan bedrijven en overheden beproeven of er een verbinding tot stand kan worden gebracht tussen particulier vastgoed, waar geen aandacht meer aan wordt besteed, en corporatiebezit. Doordat mensen wegtrekken uit het gebied, ontstaat leegstand en worden woningen en bedrijfspanden onverkoopbaar. Dit heeft een negatieve invloed op de waardeontwikkeling in de omgeving. Topsectorenbeleid Binnen het door VNO-NCW ontwikkelde Topsectorenbeleid wordt door het kabinet in totaal 1,3 miljard beschikbaar gesteld voor innovatie, oplopend naar 2 miljard in VNO-NCW Noord monitort binnen een landelijke projectgroep of de regionale doelstellingen aansluiten bij het nationale beleid en of omgekeerd of het Topsectorenbeleid aansluit bij de ontwikkelingen in de regio. Deze weeffout bij het opstellen van het RSP leidt er nu toe dat er projecten moeten sneuvelen. Maar dat moet zeker niet met de spoorlijn gebeuren. Wanneer deze keuze wordt maakt, gooien we het kind met het badwater weg. En dat terwijl minder structuurversterkende projecten wél worden uitgevoerd. Door de verbinding Groningen-Heerenveen nu HSL voorbereid aan te leggen, kan het eerste deel van de Zuiderzeelijn worden gerealiseerd. Een belangrijke strategische zet waarmee Noord-Nederland zijn economische positie kan versterken. De logische vervolgstap is om de lijn door te trekken naar de Randstad en de andere kant op naar Hamburg. Wanneer dit project zou worden afgeschoten, is het ideaal van de Zuiderzeelijn voltooid verleden tijd. Deze trein komt niet nog een keer voorbij. Lambert Zwiers directeur VNO-NCW Noord

12 10 NoordNieuws december 2011 noordnieuws in 't kort Noorden scoort goed bij FD Gazellen Award De FD Gazellen in Noord-Nederland scoren goed dit jaar. Terwijl het aantal Gazellen landelijk met 11% daalde ten opzichte van vorig jaar, bleef dit aantal in het Noorden gelijk. Net als in 2010 namen 35 bedrijven een FD Gazelle in ontvangst. Nog eens 10 ondernemingen gingen er met een Gouden Gazelle vandoor. het financieele dagblad reikte de prijzen dit jaar voor de achtste keer uit aan alle ondernemingen in nederland die over de afgelopen drie jaar een omzetgroei van tenminste 20% wisten te behalen. in drie verschillende categorieën: klein ( tot 2 mln), middelgroot ( 2 mln tot 30 mln) en groot (meer dan 30 mln) ontvangen dit jaar totaal 239 bedrijven een gazelle. vorig jaar waren dat er nog 267, in 2009 zelfs 691. de bedrijven met de hoogste omzetgroei per categorie krijgen de gouden gazelle. friesland en drenthe telden dit jaar geen snelle groeiers in de categorie groot, groningen kende één winnaar: b &s international uit farmsum. vno-ncw noord feliciteert verder haar winnende leden Payroll company (emmen), Oldenburger fritom (veendam), ekwadraat advies (leeuwarden), hamilton bright (sneek), store support (groningen), bossers & cnossen (groningen) Ziegler brandweertechniek (winschoten), en Xelvin noord (groningen). WtbE partner Fokker Aerostructures Intermediair WtbE uit Groningen heeft een samenwerkingsovereenkomst gesloten met Fokker Aerostructures in Hoogeveen, fabrikant van vliegtuigonderdelen. Het Groningse bedrijf behoort hierdoor tot een select aantal door Fokker Aerostructures geselecteerde intermediairs. wtbe levert technische specialisten en kaderpersoneel aan bedrijven en instellingen en heeft zich gespecialiseerd in de werktuigbouw, elektrotechniek en technische bedrijfskunde. directeur bert blaauw is zeer ingenomen met de overeenkomst en beschouwt het als een bijzondere erkenning. we zijn een relatief jong bedrijf dat zes jaar geleden werd opgericht. eigenlijk is dit het eerste officiële samenwerkingsverband uit onze geschiedenis dat we nu aangaan. daar zijn we erg trots op. wtbe is een relatief klein bedrijf, qua omvang niet te vergelijken met de grote, bekende detacheringsbedrijven. maar kennelijk hoef je niet groot en bekend te zijn om een reputatie van betrouwbaarheid en degelijkheid op te bouwen. er was blijkbaar waardering voor onze groningse nuchterheid en degelijkheid. Kraanbedrijf BKF werkt samen in Kraanverhuur Nederland Kraanbedrijf BKF uit Franeker is met vijf andere regionale kraanverhuurbedrijven, verdeeld over heel Nederland, een samenwerking aangegaan onder de naam Kraanverhuur Nederland. met de introductie van kraanverhuur nederland biedt kraanbedrijf bkf een landelijke dienstverlening aan met een capaciteit van circa 250 kranen en 300 Grootste internetbureau van het Noorden overgenomen TheFactor.e uit Groningen komt in handen van directeur Marco de Jong. Hanzevast Participaties BV heeft haar meerderheidsbelang in het internetbureau thefactor.e verkocht aan De Jong, die als algemeen directeur sinds 2006 leiding geeft aan het bedrijf. hanzevast Participaties bv is vanaf 2001 eigenaar van het bedrijf in groningen, dat in tien jaar tijd is uitgegroeid tot een van de grotere internetbureaus van ons land. Zo groeide de omzet van 0,6 miljoen in 2001 naar ongeveer 6 miljoen in met ruim 70 medewerkers worden aansprekende en technisch hoogstaande websites gebouwd. medewerkers. wij merken dat efficiency en kostenbeheersing voor veel opdrachtgevers steeds belangrijker zijn geworden. door de samenwerking binnen kraanverhuur nederland, hebben wij zeventien vestigingen in het hele land en zijn wij in staat om binnen een straal van 45 kilometer altijd de juiste kraan te leveren voor elk type werk, aldus jelle jan burggraaff, directeur van kraanbedrijf bkf. thefactor.e is gespecialiseerd in het ontwerpen, bouwen en beheren van internet toepassingen. het management van thefactor.e zet ook na de overname de huidige strategie van het bedrijf voort, waarbij mobiele applicaties en interactieve 3d ontwikkelingen speerpunten zijn. Ook blijft het bedrijf participeren in gameship in leeuwarden. het bedrijf dat vanuit thefactor.e en de noordelijke hogeschool leeuwarden is ontstaan, is een van de best geoutilleerde gamestudio s van europa. gametechnologie speelt een steeds grotere rol bij de ontwikkeling van websites. noordnieuws In 't kort

13 11 Fries succes in de Nederlandse betonwereld Tijdens de nationale betondag in Rotterdam heeft sluis 0124 op IJburg Amsterdam de prestigieuze betonprijs in de wacht gesleept. Het project is gerealiseerd door de zusterbedrijven Schuurmans Betonbouw en De Boer & De Groot Civiele Werken uit Harlingen. De Amsterdamse wereldprimeur is een doorbraak in het gebruik van beton in beweegbare waterbouwkundige constructies. begin 2009 heeft de aannemerscombinatie schuurmans betonbouw de boer & de groot civiele werken de bouw van sluis 0124 aangenomen. het bijzondere aan dit project is dat de sluisdeuren niet van hout of staal zijn maar van beton, wat een directe bouwkostenbesparing opleverde. betonnen deuren bleken bij dit type sluis zeer aantrekkelijk te zijn, zegt directeur jan schuurmans van schuurmans betonbouw. daarnaast vallen de onderhoudskosten lager uit dan die van de traditionele sluisdeuren. het realiseren van de eerste betonnen sluisdeuren ter wereld is bij bouwend nederland blijkbaar niet onopgemerkt gebleven, aldus maarten reijgersberg, directeur de boer & de groot en bestuurslid vno-ncw noord. een prijs die slechts eens in de twee jaar wordt uitgereikt aan de meest toonaangevende projecten in de betonbouw. Suzan Wierenga Zakenvrouw van het Noorden 2011 Suzan Wierenga is verkozen tot Zakenvrouw van het Noorden Het directielid van KAW Architecten en Adviseurs kreeg uiteindelijk de meeste punten van de jury tijdens het jaarlijkse Women in Business event in Martiniplaza (Groningen). de onderscheiding is bedoeld als waardering voor een zakenvrouw die zich heeft bewezen in het noordelijk bedrijfsleven en volgens de jury als voorbeeld kan fungeren voor andere vrouwen die succes in het bedrijfsleven nastreven. de zesde editie van women in business was een groot succes. ruim 700 bezoekers kwamen de spannende race tussen de drie genomineerden van Zakenvrouw van het noorden op de voet volgen. wierenga neemt het stokje over van de Suzan Wierenga (vierde van links) omringt door de juryleden. directeur van de dutch flight academy anne-christine dreue, die vorig jaar tot Zakenvrouw van het noorden 2010 werd verkozen. Jan Sikkema is per 1 januari 2012 benoemd als directeur van stichting business generator groningen (sbgg). sikkema volgt dr. dirkjan masman op die sbgg sinds 2007 leidt. sbgg is een samenwerkingsverband van rijksuniversiteit groningen (rug), het universitair medisch centrum groningen (umcg) en de rabobank. sbgg richt zich op het screenen en scouten van mogelijke octrooieerbare ideeën, waardevermeerdering van intellectueel eigendom voortkomend uit de kennisinstellingen, licentiëring en het genereren van nieuwe spin-off bedrijven op het gebied van life sciences. Geert-Jan ten Brink, oud-wethouder van de gemeente aa en hunze, is vanaf 1 november de nieuwe burgemeester van de gemeente slochteren. de minister van binnenlandse Zaken stemt in met de voordracht. de 50-jarige ten brink uit annen volgt burgemeester verstegen op, die met pensioen gaat. ten brink was van 2006 tot 2010 wethouder voor de Partij van de arbeid en eerste locoburgemeester van aa en hunze. tot voor kort zat hij in de raad van aa en hunze. Bert Middel is per 1 januari 2012 de nieuwe dijkgraaf van het waterschap noorderzijlvest. middel (59) volgt dijkgraaf henk van t land op die met pensioen gaat. middel stopt per 1 december als burgemeester van de friese gemeente smallingerland, een functie die hij zes jaar heeft uitgevoerd. Jan Bonjer gaat per 1 januari 2012 aan de slag als hoofdredacteur van het financieele dagblad. bonjer was onder andere hoofdredacteur van het groninger dagblad en het dagblad van het noorden en begon zijn carrière bij het leids dagblad. Ook was hij hoofdredacteur van de drentse courant. personalia

14 12 NoordNieuws december 2011 Lex Kloosterman Gertjan Lankhorst over het ongelofelijk ambitieus In 2050 is de wereldwijde energiebehoefte naar schatting twee tot drie keer zo groot als nu. We moeten dus meer energie gaan produceren, terwijl de wereldleiders hebben afgesproken tot 80% CO2-reductie te komen. Gertjan Lankhorst, directeur GasTerra, over deze ambitie: een ingewikkelde puzzel die we gezamenlijk moeten oplossen. hoe kunnen we op een betrouwbare manier aan voldoende energie komen, tegen fatsoenlijke prijzen en met zo min mogelijk schade voor het milieu? deze drie aspecten vormen gezamenlijk het energievraagstuk waar we de komende decennia mee te maken hebben. voorzieningszekerheid, betaalbaarheid en zo min mogelijk schade voor het milieu. een lastig vraagstuk, want deze aspecten werken elkaar vaak tegen en er zijn maar weinig energieopties die op elk van de drie punten helpen. het enige dat eigenlijk echt helpt, is efficiënter omgaan met energie; een instrument dat aan alle doelen bijdraagt. de bevolking is zich hier nog niet voldoende van bewust. als je kijkt naar het wereldwijde energieverbruik en deze lijn doortrekt, dan hebben we in 2050 twee tot drie keer zo veel energie nodig als vandaag. als we de lijntjes van het energieaanbod door de tijd heen doortrekken, dan zou het logisch zijn als we tussen nu en 2050 ongeveer anderhalf keer zo veel energie kunnen produceren als we vandaag de dag doen. tussen vraag en aanbod in 2050 zit dus een gat dat net zo groot is als de wereldwijde energievoorziening van vandaag de dag; een ongelooflijk ingewikkelde puzzel die we gezamenlijk moeten oplossen. het energievraagstuk biedt echter ook grote kansen om op een slimmere en verstandigere manier te werken dan we nu doen. niet alleen moeten we veel efficienter met energie om gaan, ook moeten we hard gaan werken aan allerlei schone en duurzame opties die ervoor kunnen zorgen dat we in 2050 voldoende betrouwbare energie beschikbaar hebben. hierbij is nog steeds een belangrijke rol weggelegd voor fossiele brandstoffen, waarmee we nog jaren vooruit kunnen. het eerste signaal dat we met eindige voorraden te maken hebben, kwam begin jaren zeventig van de club van rome, limits to growth. Zij gaven aan dat allerlei grondstoffen op een bepaald moment zouden opraken. inmiddels weten we dat onze voorraden elke keer weer groter blijken dan we dachten. Zo hebben we bij voortzetting van het huidige gebruik voor 400 jaar aan kolen in de grond, voor 250 jaar gas en voor vele jaren olie. hoewel deze voorraden steeds moeilijker winbaar zijn, is hun fysieke beschikbaarheid niet het eerste grote punt van zorg. Punt van zorg is veel meer: wat doet ons energieverbruik met het klimaat? bij het gebruik van al die fossiele brandstoffen komt co2 vrij en dat leidt uiteindelijk tot het opwarmen van de aarde. Om dit praktijk Het enige dat eigenlijk echt helpt, is efficiënter omgaan met energie; een instrument dat aan alle doelen bijdraagt

15 13 wereldwijde energievraagstuk en toch realistisch met veel minder geld co2-reductie kunt bereiken dan in nederland. als wij met een euro investeren in roemenië meer bereiken dan met een euro investeren in nederland, dan is dat veel slimmer. probleem aan te pakken, zijn verschillende activiteiten in gang gezet om het energieverbruik te reduceren en de co2- emissies van het energieverbruik terug te brengen. dat is de grootste puzzel waaraan momenteel gewerkt wordt. de wereldleiders in de g20 hebben met elkaar afgesproken dat we in % minder co2 moeten uitstoten dan in 1990, en dat terwijl we het energieverbruik zien groeien. een ongelofelijk grote ambitie. toch is het een realistische doelstelling. er zijn door verschillende partijen zoals de europese commissie en milieubewegingen zogenaamde roadmaps naar 2050 gemaakt. daarbij is in kaart gebracht wat er nodig is om dat doel te bereiken. volgens de milieubeweging zou onze energieproductie zelfs helemaal co2-neutraal kunnen zijn in ik denk niet dat zoiets mogelijk is, maar wel dat we enorme stappen kunnen zetten om onze co2-uitstoot drastisch te verminderen. bij het zetten van deze stappen moeten we europees denken; het vraagstuk is groter dan nederland alleen. als land hebben wij altijd voorop gelopen met het kijken naar slimme manieren om co2-reductie doelstellingen te hanteren. vergeleken met vele andere landen in de wereld, gaan wij al heel efficiënt om met energie. daarnaast zijn er landen waar je in nederland zitten we momenteel op een aandeel duurzame energie van ons totale energieverbruik van minder dan 5%. en dat terwijl we al 25 jaar bezig zijn om met allerlei subsidieregelingen duurzame energie te stimuleren. in nederland wordt elke twee weken een hoeveelheid energie in de vorm van aardgas geproduceerd die even groot is als megawatt windmolens op zee in een jaar kunnen produceren. en er staat nog maar 200 megawatt windmolens op zee. een vergelijking om de uitdaging in perspectief te brengen. het geeft ook aan dat er drastische ontwikkelingen moeten plaatsvinden en dat gaat niet vanzelf. als we het vraagstuk van 80% minder co2- emissie in 2050 met die grotere energiebehoefte willen oplossen, dan moeten we meer geld over hebben voor energie. de prijs is uiteindelijk de sleutelvariabele die gaat bepalen welke kant we op gaan. als je energie duurder maakt en co2 dus een hoge prijs krijgt, worden duurzame opties eerder rendabel. Zonne-energie kan het nu niet bolwerken tegen fossiele De prijs is uiteindelijk de sleutelvariabele die gaat bepalen welke kant we op gaan

16 14 NoordNieuws december 2011

17 15 brandstoffen, maar op het moment dat op kolen een grote co2-belasting zit, wordt die prijs veel hoger en wordt de prijs van zonne-energie aantrekkelijker. daarnaast mag je verwachten dat er tussen nu en 2050 de nodige doorbraken in de zonne- en windtechnologie plaatsvinden, maar ook op terreinen die we nu nog niet kennen. het is echter niet zo dat we daardoor kunnen zeggen: als we genoeg geld in zonnepanelen of windmolens stoppen, dan is het probleem opgelost. daarvoor is de vraag naar energie te groot en de hoeveelheid energie die nu met wind en zon kan worden opgewekt veel te klein. Het energievraagstuk is omvangrijk en een zaak van de lange termijn daarom moeten we onze fossiele brandstoffen zo slim mogelijk gebruiken. met aardgas hebben we in nederland een bevoorrechte positie. de helft van ons energieverbruik is gebaseerd op het relatief schone aardgas. met de apparatuur die we thuis hebben, kunnen we nog verbeterslagen maken. denk aan een hre-ketel, die ook elektriciteit produceert. momenteel doen we testen met brandstofcellen op aardgas, waarmee een huishouden kwh elektriciteit in een jaar kan opwekken. hiermee kun je ook je elektrische auto opladen en de stroom die je overhoudt, geef je terug aan het elektriciteitsnet. Zo lang volledig duurzame opties economisch nog niet rendabel zijn, zijn dergelijke oplossingen verreweg de verstandigste manier om met energie om te gaan. een andere belangrijke ontwikkeling waarmee we de co 2 -uitstoot verminderen is groen gas. er is veel biomassa beschikbaar op landbouwbedrijven dat we kunnen vergisten om gas van te maken dat dezelfde kwaliteit heeft als aardgas en voldoet aan alle kwaliteitseisen. groen gas heeft een behoorlijk potentieel; op dit moment wordt er in nederland zo n 30 miljoen m 3 groen gas per jaar gebruikt. dat willen we in vier jaar naar 300 miljoen m 3 opkrikken en in tien, vijftien jaar nog een keer vertienvoudigen naar 3 miljard m 3. dat is nog altijd maar een klein deel van ons totale gasverbruik, maar het is wel een hele goede ontwikkeling die gebruik maakt van materiaal dat anders weggegooid wordt. er zijn in het verleden vele studies gedaan om vast te stellen wat er nodig is om onze energiedoelstellingen te halen. hieruit kunnen we concluderen dat we alle opties nodig hebben. groen gas, fossiele brandstoffen, duurzame alternatieven, wind- en zonne-energie; bij alles wat een steentje kan bijdragen, moeten we onderzoeken hoe je dat op een verstandige manier in het systeem kan opnemen. het energievraagstuk is omvangrijk en een zaak van de lange termijn. energietransitie is iets waar we de komende halve eeuw mee bezig zullen zijn. < energy Academy: samenhang tussen techniek, maatschappij en politiek het noorden heeft recent een green deal ondertekend met de ministeries van el&i en I&m. het rijk gaat binnen de green deal een aantal grote projecten financieel ondersteunen. een belangrijk voorbeeld is de energy Academy, dat volgens gertjan lankhorst een aantrekkelijk instituut gaat worden dat de energievraagstukken van de toekomst kan tackelen. lankhorst: Om onze energiedoelstellingen te halen, moeten we innoveren en is investeren in kennis hard nodig. in het noorden hebben we een vooraanstaande rol op het gebied van gas- en elektriciteitsproductie. we moeten ervoor zorgen dat we de kennis rondom die industrie hier in het noorden bundelen en behouden. Op basis daarvan is acht jaar geleden energy valley opgericht; om bedrijven bij elkaar te brengen en gezamenlijk te kijken hoe we van het noorden de energiemotor van nederland en noordwest-europa kunnen maken. binnen dat geheel kan een energy academy een cruciale rol spelen. bij zowel gasterra, gasunie, elektriciteitsproducenten en andere energiebedrijven zit veel kennis. door dat te combineren en te bundelen met de kennis van de universiteit en hogescholen, creëer je een aantrekkelijk instituut waar topwetenschappers uit de hele wereld graag willen komen werken om te kijken hoe we de energievraagstukken van de toekomst kunnen tackelen. daarnaast is het nodig om grote aantallen mensen te scholen op het gebied van energie. die uitdaging wordt steeds groter, doordat er steeds meer mensen nodig zijn in de energie-industrie. deze mensen moeten goed opgeleid worden. dat gebeurt nu natuurlijk ook, in delft kun je ingenieur worden en veel van de energietechniek leren. maar het gaat om meer dan de techniek alleen, het gaat ook om de samenhang tussen de techniek, maatschappij en politiek. wat we hier willen gaan doceren aan de energy academy is eigenlijk wat je energiekunde zou kunnen noemen. energie als maatschappelijk fenomeen met juridische, economische, politieke, technologische en milieuaspecten. dat proberen we in één instituut samen te brengen. het gaat dan niet alleen om heel fundamenteel onderzoek, maar ook om toegepast onderzoek en het opleiden van goed personeel dat elektriciteitscentrales kan bouwen en bedienen. de energy academy moet een topinstituut worden en is ook als zodanig erkend door het rijk binnen de green deal. er zijn enkele miljoenen beschikbaar gesteld en er wordt nu hard aan gewerkt om een goed plan te ontwikkelen. de ambitie is om volgend jaar met de eerste opleidingsmodules te starten en in 2013 de energy academy te openen.

18 16 NoordNieuws december 2011 Klaas Johan Osinga EU netwerk Noord-Nederland ruim jaar actief onze boterham wordt in europa belegd Door de voortdurende financiële en economische crisis en de eurocrisis houdt de druk op de Europese samenwerking aan. Het EU-netwerk Noord-Nederland kaart de belangrijkste Europese thema s aan en brengt hierdoor Brussel en Noord-Nederland nader tot elkaar. noord-nederland en brussel dichter bij elkaar brengen. dat is het doel van het europese netwerk voor noord-nederland. sinds oktober vorig jaar worden om de twee à drie maanden informele bijeenkomsten gehouden voor een brede groep eurofielen : noorderlingen die privé of professioneel, vanwege beroep, hobby, politiek of maatschappelijke betrokkenheid iets met europa hebben. europese actualiteit het netwerk zorgt er voor dat deze mensen elkaar regelmatig kunnen ontmoeten in een informele sfeer. bovendien is er altijd een interessante spreker over een actueel europees onderwerp. de verzendlijst telt inmiddels 150 personen en organisaties, waaronder werkgeversorganisaties vno-ncw noord en mkbnederland noord. het initiatief voor het netwerk is in 2010 genomen door klaas johan Osinga en hans van borselen. Osinga werkt voor lto en bemant het bureau europe direct, waarin lto noord en europese commissie samenwerken om europese zaken onder de aandacht van burger en, in dit geval veelal, boer te brengen. hans van borselen is ambassadeur van de europese beweging nederland in noord-nederland. de netwerkbijeenkomsten worden beurtelings in leeuwarden (grand café wouters) en groningen (huis de beurs) gehouden, en bijgewoond door personen. er zijn inmiddels vijf bijeenkomsten geweest: Ferd Crone, burgemeester van Leeuwarden De staat van Europa (Jan Mulder, VVD europarlementariër), De positie van de Nederlandse regio in brussel (koos van houdt, journalist/ europa correspondent), Het toekomstig regionaal beleid van de europese commissie (Philip mccann, wetenschapper aan de rug), Healthy Ageing project (Ferd Crone, burgemeester van leeuwarden), Leven Lang Leren relatie bedrijfsleven/ onderwijs (anne Potters, cinop internationaal agentschap). Europa en Nederland hebben meer dan ooit behoefte aan leiders en organisaties die verder kijken dan de hype van vandaag Aanleiding directe aanleiding voor de oprichting van het netwerk is de aanhoudende druk op de europese samenwerking als gevolg van de voortdurende financiële en economische crisis en de eurocrisis. hierdoor volharden sommige politieke partijen in hun eigen werkelijkheid. bulgaren en roemenen zijn niet welkom en sommigen willen de gulden terug. Ons kabinet wil bezuinigen op de afdracht aan europa, waar wij een flink deel van onze welvaart aan te danken hebben. terwijl de eurocrisis nu voortduurt, vergadert de haagse kaasstolp (commissie de wit) over de crisis van in ncr handelsblad stonden recent interviews met ambassadeurs van belangrijke partnerlanden. hun conclusie: nederland keert zich naar binnen. dankzij de haagse schijn die door ad hoc peilingen en hypes verder wordt uitvergroot. wie vertaalt ingewikkelde werkelijkheden van eu, ecb en imf naar het leven van alledag in plaats van alles over te laten aan het onderbuikgevoel van de kiezer? angela merkel heeft de laatste maanden steeds benadrukt: het slagen van het europees project is van levensbelang voor alle europeanen. dat we al 66 jaar vrede kennen, is historisch gezien ongekend en te danken aan de europese samenwerking. gevolgen voor nederland een nieuwe schuldencrisis en het falen van het europese project zou nederlanders uiteindelijk net zo hard treffen als grieken en italianen. de nederlandse

19 17 staatsschuld, ruim 370 miljard, is ongeveer 63% van het nationaal inkomen, waarmee we het europees gezien keurig doen. maar volgens de europese commissie, die hierover in mei 2011 een rapport liet verschijnen, is de houdbaarheid van de nederlandse publieke financiën op de lange termijn wankel. dit komt door de enorme hypotheekschuld van de nederlandse huishoudens (eind 2010 bedroeg deze 658 miljard) in combinatie met een overgewaardeerde huizenmarkt, en door de combinatie van vergrijzing en de hoge zorgkosten ( 68 miljard in 2010). de dekkingsgraad van onze pensioenfondsen staat onder druk, mede door de eurocrisis. in 2008 was de dekkingsgraad van ruim 130% nog riant te noemen. nu zitten meerdere grote pensioenfondsen onder de 100%. Actueel nederland verkeert niet in de luxepositie van noorwegen, met haar grote voorraden olie en gas. Ons gas raakt op. aangesloten zijn en blijven bij de internationale markten is dus voor nederland van levensbelang. de land- en tuinbouw is hiervan een sprekend voorbeeld: wij exporteren jaarlijks voor 70 miljard en importeren voor 45 miljard aan producten uit de land- en tuinbouw. netto exportoverschot in 2010: 25 miljard. bijdrage aan de economie: 10%. Zonder internationale samenwerking zou dat minder dan de helft zijn. europa kampt met grote onzekerheden. het zwaartepunt van de wereldpolitiek verschuift naar azië. europa en nederland hebben meer dan ooit behoefte aan leiders en organisaties die verder kijken dan de hype van vandaag. mensen die zo nodig bereid zijn over hun eigen schaduwen heen te stappen. alleen met verdere europese integratie, onder andere door een gezamenlijke begrotingsverantwoordelijkheid, kan onze welvaart ook op de langere termijn behouden blijven. Ondernemers moeten hierin nu hun rol oppakken. Wilt u op de hoogte blijven van ontwikkelingen binnen het EU netwerk Noord- Nederland en uitgenodigd worden voor de bijeenkomsten? Stuur dan een mail naar Klaas Johan Osinga: < noord-nederland en rusland bundelen krachten in landbouwsector eind oktober is in sint-petersburg is het gezamenlijk landbouwproject tussen het samenwerkingsverband noord-nederland (snn) en de leningrad Oblast (provincie rondom sint-petersburg) ondertekend door max van den berg, commissaris van de koningin in groningen en gouverneur serdjukov van de leningrad Oblast. de ondertekening was onderdeel van het officiële programma van minister-president rutte, die een officieel bezoek aan rusland, samen met een omvangrijke handelsdelegatie met o.a. vno-ncw. rutte prees de wijze waarop beide regio s samenwerken. met het tekenen van de overeenkomst tussen de leningrad Oblast en noord-nederland zijn de tijden van de Oostzeehandel herleefd. met zijn aanwezigheid bij de ondertekening onderstreept hij het belang van dit project, dat door de rijksoverheid wordt gefinancierd. doel van het project is de efficiency van de landbouwproductie in de leningrad Oblast te verbeteren en daarbij kansen te scheppen voor het (noord-)nederlandse bedrijfsleven. de aardappelsector dient hierbij als voorbeeld. de leningrad Oblast geldt als belangrijke agrarische regio in rusland. binnen deze sector neemt de aardappelteelt een prominente plaats in. er is een groot landbouwareaal, maar dit wordt niet optimaal benut. rusland staat de komende jaren voor de uitdaging om de productiviteit te verhogen. noord-nederland beschikt over de kennis en de ervaring die nodig is om dit te realiseren. het project is erop gericht een samenwerkingsmodel te ontwikkelen tussen (lokale) overheid, onderzoeksinstellingen, onderwijsinstellingen en het bedrijfsleven in de landbouwsector van de leningrad Oblast. deze samenwerking is er nu onvoldoende, waardoor er bijvoorbeeld geen goede voorlichting is voor de boeren. er zullen nederlands-russische teams worden gevormd van deskundigen uit overheid, kennisinstellingen en landbouwbedrijfsleven.

20 18 NoordNieuws december 2011 Foto s: JAV Studio s, Assen vno-ncw noord heeft dit jaar voor haar leden een breed scala aan bijeenkomsten georganiseerd. het programma kende enkele oude bekenden, zoals het Op Ondernemersgala, derde dinsdag visite van veenhuizen september en organiseerde meet the chairmen, vno-ncw maar noord bracht dit ook jaar in nieuwe samenwerking succesvolle met bijeenkomsten deutsche bank zoals en kpmg het Prinsjesdagdiner. het daarnaast in martiniplaza. er natuurlijk een diverse inleiding bedrijfsbezoeken van flip de kam, en waren hoogleraar organiseerde Overheidsfinanciën jno de nodige bijeenkomsten voor de jonge faculteit ondernemers. van rijksuniver- Om aan de economische siteit over de groningen vele kleinschalige volgde een netwerksessies, interessante paneldiscussie workshops, masterclasses met jacques en tichelaar (cdk noordgangen provincie drenthe), nog maar karin dekker, (wethouder te zwijgen financïen gemeente groningen) ben woldring (ceo bencom b.v.) en alfred welink (directeur distrivers en vicevoorzitter vno-ncw noord). vno-ncw noord in bee centraal stond de vraag of de juiste maatregelen worden getroffen door het kabinet de meest en in wat het de oog consequenties springende bijeenkomsten voor het zijn ondernemerschap in beeld gebracht in door noord- jav hiervan zijn nederland. studio s in assen. elders wij in dit hopen blad vindt dat 2012 u een inhoudelijke qua bijeenkomsten terugblik minstens op deze zo bijeenkomstrend mag hier worden ziet u de als avond het afgelopen in beeld. < inspire- jaar! VNO-NCW Noord Ondernemersgala Ladies Lunch met Nebahat Albayrak

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei

Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Green Deals gesloten voor stimuleren groene economische groei Burgers, bedrijven, milieu-organisaties en overheden hebben vandaag op initiatief van minister Verhagen van Economische Zaken, Landbouw en

Nadere informatie

Krimp in Fryslân. Inwonertal

Krimp in Fryslân. Inwonertal Krimp in Fryslân Bevolkingsdaling, lokaal en regionaal, is een vraagstuk van nu én de komende jaren. Hoewel pas over enkele decennia de bevolking van Fryslân als geheel niet meer zal groeien, is in sommige

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012

Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Speech van commissaris van de koningin Max van den Berg, Symposium LifeLines, Groningen (UMCG), 1 oktober 2012 Dames en heren, [Inleiding] Ik vind het wel leuk, maar ook een beetje spannend. Maar moet

Nadere informatie

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken;

De Europese lidstaten in het kader van de Lissabon-afspraken de EU tot de meest innovatieve economie ter wereld willen maken; INTENTIEVERKLARING CO 2 AFVANG, TRANSPORT en OPSLAG Partijen 1. De Minister van Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer, vertegenwoordigd door de heer ir. J. van der Vlist, Secretaris-Generaal

Nadere informatie

Helmonds Energieconvenant

Helmonds Energieconvenant Helmonds Energieconvenant Helmondse bedrijven slaan de handen ineen voor een duurzame en betrouwbare energievoorziening. Waarom een energieconvenant? Energie is de drijvende kracht Energie is de drijvende

Nadere informatie

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025

Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Persbericht PB13 062 1 oktober 2013 9:30 uur Grote gemeenten goed voor driekwart van bevolkingsgroei tot 2025 Tussen 2012 en 2025 groeit de bevolking van Nederland met rond 650 duizend tot 17,4 miljoen

Nadere informatie

Kennisnetwerk Krimp. Noord-Nederland (KKNN)

Kennisnetwerk Krimp. Noord-Nederland (KKNN) HANZEHOGESCHOOL GRONINGEN Algemene informatie Kennisnetwerk Krimp In 2008 viert de Hanzehogeschool Groningen haar 210-jarig bestaan! Noord-Nederland Keuze uit meer dan 70 opleidingen; het grootste hbo-onderwijsaanbod

Nadere informatie

Investering grootste drempel om energie te besparen

Investering grootste drempel om energie te besparen Digitale nieuwsbrief juni 2013 MKB Green Deals in trek bij ondernemers De MKB Green Deals blijken een succes. Er doen 625 mkb-bedrijven mee aan het project, samen goed voor een besparingspotentieel vergelijkbaar

Nadere informatie

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij

Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij 2004-98 Subsidiëring Investerings- en Ontwikkelingsmaatschappij voor Noord-Nederland ten behoeve van de Drentse Participatie Maatschappij Voorgestelde behandeling: - Statencommissie Bestuur, Financiën

Nadere informatie

SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan:

SNN <communicatie=snn.eu@mail203.atl81.rsgsv.net> namens SNN <communicatie@snn.eu> Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Rienks, Diane Van: SNN namens SNN Verzonden: donderdag 21 mei 2015 15:17 Aan: Statengriffie provinsje Fryslân Onderwerp: Waar verdient

Nadere informatie

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant'

'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' 'Maak werk van Vrije tijd in Brabant' OPROEP VANUIT DE VRIJETIJDSSECTOR Opgesteld door: Vrijetijdshuis Brabant, TOP Brabant, Erfgoed Brabant, Leisure Boulevard, NHTV, MKB, BKKC, Stichting Samenwerkende

Nadere informatie

weer thuis in de stad

weer thuis in de stad weer thuis in de stad Wonen boven winkels Een levendige binnenstad is aantrekkelijk voor bezoekers, levert woongenot voor specieke groepen mensen, is een broedplaats voor kenniseconomie en cultuur en vormt

Nadere informatie

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid,

1. Branding en voorzieningen in gehele subregio Cultuurhistorie benadrukken Toegankelijkheid zorg vergroten (sociaal, fysiek) Wie: overheid, Transformatie van de woningvoorraad Een afname van het aantal huishoudens heeft gevolgen voor de woningvoorraad. Dit geldt ook vergrijzing. Vraag en aanbod sluiten niet meer op elkaar aan. Problemen van

Nadere informatie

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord

Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt. platform woningcorporaties noord-holland noord Kiezen, Delen én Doen Samen voor een sterke woningmarkt platform woningcorporaties noord-holland noord Voorwoord Op 15 december 2011 is door ruim 20 corporaties uit de subregio s Noordkop, West-Friesland,

Nadere informatie

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities

Ideeën Plannen. Het is tijd voor de NOM! Ambities I N V E S T E R E N I N O N T W I K K E L I N G Ideeën Plannen Het is tijd voor de NOM! Ambities Missie De NOM is de permanente katalysator van economische ontwikkeling in Noord-Nederland. Dit is niet

Nadere informatie

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST

PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST NOORD-NEDERLAND: PROEFTUIN VOOR HET EUROPESE ENERGIESYSTEEM VAN DE TOEKOMST PROEFTUIN ENERGIE- TRANSITIE REGIONALE PARTNER IN DE EUROPESE ENERGIE UNIE Noord-Nederland is een grensoverschrijdende proeftuin

Nadere informatie

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen

Subsidie voor innovatieve projecten. Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen. provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten Informatie over het Innovatief Actieprogramma Groningen provincie groningen Subsidie voor innovatieve projecten INFORMATIE OVER HET INNOVATIEF ACTIEPROGRAMMA GRONINGEN

Nadere informatie

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten

Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten Slim financieren duurzame energie Afwegingskader bij het kiezen van instrumenten voor financiering van duurzame energie 4 Voorwoord Euro s zijn vaak de sleutel om projecten voor de opwekking van duurzame

Nadere informatie

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo

Maak werk van zon & wind Schone energie voor heel Tynaarlo. Tynaarlo Maak werk van zon & wind Tynaarlo Aanleiding Najaarsnota 2008 aankondiging plannen voor duurzame energie Voorjaar 2009 ontwikkelen scenario s Mei 2009 raadpleging inwoners Tynaarlo Juni 2009 voorstellen

Nadere informatie

Nationale Energieverkenning 2014

Nationale Energieverkenning 2014 Nationale Energieverkenning 2014 Remko Ybema en Pieter Boot Den Haag 7 oktober 2014 www.ecn.nl Inhoud Opzet van de Nationale Energieverkenning (NEV) Omgevingsfactoren Resultaten Energieverbruik Hernieuwbare

Nadere informatie

2010-2012 SAMENVATTING

2010-2012 SAMENVATTING 2010-2012 SAMENVATTING Samenvatting De Regionale woningmarktmonitor 2010-2012 beschrijft de ontwikkelingen op de woningmarkt in het gebied binnen de driehoek Waalwijk, Oss en Boxtel. De kredietcrisis

Nadere informatie

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN!

PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! PARTICIPATIE: ÓÓK IN OOST-GRONINGEN! DOELEN VAN PARTICIPATIEWET ALLEEN TE HALEN ALS RIJK, PROVINCIE, GEMEENTEN, ONDERWIJS EN SOCIALE PARTNERS GEZAMENLIJK AAN DE SLAG GAAN! DE PARTICIPATIEWET IN OOST-GRONINGEN:

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse Rijksuniversiteit Groningen, Faculteit Ruimtelijke

Nadere informatie

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken

Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL. SESSIE Stad maken Achtergrondinformatie Woonsymposium WONEN IN STAD.NL SESSIE Stad maken donderdag 19 maart 2015 Stad maken Duiding en context De traditionele rollen binnen het ontwikkeltraject veranderen. De corporaties,

Nadere informatie

Oprichtingsvergadering 3 april 2013. Opgewekt aan het IJ

Oprichtingsvergadering 3 april 2013. Opgewekt aan het IJ Oprichtingsvergadering 3 april 2013 Opgewekt aan het IJ Agenda oprichtingsvergadering 3 april 2013 1.Korte introductie ronde: RvC, bestuur en aanwezigen 2.Over NDSM Energie Missie, visie, kernwaarden,

Nadere informatie

VNO-NCW Noord 2012: What s in it for you?

VNO-NCW Noord 2012: What s in it for you? VNO-NCW Noord 2012: What s in it for you? Gr @VNONCWNoord www.vno-ncwnoord.nl VNO atis Noo -NCW rd A pp Wat levert het lidmaatschap van VNO-NCW Noord u op? Of beter gezegd: wat krijgt u terug voor de contributie

Nadere informatie

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011

Nieuwe Energie Aanboren. PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Nieuwe Energie Aanboren PvdA Aanvalsplan Aardwarmte 17 februari 2011 Verduurzaming van onze energievoorziening hapert De zekerstelling van onze energievoorziening is één van de grootste uitdagingen voor

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012

Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Speech van commissaris van de koningin en voorzitter RvT Energy Valley Max van den Berg, inspiratiemiddag Enexis, Dwingeloo, 7 september 2012 Dames en heren, [Inleiding] Mensen die op inspiratie wachten

Nadere informatie

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig?

Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Het Noorden: Wat is er aan de hand? Wat is er nodig? Presentatie voor de werkconferentie Het Vitale Noorden Martiniplaza, Groningen, 22 mei 2013 Prof.dr. Jouke van Dijk, Hoogleraar Regionale Arbeidsmarktanalyse

Nadere informatie

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Na een korte opleving in 2011 viel de opname van bedrijfsruimte in 2012 opnieuw terug. Tegen de verwachting in bleef het aanbod echter redelijk stabiel. Wel wordt een steeds

Nadere informatie

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013

Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Toespraak commissaris van de Koning Max van den Berg, seminar 'Wetenschap middenin de samenleving', Groningen, 30 mei 2013 Dames en heren, Wetenschap is ontstaan uit verwondering en nieuwsgierigheid. Al

Nadere informatie

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122

Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 Provinciehuis Westerbrink 1 Assen Assen, 3 oktober 2011 Nummer: 11-089 Postbus 122 9400 AC Assen Dit is een gezamenlijk persbericht van de provincies Groningen, Fryslân, Drenthe en Noord- Holland, de gemeenten

Nadere informatie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie

Gebiedsfinanciering op andere leest. Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Gebiedsfinanciering op andere leest Vera van Vuuren, programma manager plattelandsontwikkeling en duurzame energie Ontwikkelingsbedrijf NHN Doel: Ontwikkelen van economisch potentieel NHN Aandeelhouders

Nadere informatie

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie.

Ik ben als bestuurder in deze provincie bijzonder geïnteresseerd in de kansen van nieuwe energie voor onze kenniseconomie. Welkomstwoord van Jan Franssen, Commissaris van de Koningin in Zuid-Holland, bij het Lustrumcongres 'Geothermal Heat is Cool' van het Platform Geothermie, Den Haag, 24 oktober 2012 ---------------------------------------------------------------------------------

Nadere informatie

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA

ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA ENERGIEPRIORITEITEN VOOR EUROPA Presentatie door de heer J.M. Barroso, Voorzitter van de Europese Commissie, voor de Europese Raad van 4 februari 2011 Inhoud 1 I. Waarom energiebeleid ertoe doet II. Waarom

Nadere informatie

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming

Sámen werken aan. Voor gemeenten en MKB. erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB erduurzaming Sámen werken aan verduurzaming Voor gemeenten en MKB Gemeenten hebben forse ambities op het gebied van duurzaamheid, innovatie en lokale

Nadere informatie

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening

1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% Er is helemaal geen klimaatprobleem. Weet niet / geen mening 1. Hoe dringend vindt u het klimaatprobleem? Helemaal niet dringend, we 1% kunnen wel even wachten met grote maatregelen 17% 1 Een beetje dringend, we kunnen nog wel even wachten met grote maatregelen,

Nadere informatie

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad

DORDRECHT. Aan. de gemeenteraad *P DORDRECHT Retouradres: Postbus 8 3300 AA DORDRECHT Aan de gemeenteraad Gemeentebestuur Spuiboulevard 300 3311 GR DORDRECHT T 14 078 F (078) 770 8080 www.dordrecht.nl Datum 4 december 2012 Begrotingsprogramma

Nadere informatie

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan

Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Programma Energie 2012-2015 Samenvatting Projectplan Lokale Energie Lokale Energie - 4 Lokale energie-initiatieven - Een loket voor buurt- en dorpsinitiatieven Projectnaam : Lokale Energie Opdrachtgever

Nadere informatie

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP

STARTDOCUMENT. 1. De kracht van samenwerking. 2. Waarom een NWP STARTDOCUMENT 1. De kracht van samenwerking Deltalinqs Energy Forum, Havenbedrijf Rotterdam, Havenbedrijf Amsterdam, Havenbedrijf Eemsmond, Energy Valley, Stichting Zero Emissie Busvervoer, RAI Platform

Nadere informatie

Beter worden in wat we samen zijn!

Beter worden in wat we samen zijn! Beter worden in wat we samen zijn! Wie zijn we? Wat doen we? De gemeenten in de regio Stedendriehoek werken samen. Samen staan we sterk en maken we ons sterk voor het nog verder verbeteren van het VESTIGINGSKLIMAAT.

Nadere informatie

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze.

Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Kansen voor Noord-Drenthe Triple P-monitor: onderzoek naar de duurzaamheid in Tynaarlo en Aa en Hunze. Rabobank Noord-Drenthe. Een bank met ideeen. www.rabobank.nl/noord-drenthe Triple P-onderzoek Rabobank

Nadere informatie

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam

Stappenplan Zon op Huurwoning Amsterdam Context Klimaatprobleem Er is sprake van een wereldwijd klimaatprobleem, waarbij de temperatuur over de afgelopen decennia structureel is opgelopen. Deze trend wordt veroorzaakt door de uitstoot van broeikasgas,

Nadere informatie

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory.

Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Groen? Het is te doen! Audit.Tax.Consulting.Financial Advisory. Een uitdagend klimaat 20 20 2020 In 2020 moet de uitstoot van CO 2 in de EU met 20% zijn teruggebracht ten opzichte van het 1990 niveau.

Nadere informatie

Topsectoren. Hoe & Waarom

Topsectoren. Hoe & Waarom Topsectoren Hoe & Waarom 1 Index Waarom de topsectorenaanpak? 3 Wat is het internationale belang? 4 Hoe werken de topsectoren samen? 5 Wat is de rol voor het MKB in de topsectoren? 6 Wat is de rol van

Nadere informatie

Gas geven voor duurzame energie

Gas geven voor duurzame energie Gas geven voor duurzame energie Programma Programma Thema Thema Workshops Workshops Lokatie Lokatie Gelders Gelders netwerk netwerk voor voor duurzame duurzame energie energie Uitnodiging Netwerkbijeenkomst

Nadere informatie

Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015

Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015 Stadskanaal Noord Projectenagenda 2014-2015 Programma / Projectenagenda Stadskanaal Noord 2014-2015 Dit stuk beschrijft het programma en de projectenagenda van Stadskanaal Noord. Het programma vloeit voort

Nadere informatie

Het familiebedrijf: veelzijdig belang voor de Nederlandse samenleving

Het familiebedrijf: veelzijdig belang voor de Nederlandse samenleving www.pwc.nl Het familiebedrijf: veelzijdig belang voor de Nederlandse samenleving Belangrijkste bevindingen Maart 2016 Wat is het belang van familiebedrijven voor de Nederlandse samenleving? Familiebedrijven

Nadere informatie

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine

Change. Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Document. magazine Hoe moet het morgen met de energievoorziening? Nederland is verslaafd aan fossiele energie, zeker in vergelijking met landen om ons heen, vertelt Paul Korting, directeur van ECN. Er zijn genoeg scenario

Nadere informatie

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit!

De Cleantech Regio Stedendriehoek 1 daagt uit! Stedendriehoek 1 daagt uit! Eo Wijers-prijsvraag 2014-2015 1 Apeldoorn, Brummen, Deventer, Epe, Lochem, Voorst en Zutphen eo wijers-stichting voor ruimtelijke kwaliteit in de regio Stedendriehoek daagt

Nadere informatie

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân

Stelling 1: Energie is geld voor Fryslân Gebruik de lokale, Friese kracht voor meer duurzame energie en werkgelegenheid Vijf stellingen voor een duurzamer Fryslân Steeds meer Friezen kiezen er voor om zelf duurzame energie op te wekken, thuis

Nadere informatie

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod

Noord-Nederland REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT. Marktstructuur. Vraag. Aanbod REGIONALE MARKTONTWIKKELINGEN KANTORENMARKT Noord-Nederland Marktstructuur Voorraad kantoorruimte in Noord-Nederland (*1. m²) 46.787 643 973 1.222 Drenthe Friesland Groningen Overig Nederland De drie noordelijke

Nadere informatie

Energieakkoord voor duurzame groei

Energieakkoord voor duurzame groei Energieakkoord voor duurzame groei Netwerkbijeenkomst Duurzame regionale energie Gelderland 15 januari 2014 Lodewijk de Waal Energieakkoord Wie zaten aan tafel? Inhoud presentatie Hoofdlijnen Energieakkoord

Nadere informatie

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013

Lijst Lammers. Papendrecht 21 januari 2013 Lijst Lammers Papendrecht 21 januari 2013 Aan de voorzitter van de gemeenteraad van de gemeente Papendrecht, de heer C.J.M. de Bruin Markt 22 3351 PB Papendrecht Betreft: gemeente Papendrecht aansluiten

Nadere informatie

Vooruit naar de oorsprong

Vooruit naar de oorsprong Vooruit naar de oorsprong strategisch kader 2014-2016 1 Strategisch kader in 12 puntjes 1 We zien goed en plezierig wonen als basis van bestaan 2 We bieden mensen met lagere inkomens goede, passende woonruimte

Nadere informatie

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen

KANTOREN NOORD-NEDERLAND Drenthe, Friesland en Groningen Landelijke marktontwikkelingen Mede dankzij enkele grote transacties in diverse steden bereikte de opname van kantoorruimte de eerste maanden van 2012 een (onverwacht) hoog niveau. Deze goede start zette

Nadere informatie

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren,

Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015. Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Kadernota 2015 Raad 2 juli 2015 Voorzitter, collega-raadsleden, college, dames en heren, Wanneer we kijken naar de wereld om ons heen, dan beseffen we hoe rijk gezegend we zijn met de omgeving waarin we

Nadere informatie

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken

Duurzaam samenwerken. Groei en ambities stimuleren. Jeugd betrekken. Nieuwe energie ontwikkelen. Techniek van morgen maken. Van kennis kracht maken Duurzaam samenwerken Jeugd betrekken Techniek van morgen maken Groei en ambities stimuleren Nieuwe energie ontwikkelen Van kennis kracht maken Samenwerkingsovereenkomst Energy Valley Topclub en Maatschappelijke

Nadere informatie

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas?

Lijst Lammers. KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013. Persbericht. Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Lijst Lammers KORTE SAMENVATTING Papendrecht, 22januari 2013 Persbericht Wordt Papendrecht de derde stadin Nederland met een zonatlas? Fractie Lijst Lammers pleit voor de Zonatlas in Papendrecht en vraagt

Nadere informatie

Perspectief voor de Achterhoek

Perspectief voor de Achterhoek Perspectief voor de Achterhoek 1 Perspectief voor de Achterhoek Aanleiding Op 23 september organiseerde De Maatschappij met Rabobank Noord- en Oost-Achterhoek een interactieve bijeenkomst met als doel

Nadere informatie

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE

WATER- SCHAPPEN & ENERGIE WATER- SCHAPPEN & ENERGIE Resultaten Klimaatmonitor Waterschappen 2014 Waterschappen willen een bijdrage leveren aan een duurzame economie en samenleving. Hiervoor hebben zij zichzelf hoge ambities gesteld

Nadere informatie

100% groene energie. uit eigen land

100% groene energie. uit eigen land 100% groene energie uit eigen land Sepa green wil Nederland op een verantwoorde en transparante wijze van energie voorzien. Dit doen wij door gebruik te maken van duurzame energieopwekking van Nederlandse

Nadere informatie

Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen

Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen Koopstromen geven een onthutsend beeld van de toekomst Winkels verdwijnen uit kleine en middelgrote kernen Op 24 september werden de koopstromen 2015 van Oost- Nederland gepresenteerd door het onderzoeksbureau

Nadere informatie

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen

Drenthe, Friesland en Groningen. Landelijke marktontwikkelingen Landelijke marktontwikkelingen Veel consumenten nemen een afwachtende houding aan. De economische vooruitzichten zijn immers niet goed en de dalende koopkracht zorgt ervoor dat klanten alleen maar langer

Nadere informatie

Uitnodiging Een decennium duurzaam delen, durven en doen

Uitnodiging Een decennium duurzaam delen, durven en doen Uitnodiging Een decennium duurzaam delen, durven en doen Stadsontwikkeling en -beheer Grond, Economie en Vastgoed Fokke Postma, 058 292 57 96 Programma 10 september 2013 Geachte mevrouw, heer, Op donderdag

Nadere informatie

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres

Rabin Baldewsingh. 27 juni SBR congres Samen op weg naar een klimaatneutraal Den Haag Rabin Baldewsingh wethouder duurzaamheid gemeente Den Haag 27 juni SBR congres Den Haag Ambitie Den Haag klimaatneutraal in 2040 CO 2 -emissie reduceren door:

Nadere informatie

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren

De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren De energietransitie: kansen grijpen kansen creëren Inspiratie voor de avond Marc Londo, ECN Beleidsstudies Alkmaar 1 april 2015 www.ecn.nl Boodschappen 1. De energiehuishouding verandert, en daar zijn

Nadere informatie

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland

Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Economie en arbeidsmarkt in Noord-Nederland Jan Dirk Gardenier 17 april 2015 Lokale verschillen in leefbaarheid veel gesloten platteland Economie is afhankelijk van ruimtelijke gebiedsontwikkeling en de

Nadere informatie

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN

ENERGIEAKKOORD. Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN ENERGIEAKKOORD Gevolgen, verplichtingen en kansen THOMAS KOKSHOORN 2 - Wie zijn wij? - Visie Ekwadraat - Beleid - Doelstellingen - Middelen - Financiering Inhoud - Conclusies en aanbevelingen 3 INLEIDING

Nadere informatie

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015

Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Masterclass Provincie Zuid-Holland Gouda 17 september 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in uw regio? bedrijvencoöperatie?

Nadere informatie

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014

Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Speech van commissaris van de koning Max van den Berg, debatavond Europese Commissie 'Energievoorziening in de toekomst', 30 januari 2014 Dames en heren, [Intro] Europa begint in Groningen. Zéker als het

Nadere informatie

= = Besluitvormende raadsvergadering d.d. 28 mei 2013 Agendanr. 7.

= = Besluitvormende raadsvergadering d.d. 28 mei 2013 Agendanr. 7. *ZE946A470E0* = = Besluitvormende raadsvergadering d.d. 28 mei 2013 Agendanr. 7. Aan de Raad No.ZA.13-22432/DV.13-190, afdeling Ruimte. Sellingen, 16 mei 2013 Onderwerp: Beleidsvisie Wonen en Leven Inleiding

Nadere informatie

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste

SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste SOS Vakmanschap - Organisatie voor behoud en versterking van specialistische beroepen - Geld is niet het belangrijkste bron: monitor SOS Vakmanschap 2012 V aklieden als hoefsmeden, hoedenmakers en glasblazers

Nadere informatie

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..

Zon Op School. Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013. Initiatiefvoorstel aan de Raad GROENLINKS NIJIVIEGEN ~- INQEKDMEN. GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy.. regjw. /3. 00 0 60 3 5 proowverartw.: 'So ~- INQEKDMEN Initiatiefvoorstel 1 7 APR. 2013 GEMEENTE NUMEQEN clas8.nr.: oy..si Zon Op School Initiatiefvoorstel aan de Raad Jos Reinhoudt, GroenLinl

Nadere informatie

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020

WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 WIJKVISIE STADSKANAAL NOORD 2011-2020 Vastgesteld in de raadsvergadering van 18 juni 2012. Verkorte versie wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 1 Wijkvisie Stadskanaal Noord 2011-2020 In de wijkvisie

Nadere informatie

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen

1 Nederland is nog altijd voor 92 procent afhankelijk van fossiele brandstoffen achtergrond Afscheid van fossiel kan Klimaatverandering is een wereldwijd probleem. Energie(on)zekerheid ook. Dat betekent dat een transitie naar een veel duurzamere economie noodzakelijk is. Het recept

Nadere informatie

E V E R B I N D I N G, N I E

E V E R B I N D I N G, N I E innovatie Syntens N I E U W E V E R B I N D I N G, N I E U W E B U S I N E S S Het veld waarin bedrijven opereren is voortdurend in beweging. Om een bedrijf gezond en succesvol te houden, is het belangrijk

Nadere informatie

Ontwerp Gezonde Systemen

Ontwerp Gezonde Systemen Ontwerp Gezonde Systemen Het huidige zonne-inkomen gebruiken De cycli van de natuur worden aangedreven door de energie van de zon. Bomen en planten vervaardigen voedsel op zonlicht. De wind kan worden

Nadere informatie

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR

TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR TOESPRAAK JOHAN REMKES, COMMISSARIS VAN DE KONINGIN IN NOORD-HOLLAND, TIJDENS HET SYMPOSIUM GROEN GAS IN ZICHT, OP 25 NOVEMBER 2010, TE ALKMAAR Groen Gas als kans voor Noord-Holland Dames en heren, Kansen

Nadere informatie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie

Duorsume enerzjy yn Fryslân. Energiegebruik en productie van duurzame energie Duorsume enerzjy yn Fryslân Energiegebruik en productie van duurzame energie 1 15 11 oktober 1 Inhoud Management Essay...3 1 Management Essay De conclusies op één A4 De provincie Fryslân heeft hoge ambities

Nadere informatie

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland

Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland Wonen in Hilversum Woningvoorraad en woningbehoefte in Nederland De Nederlandse woningmarkt staat momenteel in het middelpunt van de belangstelling. Deze aandacht heeft vooral betrekking op de ordening

Nadere informatie

Column Krimpend besef van het belang van leefbaarheid? In de coalitie is een interessante tegenstelling aan het

Column Krimpend besef van het belang van leefbaarheid? In de coalitie is een interessante tegenstelling aan het Nieuwsbrief KKNN, nummer 7, JUNi 2013, Thema WONEN INLEIDING Beste KKNN-ers, In deze nieuwsbrief behandelen we het thema wonen in de breedste zin van het woord. Deze themanieuwsbrief is iets anders dan

Nadere informatie

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket

Energiebesparing bestaande koopwoningen. Effecten stimuleringspakket Energiebesparing bestaande koopwoningen Effecten stimuleringspakket Notitie Delft, juli 2013 Opgesteld door: Cor Leguijt Frans Rooijers 2 2 juli 2013 3.B17.1 Energiebesparing bestaande koopwoningen 1 Inleiding

Nadere informatie

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis

Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Kernboodschappen Woningcorporaties Nederland dicht bij huis Oktober 2014 Thema 1 Goed wonen en een goede dienstverlening We vinden het in Nederland normaal dat iedereen goed kan wonen. Maar niet iedereen

Nadere informatie

Handtekeningen ministers voor Haak om Leeuwarden

Handtekeningen ministers voor Haak om Leeuwarden Investeren in krimp is lonend Vier scenario s kernenergie naar Tweede Kamer Handtekeningen ministers voor Haak om Leeuwarden Kies voor het Noorden Geen Barendrechtse toestanden in Noorden Groningse gasvelden

Nadere informatie

Notitie energiebesparing en duurzame energie

Notitie energiebesparing en duurzame energie Notitie energiebesparing en duurzame energie Zaltbommel, 5 juni 2012 Gemeente Zaltbommel Notitie energiebesparing en duurzame energie 1 1. Inleiding Gelet op de ambities in het milieuprogramma 2012-2015

Nadere informatie

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren,

Mevrouw Dutordoir, Meneer Kroll, Meneer Fouchier, Dames en heren, TOESPRAAK DOOR KRIS PEETERS VLAAMS MINISTER-PRESIDENT EN VLAAMS MINISTER VAN ECONOMIE, BUITENLANDS BELEID, LANDBOUW, ZEEVISSERIJ EN PLATTELANDSBELEID 24 februari 2011 WKK Electrabel EON - Degussa Mevrouw

Nadere informatie

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015

Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Energieke Regio in Holland Rijnland? Alphen aan den Rijn 11 november 2015 Krijn Ratsma (architect en voorzitter Stichting Energieke Regio) inhoud: ontstaan Energieke Regio opzet van het project ook in

Nadere informatie

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk

De Lokale Duurzame Energie Coöperatie. EnergieCoöperatieBoxtel WWW.ECBOXTEL.NL. Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk De Lokale Duurzame Energie Coöperatie EnergieCoöperatieBoxtel Betaalbaar, duurzaam, eigen en onafhankelijk WWW.ECBOXTEL.NL LDEC: Waarom en waartoe leidt het Samen met leden realiseren van betaalbare, duurzame,

Nadere informatie

Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015).

Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015). Convenant betreffende een financiële impuls ten behoeve van de Kwaliteitssprong Rotterdam Zuid (2012-2015). - Preambule - Partijen, De minister van Binnenlandse Zaken en Koninkrijksrelaties, handelend

Nadere informatie

4.3. Biomassa. Lopende projecten

4.3. Biomassa. Lopende projecten 4.3. Biomassa Doel Met het toepassen van biomassa willen we: hernieuwbare grondstoffen inzetten; de uitstoot van CO 2 in 2007 verminderen met 125 kiloton per jaar; onze afhankelijkheid van de energievoorziening

Nadere informatie

De grensoverschrijdende Regio Krachten in het Noorden. Alex Voordes AM bv Noordoost 13 mei 2011

De grensoverschrijdende Regio Krachten in het Noorden. Alex Voordes AM bv Noordoost 13 mei 2011 I De grensoverschrijdende Regio Krachten in het Noorden Alex Voordes AM bv Noordoost 13 mei 2011 Grensoverschrijdend of uitdagend? Grensoverschrijdend Wat was er eigenlijk grensoverschrijdend? Waar komen

Nadere informatie

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta)

Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Agenda Stad Concernstaf CSADV Stadhuis Grote Kerkplein 15 Postbus 538 8000 AM Zwolle Telefoon (038) 498 2092 www.zwolle.nl Klimaatadaptatie in Zwolle (IJsselvechtdelta) Hoe houden we onze delta leefbaar

Nadere informatie

Overijssel maakt werk van nieuwe energie!

Overijssel maakt werk van nieuwe energie! Overijssel maakt werk van nieuwe energie! U wilt met uw onderneming of woningcorporatie werk maken van nieuwe energie of energiebesparing. Maar u krijgt de financiering niet (volledig) rond via een bancaire

Nadere informatie

Er zijn meerdere Green Deals afgesloten, waarvan we er een aantal in het oog springende nader willen benoemen.

Er zijn meerdere Green Deals afgesloten, waarvan we er een aantal in het oog springende nader willen benoemen. Programma 8. Groen Drenthe: Klimaat en Energie Energy Challenges, slim met energie op school. Missie Het thema energie is voor ons van grote economische betekenis. Wij leveren een bijdrage om minder afhankelijk

Nadere informatie

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken.

hoe wij het best op die uitdagingen kunnen inspelen, wat daarvoor nodig is en hoe wij daar samen aan kunnen werken. Toespraak van SNN-voorzitter Max van den Berg, bijeenkomst EFMI Business School (Academisch kennisinstituut voor de foodsector), Groningen op 18 november 2010 [Inleiding] Sommige mensen verdienen hun geld

Nadere informatie

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3

12-12-2014 thuis in energie presentatie Duurzaam4Life 3 Programma 20:00 Plenaire aftrap VKK Energie inspiratie Otto Willemsen AGEM samen op weg Guus Ydema Provinciale regelingen Maarten Visschers Leefbaarheid en gemeenschapsvoorzieningen Peter van Heek 20:30

Nadere informatie

Nog steeds in. Helmond 77%

Nog steeds in. Helmond 77% De trends volgens de Helmonders Bijlage 4 Resultaten enquête Stadspanel Onderzoek en Statistiek Gooitske Marsman Augustus 2011 Inleiding Helmond heeft een start gemaakt met het project dat uiteindelijk

Nadere informatie

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto

Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto Nederlands-Duitse grensstreek Sociaal-economische foto 1 Rabobank Groep Duits-Nederlandse grensstreek Inhoudsopgave Demografie Dynamiek, groen-grijs, beroepsbevolking, inkomen, migratie Werkgelegenheid

Nadere informatie