Incidentie, risicofactoren en preventie van loopgerelateerde letsels bij lange afstandslopers: een systematische review.

Maat: px
Weergave met pagina beginnen:

Download "Incidentie, risicofactoren en preventie van loopgerelateerde letsels bij lange afstandslopers: een systematische review."

Transcriptie

1 Arenberggebouw Arenbergstraat Brussel Tel: Fax: Incidentie, risicofactoren en preventie van loopgerelateerde letsels bij lange afstandslopers: een systematische review. AUTEUR(S) TONOLI C., CUMPS E., AERTS I., VERHAGEN E., MEEUSEN R. REDACTEUR VERBEIREN K. INSTITUUT Vrije Universiteit Brussel, Faculteit Lichamelijke Opvoeding en Kinesitherapie ABSTRACT Daar er tot op heden nog geen systematische review bestaat over de epidemiologie, risicofactoren en preventieve maatregelen omtrent letsels bij langeafstandslopers, werd een systematische review ontwikkeld met behulp van drie elektronische databases. Data werden gepooled om zo eenduidige resultaten weer te kunnen geven op de verschillende loopniveaus. Letselincidenties variëren tussen 0,1% en 2,6% letsels per week, waarbij beginnende langeafstandslopers de hoogste letselincidentie vertonen en veldlopers de laagste. De meest voorkomende letsels bij langeafstandslopers zijn achillespeestendinopathieën, Iliotibiaal Band Frictie Syndroom (ITBS) en Mediaal Tibiaal Stress Syndroom (MTSS). De meest voorkomende risicofactoren om een letsel op te lopen als langeafstandsloper zijn leeftijd, geslacht, loopervaring en letselgeschiedenis. Slechts één preventieve maatregel werd significant bevonden: het gebruik van steunzolen ter preventie van stressfracturen en MTSS. De meeste vooropgestelde preventieve maatregelen missen evidence based bewijsmateriaal van (non-)gerandomiseerde klinische trials. Sleutelwoorden lopen, letsels, epidemiologie Datum 01/01/2013 Extra bronnen Contactadres zie bronnenlijst Disclaimer: Het hierna bijgevoegde product mag enkel voor persoonlijk gebruik worden gedupliceerd. Indien men dit wenst te dupliceren of te gebruiken in eigen werk, moet de bovenvermelde contactpersoon steeds verwittigd worden. Verder is een correcte bronvermelding altijd verplicht.

2 Incidentie, risicofactoren en preventie van loopgerelateerde letsels bij lange afstandslopers: een systematische review. TONOLI C., CUMPS E., AERTS I., VERHAGEN E., MEEUSEN R. Vrije Universiteit Brussel Faculteit Lichamelijke Opvoeding en Kinesitherapie INLEIDING Lopen is één van de populairste sporten ter wereld en wint nog steeds aan populariteit. Ondanks alle gezondheidsbevorderende effecten die toegeschreven worden aan langeafstandslopen, mogen we ook de negatieve effecten zoals loopblessures niet ontkennen. Een loopgerelateerd letsel (LGL) gaat gepaard met hoge socio-economische kosten en kan ervoor zorgen dat de atleet een hele tijd moet stoppen met lopen. Daar komt nog bij dat de negatieve ervaringen die een LGL veroorzaakt een grote invloed kunnen hebben op het latere fysiek actieve gedrag van de loper. Dit gaat zelfs zo ver dat een opeenstapeling van letsels tijdens een trainingsprogramma voor beginnende lopers dikwijls geassocieerd wordt met het mislukken van het opbouwen van een fysiek actieve levensstijl 1. Zowel de prevalentie 1 als de incidentie 2 van LGL tonen aan dat preventie een significant effect kan hebben. Er is dus duidelijk nood aan preventieve inspanningen om LGL te voorkomen. Toch merken we dat het implementeren van preventie bijzonder traag vordert 2. Verder lijkt onderzoek erop te wijzen dat er binnen een grote populatie meerdere subgroepen zijn met verschillende risico s op of gevoeligheid voor letsels. Verschillende studies rapporteerden al over incidentie, lokalisatie, -type en mogelijke risicofactoren voor LGL. Deze data werden echter nog nooit geklasseerd volgens loopniveau. Er bestaat ook geen systematisch overzicht wat LGL betreft. Het doel van deze studie is dan ook om alle bestaande data over het voorkomen, de etiologie en de preventie van LGL te verzamelen en er een systematische analyse van te maken. Dit om uiteindelijk te komen tot een duidelijk overzicht en een verbeterde implementatie van letselpreventie bij lopers per loopniveau. MATERIAAL EN METHODES ONDERZOEKSSTRATEGIE. We voerden een systematische review uit en zochten daarvoor in drie verschillende elektronische databanken: Pubmed, ISI Web of Knowledge en Sportdiscus. CRITERIA VOOR IN- EN EXCLUSIE. Het originele onderzoek moest data bevatten over LGL (epidemiologie, etiologie, risicofactoren of preventie). De artikels moesten Nederlands-, Frans- of Engelstalig zijn en gepubliceerd na 1998 tot 30 maart Er werd geen rekening gehouden met studies naar de behandeling van loopblessures, noch met dierstudies en studies met betrekking op 1 persoon of 1 ongeval. DATAPOOLING EN HETEROGENITEIT. Afhankelijk van de heterogeniteit van de studies werden de data samen genomen. De studies moesten daarvoor vergelijkbaar zijn wat betreft onderzoeksgroep, loopniveau, letsels en studie-opzet. 1 het aantal gekwetsten of letsels in een populatie op een gegeven moment 2 het aantal nieuwe gevallen van een bepaald letsel in een bepaalde tijdsperiode in een bepaalde risicopopulatie

3 RESULTATEN INCIDENTIE VAN LETSELS INCLUSIE VAN LITERATUUR. De zoektocht in de drie databanken leverde 18 mogelijke originele artikels op en drie reviews. Na het overlopen van de referentielijsten van de drie reviews, werden nog twee papers opgenomen in dit onderzoek. Tenslotte werd ook nog een manuscript in opmaak opgenomen 6. Na de kwaliteitscontrole werden twee studies uitgesloten, waardoor we op een uiteindelijk totaal kwamen van de 19 studies waarop deze review gebaseerd is 1, INCIDENTIE VAN LETSELS. Figuur 1 toont de samengenomen LGL incidentiegraad voor verschillende loopniveaus. LGL kwamen het meest voor bij beginnende lopers, het minst bij veldlopers. Daartussen vielen de ander loopdisciplines met een gemiddeld voorkomen van LGL. 1. De meest voorkomende risicofactoren over de verschillende loopniveaus waren leeftijd, loopgeschiedenis en letselgeschiedenis. PREVENTIE INCLUSIE VAN LITERATUUR. In onze zoektocht naar studies over de preventie tegen LGL vonden we 255 studies. Op basis van abstracts en titels weerhielden we slechts negen studies. Uit de referentielijsten van deze studies werden daarbovenop nog zeven originele onderzoeksartikels weerhouden die evenwel niet enkel over langeafstandslopen handelden, en één systematische review 28. Één artikel werd nog geschrapt wegens niet kwalitatief genoeg. Figuur 2. Verdeling van de drie meest gerapporteerde letsels lokalisaties per loopniveau. Figuur 1. Voorkomen van letsels per loopniveau. * = significant. LOCALISATIE EN TYPE VAN LETSELS. De plaats waar de meeste letsels voorkwamen en het type letsel varieerde afhankelijk van het loopniveau. Over het algemeen kwamen letsels het meest voor ter hoogte van het onderbeen, de knie en de enkel en voet (figuur 2). Wanneer we naar de diagnoses van LGL kijken, zien we gelijkaardige resultaten: achillestendinopathieën staan op een eerste plaats, gevolgd door iliotibiaal bandfrictiesyndroom (ITBS) en mediaal tibiaal stresssyndroom (MTSS); beter gekend als shin splints of scheenbeenvliesontsteking 1,6-21. PREVENTIE. De enige significante preventiemaatregel was het gebruik van aangepaste schoenzolen in de preventie van MTSS en stress-fracturen. De meeste preventiestrategieën die in de literatuur werden voorgesteld, zijn niet voldoende wetenschappelijk bewezen of onvoldoende onderzocht. Daarom raden we aan om volgende strategieën verder te onderzoeken: - Opwarmingssessies - Verschillende stretchprogramma s, specifiek voor lopers - Core stability oefenprogramma s - Oefenprogramma s op heupabductie om ITBS te voorkomen - Het corrigeren van mogelijke risicofactoren (zie tabel 1) m.b.v. oefenprogramma s RISICOFACTOREN. De intrinsieke en extrinsieke risicofactoren per loopniveau werden opgelijst in tabel

4 Tabel 1. Risicofactoren per loopniveau (BMI = body mass index, Y = jaar, WK = week, # = aantal)

5 BESPREKING Het poolen van de data resulteerde in letselincidenties tussen 0,1 en 2,6%. De letsels die het meest voorkwamen bij langeafstandslopers bleken achillespeestendinopathieën, Iliotibiaal Band Frictie Syndroom (ITBS) en Mediaal Tibiaal Stress Syndroom (MTSS). RECHTVAARDIGING VOOR EXCLUSIE. Voor deze review hebben we enkel gebruik gemaakt van artikels van maximum 10 jaar oud. Hierdoor bestaat de kans dat we kwaliteitsvolle artikels die (iets) ouder zijn uitgesloten hebben. We kunnen deze keuze rechtvaardigen aangezien er de laatste tien jaar enorm veel verandering en vooruitgang is geboekt. Zo zijn bijvoorbeeld de atletiekpistes waarop er gelopen wordt enorm geëvolueerd. Onderzoek 30 wijst uit dat een atletiekpiste met polyurethaan ( tartan-piste ) als bovenlaag beter schokken absorbeert dan een piste met synthetisch rubber als bovenlaag. De laatste jaren werden bijgevolg alle pistes vervangen door tartan atletiekpistes en sinds 2007 is polyurethaan dan ook de standaard bovenlaag voor alle atletiekpistes. Een ander type van piste is de Finse piste, die overgekomen is uit Scandinavië. De bovenlaag van een Finse piste bestaat uit zachte houtsnippers en zorgt voor een dempend effect. Dit soort piste wordt sinds 2000 meer en meer door lopers gebruikt. Aangezien al deze veranderingen een invloed kunnen hebben op de letselincidentie, hebben we artikels die gepubliceerd werden vóór 1998 niet opgenomen in deze studie. DEFINITIE VAN LETSELS. Het vergelijken van de verschillende studies werd vermoeilijkt door de bestaande verschillen in de definities van letsels. Twee artikels gaven zelfs helemaal geen definities weer betreffende een letstel. Bij onderzoek naar letsels is het van groot belang om een goede definitie van de verschillende letsels op te stellen. De uitdaging hier ligt in het definiëren van overbelastingsletsels. Volgens de definitie van Dane ea. 9 vallen kneuzingen, bloeduitstortingen, wonden en fracturen onder de noemer letsels. Deze definitie omvat duidelijk niet elk mogelijk loopgerelateerd letsel (LGL) en het gebruiken van deze definitie kan dus een onderschatting van de letselincidentie tot gevolg hebben. Lun ea. 12 nemen enkel kwetsuren van het onderbeen op in hun definitie. Rauh ea. 15 spreken dan weer enkel van letsels ter hoogte van de rug en het onderste lidmaat. Alle bovenstaande studies geven dus geen volledige weergave van de letselincidentie van LGL en werden uitgesloten van de datapooling. STUDIE-OPZET. Ook verschillende methoden van studieopzet kunnen leiden tot verschillende letselincidenties. Retrospectieve studies hebben bijvoorbeeld een lagere letselincidentie dan prospectieve studies omdat proefpersonen zich niet altijd alles correct herinneren of kleine kwetsuren vergeten te vermelden. Bij prospectieve studies bestaat dan weer het gevaar van overschatting van kleine kwetsuren wat kan leiden tot een hogere letselincidentie. BESCHOUWING VAN DE GEOBSERVEERDE RESULTATEN EN CONTRADICTIES IN DE LITERATUUR LETSELINCIDENTIE. Het aantal kwetsuren dat voorkomt bij competitieve lopers, marathonlopers en veldlopers is significant lager dan dat bij beginnende lopers en recreatieve lopers. Een mogelijke verklaring hiervoor is het healthy runner effect 31, dat zegt dat enkel de langeafstandslopers die nooit last gehad hebben van (grote of kleine) letsels, het lopen volhouden. Een tweede mogelijke verklaring is dat deze langeafstandslopers beter naar hun lichaam zouden luisteren. Competitieve langeafstandslopers en marathonlopers hebben over het algemeen meer ervaring met het lopen en zouden daardoor de eerste symptomen van een letsel sneller kunnen herkennen en er sneller op kunnen anticiperen. Een derde mogelijke verklaring is dat het lichaam van een getrainde loper beter aangepast is aan het lopen dan dat van een beginnende of recreatieve loper en daardoor minder snel geblesseerd geraakt. RISICOFACTOREN. Oudere leeftijd (>50j) kwam in verschillende studies naar boven als een beschermende factor eerder dan een risicofactor 7,20,31. Twee van de

6 mogelijke verklaringen voor het verschil in letselincidentie, kunnen hier ook aangehaald worden: healthy runner effect en luisteren naar het lichaam. We kunnen ook aannemen dat vrouwen die ouder zijn dan 50 jaar niet langer aan competities deelnemen en dus lagere eisen stellen aan hun lichaam, waardoor de kans op kwetsuren ook daalt. PREVENTIE. Het merendeel van de voorgestelde strategieën is nog onvoldoende wetenschappelijk bewezen. Daar komt nog bij dat verschillende studies gebruik maakten van militaire groepen in de plaats van langeafstandslopers. Dit kan van belang zijn wanneer men deze resultaten wil toepassen op bredere populaties. STRETCHING. Tot nu werd het nut van stretching nog niet eenduidig wetenschappelijk aangetoond. Er is bewijs dat stretching kan zorgen voor een verbeterde flexibiliteit, maar er zijn geen duidelijke resultaten voor wat betreft de invloed van stretching op het voorkomen (preventie) van LGL. Een goede opwarming zou hier belangrijker kunnen zijn dan het uitvoeren van stretchoefeningen voor het lopen 32. HET GEBRUIK VAN ORTHOSES. Overpronatie van de voet is een risicofactor voor overbelastingsletsels zoals MTSS en stressfracturen. Overpronatie kan leiden tot compensatiemechanismen die uiteindelijk een letsel tot gevolg kunnen hebben. Met orthoses kan overpronatie verminderd worden, waardoor ook de compensaties verminderen en uiteindelijk ook het risico op een letsel ter hoogte van enkel, knie, heup en zelfs de lage rug. Het gebruik van orthoses is dus mogelijk een goede preventiestrategie bij het voorkomen van LGL 23,25. CONCLUSIE Dit zijn de eerste beschikbare onderzoeksgegevens die een overzicht geven over de letselincidentie, risicofactoren en preventie op verschillende loopniveaus. De letselincidentie varieert tussen 0,1 en 2,6%. Er is veel bewijs voor mogelijke risicofactoren, maar het wetenschappelijk onderzoek naar het voorkomen van LGL (preventie) is zeer beperkt. Er kunnen zeer veel verschillende oefenprogramma s aangeraden worden die mogelijk verschillende letsels kunnen helpen voorkomen, maar geen van allen zijn proefondervindelijk onderzocht bij lopers. In deze systematische review werden enkel de strategieën opgenomen die berusten op onderzoek naar langeafstandslopers. Verder onderzoek naar de preventiestrategieën voor LGL is aangewezen, vooral bij beginnende lopers en langeafstandslopers. REFERENTIES 1. Buist I, Bredeweg SW, Lemmink KA, Pepping GJ, Zwerver J, van Mechelen W, et al. The GRONORUN study: is a graded training program for novice runners effective in preventing running related injuries? Design of a Randomized Controlled Trial. BMC Musculoskelet Disorders. 2007;8: Finch C. A new framework for research leading to sports injury prevention. J Sci Med Sport May;9(1-2):3-9; discussion van Gent RN, Siem D, van Middelkoop M, van Os AG, Bierma-Zeinstra SM, Koes BW. Incidence and determinants of lower extremity running injuries in long distance runners: a systematic review. British Journal of Sports Medicine Aug;41(8):469-80; discussion Genaidy AM, Lemasters GK, Lockey J, Succop P, Deddens J, Sobeih T, et al. A, epidemiological appraisal instrument - a tool for evaluation of epidemiological studies. Ergonomics. 2007;50(6): Downs SH, Black N. The feasibility of creating a checklist for the assessment of the methodological quality both of randomised and non-randomised studies of health care interventions. J Epidemiol Community Health Jun;52(6): Bartholomeeusen K, Cumps E, Meeusen R. Is the Novice Runner at risk? A prospective cohort study of

7 running injuries during a 10-week supervised training program ed; Manuscript in preparation. 7. Buist I, Bredeweg SW, Bessem B, Van Mechelen W, Lemmink KA, Diercks RL. Incidence and risk factors of Running-Related Injuries during preparation for a fourmile recreational running event. Br J Sports Med May Buist I, Bredeweg SW, van Mechelen W, Lemmink KA, Pepping GJ, Diercks RL. No effect of a graded training program on the number of running-related injuries in novice runners: a randomized controlled trial. Am J Sports Med 2008 Jan;36(1): Dane S, Can S, Gursoy R, Ezirmik N. Sport injuries: relations to sex, sport, injured body region. Percept Mot Skills Apr;98(2): Henriksson GB, Schnell C, LindénHirschberg A. Women Endurance Runners with Menstrual Dysfunction Have Prolonged Interruption of Training due to Injury. Gynecol Obstet Invest. 1999;49: Knobloch K, Yoon U, Vogt PM. Acute and overuse injuries correlated to hours of training in master running athletes. Foot Ankle Int Jul;29(7): Lun V, Meeuwisse WH, Stergiou P, Stefanyshyn D. Relation between running injury and static lower limb alignment in recreational runners. Br J Sports Med Oct;38(5): McKean KA, Manson NA, Stanish WD. Musculoskeletal injury in the masters runners. Clin J Sport Med Mar;16(2): school cross-country runners. J Orthop Sports Phys Ther 2007 Dec;37(12): Ristolainen L, Heinonen A, Turunen H, Mannstrom H, Waller B, Kettunen JA, et al. Type of sport is related to injury profile: A study on cross country skiers, swimmers, long-distance runners and soccer players. A retrospective 12-month study. Scand J Med Sci Sports 2009 Jul Roberts WO. A 12-yr profile of medical injury and illness for the Twin Cities Marathon. Med Sci Sports Exerc Sep;32(9): Sallis RE, Jones K, Sunshine S, Smith G, Simon L. Comparing sports injuries in men and women. Int J Sports Med 2001 Aug;22(6): Satterthwaite P, Norton R, Larmer P, Robinson E. Risk factors for injuries and other health problems sustained in a marathon. Br J Sports Med Feb;33(1): Wen DY, Puffer JC, Schmalzried TP. Injuries in runners: a prospective study of alignment. Clin J Sport Med Jul;8(3): Cross KM, Worrell TW. Effects of a Static Stretching Program on the Incidence of Lower Extremity Musculotendinous Strains. J Athl Train Jan;34(1): Finestone A, Giladi M, Elad H, Salmon A, Mendelson S, Eldad A, et al. Prevention of stress fractures using custom biomechanical shoe orthoses. Clin Orthop Relat Res Mar(360): Rauh MJ, Margherita AJ, Rice SG, Koepsell TD, Rivara FP. High school cross country running injuries: a longitudinal study. Clin J Sport Med Apr;10(2): Rauh MJ, Koepsell TD, Rivara FP, Margherita AJ, Rice SG. Epidemiology of musculoskeletal injuries among high school cross-country runners. Am J Epidemiol 2006 Jan 15;163(2): Rauh MJ, Koepsell TD, Rivara FP, Rice SG, Margherita AJ. Quadriceps angle and risk of injury among high

Extend of injury problem : incidence & severity. Etiology & Mechanisms. Developing & introducing preventive measures

Extend of injury problem : incidence & severity. Etiology & Mechanisms. Developing & introducing preventive measures R. Meeusen, I.Aerts, J. Verschueren, E. Cumps, E. Verhagen Vrije Universiteit Brussel dept. Human Physiology 1. Inleiding 2. Epidemiologie en etiologie Risico profielen 3. Ontwikkeling van screening en

Nadere informatie

Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst. Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen

Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst. Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen Hardlooponderzoek in Nederland nu en in de toekomst Marienke van Middelkoop, Erasmus MC Sjouke Zijlstra, UMC Groningen Hardloopblessures - Lange afstand lopen worden steeds populairder - Ook steeds meer

Nadere informatie

Analyse van het Wereldkampioenschap Jeugd Jongens Volleybal 2007

Analyse van het Wereldkampioenschap Jeugd Jongens Volleybal 2007 Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Analyse van het Wereldkampioenschap Jeugd Jongens Volleybal 2007 Evaluatie van de spelonderdelen AUTEUR(S) VANMEDEGAEL STEVEN,

Nadere informatie

Energieverbruik bij beginnende skiërs en snowboarders

Energieverbruik bij beginnende skiërs en snowboarders Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Energieverbruik bij beginnende skiërs en snowboarders AUTEUR Aerenhouts D., De Raedemaeker L., Clarys P. en Zinzen E. REDACTEUR

Nadere informatie

De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid

De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid De hardloper in Nederland Belasting vs. Belastbaarheid Inhoud Introductie SMC Rijnland Incidentie hardloopblessures Belasting vs. belastbaarheid Epidemiologie van sportblessures Rol van de fysiotherapeut

Nadere informatie

Coach Profession Profile

Coach Profession Profile Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Coach Profession Profile AUTEUR PROF. DR. HELMUT DIGEL / PROF. DR. ANSGAR THIEL VERTALING PUT K. INSTITUUT Katholieke Universiteit

Nadere informatie

Osteopathie bij beginnende hardlopers

Osteopathie bij beginnende hardlopers Osteopathie bij beginnende hardlopers Zorgt een osteopathische interventie voor vermindering van het aantal aan hardloopgerelateerde klachten bij beginnende hardlopers? Flanders International College of

Nadere informatie

Coach Information Supply

Coach Information Supply Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Coach Information Supply AUTEUR VERTALING INSTITUUT PROF. DR. MANFRED MUCKENHAUPT PUT KOEN Katholieke Universiteit Leuven,

Nadere informatie

Core Stability. Wat & waarom

Core Stability. Wat & waarom Core Stability Wat & waarom Core Stability Wat verstaan we onder The core Wat is het belang van core Stability The Core Uit welke van de volgende spieren bestaat The core : a. rechte,schuine en diepe buikspieren

Nadere informatie

CURRICULUM VITAE CURRICULUM VITAE

CURRICULUM VITAE CURRICULUM VITAE CURRICULUM VITAE 133 Achtergrond Ruby Otter is geboren op 22 december 1986 te Voorst. Ze studeerde van 2003 tot 2007 aan de Academie voor Lichamelijke Opvoeding te Amsterdam. Gedurende het laatste jaar

Nadere informatie

Een literatuuroverzicht. Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie. Maarten Moen Sportarts

Een literatuuroverzicht. Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie. Maarten Moen Sportarts Een literatuuroverzicht Behandeling van MTSS bij atleten; een gerandomiseerde studie Maarten Moen Sportarts MTSS komt door tractie van de tibialis posterior aan het periost waardoor periostitis ontstaat.

Nadere informatie

Letselpreventie basketbal. Sempels Peter Vereecken Styn

Letselpreventie basketbal. Sempels Peter Vereecken Styn Letselpreventie basketbal Sempels Peter Vereecken Styn Expertise Sempels Peter Zelfstandige praktijk Leuven Bears Belgian National Team Basketball Topsportschool Basket Leuven Vereecken Styn Sportmedisch

Nadere informatie

Chapter 8 SAMENVATTING

Chapter 8 SAMENVATTING Chapter 8 SAMENVATTING Hardlopen is wereldwijd een populaire sport. In Nederland loopt 12% van de bevolking regelmatig hard en is het de op één na populairste sport. Aangezien regelmatig sporten gepaard

Nadere informatie

Regular physical activity is probably the most important thing a person can do to stay healthy ALGEMENE INLEIDING SPORTBLESSURES

Regular physical activity is probably the most important thing a person can do to stay healthy ALGEMENE INLEIDING SPORTBLESSURES De rol van heupspierkracht in relatie tot full-body kinematische parameters in de ontwikkeling van exertionele mediale tibiale pijn: een prospectieve studie. Ruth Verrelst Dept. Revalidatiewetenschappen

Nadere informatie

Bijwerkingen van psychotrope geneesmiddelen. Nikkie Aarts

Bijwerkingen van psychotrope geneesmiddelen. Nikkie Aarts Bijwerkingen van psychotrope geneesmiddelen Nikkie Aarts Afdeling Epidemiologie & Inwendige Geneeskunde 3 de Lustrum Farmacovigilantie Platform Nederland Dinsdag 19 mei 2015 Promotietraject In de dagelijkse

Nadere informatie

Het elektronisch dossier van de zorgverlener en de patiënt wordt het belangrijkste instrument om nieuwe medische kennis te verwerven

Het elektronisch dossier van de zorgverlener en de patiënt wordt het belangrijkste instrument om nieuwe medische kennis te verwerven Diagnostics Quality of care EMD als registratie- en kennisinstrument Education development Care for the elderly Nicolas Delvaux, 22 oktober 2015 www.achg.be Het elektronisch dossier van de zorgverlener

Nadere informatie

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN

Evidence-Based Nursing. Bart Geurden, RN, MScN Evidence-Based Nursing Bart Geurden, RN, MScN Trends in Verpleegkunde Jaren 1980: Systematisch werken Focus op proces Jaren 1990: Verpleegkundige diagnostiek Focus op taal Aandacht verschuift van proces

Nadere informatie

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen

Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positieve, Negatieve en Depressieve Subklinische Psychotische Symptomen en het Effect van Stress en Sekse op deze Subklinische Psychotische Symptomen Positive, Negative and Depressive Subclinical Psychotic

Nadere informatie

Langer leven? LICHAAMSBEWEGING EN Meer bewegen. Marjolein Visser. ACA Congres 2012

Langer leven? LICHAAMSBEWEGING EN Meer bewegen. Marjolein Visser. ACA Congres 2012 ACA Congres 2012 LICHAAMSBEWEGING EN SUCCESVOL OUDER WORDEN Meer bewegen - Afdeling Gezondheidswetenschappen, Faculteit der Aard- en Levenswetenschappen, Vrije Universiteit; - Afdeling Epidemiologie en

Nadere informatie

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch

Stress en Psychose 59 Noord. Stress and Psychosis 59 North. A.N.M. Busch Stress en Psychose 59 Noord Stress and Psychosis 59 North A.N.M. Busch Prevalentie van Subklinische Psychotische Symptomen en de Associatie Met Stress en Sekse bij Noorse Psychologie Studenten Prevalence

Nadere informatie

Nood aan duidelijkheid?! Liesa Verhaeghe

Nood aan duidelijkheid?! Liesa Verhaeghe Nood aan duidelijkheid?! Liesa Verhaeghe 1 Inhoud 1. Aanleiding 2. Planning 3. Literatuurstudie 4. Protocolontwikkeling 5. Opleiding 6. Kennistest 7. Besluit 2 1 Aanleiding Prevalentiecijfers Europees

Nadere informatie

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and

Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch. en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa. Physical factors as predictors of psychological and Lichamelijke factoren als voorspeller voor psychisch en lichamelijk herstel bij anorexia nervosa Physical factors as predictors of psychological and physical recovery of anorexia nervosa Liesbeth Libbers

Nadere informatie

Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie?

Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie? Hoe weet ik waarom mijn interventies werken en voor wie? Maartje van Stralen: Mine Yildirim: Femke van Nassau: Mia Kösters: Hoe evalueer ik hoe mijn interventie werkt? Analyse van mediatoren Hoe evalueer

Nadere informatie

Huisarts of hometrainer?

Huisarts of hometrainer? Huisarts of hometrainer? In het literatuuroverzicht werden zes studies opgenomen. Vier studies onderzochten het effect van training op ziekteverzuim, drie daarvan bestudeerden tevens de effecten op klachten

Nadere informatie

impact from intervention strategies A case example from the baking industry

impact from intervention strategies A case example from the baking industry Prospective evaluation of the health impact from intervention strategies A case example from the baking industry Samenwerking Nick Warren, Health and Safety Laboratory Dick Heederik, IRAS, Utrecht University

Nadere informatie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie

Samenvatting Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Beloop van beperkingen in activiteiten bij oudere patiënten met artrose van heup of knie Zoals beschreven in hoofdstuk 1, is artrose een chronische ziekte die vaak voorkomt bij ouderen en in het bijzonder

Nadere informatie

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren

INVLOED VAN CHRONISCHE PIJN OP ERVAREN SOCIALE STEUN. De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren De Invloed van Chronische Pijn en de Modererende Invloed van Geslacht op de Ervaren Sociale Steun The Effect of Chronic Pain and the Moderating Effect of Gender on Perceived Social Support Studentnummer:

Nadere informatie

Publiekssamenvatting PRISMO. - De eerste resultaten-

Publiekssamenvatting PRISMO. - De eerste resultaten- Publiekssamenvatting PRISMO - De eerste resultaten- Inleiding In maart 2005 is de WO groep van de Militaire GGZ gestart met een grootschalig longitudinaal prospectief onderzoek onder militairen die werden

Nadere informatie

Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom

Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom Echogeleide chirurgie voor mammacarcinoom Een prospectief gerandomiseerd onderzoek N.M.A. Krekel M.H. Haloua M.P. van den Tol S. Meijer Chirurgische oncologie VU Universitair Medisch Centrum Incidentie

Nadere informatie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie

De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een. Vergelijking met Rusten in Liggende Positie De Effectiviteit van een Mindfulness-gebaseerde Lichaamsscan: een Vergelijking met Rusten in Liggende Positie The Effectiveness of a Mindfulness-based Body Scan: a Comparison with Quiet Rest in the Supine

Nadere informatie

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Is de behandeling van lage rugklachten door middel van tractie evidence based? Dr Peter Verspeelt Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Wat is de invloed van tractie op een lumbale

Nadere informatie

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten

Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van. zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten Denken is Doen? De cognitieve representatie van ziekte als determinant van zelfmanagementgedrag bij Nederlandse, Turkse en Marokkaanse patiënten met diabetes mellitus type 2 in de huisartsenpraktijk Thinking

Nadere informatie

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking?

Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Zorgpaden: Evidence Based or Wishful thinking? Jeroen van Oostrum Hoofd Business Intelligence Center 24 november 2009 Stellingen Stelling 1: Patiëntuitkomstmaten, zoals heropnames, complicaties en patiënttevredenheid,

Nadere informatie

Samenvatting (summary in Dutch)

Samenvatting (summary in Dutch) Samenvatting (summary in Dutch) 149 Samenvatting (summary in Dutch) Één van de meest voorkomende en slopende ziektes is depressie. De impact op het dagelijks functioneren en op de samenleving is enorm,

Nadere informatie

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis

IBOM-2. Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis IBOM-2 Het effect van Medicatiereview en begeleiding van patiënten na verblijf in het ziekenhuis Abeer Ahmad Ruth Mast Giel Nijpels Jacqueline Dekker Piet Kostense Jacqueline Hugtenburg Afdelingen Klinische

Nadere informatie

Fysiotherapie Schiphol tel: 95108 E-mail: fysiospl@planet.nl. Door: M. Punte, MSc. November 2007. www.fysiotherapieschiphol.nl

Fysiotherapie Schiphol tel: 95108 E-mail: fysiospl@planet.nl. Door: M. Punte, MSc. November 2007. www.fysiotherapieschiphol.nl Door: M. Punte, MSc Fysiotherapie Schiphol November 2007 Inleiding Fysiotherapie Schiphol is een zelfstandig bedrijf. Dit voorstel is dan ook op initiatief van Fysiotherapie Schiphol zelf. Wat is P.F.T.

Nadere informatie

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol

evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Sjors Coppus Ben Willem Mol A cluster randomised controlled trial evaluating the effectiveness of an e- learning based clinically integrated basic EBM course Namens de EU-EBM EBM Unity Sjors Coppus Ben Willem Mol Vaardigheidstest

Nadere informatie

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD

Schrik om het hart! CoRPS. Dr. Annelieke Roest. Promotoren: Peter de Jonge, PhD. Johan Denollet, PhD Schrik om het hart! Center of Research on Psychology in Somatic diseases Promotoren: Peter de Jonge, PhD Johan Denollet, PhD Dr. Annelieke Roest Anxiety and Depression In Coronary Heart Disease: Annelieke

Nadere informatie

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim

De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim De Relatie tussen Werkdruk, Pesten op het Werk, Gezondheidsklachten en Verzuim The Relationship between Work Pressure, Mobbing at Work, Health Complaints and Absenteeism Agnes van der Schuur Eerste begeleider:

Nadere informatie

ACCOMPLISH studie: naleving van handhygiene in Nederlandse ziekenhuizen. Ed van Beeck Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC

ACCOMPLISH studie: naleving van handhygiene in Nederlandse ziekenhuizen. Ed van Beeck Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC ACCOMPLISH studie: naleving van handhygiene in Nederlandse ziekenhuizen Ed van Beeck Afdeling Maatschappelijke Gezondheidszorg Erasmus MC ACCOMPLISH studie Actively Creating COMPLIance Saving Health ZonMw

Nadere informatie

Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners. Acute letsels >> val of botsing. Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 %

Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners. Acute letsels >> val of botsing. Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 % Sportletsels bij wielrenners Sportletsels bij wielrenners Acuut Chronisch Dr.F.Nelde Fysische geneeskunde en Revalidatie Sportgeneeskunde Acute letsels >> val of botsing Hoofdletsel 22 % Knie Arm 50 %

Nadere informatie

Evidence Based Blessurepreventie in de Sport

Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Evidence Based Blessurepreventie in de Sport Maarten Barendrecht Sportfysiotherapeut, medische begeleiding Hellas docent MOS, MSPT bij Avans+ Nederlands Instituut voor Sportblessurepreventie Overzicht

Nadere informatie

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen?

Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Hartfalen bij verpleeghuisbewoners; waar liggen de uitdagingen? Drs. Mariëlle AMJ van der Velden-Daamen Prof. Dr. Jan PH Hamers Prof. Dr. Hans Peter Brunner la Rocca Dr. Frans ES Tan Prof. Dr. Jos MGA

Nadere informatie

Overbelasting van de onderbenen, een visie van een sport- bedrijfsarts

Overbelasting van de onderbenen, een visie van een sport- bedrijfsarts Overbelasting van de onderbenen, een visie van een sport- bedrijfsarts W.O. Zimmermann Den Helder, 29 oktober 2009, 45 minuten 1 TGTF, militaire sportgeneeskunde, Utrecht 2 TGTF personeel en diensten Personeel:

Nadere informatie

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum

DIAGNOSTIEK. Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum DIAGNOSTIEK Hans Reitsma, arts-epidemioloog Afd. Klinische Epidemiologie, Biostatistiek & Bioinformatica Academisch Medisch Centrum Test Evaluatie Meer aandacht voor de evaluatie van testen Snelle groei

Nadere informatie

Don t fix it: de risico s van matchfixing in sportclubs

Don t fix it: de risico s van matchfixing in sportclubs Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Don t fix it: de risico s van matchfixing in sportclubs AUTEURS DE WAEGENEER E. REDACTEUR BLONDEEL S. INSTITUTEN Universiteit

Nadere informatie

EQUITY IN DE GEZONDHEIDSZORG

EQUITY IN DE GEZONDHEIDSZORG EQUITY IN DE GEZONDHEIDSZORG What s in a name? Jens Detollenaere Research group Equity in Health Care Department of Family Medicine and Primary Health Care De levensverwachting van de Belgen neemt toe

Nadere informatie

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere

Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women. Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere Psychological Determinants of Absenteeism at Work by Pregnant Women Psychologische determinanten van uitval uit het arbeidsproces door zwangere vrouwen: Onderzoek naar de relatie tussen angst, depressieve

Nadere informatie

Evidence zoeken @ WWW

Evidence zoeken @ WWW Evidence zoeken @ WWW Dirk Ubbink Evidence Based Surgery 2011 Informatie Jaarlijks: >20.000 tijdschriften en boeken MEDLINE: >6.700 tijdschriften Jaarlijks 2 miljoen artikelen gepubliceerd 5500 publicaties

Nadere informatie

Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen]

Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen] Door: Marjolein Stegeman Wat weten we nu eigenlijk van hielklachten zoals fasciosis plantaris en hielspoor? [+ tips en oefeningen] Zo n 1 op de 10 Nederlanders heeft wel eens last van zijn hiel, in 80%

Nadere informatie

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van

het psychisch functioneren van de ouder, de tevredenheid van de ouders met de (huwelijks)relatie en de gezinscommunicatie. Een beter functioneren van 9 Samenvatting 173 174 9 Samenvatting Kanker is een veel voorkomende ziekte. In 2003 werd in Nederland bij meer dan 72.000 mensen kanker vastgesteld. Geschat wordt dat het hier in 9.000 gevallen om mensen

Nadere informatie

Blessures bij getalenteerde voetballers voor, tijdens en na de groeispurt

Blessures bij getalenteerde voetballers voor, tijdens en na de groeispurt Blessures bij getalenteerde voetballers voor, tijdens en na de groeispurt 15-11-2013 1 Alien van der Sluis 1,2, Marije T. Elferink-Gemser 1,3, Manuel Coelho-e- Silva 4, Jannes Nijboer 5, Michel Brink 1,6,

Nadere informatie

Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid

Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid Onderzoeksresultaten transparantie en openbaarheid Peter W de Leeuw Afd. Interne Geneeskunde, azm, Maastricht en Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde Uitgangspunten Rapportage van resultaten van (biomedisch)

Nadere informatie

Goed pijnmanagement op de SEH, belangrijk voor zowel acute als chronische pijn!

Goed pijnmanagement op de SEH, belangrijk voor zowel acute als chronische pijn! Goed pijnmanagement op de SEH, belangrijk voor zowel acute als chronische pijn! Jorien Pierik -Minisymposium pijnbestrijding van A tot Z- 1 Disclosure belangen spreker (potentiële) belangenverstrengeling

Nadere informatie

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren

SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren SharePoint intranet bij Barco Beter (samen)werken en communiceren Els De Paepe Hans Vandenberghe 1 OVER BARCO 90+ 3,250 +1 billion Presence in more than 90 countries Employees Sales for 4 consecutive years

Nadere informatie

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar

Behandeling van een trigger finger. Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Behandeling van een trigger finger Loes van Boxmeer & Emma Wassenaar Overzicht Inleiding PICO Zoekstrategie & Flowchart Artikelen Chirurgie Anatomie Open vs percutaan Conclusie Inleiding Klinische symptomen

Nadere informatie

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij

Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit. Mariëtte de Rooij Oefentherapie bij patiënten met knieartrose en comorbiditeit Mariëtte de Rooij Inhoud Artrose en comorbiditeit Aangepaste oefentherapie bij comorbiditeit Resultaten pilot studie Voorbeeld Conclusie Randomized

Nadere informatie

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015

Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk. Definitie EBP 16-4-2015 Evidence Based Practice in de alledaagse praktijk Lies Braam, verpleegkundig specialist neurologie 26 maart 2015 V &VN neurocongres Definitie EBP Bij EBP gaat het om klinische beslissingen op basis van

Nadere informatie

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen

Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Systematic Reviews Dr. Hester Vermeulen Amsterdam School of Health Professionals / HvA Amsterdam Kwaliteit en Proces Innovatie / AMC Amsterdam Goede zorg Effectief Doelmatig Veilig Tijdig Toegankelijk

Nadere informatie

Disclosure belangen spreker. (potentiële) Belangenverstrengeling

Disclosure belangen spreker. (potentiële) Belangenverstrengeling Disclosure belangen spreker (potentiële) Belangenverstrengeling Geen Voor bijeenkomst mogelijk relevante relaties met bedrijven Sponsoring of onderzoeksgeld Honorarium of andere (financiële) vergoeding

Nadere informatie

Operationeelrisicomodeleren

Operationeelrisicomodeleren Operationeelrisicomodeleren Eencombinatievanrisicomanagmenten procesmodelereninhetfinanciëledomein RolandSwinkels Juli2009 Plan van Aanpak Master Thesis Operationeel risico modelleren afstudeernummer:

Nadere informatie

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg.

Deze test werd ontwikkeld en aangewend om het medicatiemanagement en de verschillende aspecten hiervan te evalueren in de ambulante zorg. Drug Regimen Unassisted Grading Scale (DRUGS) Edelberg HK, Shallenberger E, Wei JY (1999) Medication management capacity in highly functioning community living older adults: detection of early deficits.

Nadere informatie

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2-5 Hoofd- stuk 2 en 3 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 en 5

Hoofdstuk 1 Hoofdstuk 2-5 Hoofd- stuk 2 en 3 Hoofdstuk 2 Hoofdstuk 3 Hoofdstuk 4 en 5 Patella tendinopathie (ook wel jumper s knee of springersknie genoemd) is een veel voorkomende blessure in sporten waarin veel wordt gesprongen, zoals basketbal en volleybal. In top- en recreatieve basketballers

Nadere informatie

Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling

Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling Outcome na CVVH- behandeling Mortaliteit en nierfunctieherstel bij IC-patiënten na CVVH-behandeling Ellen Stikkelbroeck, Renal Practitioner i.o., VieCuri Venlo Inleiding Introductie CVVH in Venlo Onderzoek

Nadere informatie

COMPUTERWERK. Multidisciplinaire Richtlijn NVAB. Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL

COMPUTERWERK. Multidisciplinaire Richtlijn NVAB. Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL COMPUTERWERK Multidisciplinaire Richtlijn NVAB Dr. Erwin. M. Speklé, Eur.Erg. Voorzitter Human Factors NL PROGRAMMA Begripsbepaling computerwerk Uitgangspunten en doel Inhoud richtlijn Behandeling vragen

Nadere informatie

Effectiviteit van een stressreductieprogramma in groepsverband

Effectiviteit van een stressreductieprogramma in groepsverband Effectiviteit van een stressreductieprogramma in groepsverband Tom Van Daele dr. Deb Vansteenwegen Prof. dr. Dirk Hermans Prof. dr. Chantal Van Audenhove Prof. dr. Omer Van den Bergh Zesde Vlaams Geestelijk

Nadere informatie

Sporten. Inspannend/ stress gerelateerd

Sporten. Inspannend/ stress gerelateerd Sporten Recreatie Gezond/fit-heid Lage trainings intensiteit Vrije tijd > trainings uren Motiveren Ontspannen Topsport Prestatie gericht Hoge trainings intensiteit Trainings uren > vrije tijd Afremmen

Nadere informatie

3M Advanced Wound Care. Huidbescherming Wondgenezing. Comfortabele & Effectieve. Compressie. voor uw Patiënten. 3M Coban 2 Lagen Compressiesysteem

3M Advanced Wound Care. Huidbescherming Wondgenezing. Comfortabele & Effectieve. Compressie. voor uw Patiënten. 3M Coban 2 Lagen Compressiesysteem 3M Advanced Wound Care Huidbescherming Wondgenezing Comfortabele & Effectieve Compressie voor uw Patiënten 3M Coban 2 Lagen Compressiesysteem 3M Coban 2 Lagen Compressiesysteem Eenvoudig aan te b 3M Coban

Nadere informatie

25 jaar whiplash in Nederland

25 jaar whiplash in Nederland 25 jaar whiplash in Nederland Vanuit een fysiotherapeutisch perspectief Maarten Schmitt M.Sc 1 2 Fysiotherapeut & manueeltherapeut Hoofd van de Divisie Onderwijs Stichting Opleidingen Musculoskeletale

Nadere informatie

SAMENVATTING SAMENVATTING

SAMENVATTING SAMENVATTING HbA 1c ontstaat door de versuikering van hemoglobine, het belangrijkste bestanddeel van rode bloedcellen. In het bloed bindt een glucosemolecuul (niet-enzymatisch) met een aminozuur van de β-keten van

Nadere informatie

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior

De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag. The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior De Invloed van Perceived Severity op Condoomgebruik en HIV-Testgedrag The Influence of Perceived Severity on Condom Use and HIV-Testing Behavior Martin. W. van Duijn Student: 838797266 Eerste begeleider:

Nadere informatie

Observationeel onderzoek. Mark Koelemay Frank Bloemers

Observationeel onderzoek. Mark Koelemay Frank Bloemers Observationeel onderzoek Mark Koelemay Frank Bloemers Een clinical trial (N = 2) Laat 18e eeuw, King Gustav III van Zweden besloot dat koffie vergif was. Hij beval dat een onderzoek werd gestart. Ann Intern

Nadere informatie

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter

Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Circuittraining Een nieuwe groepstraining met een functioneel karakter Drs. Lotte Wevers Dr. Ingrid van de Port Prof. Dr. Eline Lindeman Prof. Dr. Gert Kwakkel Kenniscentrum De Hoogstraat, Utrecht Overzicht

Nadere informatie

De Invloed van Familie op

De Invloed van Familie op De Invloed van Familie op Depressie- en Angstklachten van Verpleeghuisbewoners met Dementie The Influence of Family on Depression and Anxiety of Nursing Home Residents with Dementia Elina Hoogendoorn Eerste

Nadere informatie

In vogelvlucht. Verschillende onderzoeksmethodieken. Gezondheid? Cijfers zeggen niet alles. Of is gezondheid.

In vogelvlucht. Verschillende onderzoeksmethodieken. Gezondheid? Cijfers zeggen niet alles. Of is gezondheid. Lokale strategie voor gezond ouder worden Voor Elkaar in de Buurt Jeanette Lezwijn J.Lezwijn@ggdgelre-ijssel.nl tel 088-443 3251) In vogelvlucht. Epidemiologie en gezondheidsbevordering Gezond ouder worden

Nadere informatie

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial

Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Electronisch affect monitoren met feedback-interventie in de behandeling van depressie: een randomized controlled trial Ingrid Kramer ima.kramer@ggze.nl Van onderzoek naar de klinische praktijk PsyMate

Nadere informatie

BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker

BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker 2007 VAC 47 VU : GlaxoSmithKline, Rue du Tilleul 13, 1332 Genval BAARMOEDERHALSKANKER Wat u moet weten over baarmoederhalskanker Wenst U hierover meer te weten, contacteer Uw arts of surf naar : BAARMOEDERHALSKANKER

Nadere informatie

i ltj i i ;t!t i t' Jiil!!1 l1 I!--

i ltj i i ;t!t i t' Jiil!!1 l1 I!-- l ti aaaa I l 1 ~ ~~{~:~~ i' lji~~!"il~ il'l ~~~ i ltj i i ;t!t i t' Jiil!!1 l1 I!-- -I.. I 8 I i IJ I ~ i c ~ J'l f ~ ~!1.. 'I IJ 1 t I I h hl I I I " I t! fl 1 1 lc:c: IJ 11.:... I ~ i c I i tt( t I

Nadere informatie

Trainingen sturen vanuit het labo en op het veld

Trainingen sturen vanuit het labo en op het veld Arenberggebouw Arenbergstraat 5 1000 Brussel Tel: 02 209 47 21 Fax: 02 209 47 15 Trainingen sturen vanuit het labo en op het veld AUTEURS VANBEKBERGEN J., PELGRIM K. REDACTEUR MEYLEMANS S. INSTITUUT Katholieke

Nadere informatie

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek

Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Effectiviteit en economische impact van beweegprogramma s op de werkplek Karin Proper Afdeling Sociale Geneeskunde, EMGO+ Instituut, VUmc, Amsterdam Body@Work, Onderzoekscentrum Bewegen, Arbeid en Gezondheid

Nadere informatie

Preventiestrategie. Overzicht Analysemethodes Musculo-Skeletale. Aandoeningen Rug en Bovenste Ledematen. Rangschikking 37 methodes.

Preventiestrategie. Overzicht Analysemethodes Musculo-Skeletale. Aandoeningen Rug en Bovenste Ledematen. Rangschikking 37 methodes. Overzicht Analysemethodes Musculo-Skeletale Aandoeningen Rug en Bovenste Ledematen Unité Hygi J. Malchaire Hygiène et Physiologie du Travail, U.C.L. D. Delaruelle Ergonoom Moeilijkheid aanpak, methode,

Nadere informatie

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting

Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9. Samenvatting Chapter 9 Samenvatting CHAPTER 9 Samenvatting 155 Chapter 9 Samenvatting SAMENVATTING Richtlijnen en protocollen worden ontwikkeld om de variatie van professioneel handelen te reduceren, om kwaliteit van

Nadere informatie

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers

Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Influenza vaccinatie van ziekenhuismedewerkers Achtergrond Het RIVM en Vernet Verzuimnetwerk B.V. hebben een onderzoek uitgevoerd onder ziekenhuismedewerkers naar de relatie tussen de influenza vaccinatiegraad

Nadere informatie

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur

Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur Invloed van het aantal kinderen op de seksdrive en relatievoorkeur M. Zander MSc. Eerste begeleider: Tweede begeleider: dr. W. Waterink drs. J. Eshuis Oktober 2014 Faculteit Psychologie en Onderwijswetenschappen

Nadere informatie

Diabetes Mellitus en Beweging

Diabetes Mellitus en Beweging Diabetes Mellitus en Beweging Doelen 0Refresher 0Patient Education 0Exercise and DM Wat betekent het? 0 Diabetes: Door(heen) gaan 0 Mellitus: Honing/Zoet Wat is het? 0 Groep van stoornissen met hyperglycemieën

Nadere informatie

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg

Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg Kwetsbaarheid bij ouderen: een uitdaging Risicofactoren, meetinstrumenten en samenhangende zorg In vergrijzende samenlevingen is de zorg voor het toenemende aantal kwetsbare ouderen een grote uitdaging

Nadere informatie

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Hoofdstuk 8. Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie. Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Hoofdstuk 8 Orale leukoplakie een klinische, histopathologische en moleculaire studie Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen Samenvatting, conclusies en aanbevelingen

Nadere informatie

TOETS OMB1 ONDERZOEKSMETHODOLOGIE I. december 2010

TOETS OMB1 ONDERZOEKSMETHODOLOGIE I. december 2010 TOETS OMB1 ONDERZOEKSMETHODOLOGIE I december 2010 Deze toets bestaat uit 23 vragen, waarvan 15 meerkeuzevragen (maximaal 15 punten) en 8 open vragen (maximaal 28 punten); In totaal zijn er dus 43 punten

Nadere informatie

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector

Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Bevorderen van leefgewoonten bij werknemers in de bouwsector Els Wouters, senior stafmedewerker 1 Intro Voorstelling VIGeZ I. Invloed van (fysieke) leefgewoonten op gezondheid- en arbeidsgerelateerde problemen

Nadere informatie

Overbelastingsklachten van de onderbenen bij de KL: samenwerking arts en fysiotherapeut.

Overbelastingsklachten van de onderbenen bij de KL: samenwerking arts en fysiotherapeut. Overbelastingsklachten van de onderbenen bij de KL: samenwerking arts en fysiotherapeut. Door Wessel Zimmermann Geregistreerd sportarts, bedrijfsarts i.o. IOF, Amsterdam, 13 september 2004 Inhoud van deze

Nadere informatie

TEMPERATUURMETINGEN BIJ DIABETISCHE VOET A.M. WIJLENS

TEMPERATUURMETINGEN BIJ DIABETISCHE VOET A.M. WIJLENS TEMPERATUURMETINGEN BIJ DIABETISCHE VOET A.M. WIJLENS DISCLOSURE Geen belangenverstrengeling INTRODUCTIE LICHAAMSTEMPERATUUR Constante lichaamstemperatuur wenselijk voor verloop fysiologische processen

Nadere informatie

Hoofdstuk 1. Inleiding.

Hoofdstuk 1. Inleiding. 159 Hoofdstuk 1. Inleiding. Huisartsen beschouwen palliatieve zorg, hoewel het maar een klein deel van hun werk is, als een belangrijke taak. Veel ongeneeslijk zieke patiënten zijn het grootse deel van

Nadere informatie

Samenvatting Samenvatting

Samenvatting Samenvatting Samenvatting Samenvatting Binnen het domein van hart- en vaatziekten is een bypassoperatie de meest uitgevoerde chirurgische ingreep. Omdat bij een hartoperatie het borstbeen wordt doorgesneden en er meestal

Nadere informatie

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1

Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014. Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Dr. Hilde Verbeek 15 april 2014 Department of Health Services Research Focusing on Chronic Care and Ageing 1 Doelstelling Nurses on the Move Bijdragen aan verbetering kwaliteit van zorg in verpleeg- en

Nadere informatie

Sport: preventie of oorzaak van rugklachten. Dr. T. De Vroey Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015

Sport: preventie of oorzaak van rugklachten. Dr. T. De Vroey Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Sport: preventie of oorzaak van rugklachten Dr. T. De Vroey Fysische geneeskunde en revalidatie 24 oktober 2015 Sport: preventie of oorzaak van rugklachten Vragen die arts zich dagelijks stelt in de praktijk

Nadere informatie

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche

Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Zwaar werk lichter maken: een hele klus Preventie van beroepsziekten bij bewegingsapparaat en psyche Dr Karen Nieuwenhuijsen Dr Paul Kuijer Coronel Instituut, Academisch Medisch Centrum Amsterdam Programma

Nadere informatie

Damsteun: zin en onzin. Marlene Reyns Vroedvrouw Vlaamse Organisatie van Vroedvrouwen VLOV vzw AZ Nikolaas St Niklaas

Damsteun: zin en onzin. Marlene Reyns Vroedvrouw Vlaamse Organisatie van Vroedvrouwen VLOV vzw AZ Nikolaas St Niklaas Damsteun: zin en onzin Marlene Reyns Vroedvrouw Vlaamse Organisatie van Vroedvrouwen VLOV vzw AZ Nikolaas St Niklaas Waar gaat het over? Methode met damsteun Een hand op het hoofdje die begeleidt, andere

Nadere informatie

Stress Fracturen van de voet en enkel

Stress Fracturen van de voet en enkel Stress Fracturen van de voet en enkel Een stress fractuur is een kleine scheur in een bot. Stress fracturen worden vaak veroorzaakt door overbelasting, zoals bij sporten met grote consequenties voor de

Nadere informatie